مشخصات کتاب

سرشناسه : یزدی، محمد، - ۱۳۱۰

عنوان و نام پدیدآور : حسین بن علی (علیه السلام) را بهتر بشناسیم/ به قلم محمد یزدی

مشخصات نشر : قم: سازمان اوقاف و امور خیریه، انتشارات اسوه، ۱۳۸۳.

مشخصات ظاهری : ص ۲۵۵

شابک : ۱۵۰۰۰ریال

وضعیت فهرست نویسی : فهرستنویسی قبلی

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس

موضوع : حسین بن علی(ع)، امام سوم، ق ۶۱ - ۴

موضوع : واقعه کربلا، ق ۶۱

موضوع : حسین بن علی(ع)، امام سوم، ۶۱ - ۴ق. -- سوگواریها -- فلسفه

شناسه افزوده : سازمان اوقاف و امور خیریه. انتشارات اسوه

رده بندی کنگره : BP۴۱/۷۵/ی ۴ح ۵

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۳۴

شماره کتابشناسی ملی : م ۸۳-۱۱۴۵

اشاره

تقدیم

بسم الله الرحمن الرحیمالسلام علی سید الشهداء ابی عبدالله الحسین، السلام علی الذین بذلوا مهجهم دونه، السلام علی الذین جاهدوا بانفسهم فی سبیل الله اجابة لندائه یوم عاشوراء «هل من ناصر»، سیما شهداء الثورة الاسلامیة فی ایران، لا سیما اثنین و سبعین شهیدا من اصحاب الامام و انصاره فی کربلاء طهران، و لا سیما سیدهم المظلوم.از آنجا که این اثر ناچیز (حسین بن علی را بهتر بشناسیم) در سالهای اول انقلاب اسلامی ایران بوجود آمد و برای رساندن ندای حضرت اباعبدالله علیه السلام را به گوش مسلمین و مبارزه با ستمگران و اطاعت از رهبر انقلاب امام خمینی دام ظله در حدود خود انجام وظیفه نموده و به نسبت جای خود را باز کرد. و در فراز و نشیب انقلاب چون برای اعدام رژیم آمده بود از اعدام نترسید و تسلیم تحریف نشد و کار خود را در شکلهای گوناگون و چاپهای مختلف و مخفی بکار خود ادامه داد تا توفیق دیدار زمان پیروزی انقلاب را یافت.

این اثر به پیشگاه مقدس حضرت اباعبدالله الحسین سید شهداء تاریخ اسلام و شهداء انقلاب اسلامی ایران در مراحل مختلف و 72 شهید کربلای تهران و مظلوم زمان تقدیم و برای استفاده عموم وقف شرعی شد و پس از اجرای صیغه وقف در اختیار سازمان اوقاف جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت.قم - محمد یزدی 15 - 60 / 4 / 25 / رمضان / 1401

پیشگفتار

بسم الله الرحمن الرحیم بنام خدای جهان آفرینسپاس بی پایان جهان آفرینی را سزاست، که هستی را پر از اسرار قرار داده، و محصول آن را موجودی، اسرارآمیزتر، بنام انسان، و درود فراوان بر ستوده ترین فرزندان آدم، یعنی محمد صلی الله علیه و آله و سلم که بشریت را به دنیای سعادت و روشنائی جاودانی رهبری فرمود، بویژه جانشینان دوازده گانه اش که هر یک به نوبه ی خود انسانیت را از پرتگاه های خطرناک نجات بخشیده اند، و باز بویژه فرزند برومندش حسین بن علی علیه السلام که مبارزه با ستمگران را به آخر رسانید و این جزوه به نامش بوجود آمده است.می دانید که امروز کارهای علمی و اجتماعی را از راه آزمایش و آمار شروع کرده و با نتیجه ی مستقیم آنها سر و کار دارند، به هر اندازه که نتیجه ی عملی آن روشنتر، و در تکامل و پیشرفت باشد، به همان اندازه ارزش کار روشنتر و ارج آن بیشتر است.

اولین خاطره ای که از دوران کودکی از کارهای اجتماعی بیاد دارم صحنه هایی است که در مجالسی بنام روضه و یا تعزیه دیده ام و فکر می کنم که اکثر افراد این مملکت با این گونه صحنه ها در دوران کودکی روبرو شده اند، آن روز و در آن شرایط ما جز تماشا و سرگرمی چیز دیگری از این روضه ها و تعزیه ها نمی فهمیدیم، اما کم کم احساسات و عواطفمان بیدار، و گاهی سخت ناراحت شده گریه های تندی می کردیم.بعدها درباره ی گریه مطالبی شنیده و مدارکی دیده و از نظر دینی و بهداشتی بررسی نموده و از جانب موافق و مخالف مطالعاتی شده است. اما امروز می خواهیم یک اندازه بیشتری در این موضوع مهم اجتماعی که تقریبا دوره ی سال با آن سر و کار داشته و مخصوصا دو ماه محرم و صفر، بررسی کنیم.می خواهیم ببینیم اصولا تشکیل این گونه مجالس و گفت و شنود این گونه مطالب به چه منظور و برای رسیدن به چه هدفی است؟آیا اصلا در این تظاهرات و دسته بندی ها و جلسات روضه هدفی وجود دارد؟ یا تنها عادتی است که مردم به آن خو گرفته اند.می خواهیم ببینیم این هیاهو و سر و صدایی که در دو ماه محرم و صفر تقریبا در سراسر کشور ما بر پا می شود و حتی در جریان کارهای اجتماعی اثر می گذارد برای چه و به چه منظوری است؟.آیا این دسته بندیها و تظاهرات اجتماعی که در کوچه و خیابانهای تمام شهرستانها بویژه در پایتخت بچشم می خورد صرفا یک عادت ساده ی

مذهبی است و یکی از مراسم و تشریفات بی روح است یا مغز و جانی هم دارد؟.می خواهیم بدانیم این آقایانی که برای بپا داشتن اینگونه جلسات و یا دسته بندیها پولها خرج می کنند، و وقتها صرف، منظور و هدفشان چیست؟.می خواهیم بدانیم این آقایان محترمی که در این مجالس شرکت کرده و با سخنرانیها و یا نوحه سراییها، خود را خسته و آزرده می کنند چه می گویند؟.می خواهیم بدانیم روضه خوانها که در دوره ی سال بنظر ما کار و شغلشان روضه خوانی است، چه می گویند؟ آیا تنها یک کار ساده ی کم زحمت و پر درآمد، یا پر زحمت و کم درآمد است؟ یا حساب دیگری هم در کار هست؟.و بالاخره می خواهیم بدانیم این حسین بن علی علیه السلام که این همه آوازه ها از اوست، کیست؟ و در زندگی چه هدفی را تعقیب می کرده است؟.قرار شد کار را از راه آزمایش شروع کرده و با نتیجه ی آن آشنا شویم، ناچار باید با یک یک از افرادی که با این گونه جلسات و یا دسته بندیها سر و کار دارند، تماس گرفته و موضوع را مطرح کرد.چون هر مجلسی از سه رکن تشکیل می شود:1- مؤسس «بانی».

