مشخصات کتاب

سرشناسه : فرهادیان رضا، ۱۳۲۷-

عنوان و نام پدیدآور : هنر معلمی/ مولف رضا فرهادیان.

مشخصات نشر : قم: مسجد مقدس جمکران ۱۳۸۸.

مشخصات ظاهری : ۲۷ ص.

شابک : ۲۵۰۰ ریال : 978-964-973-241-1

وضعیت فهرست نویسی : فاپا (برون سپاری)

یادداشت : کتابنامه: ص. ۲۷؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع : معلمان -- روابط با شاگردان

موضوع : معلمان -- اخلاق حرفه ای

شناسه افزوده : مسجد جمکران (قم)

رده بندی کنگره : LB۱۰۳۳/ف۴ھ۸۷ ۱۳۸۸

رده بندی دیویی : ۳۷۱/۱۰۲۳

شماره کتابشناسی ملی : ۱۸۶۱۹۱۷

اشاره

هنر معلمی

مولف رضا فرهادیان

هنر معلّمی

خداوند، به انسان آنچه را که نمی دانست آموخت.⁽¹⁾

یعنی پروردگار به نوع انسان چیزهایی را که نمی دانست، تعلیم داده و آموخته است، این نوع تعلیم یک نوع تعلیم تکوینی است که غیر انسان از آن محروم است. بدیهیات اولیه را خداوند با قدرت لوح و قلم به انسان آموخت و این خود پایه و مایه اولیه فراگیری تمام علوم در انسان می باشد.

سلام و درود بی پایان ما نثار شمع فروزان راه بشریت محمد مصطفی صلی الله علیه وآله باد؛ معلمی⁽²⁾که هر پیامش نسیم حیات بخشی را در دل ها می دمد و قابلیت هایی را شکوفا می سازد، و شنیدن هر کلامش، کالبد بی جانی را جان می بخشد، به حرکت در می آورد، قدرت پرواز می دهد و به بلندای اندیشه های متعالی و کمال معرفت الهی رهنمون می سازد. این معلّم، نادره گیتی است که انسان ها را به سرچشمه زلال حکمت و هدایت می کشاند؛ بصیرت شان را می گشاید و فطرتشان را شکوفا می سازد و ارزش های نهفته در عالم برون و درون را فرا راهِ دید و نگرش دل های شیفته خود قرار می دهد.

ای معلّم! دل های ما مشتاق کلام توست و دیدگان ما چشم به راه رفتار بزرگوارانه و کریمانه توست، که انسان را متواضع و دل ها را خاشع و عقل ها را به تعظیم در برابر عظمت و جلال تو وا می دارد و در برابر چهره پرفروغ تو جان به شوق و تکاپو می افتد و در پرتو محبت تو روح و روان به حقیقت و عرفان می رسد؛ تا جایی که آن یگانه قطب ولایت، به شاگردی تو افتخار می کند و می فرماید: «أنا عبد من عبید محمّدصلی الله علیه وآله» ⁽¹⁾و نیز در تجلیل از معلّم می فرماید: «من علّمنی حرفاً فقد صیّرنی عبداً».⁽²⁾

نقش معلّم به قدری والا و گرانقدر است که پیامبر بزرگ اسلام صلی الله علیه وآله می فرماید: «بالتّعلیم اُرسلت» ⁽³⁾من برای تعلیم فرستاده شدم، و به قدری حساس و بااهمیت است که امام علی علیه السلام فرمود: کسی که خود را در مقام هدایت و تعلیم مردم قرار می دهد، باید پیش از آنکه به تعلیم دیگری همّت گمارد، به تهذیب خویش اقدام نماید و تأدیب عملی اش بیش از تأدیب زبانی اش باشد؛ زیرا کسی که ادب آموز و معلّم خویشتن است، به احترام سزاوارتر و برتر از کسی است که [تنها] معلّم و مربی دیگران است.⁽⁴⁾

بحث از روابط انسانی موجود در کلاس و چگونگی آن ممکن است به ناخشنودی، دلسردی و ناامیدی معلّم بینجامد، ولی معلّمی که با عشق و علاقه با نیّت و فکر سالم و با روش صحیح، کار معلمی را آغاز می کند، خیلی زود درمی یابد که بازتاب رفتار و عمل قوی تر از بیان و اعتقاد و سخن است و این رفتار و عملِ معلّم است که سرنوشت آینده دانش آموز را رقم می زند. کسانی که با خود صادق باشند با پیگیری و تلاش مستمر عدم موفقیّت ها و اشتباهات خود را جبران می کنند، در غیر این صورت سبب ایجاد یأس و دلسردی آنان می شود، به طوری که حتی بعضی به فکر کناره گیری از کار معلمی می افتند.

معلمی هنری است دل انگیز و رفتاری است، شگفت انگیز⁽¹⁾و دشوار،⁽²⁾و رسالتی است بس بزرگ، که هر کسی را تاب و توان پذیرش چنین مسؤولیت خطیری نیست؛⁽³⁾معلمی سوز و درد می خواهد و عشق

و احساس می طلبد، صبر و تحمّل می باید؛ زیرا که هر کاری که قدر و منزلتش بالاتر است، مسؤولیتش هم سنگین تر و مهم تر است.⁽¹⁾

معلّم واقعی کسی است که با نگاه، حرکات و برخورد خود،⁽²⁾به نو آموزانش شخصیت دهد و با رفتاری کریمانه آنان را از عادت ها و کردارهای ناصحیح باز دارد،⁽³⁾از سعه صدر، وسعت دید و ظرفیت عاطفی

بالایی برخوردار باشد و همیشه این آمادگی را داشته باشد که پای سخن هر دانش آموزی بنشیند و در مقابل هر سؤال نوآموزی با چهره ای باز و رویی گشاده از او استقبال کند و در برابر هر خواسته منطقی،⁽¹⁾بال و پرِ تواضع و فروتنی بگشاید و با همدلی و همدردی،⁽²⁾دیگران را راهنمایی بنماید. با سکوت⁽³⁾خود، آنان را به تفکّر وا دارد و با بردباریش، به آنان رشد دهد⁽⁴⁾و با کلامش روحیه آزاد منشی و آزادگی را در آنان زنده نماید.

او باید بتواند به راحتی با شاگردانش تفاهم و ارتباط برقرار نماید⁽⁵⁾

تعادل روانی دانش آموز بستگی به این دارد که او به واقعیت های درون خویش اعتماد کند و احساس ارزشمندی بنماید. اظهار نظرها و گفته های معلّم بر عزّت نفس و کرامت نفس دانش آموز تأثیر می گذارد، بنابراین معلّم باید شیوه ها و روش های گوناگون ارتباط سازنده را فراگیرد. اصل اساسی ارتباط این است که «درباره شرایط و موقعیّت ها صحبت شود نه درباره شخصیت و منش فرد». این اصل در تمام برخوردهای بین معلم و دانش آموز در رابطه با آموزش و در خصوص تکلیف و انتظارات او در کلاس و مدرسه باید رعایت شود و اگر معلم طریقه استفاده از این اصل را در شرایط و موقعیت های مختلف بداند و به کار بندد، ارتباط سازنده با دانش آموزان تحقق خواهد یافت، در غیر این صورت ارتباط نا مؤثر و یا مخرّب خواهد بود.

ویژگی ارتباط سالم معلم با دانش آموز به قرار زیر است:

و احساسات⁽¹⁾و عواطف آنان را درک کند و در عین داشتن صداقت