مشخصات کتاب

سرشناسه : قاضی عسکر، علی ۱۳۲۵-

عنوان و نام پدیدآور : ابوطالب یزدی : شهید مروه علی قاضی عسکر.

مشخصات نشر : تهران : مشعر، ۱۳۸۴.

مشخصات ظاهری : ۱۴۳ ص ؛ ۱۱×۵/۱۹س م

شابک : ۶۰۰۰ ریال 9647635753

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

موضوع : یزدی ابوطالب ۱۳۰۰ - ۱۳۲۲.

موضوع : حج

موضوع : شرفای مکه

موضوع : ایران -- روابط خارجی -- عربستان سعودی

موضوع : عربستان سعودی -- روابط خارجی -- ایران

رده بندی کنگره : DSR۱۵۰۲/۳/ع ۴ق ۲

رده بندی دیویی : ۳۲۷/۵۵۰۲۷

شماره کتابشناسی ملی : م ۸۴-۷۵۷۹

اشاره

مقدمه

آزار و اذیت پیروان و شیعیان امیر مؤمنان علی علیه السلام از روزگار آن حضرت آغاز و تا به امروز ادامه یافته است. از همان زمان که علی بن ابی طالب علیه السلام به عنوان رهبر و پیشوای جامعه اسلامی به مردم معرفی گردید، ناخالصی های برخی از صحابه و دشمنی های امویان آشکار شد و رفته رفته رو به فزونی نهاد و آنگاه که آن حضرت رسماً و به درخواست اکثر قریب به اتفاق مردم خلافت را پذیرفت، این ناخالصی ها تقریباً به اوج خود رسید. بخش عظیمی از این دشمنی ها بدان جهت بود که خلافت نزد علی بن ابی طالب علیه السلام وسیله ای برای احیای حقّ و عدل در جامعه و میراندن و از میان برداشتن باطل بود و آن حضرت هرگز نمی خواست به دلیل تداوم یافتن حکومت خود، عناصر ناصالح را در سمت های حسّاس نظام اسلامی حفظ کند و از ظلم و ستم آنان چشم پوشی نماید و این سیاست روشن و قاطع را از همان آغازین روزهای پذیرش خلافت، صریح و روشن

در خطابه های خویش بیان کرد و با مردم در میان گذاشت.

از این رو جبهه گیری ها در برابر آن حضرت آغاز شد و قاسطین و مارقین و ناکثین، هر کدام با روش ها و تاکتیک های مخصوص به خود، مقابله با علی بن ابی طالب علیه السلام و راه و رسم آن حضرت را آغاز کردند. میثم تمّارها به جرم بیان فضایل و مناقب امیرمؤمنان علی علیه السلام به چوبه دار بسته شدند و زبانشان را از قفا بیرون کشیدند و رشید هجری ها به دلیل پافشاری بر راه و رسم آن حضرت، شربت شهادت نوشیدند و این خط سرخ خون و شهادت تا به امروز ادامه یافته است.

در ایجاد این دشمنی، بنی امیه و سپس بنی عباس نقش اساسی ایفا کرده، با شهید و زندانی ساختن و قطع حقوق و امکانات و تحریم اقتصادی و تبلیغات گسترده بر ضدّ پیروان اهل بیت علیهم السلام تصمیم گرفتند، پیامبر صلی الله علیه و آله و دودمانش را از حافظه تاریخ حذف کنند.

با حمایت خلفای بنی امیّه و بنی عباس و وارثان ستمگر آنان در طول تاریخ، خط ضدّیت با طرفداران اهل بیت علیهم السلام دنبال شد و رفته رفته در قلمرو حکومت اسلامی و خصوصاً منطقه حجاز به صورت یک فرهنگ درآمد. هر انسان پژوهشگری که در این راستا به تحقیق بپردازد، با صحنه های دلخراش و جانسوز بسیاری روبرو می گردد و اقیانوسی از غم و اندوه به جان و روحش می ریزد که تحمل آن بسیار دشوار و سخت است.

این قلم به دنبال آن نیست تا به گذشته های دور باز گشته،

جنایات غم بار و ظلم هایی که در حقّ پیروان علی بن ابی طالب علیه السلام روا داشته اند را به تصویر کشد؛ بلکه تنها به شهادت مظلومانه یکی از پیروان و شیعیان علی بن ابی طالب علیه السلام در حرم امن الهی اشاره خواهد داشت که ریشه در همان فرهنگ ضدّیت با تشیّع دارد.

در پایان لازم می دانم به این موضوع مهم اشاره نمایم که:

هم اکنون روابط دو کشور جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی، دوستانه و صمیمانه است و با خواست مقامات و مسئولان دو کشور، پیوسته به سمت پایداری و استحکام هر چه بیشتر پیش می رود، بنابراین بررسی مستند و علمی این رویداد مهمّ تاریخی، نه تنها خللی در این روابط ایجاد نمی کند بلکه زمینه را برای عبرت گیری از گذشته و بهره برداری از آن در آینده فراهم خواهد ساخت.

مؤلّف

حرکت به سوی مکه

حرکت به سوی مکه

جوان 22 ساله ای به نام میرزا ابوطالب یزدی، فرزند حاج حسین مهرعلی، در سال 1322 ه. ش. با همسرش، به قصد تشرّف به حج، از راه خرمشهر به کویت رفته و از آنجا با شتر به سوی سرزمین حجاز و مکه حرکت می کند و پس از طیّ مسافتی طولانی و با پشت سرگذاشتن رنج ها و سختی های فراوان، وارد مکّه می شود و پس از انجام عمره تمتّع، چند روزی را در مکّه می ماند و سپس برای حجّ تمتّع محرم شده، پس از وقوف در عرفات و مشعر و منا روز دهم ذی الحجّه برای ادامه اعمال، به مکّه باز می گردد. سپس در یکی از قهوه خانه های کوچک مکّه، از غذایی ⁽¹⁾که بعداً احتمال داده شد از گوشت فاسد تهیّه شده باشد، استفاده کرده و پس از مدّت کوتاهی،

برای انجام اعمال وارد مسجدالحرام شده، مشغول طواف می شود.

لیکن در اثر گرمی هوا و خستگی راه و نیز استفاده از غذای فاسد، حالت استفراغ به او دست داده و برای اینکه با قِی کردن، زمین مسجدالحرام را آلوده نسازد، در دامان احرام خود استفراغ و بلافاصله اطراف آن را می گیرد و مراقبت می کند تا روی زمین نریزد.

عدّه ای از حجّاج که برخی از آنها نیز مصری بودند وقتی این حاجی ایرانی را با آن حال مشاهده می کنند- با توجّه به پیشینه ذهنی برخی سنّی ها که شایع کرده بودند شیعیان حرم مکّه و مدینه را عمداً ملوّث می کنند- به وی حمله کرده، کتک سختی به او می زنند، در این هنگام به ناچار دامن احرام از دست او رها می شود و قِی روی زمینِ حرم می ریزد و عده ای شروع به جار و جنجال می کنند.

با جنجال آفرینی این افراد، شرطه های حرم، این حاجی مظلوم را بلافاصله دستگیر کرده، به همراه برخی دیگر از طواف کنندگان در محکمه حاضر و علیه این حاجی ایرانی شهادت می دهند که او قصد داشت تا حرم و کعبه را آلوده کند، قاضی نیز بدون بررسی و تحقیق و استماع دلائل متّهم، حکم اعدام او را صادر می کند و سرانجام در محلّ صفا و مروه و در حضور حاجیانی که از سراسر جهان اسلام به حج آمده بودند، وی را گردن می زنند.