2- اداره کننده «گوینده».3- شرکت کنندگان «شنوندگان».ناچار اول سراغ بانیان این مجالس رفته، و از مراتب عالیه ی این مملکت که در کاخها تشکیل جلسه داده، تا روستاییان که در زاغه ها مجلس می گیرند یک یک بررسی کرده و نظریات آنها را پهلوی هم گذاشته و از راه آمار به نتیجه نزدیک می شویم.یکی از آقایان رتبه ی اول را فراخوانده می پرسیم: حضرت والا! شما برای چه مجلس روضه خوانی تشکیل می دهید؟ و مقصودتان از این تظاهرات پر سر و صدا چیست؟!.می گوید: اینجا مملکت اسلامی است، اینجا کشور تشیع است، مردم این مملکت شیعی مذهب هستند، مذهب رسمی این آب و خاک مذهب جعفری است. در روزهایی که تقریبا تمام مردم این مملکت سوگوارند و جلساتی به نام روضه دارند، سزاوار است در دستگاه هایی هم که در رأس این مملکت قرار دارد، تظاهراتی باشد، و بالاخره همیشه سران هر آب و خاک و دولت هر مرز و بوم با ملت همدرد، و در عیش و شادی یا غم و اندوه شریکند.این خلاصه و روح جوابی است که از این آقایان می توان بدست آورد، البته با کمی اختلاف در الفاظ و عبارات که مربوط به اختلاف شخصیتهایی است که سر کارند. شما بهتر از من می دانید، موضوعاتی که در این گونه مجالس مطرح

می شود، در چه مرزهایی قرار دارد، و اگر گوینده بحثی از زندگی حسین، افکار حسین، اخلاق حسین، و خلاصه روحیه و هدف مقدس حسین پیش بکشد، و مسئله را از گریه کردن بالاتر بیاورد، ممکن است ناراحت شوند، و گاهی موجبات ناراحتی هم فراهم کنند.نتیجه: نود درصد تشریفات و ده درصد ابراز علاقه به حسین بن علی علیه السلام. از این طبقه گذشته سراغ اشراف و اعیان درجه یک می رویم، ما از وضع تشکیل مجلسشان بحثی نمی کنیم زیرا موضوع گفتگوی ما هدف این کار است، شما خود یک درجه پایین تر از جلسات کاخها، وضع مجلس را مجسم کنید!.یکی از این آقایان را فراخوانده می پرسیم: حضرت آقا! جنابعالی به چه منظور روضه خوانی می کنید؟ و نظرتان از تشکیل این گونه جلسات چیست؟!.وقتی خیلی احترام کنند، اگر ناراحت نشوند خواهند گفت: مگر ما مسلمان نیستیم؟ ما هم به حسین بن علی علاقه مندیم، ما هم مثل تمام مسلمانها و شیعیان حسین در ایام سوگواری، مجلس می گیریم تا به نوبه ی خود به مقام حضرتش ابراز علاقه کرده باشیم.اینجا دیگر مکتب تربیتی حسین و راه و رسم حضرتش در زندگی خیلی نباید بحثی کرد، زیرا زنان و مردان همه ناراحت می شوند و از گوینده اگر به زبان هم نیاورند، در دل گله خواهند کرد.

آقای گوینده و روضه خوان هم با نهایت استادی و مهارت باید مطالبی گیج و موضوعاتی درهم و برهم، یا فرازهایی از دراویش و عرفا ببافد و اشعاری با لحنی جالب بخواند و کاری به این کارها نداشته باشد.نتیجه: هفتاد درصد جبر محیط و تناسب زندگی و سی درصد علاقه به حسین علیه السلام.از آقایان اشراف و مترفین بگذریم، و سراغ متمکنین و ثروتمندان درجه بعد بیاییم.می پرسیم: جناب حاج آقا! سرکار برای چه مجلس روضه خوانی درست می کنید؟ و مقصودتان از تشکیل این محافل چیست؟.البته حاج آقا مطالبی ذکر می کنند، مبنی بر آنکه: شیعیان حسین علیه السلام همگی وظیفه دارند به یاد حضرتش جلساتی بر پا کنند، و امروز او را به این وسیله یاری کرده و حسین علیه السلام و مکتب حسین را معرفی نموده، و بالاخره دین مقدس اسلام با همین مجالس، تشریح و ترویج می شود.اما روح مطلب از نظر شخص حاج آقا آن است که رفقا و همگنانش روضه خوانی دارند، او هم باید داشته باشد، چنانچه اقران و رفقا رادیو دارند، تلویزیون دارند او هم باید داشته باشد، چنانچه همگانش باغ ییلاقی دارند، اتومبیل آخرین سیستم دارند او هم باید داشته باشد؛ و خیلی روی وضع مالیش نباید حساب کرد، همانطور هم رفقایش چنین و چنان روضه خوانی دارند، او هم باید داشته باشد.

البته در مجالس روضه این حاج آقاها نباید حرفی از دستورات اخلاقی زده! و سخنی از راه و رسم زندگی اسلامی به میان آورده، مخصوصا از احکام تجارت و داد و ستد نباید دم زد، نکند با وضع خانه و یا حجره و بازار آنها وفق ندهد! مخصوصا در میان احکام معاملات از مسئله ربا و رباخواری کوچکترین اسمی نباید برد، زیرا بازار امروز چنین و چنان ایجاب می کند.نتیجه: هفتاد درصد، وضع محیط و رفقا و یا جهات فامیلی، دلیل روضه خواندن حاج آقاها، و سی درصد علاقه به حسین علیه السلام.از این حاج آقاها هم بگذریم و به طبقه بعد مراجعه می کنیم: جناب آقا! شما دیگر چرا مجلس روضه خوانی بر پا می کنید؟ شما که وضع مالیتان خیلی خوب نیست، خدا از شما نخواسته است، چراغی که به خانه رواست به مسجد حرام است، این مخارجی که برای روضه خوانی صرف می کنید، به درد زندگی خودتان بزنید!.این طبقه، معمولا جواب می گویند: موقوفاتی از پدران و اجداد ما، مانده که باید صرف روضه خوانی شود، و تولیتش امروز با ما است و از آن بودجه که اختصاص به این کار دارد، مجلس می گیریم.بدیهی است در مجالس روضه این طبقه از مردم، همه جور مطلبی می شود گفت جز موضوع وقف و احکام آن در اسلام، که بحث از تصرفات نامشروع، و کم و زیاد کردن برخلاف موازین، و گفتگو از زیانهای وقف خواری موجب ناراحتی آنان خواهد شد، نه تنها نباید

انتقاد کرد، بلکه تا اندازه ای هم باید تشکر و تقدیر نمود که به همین مقدار و در این شرایط حاضرند به مقررات وقف عمل کنند.نتیجه: هشتاد درصد برگزار کردن فرمولی از مقررات وقف، و بیست درصد علاقه به مکتب واقعی حسین علیه السلام، حتی در اوقاف.از این طبقه که گذشتیم، بقیه اصناف مخصوصا روستایان، و با مجالس روضه هفتگی، زنانه یا مردانه، معمولا در پاسخ این پرسش که: برای چه روضه خوانی می کنید؟ می گویند: نذر کرده ایم تا مریضمان خوب شود، و یا گرفتاریها برطرف گردد، و اصولا روضه خوانی و مجلس توسل، مایه برکت زندگی ما و خانه ما خواهد بود؛ و به تعبیر بعضیها: روضه و مجلس توسل را شگون زندگی می دانیم.البته معلوم است در این مجالس جای بحث و گفتگو نیست، فقط باید چند قطعه شعر یا نثر با لحنی که شنونده گریه کند خواند، تا به قول خودشان: استفاده ای برده باشند، گرچه به یاد ناراحتی ها و گرفتاریهای خویش بگریند، فقط باید مطالبی گفت که او بگرید، یا به قول اهل فن: مجلس بگیرد، و به قول بعضی از آنها: صدای گریه به قبر اباعبدالله علیه السلام برسد.دیگر اینجا جای بحثهای تربیتی نیست، دیگر اینجا زمینه گفتن احکام و اخلاق اسلامی وجود ندارد، اینجا جای گفتگو و بحث نیست که: آخر هر کاری راهی دارد، و باید از راه خودش وارد شد تا به نتیجه رسید، توسلات در یک مواقع مخصوص و شرایط معینی گفته شده است، اینجا

جای این حرفها نیست! اینجا جای شعر و صدای خوب و فوت و فن کار است!.نتیجه: نود درصد برگزاری جلسه ای به نام توسلات، کورکورانه و گاهی نابجا؛ و ده درصد توسلات مشروع بدون ارتباط به بحثهای اساسی.این بود خلاصه ای از جوابهایی که بانیان مجالس روضه از عموم طبقات می گویند.البته در بین هر یک از این طبقات به کسانی هم برخورد می کنیم که کاملا با مطالب آشنا بوده، و نتیجه اصلی را در نظر داشته و با تعبیرات گوناگون جوابهای اساسی می دهند.آنها می گویند: این مجالس، باقیمانده وسائل تبلیغاتی ما است، در سایه نور این محافل باید با اسلام و معارف اسلامی آشنا شد، به نام حسین علیه السلام باید دور هم جمع شده و از راه و رسم زندگی حسین علیه السلام و جد و پدر و مادر حسین اطلاعاتی پیدا کرد، ما این مجالس را به نام حسین علیه السلام می گیریم تا از مکتب تربیتی حضرتش استفاده کرده و روح گذشت و فداکاری او را در راه اسلام و قرآن آموخته و شیوه مبارزه با ستمگران را در راه حق و آزادی بیاموزیم و از این راه به خدا و کتاب خدا نزدیک شویم.صحیح است که این گونه جواب های اساسی هم از پاره ای از مردم می شنویم، اما چنانچه می دانید آنها در اقلیت بسیار ناچیزی قرار گرفته،

و نسبتشان به جوابهایی که قبلا گفته شد خیلی کم است.به ترتیبی که گفته شد، از نظر بانیان مجالس روضه بطور هفتاد درصد از هدف اصلی منحرف و سی درصد با نتیجه آشنا هستند.حالا بیاییم سراغ مستمعین، و کسانی که برای استفاده در این جلسات شرکت می کنند، از آنها هم احوالی بپرسیم، و آنچه را در دل دارند و کمتر به زبان می آورند بحساب آورده بحث کنیم.ما از شنوندگانی که در مجالس طبقه اول و دوم شرکت می کنند بحثی نمی کنیم، چون شما خود بهتر می دانید که آنان چرا به این محافل می روند، و به همان نسبت بانیان باید گفت: صدی نود (جبر محیط) که خلاصه جوابهای آنها است، ایشان را به این مجالس می برد، سیاست زندگی، محیط کار، محیط رفاقت، محیط فامیلی، محیط آشنایی و همسایگی، و امثال آن، عامل اصلی شرکت آنها است در جلسات روضه؛ البته صدی ده هم به خاطر علاقه به حسین علیه السلام، و استفاده کردن از مکتب تربیتی او، و آشنا شدن به معارف اسلامی، به این مجالس می روند.از مستمعین این دو طبقه که گذشتیم، من از بعضی جوابها که شنیده و صحنه ها که دیده ام چشم پوشیده، نمی گویم مثل بچه ها برای تماشا، وقت گذراندن، چایی خوردن، صحبت کردن با رفقا، و یا جهات دیگر به مجلس روضه می روند، بلکه برای احترام حسین بن علی علیه السلام، و ایام سوگواری و یا روضه همسایه، و یا حق رفاقت و خویشاوندی، و گاهی هم استفاده روحی و معنوی در این جلسات شرکت می کنند.

اگر از این شنوندگان بپرسی: گوینده که بود؟ و چه گفت؟! باز صدی نود نمی توانند جواب بدهند، اگر خیلی مستمع و شنونده خوبی باشد می گوید: بسیار آخوند خوبی بود، منبر خوبی داشت، مطالب خوبی می گفت؛ چه می گفت؟! من نمی دانم، اما همینقدر می دانم که پر بود؛ بله، گاهی فقط یک تکه قصه یا فکاهی را می تواند از گوینده بازگو کند.این است وضع شنوندگان ما در جلسات طبقات دوم و سوم.اما مجلس روضه های هفتگی، زنانه یا مردانه، دیگر تکلیف شنونده کاملا روشن است، مطلبی نیست که بشنود، و بحثی نبوده که استفاده کند، فقط اشعار و جملاتی که گریه آور بوده، او هم گریه کرده است و گاهی هم غش و ضعفی در اثر بیماریهای قلبی در کار بوده.این است خلاصه ای از وضع شنوندگان ما، البته شنوندگان روشن و بیدار و متوجه هم داریم، ولی خیلی کم و نسبتشان بسیار ناچیز است، و بطور متوسط صدی هشتاد شنوندگان را دسته اول تشکیل می دهند، و صدی بیست بلکه کمتر را هم دسته دوم.(این یک نکته را هم در پرانتز بگویم: اگر ما مجالس روضه را از نظر وضع شنوندگان دقیقا آمارگیری کنیم، خواهیم دید صدی هفتاد هشتاد را پیرمردان و پیرزنان و طبقات معمولی مردم تشکیل می دهند، اما طبقه جوان و تیپ تحصیل کرده، صدی سی بیشتر شرکت نمی کنند! دلیل آن چیست؟ و گناه با کیست؟ در این جزوه کم کم روشن می شود انشاءالله).حالا بیاییم سراغ آقایان گویندگان، یا به قول شما منبریها، روضه خوانها،

از آنها بپرسیم: آقای محترم! شما برای چه منبر می روید و روضه می خوانید؟ و گاهی داد و فریاد می کنید؟ و حتی برخلاف اصول بهداشتی به خودتان فشار می آورید؟.این قسمت را ناچاریم بطور خلاصه بحث کنیم.گویندگان، و اهل منبر، و یا روضه خوانهای ما دو دسته هستند، این تقسیم مربوط به تمام درجات آنها است، از سخنگوی درجه یک گرفته تا روضه خوانی که فقط در مجالس زنانه شرکت می کند:1- دسته اول: افرادی که ابتدا خویشتن را تربیت کرده، و دارای روح تقوی و پاکدامنی بوده، و از روی وظیفه شرعی و دینی در مجالس شرکت کرده و به قدر و قدرت بخاطر احساس وظیفه، انجام تکلیف می کنند.این گوینده، یا منبری، یا روضه خوان، اگر در جلسات کاخها شرکت کند، یا در خانه اشراف، و یا حاج آقاها برود، تا برسد به مجالس وقفی و روضه های هفتگی زنانه یا مردانه، هر کجا به تناسب مجلس، احکام شرعی را گفته و معارف اسلامی را تشریح می کند، او می کوشد هدف مقدس حسینی را بیان کند، او سعی دارد مردم را مردم را به روح غرس حسین علیه السلام آشنا کند، او روی خوش آمد مردم و یا بانیان مجالس حساب نمی کند، او می خواهد وظیفه شرعی خود را انجام دهد، او خود را موظف می داند، خدا را هم روزی رسان، مردم خوششان بیاید یا نه، پول بیشتری به او بدهند یا نه، برای او این مطالب فرقی نمی کند.