گزارش روزنامه انگلیسی

روزنامه لنکستر دیلی پست چاپ انگلستان در تاریخ 7 فوریه 1944 م با عنوان «ایران با ابن سعود قطع رابطه می کند» در این رابطه چنین نوشت:

وقتی که یک نفر پیش خدمت قهوه خانه کوچکی در مکّه، خوراکی را که از گوشت فاسد تهیّه شده بود به مشتری های خود داد خیال نمی کرد این کار موجب مشکلات مهمّی بین دو مملکت [ایران و عربستان] خواهد گردید ولی حرص و آز او واقعاً چنان دشواری هایی را ایجاد کرد.»

سپس می افزاید:

«مکّه شهری است که هر مسلمانی میل دارد آنجا را لااقل یک مرتبه در مدّت عمر زیارت کند ولی جنگ، مانع از این شده است که حجّاج از کشورهای دور، برای زیارت به آنجا بروند، لیکن در هر حال، مسلمانان متعصّب هر طور که باشد از نقاط مختلف عربستان، عراق و ایران به آنجا رفته و قهوه خانه های مکّه هم رونقی پیدا می کنند، تقریباً دو هفته قبل جمعی از حجاج ایرانی به مکّه رسیده و در یکی از کاروان سراها فرود آمده و قبل از انجام مراسم حج و زیارت کعبه، چون به واسطه مسافرت طولانی در صحرا خسته و گرسنه شده بودند، خواستند غذای

مطلوبی تناول کنند، پیش خدمت طمّاع، خوراکی از گوشت بز که شاید فاسد هم شده بود، به آنها داد و در نتیجه، همان موقع که ایرانی ها مشغول انجام مناسک حج بودند، در کعبه [مسجدالحرام] حاضر شدند و به واسطه این که غذای مسموم تناول کرده بودند، مریض شدند. ناگهان هزاران حاجی که آنجا حضور داشتند از ملاحظه این واقعه بنای داد و قال را گذاشتند و فوراً شرطه ها حاضر گردیدند. این پاسبانان از میان سَبُع ترین عشیره بدویان مکّه که جزو کشور ابن سعود معروف، قائد وهابیان می باشند، استخدام گردیده و آنها می خواستند بیگانگانی را که به مقدّسات مذهبی توهین وارد آورده اند، فوراً به قتل برسانند و هیچ عذر و بهانه ای نمی پذیرفتند؛ زیرا استفراغ در خانه کعبه [مسجدالحرام] توهینی نسبت به پیغمبر است که هیچ سابقه نداشته و فقط مرگ، گناه مرتکب را جبران خواهد کرد!

عاقبت تصمیم گرفتند اسرا را به حضور قاضی که از طرف ابن سعود برای جرم های ارتکابی حجاج، در محوطه کعبه [مسجدالحرام] معین شده است ببرند.

قاضی در پرتو حکمت سلیمانی! خود رأی داد ... و این فتوا بدون تأخیر در حضور مردم و در میان هلهله آنان اجرا شد ...»

گزارش سفارت ایران از مصر

در آن زمان به دلیل جنگ های داخلی در عربستان و نیز جنگ بین الملل، سفارت ایران در حجاز تعطیل و کشور مصر به عنوان حافظ منافع ایران تعیین شده بود. ازاین رو، دولت ایران نتوانست به موقع از این خبر مطّلع گردد.

سفارت ایران در مصر، بلافاصله پس از بازگشت حاجیان توسّط آقای سیّدباقر کاظمی ⁽¹⁾که خود در مراسم حج حضور داشته، از این حادثه جانگداز مطّلع شد و گزارش مبسوطی در تاریخ 30/ 9/ 1322 به این شرح تهیّه و به تهران مخابره کرد:

مطابق دستور تلگرافیِ وزارت امور خارجه، چون نظر به مشکلاتی که برای مسافرت حج پیش بینی می شد، دولت از دادن اجازه مسافرت به حجّاج ایرانی خودداری نمود، اینجانب به حجاز مسافرت ننموده، کسی را هم از طرف سفارت برای رسیدگی به وضعیّت حجاج اعزام نداشته و برای عدّه ای از حجاج ایرانی که تصوّر می رفت به آنجا بروند از دولت مصر تقاضا شد، حفظ منافع اتباع ایرانی را در موسم حجّ سال جاری در حجاز قبول نمایند، تلگرافاً و کتباً نیز گزارش این امر به آگهی اولیای امور رسیده است.

سال گذشته با وجود منع مسافرت حجّاج، به طوری که در گزارش سفارت مصر در جدّه نیز به عرض رسیده، در حدود یک هزار و ششصد نفر حاجی ایرانی به حجاز رفته بودند، امسال نیز مانند سال گذشته، عدّه زیادی از ایرانیان به طور قاچاق از راه کویت یا از ایرانیانی که برای زیارت عتبات آمده بودند، از راه نجف به حجاز مسافرت نمودند.

از قرار معلوم عدّه آنهایی که به قصد حجّ حرکت کرده بودند، در حدود شش هزار نفر بوده که در حدود دو هزار نفر از آنها در نتیجه نبودن وسائل مسافرت، ناچار از مراجعت شده و در حدود چهار هزار نفر آنها با هزار سختی و بد بختی، خود را به حجاز رسانیده اند و در حدود 120 نفر یا عدّه بیشتری از آنها نیز مانند سال 1360 هجری به موقع به حجاز نرسیده و از درک حجّ محروم ماندند.

امسال علاوه بر این بدبختی ها که نصیب حجّاج شده اتّفاقات ناگوار بسیاری در آنجا رخ داده، که منتهی به قتل یک نفر از حجاج ایرانی گردیده است و چون سفارت مصر که حافظ منافع اتباع ایرانی است، در این باب به این سفارت خبری نداده و حجاج تا کنون نرسیده بودند، سفارت از این موضوع بی اطلاع بود تا اینکه جناب آقای سیّدباقر کاظمی که از راه مصر به حجّ مشرّف شده بودند، دیروز (سه شنبه 29 آذرماه 1322) با اوّلین کشتی حجاج مراجعت فرمودند. شرح این اتّفاقات را دادند که خلاصه اظهارات ایشان در

زیر به آگهی اولیای امور می رسد:

در اوایل ایّام حجّ که هنوز حجّاجی که به حجاز رسیده بودند، زیاد نبود، شنیده شد تلگرافی از عراق رسیده است دایر بر اینکه در حدود پنج هزار حاجی ایرانی در راه هستند. چون دولت شاهنشاهی اجازه مسافرت به حجّاج ایرانی نداده بود، تصوّر نمی رفت عدّه ای به این زیادی توانسته باشند به طور قاچاق از ایران خارج شده باشند، لذا در ابتدا گمان کردیم در شماره اشتباه شده، یا خبر به کلّی بی اساس است ولی طولی نکشید که معلوم شد حدود شش هزار نفر ایرانی که عدّه زیادی از آنها به طور قاچاق از مرز ایران خارج شده اند و به کویت رفته اند و عدّه دیگری که به عنوان زیارت عتبات به عراق آمده بودند و از آنجا قصد حجّ نموده اند، به سمت حجاز حرکت کرده اند و دو هزار نفر از آنها در نتیجه نبودن وسیله مسافرت ناچار از بازگشت شده و در حدود چهار هزار نفر آنها به حجاز آمدند که از این عدّه در حدود 120 نفر یا عدّه بیشتری به موقع نرسیده و به درک حج موفق نشدند.

نظر به اختلاف رؤیت هلال ذی حجّه، امسال نیز مانند غالب سال ها راجع به عید اختلاف بود، در ایران، افغانستان و عراق و سوریه و حتّی مصر روز چهارشنبه عید بود و تنها در حجاز روز سه شنبه را عید گرفتند، سایرین مطابق افق محلّ و شهادت شهود رؤیت هلال، مانند خودِ اهالی کشور عربی سعودی اوّل ماه را مطابق محلّ قبول کردند ولی ایرانیان و عدّه ای از شیعیان عراقی، چون

هلال را ندیده بودند شهادت شهود سعودی را قبول نداشتند.