این طبقه از آخوندهای گوینده، منبری، یا روضه خوان، همواره در یک حال ثابت بوده، و هر روز به رنگی نیستند، و کم و بیش آبرومندانه زندگی می کنند، هر کس هر چه بگوید و هر انتظاری که داشته باشد، او خود را گوینده دینی می داند و خویشتن را برای گفتن حقایق دینی آماده کرده است.اگر سخنرانی می کند، بر اساس مطالب دینی است؛ اگر خطابه می گوید و منبر طی می کند، بر اساس معارف اسلامی است؛ اگر مرثیه می خواند و یا می سراید، بر اساس موضوعات مسلم و صحیح شرعی است؛ و یک جا از حدود شرع عملا تجاوز نمی کند، سیاستها، تهدیدها، تطمیعها، رفاقتها، و آشنائیها، معمولا در روح این دسته اثر سوئی نمی گذارد.او همواره خدای جهان او را در نظر داشته و در محیطهای مساعد و نامساعد با محرومیتها روبرو بوده، و جدا باید گفت: یک عمر در راه خدا جهاد کرده، و چون شمع برای روشنی و راهنمایی دیگران می سوزد.آنچه گفتیم ادعا نیست، بلکه یک موضوع صددرصد تجربی و آزمایشی است که می توانیم یک یک روی افراد آن انگشت گذاشته و تاریخ زندگیشان را به شما نشان داده و وضع مادی و مالیشان را در دم رفتن برای شما بیان کنیم.2- دسته دوم: گویندگان، و منبریها، و روضه خوانهایی که قبلا خود را تربیت نکرده، و از روح تقوی و فضیلت کمتر برخوردارند و ما از آنها

به آخوندهای خودرو تعبیر می کنیم، شرح این قسمت را ناچارم خیلی فشرده و خلاصه بگویم.این آخوندهای خودرو فقط به مقداری که لباس، و قیافه، و محیط، محدودشان کند خودداری می کنند ورنه روضه و منبر از نظر آنها دکان است و دکان درای.متأسفانه صدی نود از این دسته، مردمی بی سواد، جاهل، خودپسند، گرفتار رذائل اخلاقی، و گاهی بی پروای از همه چیز هستند ⁽¹⁾.البته در بین آنها صدی ده هم می توان نشان داد که در عین بی سوادی و نادانی، و حساب مادی، تا اندازه ای از گفتن مطالب خطرناک و انجام دادن کارهای زشت خوددار بوده، و به قول معروف، نان بخور و نمیری از این راه پیدا می کنند.این هم حساب مختصری از گویندگان، منبریها و روضه خوانها.نتیجه: از نظر اثر نه تعداد، هشتاد درصد گویندگان، مجالس روضه به هدف اصلی آشنا بوده، و بیست درصد ناآشنا و معمولا گیج و گم و نتیجه اصلی را اداره زندگی شخصی خود می دانند.بنابر آنچه گفتیم با حساب دقیق، و به حکم آمار، مجالس روضه از نظر بانیان بطور متوسط هشتاد و هفت درصد، شنوندگان، هفتاد و پنج

درصد، و روضه خوانان بیست درصد، از هدف اصلی منحرف اند، و با غرض و نتیجه واقعی آشنایی ندارند.مگر هدف اصلی چیست که شما می گوئید منحرف؟! چرا به بانیان مجالس روضه، اهانت کرده، به مستمعین و گویندگان جسارت می کنید؟!شما نمی دانید، اگر همین مجالس روضه با همین وضعی که انتقاد می کنید نبود، چه می شد؟ وضع معارف دینی مردم به کجا می رسید؟.شما نمی دانید، همین مقدار از معارف دینی هم که مردم دارند، در سایه همین مجالس روضه خوانی و نتیجه همین تعزیه داری و دسته بندیها است، شما نمی دانید که این تظاهرات در روح مردم چه آثاری می گذارد، و خلاصه، دین مردم در سایه همین مجالس، ترویج و تشریح می شود.بله، صحیح است، ما هم منکر نیستیم، ما به بانیان و گویندگان و شنوندگان اهانت و جسارت نکردیم، ما می گوییم این امر مهم دینی و اجتماعی باید اثر و ثمر بیشتری داشته باشد، ما می گوییم موضوعی که با همه مردم سر و کار داشته و به قول شما دین مردم بواسطه او تشریح و ترویج می شود نباید کمترین انحرافی در او دیده شود، تا چه رسد به انحرافات زیادی که به نسبت، کم کم اثر اصلی را تحت الشعاع قرار داده و طولی نمی کشد که به کلی جز تشریفات ساده و بی روح (که اجانب و استعمارگران می خواهند و با دست مرموزشان کار می کنند) چیز دیگری نمی ماند.ما میگوییم: منظور و هدف اصلی این جلسات، اسم و عنوان و شهرت نیست.

ما می گوییم: فلسفه شهادت حسین بن علی علیه السلام، دور هم جمع شدن، و گفتن و شنیدن، و باز همان راه و رسم را داشتن نیست.ما می گوییم: شهادت حسین بن علی برای گریه و زاری و جیغ و داد، و گاهی غش و ضعف نیست.ما منکر گریه نیستیم، ممکن است به بحث گریه و ثواب آن هم برسیم اما می دانیم که هدف اصلی و فلسفه شهادت و اسارت، گریه نیست.ما می گوییم: اگر کاخ نشینان راست می گویند که چون اینجا کشور اسلامی است، و به این دلیل که مردم این آب و خاک مسلمانند، باید روضه خوانی کنند، چرا اینجا فقط از نظر روضه خوانی کشور اسلامی است؟ و چرا مردم این آب و خاک فقط از نظر خواندن و روضه آمدن مسلمانند؟.ما می گوییم: به گفته سران مملکت چون دولت و ملت همیشه در غم و اندوه و عیش و شادی شریکند، باید روضه داشته باشند، چرا فقط در این نوع غم و اندوه ها و یا عیش و شادیها به وضعی که می دانید همدردی می کنند؟ما می گوییم: اگر اعیان و اشراف این مملکت راست می گویند که چون مسلمانند و مثل همه مسلمانها باید جلسه سوگواری داشته باشند، چرا فقط در مسئله سوگواری مسلمان می شوند؟.ما می گویم: اگر این حاج آقاها راست می گویند که چون به حسین بن علی علاقه دارند، و به قول بعضیشان: دین خدا باید به نام حسین زنده

بماند، چرا در کوچه و بازار و خیابان، و به هنگام داد و ستد، دین خدا را زنده نگه نمی دارند؟ و تنها با سر و صدا یاری حسین می کنند.ما می گوییم: روضه های هفتگی زنانه یا مردانه، اگر جدا برای توسل و ابراز علاقه به حسین علیه السلام و خاندان پیغمبر اکرم است، پس این صحنه هایی که گاه و بیگاه در گوشه و کنار دیده و شنیده ایم چیست؟.بالاخره ما با صدای بلند می گوییم: هدف اصلی از روضه و روضه خوانی، خود را مسلمان و علاقه مند نشان دادن تنها نیست، اسلام و علاقه به حسین علیه السلام باید در تمام صحنه های زندگی آدمی آشکار باشد.ما صریحا می گوییم: فلسفه شهادت حسین بن علی، تظاهر کردن موسس، و تملق گفتن گوینده، و تصفیه حساب کردن شنونده نیست.ما صریحا می گوییم: حسین بن علی برای گریه شهید نشده، و اهل و عیالش برای ناله و غش کردن زنان، به اسارت نرفته اند.ما می گوییم: مجلس روضه، مجلس تفریح و سرگرمی و وقت گذراندن نیست، مجلس روضه با شب نشینیها فرق دارد.ما صریحا می گوییم: روضه خوانی دکان داری نیست، و شنوندگان مشتریان نیستند، و حسین بن علی برای زندگی شخصی زید و عمرو کشته نشده.

ما می گوییم: دسته بندیها و تعزیه ها، پرده ی سینما نبوده و تماشاگرانش، تماشاگران فیلمهای سینمایی نیستند.ما می گوییم: حسین بن علی را از این داستان، هدفی عالی و مقدس بوده، و موضوع، بزرگتر از آن است که معمولا می اندیشیم.ما می گوییم: شخصیت مقدس حسینی، به مراتب عالیتر از این است که معمولا گفته می شود و توده ی مردم فکر می کنند، و بدون تردید هدفش از این جانبازی و فداکاری، موضوعی ارجمندتر و عالیقدرتر از اینها است که ما فکر می کنیم.ما می گوییم: این چنین نیست که حسین بن علی، سیدی بود ضعیف و ناتوان، دورش را گرفتند، و با لب تشنه سر از تنش جدا کردند و زن و بچه اش را به اسارت کشیدند، و ما به یاد ستمگریهایی که درباره او و زن و بچه اش روا داشتند فقط باید گریه کنیم.ما می گوییم: اسرای آل عصمت، زنان و بچه های ضعیف و بیچاره ای نبودند، که آنان را چون اسیران زنگ و روم به ذلت کشیده، و امروز زنان ما چون زنان کوفه، فقط به خاطر آنها باید بگریند.ما می گوییم: گویندگان، و روضه خوانها باید حسین بن علی را بیشتر و بهتر معرفی کرده و هدف اصلی حضرتش را برای مردم تشریح کنند.ما می گوییم: شنودگان نباید برای بهره گرفتن از جلسات روضه فقط به چند قطره اشکی که ریخته اند قناعت کرده، بلکه به مسائل تربیتی هم باید توجه نموده و تکامل روحی و اخلاقی هم باید پیدا کرد.

خلاصه، ما می گوییم: بانیان، گویندگان، شنوندگان، همه و همه باید حسین بن علی را بهتر شناخته و به هدفش نزدیکتر شده و عملا حضرتش را یاری کرده و جواب ندای غربتش را نه تنها در مجلس روضه، بلکه در خانه و کوچه و بازار و اداره، و کلیه شئون زندگی باید داد.حسینی که رقیب و طرفدارانش را می شناسد و از صبح زود دهم محرم سال شصت و یک هجری تا ظهر، آنها را کاملا آزموده است، اگر طلب یاری و نصرت می کند و می گوید: «هل من ناصر ینصرنی و هل من معین یعیننی و هل من ذاب یذب عن حرم رسول الله»، از آن مردم کمک نخواسته و از طرفداران یزید نمی خواهد تا از حرم خدایی دفاع کنند، حضرتش این جمله را فرموده است تا امروز طرفدارانش از حرم خدا و نوامیس الهی، یعنی احکام و مقدسات اسلام دفاع کنند.بنابر آنچه تا اینجا گفته شد باید همگی حسین علیه السلام را بهتر بشناسیم.

بیائید حسین بن علی را بهتر بشناسیم

ما به سهم خود برای آنکه توانسته باشیم شخصیت حسین علیه السلام را بهتر معرفی کرده و هدف مقدسش را روشن تر نشان دهیم، به نوشتن این جملات دست زده، امید است مورد توجه حضرتش قرار گرفته و این خدمت ناچیز به درگاهش مقبول افتد.بطور کلی برای شناختن یک انسان یا یک ملت و اجتماع، مستقیما

باید سراغ افکار و اخلاق و اعمال آن فرد یا اجتماع رفته و از راه گفتار و کردار و صحنه های زندگی آنان، وزنه و شخصیت آن فرد یا اجتماع را بدست آورد، زیرا شخصیت یک انسان یا یک ملت مساوی است با حاصل جمع افکار، گفتار، کردار، رفتار و عقاید آن فرد یا اجتماع.روی این حساب کلی و مسلم، برای شناختن شخصیت حسینی فقط باید سراغ افکار و روحیات و کارهای حضرتش رفته و از این راه به مقام و موقعیت حضرتش نزدیک شد. ما اینجا نمی خواهیم شرح حال و تاریخ زندگی حضرتش را نوشته، و بیوگرافی حسین بن علی را تشریح کنیم، زیرا در این موضوع کتابهای زیادی نوشته شده و تقریبا باید گفت: نقطه ی تاریک وجود ندارد.منظور ما اینجا آشنایی با شخصیت حسینی است از نظر حادثه ی کربلا و هدف مقدس وی و نتایجی که از این حادثه بدست آمده.ما اینجا دنبال تشخیص هدف اصلی حسین بن علی علیه السلام به راه افتاده تا ببینیم این همه جانبازی برای چه بوده؟.ابابکر (خلیفه ی اول)، یزید بن ابی سفیان را فرماندار شام قرار داد، و پس از او خلیفه ی دوم، برادرش معاویه را بجای او نصب کرد.معاویه، از اوائل خلافت عمر، والی و فرماندار شام شناخته شد، حکومت شام در طول بیست و دو سال و کسری تحت نظر معاویه به صورت ولایت و فرمانداری سپری گشت، گرچه در سالهای اخیر از وضع عثمان، سوء استفاده ها کرده و امارت اسلامی را به صورت سلطنت

تشریفاتی درآورد، تا پس از سر کار آمدن امیرالمؤمنین علی علیه السلام که با آن جنگها و شیطنتها که تاریخ ضبط کرده است، مخصوصا بعد از شهادت علی علیه السلام، فرمانداری خود را به صورت خلافت بی رقیب درآورد.معاویه، نزدیک پنجاه سال به رسم ولایت یا خلافت بر شام حکومت کرد. حکومت ریشه دار چهل و چند ساله ی شام با آن همه صفحات ننگین و سیاه در سالهای اخیر تصمیم سوئی گرفت.

اولین ولیعهد در اسلام

دربار خلافت شام ناظر بحث تازه ای شد، بحثی که برخلاف سیره خلفاء گذشته بوده، و در دوران حکومت اسلامی کاملا تازگی داشت، بحثی که با هیچ یک از مقررات ولایت و خلافت تطبیق نمی کرد.موضوع تازه ای که طرح شده بود، تنها روی تمایلات شخصی معاویه تکیه داشت، و فقط به خاطر آنکه یزید فرزند یگانه و نورچشمی دربار خلافت بوده، این مسئله به وجود آمده بود، این بحث تازه را یکی از فرماندارانی که موقعیت خود را متزلزل دید برای تحکیم پست خود مطرح کرد ⁽¹⁾.

این بحث تازه مسئله ی ولیعهدی بود که پس از معاویه کار خلافت به عهده ی چه کسی باشد؟ معاویه نظر شخصی خود را که بخاطر علاقه به فرزندش ابراز شده بود، یک نظر حتمی الاجراء وانمود کرد.مسئله ی ولیعهدی با حسابهای ظاهری قوانین حکومت اسلامی وفق نمی داد، اما فقط به همین دلیل که آقای معاویه پسرش را دوست می دارد تصمیم گرفته است مقام ارجمند خلافت و حکومت اسلامی را به وی واگذارد. معویه به کمک دستیارانش تصمیم گرفته است جوانی شرابخوار و خوشگذران را بر دوش مسلمین سوار کرده، وی را ولیعهد خود کند، حکومت شام می خواهد جوانی را که اکثر اوقات زندگی خود را در ییلاقهای شام در کنار هنرمندان و ستاره های زیبایی با استفاده از پولهای بی حساب بیت المال می گذراند، ولیعهد رسمی قرار داده، او را جانشین پیغمبر معرفی کند.

جوان منحرفی را به جای پیغمبر نشاندن و یا زعامت و حکومت اجتماعی را به دست او سپردن، نه تنها با مقررات اسلامی تطبیق نکرده، اصولا با سیاستهای ملک داری و حفظ سلسله ی حکومت و امارت هم وفق نمی دهد.اما چون آقای معاویه خواسته است پسرش یزید حکومت کند باید این کار بشود، فقط به این دلیل که معاویه نورچشمی را دوست دارد باید این موضوع عملی گردد، اینجا دیگر بحثی از لیاقت و کفایت نیست، اینجا دیگر قدرت اداره کردن، و توافق مردم شرط نیست، تنها خواستن معاویه کافی است که موضوعی حساس و خطرناک را که بر دوش مسلمین بسیار سنگین و گران است عملی کنند.معاویه با آن که خود هم پیش بینی می کرد که ولیعهدی یزید برای مردم سنگین بوده، و ممکن است برای خاندان بنی امیه هم گران بوده، و برای اسلام و مسلمین هم ننگی به بار آید، در عین حال علاقه و محبتش به یزید، وادارش کرد تا این کار را عملی کند.او خود به پسرش می گفت: می ترسم آخرت خویش را بخاطر تو از دست بدهم؛ او خود می دانست و اطرافیان هم کم و بیش گوشزد کردند که ولیعهدی یزید با وضعی که دارد ممکن است موجبات انقراض حکومت بنی امیه را فراهم کند ⁽¹⁾.