با اینجانب (جناب آقای کاظمی) و سیّدباقر بلاط (رییس تشریفات دربار عراق) و عبدالهادی چلبی از اعیان شیعیان عراق صحبت نمودند اقدامی شود [تا] اجازه دهند دو موقف باشد؛ یعنی پس از وقوف عرفات که مطابق محلّ روز دوشنبه نهم ذی حجّه بود روز سه شنبه را هم به حساب شیعیان نهم ذی حجّه بود مجدّداً در عرفات وقوف کنند.

به آنها اظهار نمودیم که این موضوع عملی نیست، سابقه هم دارد، در سالهایی که اختلاف در رؤیت هلال بود هیچ وقت دولت عربی اجازه تعدّد موقف را نداده، بلکه این امر را موجب ایجاد اختلاف و شقاق بین مسلمین می داند و آن را شرعاً جایز ندانسته، بلکه تقاضا کنندگان این امر را مخالف وحدت مسلمین تشخیص داده سخت مجازات خواهند نمود و چون خودِ آنها نیز وقوف عرفات را رکن حج می دانند سعی دارند وقوف آنها صحیح باشد و به طوری که خود ملک ابن سعود اظهار می داشت، اشخاص تیزبینی را مأمور رؤیت هلال می کنند و در شهرهای مختلف نجد در روز معیّن عدّه زیادی مترصّد رؤیت هلال هستند و تلگرافاتی از اطراف راجع به این موضوع می رسد و قاضی شرع در شهادت شهود دقّت کافی به عمل می آورد؛ لذا با این سوابق، عدم قبول فتوای حاکم شرع را، مانند توهین خیلی شدیدی تلقّی خواهند نمود و اصرار در این موضوع علاوه بر اینکه مفید فایده ای نیست، ممکن است برای

حجاج شیعه خطراتی داشته باشد.

خوشبختانه حضرت [آیةاللَّه العظمی] آقای سیّدابوالحسن اصفهانی هم آقای سیّدابراهیم شُبّر را از طرف خود به حجاز اعزام فرموده بودند که در این قبیل اختلافات، نظر حضرت آیةاللَّه را به شیعیان ابلاغ نماید. ایشان را ملاقات نموده در این باب سخن به میان آوردم. اظهار نمود که حضرت آیةاللَّه اصفهانی به ایشان دستور داده اند در این قبیل اختلافات اگر در نتیجه این اختلاف معلوم شود که تعدّد موقف، ممکن است زیان یا خطری برای حجّاج شیعه ایجاد نماید مطابق موقف محل عمل کنند و چون نظر حضرت آیةاللَّه هم همین بود قرار شد آقای سیّدابراهیم شبّر امر ایشان را به حجّاج ابلاغ کنند.

اینجانب و آقایان دیگر نیز هر یک به نوبه خود این موضوع را به حجّاج حالی نمودیم و قرار شد امسال این موضوع را ابداً مطرح نکنند که اختلاف بین سنّی و شیعه رخ ندهد و خطری متوجّه حجّاج ایرانی نگردد، ولی بعداً آگاهی یافتیم که عدّه ای از ایرانیان به زبان فارسی عریضه ای به ملک ابن سعود نوشته تقاضا کرده اند که به آنها اجازه دهند روز چهارشنبه را هم که به حساب ایران نهم ذی حجّه و به حساب حجاز عیدقربان بود برای وقوف به عرفات بروند.

ملک از این تقاضا سخت متغیّر شده و به رییس شهربانی دستور داده بود، نویسندگان عریضه را گرفته، حبس نموده، سخت مجازات کند و به قراری که رییس شهربانی می گفت این موضوع را

به طور مناسبی حل کرده بود.

اینجانب چون در میهمانخانه بانک مصر منزل داشتم، با حجاج مصری مطابق محلّ به منا و عرفات رفته، مناسک حجّ را انجام دادم ولی معلوم شد که با تمام این مقدّمات عدّه خیلی زیادی از حجاج ایرانی و شیعیان عراقی، روز چهارشنبه را نیز که می بایستی همه به منا مراجعت کرده باشند به عرفات رفته اند و رییس اداره شهربانی حجاز اظهار می داشت که بعد از ظهر روز مزبور، ملک با کمال تنفر و خشم، به وسیله تلفن به او آگاهی داده بود که اطلاع پیدا کرده است عدّه ای از حجاج ایرانی به عرفات رفته اند و دستور داده که فوراً به هر وسیله که شده آنها را بازگرداند و نامبرده با عدّه زیادی سرباز به آنجا رفته مشاهده نموده بود که مانند روز وقوف، عده خیلی زیادی در آنجا هستند، با زحمت زیاد آنها را راه انداخته بود ولی آنها بدان اکتفا ننموده به مشعرالحرام نیز رفتند، از آنجا هم با سختی فوق العاده آنها را به منا فرستاد و به قراری که خودش مدعی بود، به ملک گفته بود این عدّه مخالفت با اجماع ننموده اند و برای وقوف مجدّد به عرفات نرفته اند بلکه نظر به نداشتن وسیله مجبوراً در عرفات مانده اند!

در هر صورت این حرکت خیلی در ملک ابن سعود و رجال متعصب کشور عربی سعودی اثر بدی باقی گذاشته بود و آن را به شکل توهین شدیدی تلقی نموده، کینه آنها را در دل گرفته به فکر انتقام بودند.

بعد از مراجعت حجاج از منا و پایان مناسک حج شنیده شد، یک نفر از حجاج ایرانی را به عنوان اینکه حرم مطهّر مکّه معظّمه را ملوّث نموده گرفته و بین صفا و مروه در مقابل اداره شهربانی کَت بسته حاضر و پس از قرائت حکمی او را با شمشیر سربریده اند، امیرالحج مصر نیز مرا دیده، راجع به این موضوع بازجویی نموده می پرسید، این شخص از کدام دسته از شیعیان است؟

رفع اشتباه ایشان را نموده، تأکید کردم که هیچ عاقلی نباید به سخن عدّه ای جاهل و متعصّب گوش بدهد و این اتّهامات باطل را باور کند؛ زیرا معقول نیست یک نفر مسلمان که روزی پنج دفعه به این خانه متوجّه شده نماز می گزارد و هزارها فرسنگ راه طی کرده و جان خود را در این وقت سخت به خطر انداخته، برای ادای فریضه مذهبی که بر تمام مسلمانان واجب است به حجّ آمده چنین کاری نماید.

پس از انتشار خبر بلافاصله در بین سنّی ها عموماً و مصری ها خصوصاً بر علیه ایرانیان هیجان شدیدی برپا و در چندین جا بین سنی ها و شیعه ها زد و خوردهایی رخ داد و ممکن بود کار بالا کشیده بلوایی برپا شود و خون صدها مردم بی گناه ریخته شود.

سراغ وزیر مختار مصر را که حافظ منافع اتباع ایران است گرفتم، گفتند به جدّه رفته است، کنسول را خواستم ملاقات کنم ممکن نشد!! معلوم می شود در مکّه بوده و رو نشان نمی داد یا حقیقتاً نبوده.