ولی با همه این حرفها خواستن معاویه کافی بود که یزید ولیعهد رسمی شناخته شود.

یزیدی که جز شعر و شراب چیزی نمی دانست، و جز می و معشوق به چیز دیگری علاقه نشان نمی داد، یزیدی که همه او را می شناختند و خوشگذرانیها، و شرابخواریها، و عشقبازیهای او در اطراف شام زبانزد خاص و عام بود، باید ولیعهد گردد. بحث ولیعهدی یزید در دربار شام طرح شد و فقط به دلیل تمایل معاویه تصویب گردید و به تمام استانداران، و فرمانداران ابلاغ شد تا از مردم بیعت گرفته، و ملت مسلمان بدون چون و چرا ولیعهدی او را گردن نهند.آقایان حکام و فرمانداران هم موضوع را به اجرا گذارده و به هر قیمت بود از مردم بیعت گرفتند (نه آنکه مردم بیعت کردند).البته در گوشه و کنار مملکت هم با مشکلات و مخالفتهایی روبرو شده اما با همان سیاستها و شیطنتهایی که مخصوص معاویه بود، تقریبا موضوع را صددرصد عملی کردند، و حتی در بعضی نقاط که مشکلات بیشتری وجود داشت، با مسافرتهایی که بعناوین گوناگون انجام شد، شخص معاویه شرکت می کرد و مشکلات را ماهرانه از نزدیک حل می نمود و به هر قیمت بود هدف خود را به چنگ آورد.از جمله در مدینه که یک شهر صددرصد مذهبی بوده و بسیاری از صحابه و تابعین ⁽¹⁾در آن زندگی می کرده، و در کنار قبر مقدس رسول

اکرم می زیستند، با مشکلات بیشتری روبرو شده، و تقریبا فرماندار مدینه عجز و ناتوانی خود را اعلام کرده، و اشکال اساسی کار را گوشزد نموده که در این شهر با وجود رجال و شخصیتهای درجه یک مذهبی از عهده من ساخته نیست که از مردم رأی و امضا گرفته، بیعت کنند تا یزید شرابخوار و منحرف، پس از معاویه خلیفه و جانشین پیغمبر باشد.صحیح است که معاویه با سیاستهای مخصوص به خود همه مشکلات را حل کرده، و حتی در مدینه هم از مردم بیعت گرفته شد، اما باز مردان آزادمنش و شجاعانی بودند که به هیچ قیمت خویشتن را نفروخته، و روح آزادی خود را همه جا نگهداشتند.رجال و شخصیتهایی بودند که از دربار شام و قدرت مادی او نترسیده، و از تبلیغات و جار و جنجال، پروا نداشته و از قیافه های حق به جانبی نهراسیده و هرگز حق را پنهان نمی کردند، گرچه به قیمت جانشان تمام می شد ⁽¹⁾.

پاسداران عدالت

همواره در میان بشر افرادی بوده اند که زرق و برقهای کاخها در چشمشان ناچیز بوده و از ارتش و اسلحه نهراسیده، و برای زنده نگه داشتن حق و حقیقت پرچم آزادی به دست گرفته، و تا میدانهای خونبار، و

چوبه های دار، به عشق آزادی و حقیقت آزادی و حقیقت می دویدند، این رادمردان که برای کوتاه کردن دست ستمگران، و واژگون ساختن کاخ فرعونیان، و به خاک انداختن جباران قیام کرده و مبارزه می کردند، از هیچ چیز پروا نداشته، و به هیچ قیمت تسلیم نشده، و ارزش آزادی را از جان و مال و عرض خود بیشتر می دانستند.مبارزین راه حق و آزادی، طرفداران حکومت حق و عدالت، پاسدارن نوامیس مقدس بشری که همواره با ستمگران خونخوار و فرمانروایان جبار در جنگ و ستیز بودند، به هیچ قیمت از پا نیفتاده و تا پای جان خود و عزیزانشان برای بپا داشتن عدالت، فداکاری می کردند.صحیح است که این پاسداران عدالت، و طرفداران حقیقت را مشکلاتی فراوان پیش آمده، و رنج و محنتهایی طاقت فرسا در کار بوده، اما با استقامت و پشتکار، چنان تخت و تاج ستمگران را واژگون ساخته و پشتشان به خاک انداخته که دیگر قدرت بپا خواستن ندارند.همین مردم آزادمنش، و طرفدار عدالت، در آن شرایط خطرناک، و با آن محیط خفقان، و آن فشار سرنیزه شام که تا حلقوم مردم فرورفته بود، از موافقت با معاویه، و تسلیم شدن در برابر یک نظریه غلط خودداری کرده، و با آن همه نقشه هایی که معاویه کشیده بود، از رأی و امضاء سرباز زده، برای ولیعهدی یزید بیعت نکردند.البته فشار محیط، و تندی خفقان، از شمار این آزادمنشان کاسته، و مردم انگشت شماری بودند که برخلاف جبر محیط، از حقیقت،

طرفداری کرده، و پرچم آزادی را به حرکت درآوردند، در رأس این مخالفین، رهبر آزادی و مجسمه تقوی و فضیلت حسین بن علی قرار داشت، که آشکارا با نهایت ایمان و بی پروایی اشتباهات هیئت حاکمه شام را گوشزد کرده و با تخطئه نظریه معاویه، از بیعت و موافقت خودداری کرد.تعقیب حسین بن علی با آن روح شهامت و فداکاری که در او سراغ داشتند، به صلاح ملک و مملکت نبوده، و معاویه بهتر از هر کس، آزادمنشی حسین را می شناخت.معاویه در دوران حکومت و خلافت خود بارها قیافه جدی حسین را در حمایت و طرفداری از حقیقت و آزادی دیده بود.او می دانست که اصرار و تعقیب، نه تنها حسین را تسلیم نمی کند، بلکه میدان مخالفین را باز کرده و صحنه های سنگین و خونباری به چشم می خورد.معویه خود دیده بود که حسین در جنگهای گذشته، فرمانده باکفایت و لایقی بوده، و در میدان رزم، شجاع بی نظیری است ⁽¹⁾.معاویه دیده بود که حسین بن علی با رگهای پر، و چهره برافروخته، بدون پروا از شام و لشکریان شام تصمیم گرفت وی را در مسجد کوفه از

منبر به زیر کشیده و در برابر مردم مغزش را بکوبد ⁽¹⁾.معاویه بهتر از هر کس می دانست که حسین در مهد آزادی تربیت شده، و در دامن مادری چون زهرا علیهاالسلام، و کنار پدری چون علی رشد کرده، و محبوبیت اجتماعی او را نمی شود از نظر دور داشت.معاویه به خوبی می دانست که از چه راهی می شود محیط را بر حسین تاریک کرده، و حضرتش را از روی حسابهای عقلائی به سکوت واداشت.معاویه می دانست که سکوت حسین برای او بسیار پرارزش بوده، گرچه بیعت نکرده و موافقت نکند.ولیعهدی یزید، یک موضوع صددرصد رسمی و قطعی شناخته شده، و در سراسر کشور از نظر ظاهر مخالفی جز سه نفر وجود نداشت که حساس تر از همه، حسین بن علی علیه السلام بود.وجود این مخالفین خیلی اهمیت نداشته، چون پر و بالشان قطع شده، کسی با آنها همراهی نمی کرد.محیط چنان وحشتناک و خفقان آور شده که فکر قیام و مبارزه در مغز کسی راه پیدا نمی کرد تا چه رسد عمل، صحیح است که حسین مخالف است اما در حال حاضر شرائط عمومی محیط که به دست هیئت