بالأخره صبری ابوعلم پاشا وزیر دادگستری مصر را که در مهمانخانه بانک مصر منزل داشت و با او سابقه آشنایی پیدا کرده- شب قبل راجع به اتّحاد اسلام و رفع اختلافات موجوده بین مذاهب مختلف مسلمین صحبت هایی می کردیم- را ملاقات کرده گفتم مگر نشنیده اید یک نفر مسلمان را به چه تهمتی کشته اند؟ و مگر نمی دانید که بین سنّی ها و شیعه ها زد و خوردهایی رخ داده و ممکن است در نتیجه این تهمت باطل و بی اساس خون عدّه زیادی از مسلمین ریخته شود؟ چاره ای باید کرد! گفت من که سمتی ندارم چه می توانم بکنم؟

من هم یک نفر حاجی مثل شما و دیگران هستم و سمت رسمی ندارم ولی وظیفه مسلمانی من و شما این است که از این بلوا و خونریزی، هر یک به سهم خود جلوگیری کنیم. به علاوه بین مصر و ایران روابط برادری و دوستی موجود است و ایجاب می نماید ایرانیان و مصریان دست به دست هم داده از وقوف یک چنین بلوایی جلوگیری کنند، از این گذشته دولت مصر حافظ منافع اتباع ایران را قبول کرده وزیر مختار به جدّه رفته، کنسول هم معلوم نیست کجاست؟ شما که یک نفر وزیر مصری هستید باید اقدامی کنید!

به اتّفاق وزیر دادگستری مصر به اداره شهربانی رفته، رییس شهربانی را ملاقات نمودیم، اظهار داشت وضعیت خیلی بد است.

گفتم شخصی به ناحقّ کشته شده، به جای خود، فعلًا باید از اتفاقات سوء دیگری جلوگیری کرد، نخست باید به مطوّفین شیعه دستور

اکید بدهید که نگذارند حجّاج شیعه از خانه های خود بیرون آیند، تا برای حفظ حیات آنها اقدامی به عمل آید.

دیگر اینکه عدّه زیادی پاسبان و افسر فهمیده، به حرم و سایر جاهایی که محلّ اجتماع حجّاج است بفرستید که از نزاع و اختلاف حجّاج جلوگیری کنند، از ملک هم باید اجازه گرفت که حجّاج ایرانی پیش از سایر حجّاج به مدینه مسافرت نمایند. رییس شهربانی مطابق تقاضای ما این اقدامات را پسندید.

اینجانب و عدّه ای دیگر از حجاج عراقی نیز این موضوع را به آگاهی سایر حجّاج شیعه رسانیدیم، از قرار معلوم حاجی بدبختی که بی گناه و در نتیجه جهل و تعصب، مقتول شده از اهالی یزد بوده که با عیال خود به حج مشرف شده بوده است و در حال طواف در نتیجه گرمی هوا و کسالت، حالت استفراغ به او دست می دهد و برای اینکه قِی او زمین را آلوده نکند، در دامن احرام خود استفراغ می کند، عدّه ای از حجاج احمق و متعصّب که غالباً مصری بوده اند، او را در این حال مشاهده می نمایند و چون این امر بی اساس بین سنّی ها شایع است که شیعیان، حرمِ مکّه و مدینه را متعمّداً ملوّث می کنند؛ به او حمله نموده، کتک سختی به او می زنند و دامن احرام از دست بی چاره رها شده، قی روی زمین حرم می ریزد، همان عدّه و عدّه ای دیگر بر علیه او شهادت داده، به تهمت اینکه متعمّداً در حرم مکّه تَغَوُّط نموده او را محکوم به قتل می کنند و به طوری که شرح آن در بالا گفته شد، او را به قتل می رسانند و چون با این

وضعیت ماندن در مکّه در این محیط بدین [شکل] مورد نداشت، از رییس شهربانی خواستم فوراً وسائل حرکت مرا به جدّه فراهم نماید.

فردای روز مزبور به جدّه آمده با اوّلین کشتی که از جدّه حرکت کرد، به مصر آمدم و مسافرتم از حجازبه طور تعرض صورت گرفت و با شیخ یوسف یاسین، منشی مخصوص ملک و فرماندار جدّه و سایر مأمورین دولت عربی سعودی خداحافظی ننمودم.

وزیر مختار مصر به کلّی از این موضوع بی اطلاع بود و اقدامی در این باب ننموده بود، به طوری که ملاحظه می فرمایند روش دولت عربی سعودی راجع به این شخص، مخالف با تمام قوانین و مقرّرات انسانیّت بود، که یک نفر حاجی را به این نحو محاکمه مختصر محکوم و بدین طرز شنیع مقتول سازد.

در مرحله اول سفارت فوراً یادداشت اعتراض آمیزی به وزارت خارجه سعودی نوشت و چون امیرفیصل که وزیر خارجه سعودی است فعلًا در قاهره است شفاهاً هم اعتراضی به وی نمود و ضمناً به وسیله مصریها که حافظ منافع حجاج ایرانی بودند در این باب توضیح امر خواسته شد، البته نتیجه به عرض خواهد رسید.

به نظر سفارت این رفتار وحشیانه دولت سعودی از جنبه احساسات بشری هم- گذشته که حاجی بیچاره را که به منظور مقدسی با خانواده خود از فرسنگ ها مسافت به مکه آمده بود به این طور فجیع کشته اند- از لحاظ صدمه ای که بر حسیات (حیثیات)

دولت شاهنشاهی ایران در مقابل سایر دول اسلامی وارد شده بی اندازه قابل توجه و لازم است از هر جهت موضوع مورد تعقیب قرار گیرد.

منتها تا موقعی که همه حجاج ایرانی از کشور سعودی خارج نشده اند اقدامات و اعتراضات سخت باید به تأخیر افتد، زیرا از دولت سعودی که چنین رفتاری را با حجاج ایرانی کرده هیچ گونه اقدامی برای آزار سایرین مستبعد نخواهد بود.

ضمناً این قسمت را هم باید معروض بدارد که علت اساسی وقوع این پیش آمدهای ناگوار این است که، با آن که دولت شاهنشاهی از دادن گذرنامه به حجاج خودداری دارند، مع هذا هر سال عده زیادی حجاج از راه های مختلف خود را به هر زحمتی که شده به مکه می رسانند و به این طریق عدم موافقت با اعزام نماینده از طرف دولت شاهنشاهی به مکه، این وضعیات را پیش می آورد.

در صورتی که مصریها علاوه بر این که سفارت در جده دارند و در موقع حج وزیر مختار و کنسول دائمی نیز در جده دارند هرساله یکی از اشخاص برجسته خود را به سمت امیرالحج به مکه می فرستد که از هر جهتی حفاظت حجاج تأمین گردد. ⁽¹⁾قربانی

سفارت شاهنشاهی ایران در قاهره

اطلاعیه دولت سعودی

به دنبال این حادثه دلخراش، دولت سعودی در توجیه این جنایت، اطلاعیه ای تحت عنوان «جنایت بزرگ» صادر کرده، آن را در روزنامه امّ القری مورّخ 17 دسامبر 1943 (25/ 9/ 1322) منتشر ساخت. ترجمه متن این اطلاعیه چنین است:

«روز 12 ذی حجّه 1362 (ه. ق.) مأمورین شهربانی در بیت اللَّه الحرام، شخصی را به نام ابوطالب فرزند حسین، ایرانی، از منتسبین به شیعه ایران را دستگیر نمودند در حالی که مشغول ارتکاب پست ترین و پلیدترین جنایات بود و مقداری از قاذورات را برداشته، به منظور آزار واذیت به طواف کنندگان و توهین به این مکان مقدّس در اطراف کعبه مشرّفه می ریخت، پس از بازجویی در این باب و ثبوت صدور این جرم قبیح از او، حکم شرعی دایر به قتل او صادر و روز شنبه 14 ذی حجّه 1362 به قتل رسید.»

تکذیب اطلاعیه

سفارت ایران در قاهره فوراً یادداشت اعتراض آمیز و شدید اللحنی به وزارت خارجه سعودی نوشته و به وسیله مصری ها که حافظ منافع ایران بودند، از آنان توضیح می خواهد و با توجّه به اینکه امیرفیصل وزیر خارجه وقت سعودی از مصر دیدار می کرده، به صورت شفاهی نیز اعتراض خود را به وی منتقل می نمایند.

متن اعتراضیه سفارت ایران

ترجمه متن یادداشت اعتراض آمیز سفارت ایران در مصر، خطاب به وزارت امور خارجه عربستان سعودی که در تاریخ 30/ 9/ 1322 مخابره گردیده است به این شرح است:

سفارت شاهنشاهی ایران به وزارت خارجه عربستان سعودی در مکه مکرمه اشعار می دارد:

بنابر اطلاع این سفارت یکی از حجاج ایرانی از اهالی یزد که به اتفاق همسرش برای مراسم حج به حجاز آمده است، هنگامی که دور کعبه معظّمه طواف می کرده است، بر اثر خستگی و گرما و بیماری به طور ناگهانی دچار استفراغ می گردد و به جرم وهن به بیت اللَّه الحرام، که خداوند آن را مکانی امن برای مردم قرار داده، مورد ضرب و شتم و سپس به اتهام آلوده کردن حرم مطهر بعد از محاکمه ای کوتاه و با شهادت افراد غیرمسؤول، به اشدّ مجازات که گردن زدن وی در ملاء عام باشد، محکوم می گردد.

سفارت شاهنشاهی ایران شدیداً نسبت به این کار غیرقانونی و مخالف شرع و انسانیت که حق یکی از حجاج ایرانی و اتباع دولت مسلمان و دوست، که با هزاران آرزو خواستار انجام فریضه حج و زیارت کعبه را دارند به مورد اجرا گذاشته شده اعتراض کرده و در انتظار دریافت جزئیات خبر و پاسخ وزارت خارجه می باشد. این

سفارت تمامی حقوق دولت ایران نسبت به این حادثه تأسف انگیز را محفوظ می دارد. ⁽¹⁾

پیشنهاد نخست وزیر مصر

در تعقیب گزارش قبلی، محمود جم سفیر کبیر ایران در قاهره در تاریخ 7/ 12/ 1322 نامه ای به شماره 77/ ح/ 201 به وزارت خارجه در تهران مخابره می کند متن نامه به این شرح است:

در تعقیب گزارش شماره 77/ ح/ 200-/ 16/ 11/ 1322 راجع به قتل ابوطالب یزدی در مکه معظمه، هنوز جوابی از طرف دولت عربی سعودی نرسیده است، امروز آقای صلاح الدین بیک معاون وزارت امور خارجه مصر، از طرف آقای نحاس پاشا نخست وزیر، سفارت آمده اظهار داشت: آقای نخست وزیر از ادامه مذاکره قضیه ابوطالب یزدی متأسف و عقیده دارند که این موضوع هر چه زودتر حل بشود.

به نظر ایشان این طور رسیده، برای اینکه در آتیه حجاج ایرانی در زحمت نباشند، خوب است اعلامیه ای از طرف دولت ایران و مصر و عربی سعودی در این زمینه تهیه کرده در یک روز منتشر گردد.

پس از مرور مختصر، جواب دادم از احساسات جناب آقای نخست وزیر متشکرم، ولی خاتمه این عمل منوط به این است که اقدامی از طرف دولت سعودی در جلب رضایت خاطر دولت

شاهنشاهی بشود، تا ما مطمئن باشیم که در آینده اتباع ایران که برای ادای فریضه مذهبی به مکه معظمه مشرّف می شوند در امان بوده و امنیت خواهند داشت آن وقت می شود در سایر قسمت ها مذاکره نمود و از نظریات خیرخواهانه جناب نخست وزیر استفاده کرد.

جواب داد: مثلا چه اقدامی از طرف دولت سعودی بشود خوب است؟

جواب دادم مثلا دولت سعودی رسما از واقعه ای که پیش آمده اظهار تاسف نموده و متعهد بشود که در آینده اتباع ایران در موقع حج امنیت کامل خواهند داشت و جبرانی هم نسبت به بازماندگان مقتول بنمایند و اضافه کردم این عقیده شخصی من است تا نظر دولت من چه باشد!

جواب داد قطع دارم با عقاید و اخلاق مخصوصی که سعودی ها دارند هرگز به چنین اقدامی راضی نخواهند شد! اظهار داشت وضعیت وزارت امور خارجه مصر هم در این امر مشکل است، باید در این باب هر دو طرف فکر کرده، فورمولی برای ختم قضیه پیدا نمایند. من هم جواب دادم پیشنهاد جناب آقای نخست وزیر را برای مطالعه به وزارت امور خارجه تهران خواهم فرستاد، خواهش کرد استدعا شود زودتر نظری از وزارت امور خارجه داده شود شاید این مشکل حل بشود.

اینک با ارسال صورت پیشنهاد جناب آقای نحاس پاشا که در حقیقت راجع به قتل، هیچ حرفی نزده و زمینه برای تکلیف حجاج

در آینده است برای استحضار وزارت امور خارجه ارسال میگردد.

متمنی است از نظریه دولت این سفارت را زودتر مستحضر فرمایند. سفیر کبیر

پاسخ تند دولت سعودی به نامه اعتراضیّه

وزارت خارجه سعودی مستقر در مکّه مکرّمه در تاریخ سوّم محرم الحرام 1363 ه. ق. در نامه ای بسیار تند و وقیحانه، به توجیه این عمل غیر شرعی و انسانی پرداخته، نه تنها از کرده خویش پشیمان نشده، بلکه اتّهام واهی ملوّث نمودن کعبه و مسجدالحرام را [صریحاً] به ایرانیان نسبت می دهد. متن این نامه چنین است:

«تتشرّف وزارة الخارجیّة العربیّة السعودیّة بإبلاغ المفوّضیة الإمبراطوریّة الإیرانیّة أسفها الشدید لتلقّیها مذکّرة المفوّضیّة رقم 75، ح 162، تاریخ 30/ 9/ 1322 الموافق 22/ 12/ 1943، فإنّ المفوّضیّة الإیرانیة رتّبت شکل الجرم الذی ارتکبه أحد الحجّاج الإیرانیین حسب ما أرادت واعتبرت ذلک مخالفاً للشرع والإنسانیّة والقانون ولو استفسرت المفوّضیّة الإیرانیّة عن الأمر وعرفت حقیقته لم یکن منها هذا التسرّع فی إرسال هذه المذکّرة.

إنّ الحکومة العربیّة السعودیّة لیس لها أیّ غایة أو غرض فی معاقبة أیّ إنسان من غیر حدوث جرم بیّن منه، فکیف یتصوّر العقل أن تقدم علی إنفاذ حکم فی أحد الحجّاج بدون أن تکون هناک دلائل قاطعة بشأنه. إنّ مثل هذا لم یقع ولن یقع من حکومة تعمل بشرع اللَّه وتنشر لواء الأمن والعدل والسلام بین جمیع من یستظلّون بظلّ حکمها أو یفدون إلی بلادها المقدّسة.

إنّ الحکومة العربیّة السعودیّة قد قامت فی هذا العام أکثر من أیّ

عام آخر بمعاونة الحجّاج الإیرانیّین معاونة کانت فوق الطاقة وأضرت بتموین البلاد الداخلی وذلک لما أقدم الحجّاج الإیرانیّون علی رکوب سیّارات لم تکن صالحة لنقلهم من خارج المملکة ثمّ لمّا دخلوا إلی داخل المملکة وضاق الوقت علیهم وتعطّلت سیّاراتهم فی الصحراء فالحکومة العربیّة السعودیّة أوقفت سیّارات تموینها فی الداخل وحوّلت تلک السیّارات لنقل الحجّاج الإیرانیّین وأنقذت حیاتهم من الموت المحقّق، فالحکومة التی تعمل مثل هذا العمل لا یمکن أن یُوَجّه إلیها تهمة إنفاذ حکم مخالف للشرع والإنسانیّة لأنّ هذا یستحیل أن یقع فی بلادها.