حاکمه شام بوجود آمده، چنان ایجاب می کند که سکوت کرده و در انتظار فرصت، سرگرم زندگی شخصی و تربیت اطرافیانش باشد.معاویه به پسرش یزید گفت: پسر جان! شتر مست و سرکش خلافت را رام کرده، مهارش به دست تو دادم، مراقب باش مهار از دستت نگیرد.معاویه به رنگ محیط زندگی خود مثل می زند، یعنی پسر جان حکومت بر یک ملت، کار ساده ای نیست، بویژه اگر ملتی چون اعراب متعصب و سرسخت باشند، که روانشناسی کاملی لازم است تا هر کس را به ترتیبی رام و آرام کنی.من در طول زندگی با سیاستهای گوناگون (یا به فرموده ی امام صادق علیه السلام: شیطنتها) مملکت را در اختیار آورده، و امروز به نام یک خلیفه زندگی می کنم.من در سایه پنجاه سال زندکی و سیاست به این موقعیت و مقام رسیده ام.امروز در سراسر مملکت از نظر ظاهر مخالفی وجود ندارد، این دو سه نفر مخالف هم خیلی مهم نیستند آنچه پیش از همه قابل توجه است شخصیت مقدس حسینی است.وضع تربیتی حسین علیه السلام را من بهتر از هر کس می دانم، او مردی نیست که با دنیا و شئون دنیا بشود تسلیمش کرد، او در خانه ی علی و در کنار پدری چون ابوتراب بزرگ شده است، برنامه ی حکومت ابوتراب مکتب تربیتی اوست، او در برابر حق از همه چیز خود می گذرد، او برای

عدالت، و بپا داشتن روح اسلام از هیچ چیز پروا نداشته و تا پای جان ایستادگی کرده، و به میدانهای خونبار هم خواهد آمد.یزید! حسین مردی نیست که بشود با او پنجه نرم کرده ستیزگی نمود، اگر با او برابری کردی و کم کم محیط مساعدی به دستش آمد، طولی نمی کشد که خطر بزرگ شده و برای ریاستت دردسری خواهد شد.فرزندم! با حسین باید کج دار و مریز رفتار کرد، هرگز او را الزام نکن، اگر او به سکوت خویش ادامه داد برای تو بسیار پرارزش است، سکوت حسینی برای تو، به قیمت حکومت بر یک مملکت وسیع اسلامی ارزش دارد.یزید! از حسین احترام کن، و همواره وضع محیط را چنان نگه دار که شرائط قیام و مبارزه به دستش نیفتاده و فکر مقاومت در مغزش راه نیابد.و بطور خلاصه، پسرم یزید! برابری با حسین مسئله ای است خطرناک، و سکوت او موضوعی است پرارزش، احترامش کن و محیط را آرام نگه دار، نکند او را تعقیب کنی، تعقیب حسین صددرصد به ضرر دستگاه حکومت تو است.اگر حسین به میدان آمد در هر صورت شکست با تو است، فتح کنی یا شکست! ⁽¹⁾.

این بود خلاصه ای از آنچه معاویه به زبان خود پس از ولیعهدی پسرش بدو گفت.آخرین عمل مثبت معاویه در دوران ولایت و خلافتش پایان یافت، یزید ولیعهد رسمی مملکت اسلامی شناخته شد، و کرات و افلاک برای رسیدن به یک حادثه ی خطرناک و یک صفحه ی حساس از تاریخ اسلام و یک صفحه ی حساس از تاریخ اسلام و بشر، بگردش خود ادامه داده، رو به سنه ی شصت و یک هجری به سرعت پیش می رفت.

برنامه ی انسانها

انسانهای حقیقی، آدمیان آسمانی، زمینیان ملکوتی، یعنی پیغمبران و جانشینان معصومشان، و همین طور دانشمندان و فلاسفه، مردان بزرگ، و تربیت شدگان مکتبهای آسمانی، همواره در میان اجتماعات بشری زندگی کرده، و اوضاع عمومی مردم را زیر نظر گرفته و هدفی را که زندگی مردم به او منتهی می شود، مطالعه می کنند.این آسمانیان همیشه زندگی زمینیان را زیر نظر داشته و می سنجند که مردم چه می کنند و کجا می روند!.

اگر اجتماع راه انسانها را در پیش دارد، کمک کرده و به قدر قدرت راهنمایی نموده و با مساعدت شرائط، تا آنجا که می توانند دست افتادگان گرفته، پا به پایشان تا سر منزل سعادت راه می آیند.و همینطور اگر اجتماع راه گم کرده و از جاده ی انسانها منحرف شده، بیراهه به دنبال شهوات و تمایلات رفته و با خوهای حیوانی زندگی کرده، از در خونریزی و ستمگری درآمده، سخت ناراحت شده، از اوضاع اجتماع رنج می برند، و تا آنجا که شرایط اجازه داده، برای دستگیری و راهنمایی از پند و اندرز دریغ نداشته، اجتماع و سران آنها را موعظه و نصیحت می کنند، و گاه گاهی که خطر سقوط نزدیک شده، نیستی بشریت را تهدید می کند، به میدان آمده و با فداکاری و از خود گذشتگی او را نجات داده و خون خویش را به پای سعادتش می ریزند.انبیاء و فرستادگان الهی همواره راهنمای بشر بوده و در مواقع حساس و خطرناک که بشریت رو به سقوط می رفته است طلوع کرده، و با مبارزات سنگین، دستگاه های جبار و حکومتهای خونخوار را واژگون کرده، بشریت را از یوغ آنان نجات بخشیده اند.بساط خدایی نمرود و فرعونها را ابراهیم و موسی ها در هم فروریخته و کاخ ستمگریشان را واژگون کرده اند.نجات بخش جهان، پیغمبر خاتم، بشر بت پرست و مادی و منحرف را که در شرف سقوط بود، دست گیری کرده، و با تعلیمات ملکوتی، و آسمانی خود از خطر نیستی نجاتش بخشید.

پس از انبیاء جانشینانشان به پیروی از مکتب آنان در راه رشد و پیشرفت بشر رنج برده، و برای سعادتش، فعالیتها داشته و با ستمگران و جباران مبارزه می کرده اند.پس از آنان رجال بزرگ، و فلاسفه، و دانشمندان دستگیر بشر بوده، راهنمائیش می نمودند ⁽¹⁾.افلاطون حکیم در میدانهای عمومی شهر آتن می ایستاده، و مردم را نصیحت می کرده و همواره بشریت را به مدینه ی فاضله دعوت می نمود.بزرگ حکیم یونانی برای تعلیم احترام قانون، جام زهر را به دست خویش سر می کشید تا به اجتماع بگوید: ای بشر! به قانون احترام کن تا زندگی آبرومندانه ای داشته باشی، قانون شکنی گناهی است بزرگ و نابخشودنی.سقراط، و ارسطوها در دوران زندگی افتخارآمیز خود همواره بشر را موعظه کرده، از طریق گفتن و نوشتن دستش را گرفته، از خطر سقوط