لقد کان بیت اللَّه الحرام قبل وصول بعض الحجّاج الإیرانیّین إلی مکّة طاهراً ومصوناً من کلّ ما یجب صیانته منه، إلی أن وصل بعض الحجّاج الإیرانیین إلی مکّة ودخلوا بیت اللَّه الحرام فأخذ المسلمون فی بیت اللَّه الحرام مع خدم الحرم یشاهدون أقذاراً قذرة فی أنحاء الحرم حول مقام إبراهیم وفی المطاف وکلّ حجّاج المسلمین ینسبون ذلک إلی الإیرانیین وکانت الحکومة أصدرت أمراً بمراقبة الحرم مراقبةً شدیدةً فألقی القبض أثناء ذلک علی الشخص المذکور فی مذکّرة المفوضیّة الإیرانیّة متلبساً بالجریمة وهو یحمل القاذورات من بیوت الخلاء داخل إحرامه ویلقیها فی المطاف حول بیت اللَّه الحرام الذی یقدّسه مئات الملایین من المسلمین. فبعد أن ثبت للحکومة هذه الجریمة بالدلائل الشرعیّه وبإقرار من الشخص المذکور لم یکن لدیها بدّ من إنفاذ أحکام القرآن الصریحة فی مثله،

فقد قال تعالی: ... وَمَنْ یُرِدْ فِیهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِیمٍ ⁽¹⁾

فعذاب الدنیا قتله وعذاب الآخرة لمثله عنداللَّه فی جهنّم بنصّ کتاب اللَّه وأیّ جریمة أشنع وأنکر من رجل یخرج من بیته ویقطع الفیافی والقفار لینجّس بیت اللَّه الحرام بهذه الأقذار التی أمراللَّه بتطهیر البیت منها ومن کلّ کفر وشرک، حیث قال تعالی:

وَطَهِّرْ بَیْتِی لِلطَّائِفِینَ وَالْقَائِمِینَ وَالرُّکَّعِ السُّجُودِ ⁽²⁾

علی أنّ الإیرانییّن قد اتّخذوا لهم فی بیت اللَّه الحرام فی هذا العام خطّة تخرج بهم عن جماعة المسلمین حتّی اذا وحدوا فی الحرم و اقیمت الصلاة امتنعوا عن الصلاة مع جماعة المسلمین وکان موقفهم فی بیت اللَّه الحرام مریباً للغایة ممّا أوجب سخط المسلمین عامّة علیهم. ولولا التیقظ الشدید الذی قامت به الحکومة داخل الحرم وخارجه لصیانة الحجّاج الإیرانیین لوقع علیهم من المسلمین إهانات عظیمة واعتداءات شدیدة تخلّ بالأمن والطمأنینة بالنظر للهیاج الذی وقع لدی کافّة المسلمین من أعمالهم المنکرة فی بیت اللَّه الحرام.

وهنا نلفت نظر الحکومة الإیرانیّة إلی ما قامت به حکومتنا دلالة علی حسن نیّتها وبُعد نظرها بأنّها قد لفتت نظر الحکومة الإیرانیّة بواسطة مفوضیّتها ببغداد، بتاریخ 4 شعبان 1361، حیث أبلغتها لزوم الإهتمام بالسیّارات التی سیقدم بها حجّاجها وأنّ الحکومة العربیّة السعودیّة لا تعدّ نفسها مسؤولة إذا وقعت أخطار

لحجّاجها بسبب ذلک، إذ لا یمکنها معونتهم ومع هذا فقد أهملت الحکومة الإیرانیّة ذلک وحصل ما ذکر أعلاه من إنقاذ رعایاها من الموت الزوام کما أنّه لفت نظر الوزیر الإیرانی ببغداد علی لزوم التنبیه الشدید علی الحجاج الإیرانیین بأن لا یأتوا بما یخالف الشرع الشریف فی بیت اللَّه الحرام حتّی لا یکونوا عرضة لسخط المسلمین ویحصل ما لا تحمد عقباه.

والمفوّضیّة الإیرانیّة ببغداد قد شکرت مفوّض الحکومة العربیّة السعودیّة علی هذه التبلیغات ووعدت بالقیام بما یلزم ومع الأسف الشدید فإنّ الأمر وقع علی خلاف ما وعدت به والحوادث التی جاءت قد أیّدت ماکان متوقّعاً کما أنّ کلّ منصف یمکنه أن یحکم علی أیّ جهة تقع المسؤولیة والتقصیر ومع هذا کلّه فإنّ الحکومة العربیّة السعودیّة عملت کلّ ما یمکنها لمساعدة الحجّاج الإیرانیین وصیانتهم والمحافظة علیهم ولولااللَّه ثمّ ما اتّخذته الحکومة من احتیاطات لقتل کثیر من الحجّاج الإیرانیین بسبب سلوکهم الشائن فی بیت اللَّه الحرام.

وقد جعل الإسلام لولی الأمر النظر فی الجرائم المخالفة لکتاب اللَّه لاتّخاذ الجزاء الرادع، حیث قال: إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِینَ یُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَیَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَسَاداً أَنْ یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدِیهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ یُنفَوْا مِنْ الْأَرْضِ ... ⁽¹⁾

وأیّ

فساد أعظم من تدنیس بیت اللَّه الحرام بهذه الخبائث المنکرة. ولذلک لا تری الحکومة العربیّة السعودیّة محلًا لاحتجاج المفوّضیّة الإیرانیّة لأنّه لم یطبّق علی المجرم إلّاحکم اللَّه طبقاً لما جاء فی کتاب اللَّه...

ترجمه متن نامه

وزارت امور خارجه کشور عربی سعودی مفتخراً به آگهی سفارت شاهنشاهی ایران می رساند که با کمال تأسف یادداشت شماره 75/ ح/ 162 مورخه 30/ 9/ 1322 مطابق 22/ 12/ 1943 سفارت را دریافت نمود.

سفارت ایران، صورت جرمی را که یکی از حجاج ایرانی مرتکب شده، به نحوی که خواسته تصویر نموده و آن را مخالف شرع و قانون و انسانیت تشخیص داده است و اگر سفارت ایران راجع به این امر بازجویی می نمود و به حقیقت آن پی می برد در ارسال این یادداشت تسریع نمی نمود!

دولت عربی سعودی که هیچ شخصی را بدون جرم واضحی از او مجازات نمی کند، چگونه مورد قبول عقل خواهد بود که بدون وجود دلایل قطعی، نسبت به یکی از حجاج حکمی را اجرا کند؟ از دولتی که مطابق شرع الهی رفتار می کند و امنیت و عدل و آرامش را بر تمام اتباع دولت و مسافرینی که به این کشور مقدس می آیند

گسترده، چنین امری واقع نشده است و نخواهد شد.

دولت عربی سعودی امسال بیش از هر سال به حجاج ایرانی کمک نمود، این کمک که مافوق طاقت ما بود، درنتیجه آمدن حجاج ایرانی با چنین اتومبیل هایی که برای حمل و نقل آن ها از خارج به این کشور مناسب نبود، سبب شد که به توزیع خواربار داخلی کشور صدمه وارد آید، چه پس از ورود آن ها به این کشور و خرابی اتومبیل ها در صحرا و تنگی وقت دولت عربی سعودی، اتومبیل های حمل و نقل مواد خواربار داخلی خود را، به حمل و نقل حجاج ایرانی اختصاص داد و آن ها را از مرگ حتمی نجات داد. دولتی که چنین عملی بنماید ممکن نیست تهمت صدور حکمی مخالف با شرع و انسانیت به او نسبت داده شود! چه وقوع چنین امری در این کشور امکان ندارد!!

بیت اللَّه الحرام پیش از ورود حجاج ایرانی به مکه طاهر بود، از هر امری که صیانت از آن ضرورت داشت، ولی پس از ورود بعضی از حجاج ایرانی به مکه و ورود آنان به بیت اللَّه الحرام، مسلمانان و مستخدمین حرم ملاحظه نمودند که در اطراف حرم و در پیرامون مقام ابراهیم و در محل طواف حجاج قاذوراتی دیده می شود و تمام حجاج مسلمان این عمل را به ایرانیان نسبت می دهند!

دولت دستور داد که حرم را تحت مراقبت دقیق قرار دهند، این بود که شخص مذکور در یادداشت سفارت ایران را، در حال اقدام به جنایت دستگیر نمودند، در حالی که قاذورات مستراح ها را در دامن احرام خود برداشته و در محل طواف دور خانه خدا

می ریخت، که صدها میلیون مسلمان آن را مقدس می شمارند!!

پس از این که وقوع این جنایت با دلایل شرعی و اقرار شخص نامبرده ثابت گردید، چاره ای جز اجرای احکام صریح قرآن در این مورد که می فرماید وَ مَنْ یُرِدْ فِیهِ بِإِلْحادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذابٍ أَلِیمٍ ⁽¹⁾

نبود.

عذاب دنیا قتل است و عذاب آخرت مطابق نص کتاب خدا عذاب جهنم است، چه جرم و جنایتی از این شنیع تر و منکرتر که شخصی از خانه خود بیرون آمده، دشت و بیابان را بپیماید، به منظور این که خانه خدا را به نجاست آلوده و ملوّث کند!! و حال آن که به تطهیر این خانه از نجاست و کفر و شرک امر فرموده، چه می فرماید:

وَ طَهِّرْ بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ وَ الْقائِمِینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ. ⁽²⁾

از این گذشته ایرانیان امسال در خانه خدا رویه ای اتخاذ نموده بودند که آنان را از جماعت مسلمین خارج می نماید، چه در موقع نماز جماعت اگر عده ای از آن ها در داخل حرم بودند، از ادای نماز با جماعت مسلمین خودداری می کردند و رفتار آن ها در خانه خدا بی نهایت موجب سوء ظن بود و اسباب بدبینی تمام مسلمین نسبت به آن ها شد و اگر بیداری فوق العاده دولت عربی سعودی نبود و اگر

اقدامات دقیقی برای حفظ حیات حجاج ایرانی در داخل و خارج حرم به عمل نمی آمد، نظر به هیجان عامه مسلمین نسبت به اعمال منکر و ناروای آن ها در خانه خدا، اهانت های عظیم و تعدّی های شدید نسبت به آن ها می شد، به حدی که به امنیت و آرامش کشور خلل وارد می آمد!!

در این جا لازم می داند نظر دولت ایران را به این نکته متوجه سازد که دولت، برای اثبات حسن نیت و دوراندیشی خود به وسیله سفارت ایران در بغداد، به تاریخ چهارم شعبان 1361 [ق] نظر دولت ایران را متوجه این امر نمود و لزوم توجه و اهتمام به اتومبیل های حجاج را گوشزد نموده، گفت که اگر خطرهایی برای حجاج پیش بیاید، دولت عربی سعودی خود را مسؤول نمی داند، زیرا که کمک به آن ها از حیّز اقتدار آن خارج است، ولی با تمام این ها دولت ایران به این موضوع اهمیتی نداد و درنتیجه دولت عربی سعودی اتباع ایران را از مرگ نجات داد.

همچنین نظر وزیر مختار ایران در بغداد را به این نکته متوجه ساختیم که به حجاج ایرانی اکیداً قدغن نمایند که برخلاف اوامر شرع شریف، در خانه خدا کاری نکنند که در معرض تعرض و انزجار مسلمین واقع شوند و اتفاق ناگواری برای آن ها رخ دهد.

در آن موقع سفارت ایران در بغداد از سفارت عربی سعودی از این تذکر سپاس گزاری نموده، وعده داد که اقدامات لازمه در این

باب خواهد نمود، ولی متأسفانه برخلاف آن چه سفارت وعده داده بود واقع شد و اتفاقات پیش بینی ما را تأیید کرد و هر شخص منصفی می تواند حکم کند که مسؤولیت و تقصیر از کدام یک از طرفین بوده است.

با وجود این، دولت عربی سعودی از بذل آن چه برای مساعدت به حجاج ایرانی و حمایت و حفاظت آن ها لازم بود فروگذار ننمود و اگر تفضل خداوندی و اقدامات احتیاطکارانه دولت عربی سعودی نبود، عده زیادی از حجاج ایرانی در نتیجه رفتار خجالت آوری که در خانه خدا می کنند به قتل می رسیدند.

دین اسلام به ولیّ امر حق داده که در جرم های مخالف کتاب خدا، کیفر مناسبی را اجرا نماید که موجب امتناع دیگران از ارتکاب چنین جرمی گردد، چه در قرآن می فرماید:

إِنَّما جَزاءُ الَّذِینَ یُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی اْلأَرْضِ فَساداً أَنْ یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدِیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ یُنْفَوْا مِنَ اْلأَرْضِ. ⁽¹⁾

چه فسادی از این بزرگ تر که خانه خدا را ملوّث کنند؟

لذا دولت عربی سعودی موردی برای اعتراض سفارت ایران نمی بیند، زیرا که نسبت به مجرم جز به فرمان خدا و مطابق کتاب او حکمی اجرا نگردیده است. ⁽¹⁾جوابیه سفارت ایران

سفارت شاهنشاهی ایران در پاسخ به نامه تند و غیر منطقی و خلاف واقع وزارت خارجه دولت سعودی، جوابیه وزارت خارجه ایران را دریافت و برای وزارت خارجه سعودی ارسال می دارد، متن نامه به شرح ذیل است:

سفارت کبرای شاهنشاهی

سفارت شاهنشاهی ایران در پاسخ یادداشت شماره 20/ 1/ 4 وزارت امور خارجه عربی سعودی مورخه 3 محرم الحرام سال 1363 هجری مطابق 29 دسامبر سال 1943 میلادی، احتراماً به آگاهی آن وزارتخانه می رساند:

«دولت ایران صدور عمل منتسب به طالب نام ایرانی را به دلائل زیر جرم و قابل مؤاخذه نمی داند، چه علاوه بر اینکه حجّاج ایرانی و عراقی شهادت داده اند که در اثر کسالت و گرمی هوا هنگام طواف کعبه، حالت تهوّع به نامبرده دست داده و برای اینکه محل طواف آلوده نشود در دامن خود استفراغ نموده و می خواسته است

آن را به خارج ببرد. اصولًا این ادّعا، ادعای باطلی است و هیچ ذی شعوری نمی تواند باور کند که کسی که به شوق ادای فریضه دینی با تحمّل خسارت و رنج چنین سفری به بیت اللَّه مشرّف می شود قصد او ملوّث نمودن خانه کعبه باشد!

بسیار موجب تأسف است که یک دولت اسلامی اینقدر از رسوم بین المللی و قواعد دینی بی خبر باشد و صرفاً به استناد اظهارات نا حقّ عدّه ای از جهّال متعصّب که در فروعات دینی با مسلمین شیعه اختلاف نظر دارند، بدون دقّت لازم و تحقیق در مقام اعدام بی گناهی برآیند که بر طبق کلام الهی: وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً، ⁽¹⁾

در خانه خدا که پناهگاه و جای ایمن مردم است، بایستی از هرگونه تعرّض و تجاوز مصون باشد.

به خصوص که شخص مقتول به زبان محل آشنا نبوده و نماینده دولتی هم که امسال حافظ منافع اتباع ایران بوده، از جریان محاکمه مختصر که معلوم نیست روی چه موازین قانونی قرار گرفته و محکومیت او به کلی بی اطلاع مانده است!!

جای هیچگونه تردید نیست عملی که از طالب نامِ ایرانی دیده شده، فقط در اثر کسالت و کاملًا اضطراری بوده و با این حال معلوم نیست چگونه دولت سعودی که در یادداشت خود کراراً به آیات قرآنی استناد می جوید، در این مورد بر خلاف کلام الهی: وَلَا عَلَی

الْمَرِیضِ حَرَجٌ ⁽¹⁾

و نصّ نبوی: «رُفِعَ عَنْ أُمَّتی تِسْعَةٌ ... وَما یضْطرُّونَ إِلَیهِ» ⁽²⁾

، رفتار نموده و تبعه یک دولت اسلامیِ دوست خود را در موقعی که میهمان و در پناه او بوده است، دست بسته گردن زده و به حال همسر بیچاره او ابداً رحم و شفقتی ننموده است.

عجب تر آنکه وزارت امور خارجه سعودی برای پرده پوشی این امر فجیع، استدلال به آیاتی از قرآن کریم نموده و آیه شریفه:

... وَمَنْ یُرِدْ فِیهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِیمٍ ⁽³⁾

و ... إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِینَ یُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ... ⁽⁴⁾

، را مدرک و مجوّز این عمل قرار داده در حالتی که در هیچیک از تفاسیر معتبره، اشعاری به آن نیست که عمل ناشی از شخص مقتول، منطبق با مدلول این دو آیه باشد.

مطلب دیگر یادداشتِ دولت سعودی که موجب تعجّب گردیده و سوء نیّت مأمورین وابسته را مسلّم می دارد، این اظهار آنها است که قبل از ورود بعضی از حجاج ایرانی، بیت اللَّه تمیز و مصون از هر امر ناشایسته ای بوده و پس از ورود عده ای از حجاج ایرانی به مکه، مسلمین در خانه خدا، مستخدمین حرم قاذوراتی در اطراف حرم مشاهده نمودند!

نظر به تجلیل و تقدیسی که هر انسانی نسبت به این قبیل اماکن مقدسه دارد، صدور چنین جنایتی حتی از غیر مسلمین نیز عقلًا مستبعد است، چه رسد که این تهمت منسوب به یک ملت اسلامی است که در خدمت به دین حنیف اسلام، سابقه درخشان و مقام شامخی دارد و از متمسک ترین ملل اسلامی به کتاب خدا می باشد که در آن می فرماید: وَ طَهِّرْ بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ وَ الْقائِمِینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ ⁽¹⁾

و به افراد آن ملّت نسبت داده شده است که روزی پنج بار مانند سایر مسلمین رو به کعبه مطهره نماز بگذارند.

انتشار خبر اذیّت و آزار حجّاج ایرانی و کشتن یک نفر بی گناه، در ملّت ایران انزجار و تنفّر شدیدی تولید نموده وافکار عمومی را شدیداً به هیجان درآورده و تأثیر بسیار ناگواری بخشیده است.

سفارت شاهنشاهی ایران، اتّهامات مذکوره در یادداشت دولت عربی سعودی را جدّاً تکذیب می نماید و نسبت به قتل طالب نام ایرانی و تجاوزات مأمورین دولت سعودی و اهانتی که به ایرانیان شده، بر اعتراض شدید خود باقی است و یادداشت دولت سعودی را به هیچ وجه قابل قبول نمی داند و تا وقتی که جان و حیثیّت ایرانیان در خاک دولت عربی سعودی محفوظ نباشد و استرضای خاطر دولت ایران و جبران این رفتار که در مناسبات بین الملل اسمی برای آن نمی توان پیدا کرد به عمل نیاید، دولت ایران خود را مجبور

خواهد دید در ادامه مناسبات با دولت عربی سعودی تجدید نظر نماید. ⁽¹⁾وزیر امور خارجه

توجیه افکار عمومی

در همین رابطه سفارت ایران در مصر، متن دیگری نیز به شرح ذیل تهیّه و آن را برای جراید و خبرگزاری ها ارسال می کند:

ترجمه ابلاغیّه ای که از طرف سفارت به جراید و خبرگزاری ها فرستاده شده است:

«دولت ایران تهمت منسوب به طالب نام ایرانی را رد نموده و عمل صادره از او (یعنی استفراغ نمودن در اثر کسالت) را جرم و قابل مؤاخذه نمی داند. چه، علاوه بر اینکه عدّه زیادی از حجّاج

ایرانی و عراقی و دیگران شهادت دادند که در نتیجه مرض و گرمی هوا حالت استفراغ به نامبرده دست داده و برای جلوگیری از آلوده شدن محلّ طواف، در احرامِ خود استفراغ نموده بود، هیچ ذی شعوری نمی تواند باور کند، کسی که برای ادای فریضه و زیارت خانه خدا تحمّل این همه خسارت و رنج را نموده، قصدش ملوّث نمودن کعبه مطهّره باشد!

بسیار موجب تأسّف است که دولت سعودی صرفاً به استناد اظهارات نا حقّ عدّه ای از جهّال متعصّب، بدون دقّت لازم در مقام اعدام بی گناهی از اتباع یک دولت مسلمانِ دوست خود، که میهمان و در پناه خدا بوده برآید، به خصوص که شخص مقتول به زبان محلّ آشنا نبوده و نماینده دولت مصر هم که حافظ منافع اتباع ایران بوده بکلّی از جریان محاکمه بی اطلاع مانده بود.

مطلب دیگری که موجب تعجّب شده و سوء نیّت مأمورین وابسته دولت سعودی را مسلّم می دارد، اظهار آنهاست که بعد از ورود بعضی از حجّاج ایرانی قاذوراتی در حرم مکّه مشاهده شد!

نظر به تجلیل و حسّ احترامی که تمام افراد بشر نسبت به این اماکن مقدّسه دارند، نسبتِ چنین جنایتی حتّی به غیر مسلمین نیز عقلًا قابل قبول نیست، چه رسد که این تهمت منسوب به یک ملّت اسلامی است که در خدمت به دین اسلام سابقه درخشان و مقام شامخی دارد و افراد آن بیش از هر ملّت اسلامی، به کتاب خدا متمسّک بوده ومجری احکام آن می باشند.

انتشار خبر آزار ایرانیان و کشتن یکی از آنها بدون گناه و اهانت های وارده به آنها، در ملّت ایران انزجار شدیدی تولید و افکار عمومی را به شدّت به هیجان آورده است.

دولت ایران با تکذیب قطعی تهمت های وارده در یادداشت دولت عربی سعودی، بر اعتراض شدید خود باقی است و یادداشت دولت عربی سعودی را به هیچ وجه قابل قبول نمی داند. و تا وقتی که جان و حیثیّت ایرانیان در خاک دولت سعودی محفوظ نباشد و استرضای خاطر دولت ایران به عمل نیاید، دولت ایران مجبور است در ادامه مناسبات خود با دولت عربی سعودی تجدید نظر نماید.

به علاوه، سفارت ایران در قاهره راجع به اظهاراتی که مقامات سعودی در شماره روزنامه پروکره اژیپسین، مورّخه 5/ 2/ 1944 نموده بودند، توضیحاً اضافه می کند:

1- جریان محاکمه مختصر که به اقرار خود سعودی ها بیش از دو روز طول نکشیده، معلوم نیست روی چه موازین قانونی صورت گرفته است؟ زیرا که متّهم به زبان محل آشنا نبوده و حتّی نماینده دولت مصر هم که حافظ منافع اتباع ایران بوده، از آن بی اطلاع مانده بود!! چه، به طوری که همه می دانند محاکمات جزایی در کشورهای متمدّن دنیا علنی است و تا جریانات معیّنی را نپیماید، یک چنین حکم سختی نسبت به هیچ متّهمی اجرا نمی شود.

2- اینکه اظهار شده است اگر فوری حکم اجرا نمی شد، منجر به انقلاب و خون ریزی زیاد می شد! قضیه کاملًا به عکس