آگاهش می ساختند.دانشمندان بزرگ، با استبدادها و ستمگریهای قرون وسطی، سخت مبارزه کرده، تا آنجا که کلیساهای منحرف و دنیاپرست را به باد انتقاد گرفته، در برابر فشارهای ناجوانمردانه ی آنها ایستادگی نموده، تا پای زندان و اعدام رفتند ⁽¹⁾.انبیاء و پیغمبران، اولیاء و جانشینان آنها، فلاسفه و دانشمندان، اگر در شرائط سخت و خطرناک قرار می گرفتند، و مبارزات خود را با محاسبات دقیق بی نتیجه می دیدند، در گوشه ای نشسته و به حال اجتماع غم و اندوه داشته و در انتظار فرصت، دقیقه شماری می کردند.پروردگارا! چرا باید این انسانها دسته دسته راه جهنم و بدبختی را پیش بگیرند؟!.خداوندا! این جوانان بی گناه، و این دوشیزگان معصوم چه گناهی کرده که گرفتار این محیط جبار شده، تا جبر محیط دسته دسته رو به فساد اخلاق و شهوات و منکراتشان بکشد؟!.بار الها! این چه اوضاعی است که مردمی ستمگر و خونخوار بر دوش اجتماع سوار و تا آنجا که می توانند چهار اسبه تاخته، زندگی و سعادت اجتماع را لگدکوب می کنند؟!.جهان آفرینا! می شود روزی فرارسد این بشر بیچاره از چنگال

ستمگران نجات یابد؟!.این است برنامه ی انسانهایی حقیقی در محیطهای مساعد و نامساعد:1- پیغمبر اسلام صحنه های وحشیانه ی زندگی دنیای روز خود را مطالعه می کرد، و به حال آنان اندوهناک شده، رنج می برد، در بیابانها که تنها می شد سر به آسمان بلند می کرد، و با مطالعه در اوضاع جهان با خدای جهان آفرین گفتگو می کرد: پروردگارا! این بشریت گمراه کجا، می رود؟ کی می شود از بیراهه و انحراف برگردد؟!.ای خدای جهان! کی می شود این بشر از پرستش این و آن صرف نظر کرده، راه بندگی و اطاعت پیش گرفته، به سعادت و کامیابی برسد؟!.محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله و سلم، رنجها برده، خون دلها خورد تا روزی که شرایط ایجاب کرده، دست غیبی مأموریت بزرگی به حضرتش داده، بشریت را نجات بخشید.2- امیرالمؤمنین علی علیه السلام پس از وفات پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم چون خود را در برابر عمل انجام شده دیده و به خاطر مصالح عالیه اسلام درباره ی حق شخصی خود سکوت کرده، هر وقت سخن از انحرافات دستگاه به عرض حضرتش می رسید سخت ناراحت می شد و گاه گاهی به حال اسلام و مسلمین گریه می کرد.پروردگارا! چه می شود که مردمی جاهل و نادان، افرادی که ساده ترین مسائل قضائی اسلام را نمی دانند بر مسندها تکیه زده، امور اسلام و مسلمین را به دست گرفته اند.

این چه روزگاری است که وابستگان به دستگاه اسلامی برای تصفیه خورده حسابهای گذشته به نام ارتداد، جان و مال مردمی را به خاک و خون کشیده، ناموس اسلامی را مورد تجاوز قرار داده و سران حکومت، موضوع را با نهایت خونسردی تلقی کرده و احکام اسلام را تعطیل می کنند؟! ⁽¹⁾.خداوندا! چه دنیایی است که مردمی بر دوش اجتماع سوار شده و بستگان خود را بدون لیاقت و کفایت بر اوضاع اسلام و مسلمین مسلط کرده، و تمام حقوق و شئون مردم را به نام اسلام پایمال کرده و از شکایات آنان کوچکترین احترامی نمی شود ⁽²⁾.علی علیه السلام بیست و پنج سال با دستگاها کج دار و مریز رفتار کرده، و همه جا دلسوز و مهربان بوده، از پند و اندرز دریغ نداشته، به نفع دنیای اسلام فعالیتها داشت؛ تا روزگاری که رسما سر کار آمد و به مقدار زیادی برنامه ی حکومت اسلامی را روشن کرده، و نشان داد که میان

رهبران آسمانی، و حکومت جباران و پادشاهان ستمگر چه فرقها است، تا عاقبت به دست شقی ترین مردم به شهادت رسید.3- امام مجتبی پس از پدرش علی علیهماالسلام روی کار آمد و مردم کوفه به او دست موافقت داده و با آن جریانهایی که تاریخ ضبط کرده است، با معویه روبرو شده و حضرتش را به آرامش و گوشه نشینی وادار کردند.گو اینکه حضرتش گوشه ای نشسته، اما به حال مسلمین رنج برده از اوضاع سخت متأثر بود.پروردگارا! چه دنیایی است که مردم، حکومت جبار و ستمگری چون معاویه را پذیرفته، با آن همه انحرافات دینی که در گفتار و رفتار خود نشان داده ⁽¹⁾، خلیفة المسلمینش می دانند؟!.خداوندا! چه اوضاعی است که معاویه، جانشین پیغمبر اسلام شناخته شده، و بهترین صحابه ی او علی ابن ابی طالب را مورد سب و لعن قرار داده بالای مأذنه ها به زشتی یادش می کنند؟!.بار الها! می رسد روزی که مردم بیدار شده، دست ستمگران کوتاه گشته، حکومت عادلانه اسلامی آشکار گردد؟!.4- حسین بن علی علیه السلام از دوران زندگی جدش رسول خدا تا

امروز تمام صحنه هایی را که از نزدیک دیده روی آنها مطالعه کرده، دقیقا می سنجید، روحیه ی مردم را در برابر دستگاهها و چگونگی تبلیغات را کاملا مطالعه می کرد، تاریخ زندگی پدرش علی و مادر و برادرش سرمشق بزرگی بود برای مردم شناسی.او بهتر از هر کس می داند که سیاستها، افکار پاک و روشن مردم را چگونه آلوده کرده و سطح فرهنگ توده را پایین آورده، قدرت استقلال، و قضاوت به حق را از آنان گرفته، و کار خویش را انجام می دهند.او بهتر از هر کس می داند که معاویه در طول زندگی شصت ساله ی خود چه سیاستها و شیطنتهایی را تعقیب کرده تا توانسته است زمام مسلمین را به دست گرفته و نقشه های خائنانه ی خود را تعقیب کند.او بهتر از هر کس می داند که در این شرائط اگر قیام کرده، و مشغول مبارزه گردد نه تنها نتیجه ای نگرفته، بلکه صددرصد نتیجه به عکس خواهد بود.طرفداران معاویه، عمروعاص هایی هستند که با میان کشیدن کاغذ و جلد قرآن، مردم را فریب داده، و علی را به عقب نشینی مجبور کردند.دستگاه تبلیغاتی حکومت خائنانه ی معاویه آنقدر فکر و فرهنگ مردم را استعمار کرده که مسلمانها به نام عبادت، بزرگ صحابه ی پیغمبر را آشکارا بد گفته، به زشتی یادش می کنند.تبلیغات استعمارگرانه ی معاویه آنقدر مردم را در جهل و نادانی نگه داشته

که در شهادت، فرق میان شتر نر و ماده را نمی گذارند ⁽¹⁾.با حکومتی که به رهبری عوام فریبی چون معاویه و طرفدارانی چون عمرو بن عاص ها بر اجتماعی آنقدر جاهل و نادان اداره می شود، چگونه ممکن است مبارزه کرد؟!اگر حسین بخواهد با این دستگاه بجنگد، حتی مقدسین با او همراه نخواهند شد، اگر حسین بخواهد دست به مبارزه بزند همین حاج آقاها هم خواهند گفت: چرا آرامش مملکت را به هم می زنی، بگذار مردم به آرامی سرگرم زندگی باشند و باز خون و خونریزی تکرار نشود.تا حسین بخواهد به مردم بفهماند که راه و رسم دربار خلافت معاویه، جامعه اسلامی را رو به انحطاط و نیستی برده و خطر سنگینی اسلام و اسلامیت را تهدید می کند، مردم نادان حضرتش را چون مجتبی و علی

مرتضی علیهماالسلام در فشار قرار داده، نتیجه به عکس خواهد شد.حسین بن علی علیه السلام خوب می داند که در این شرایط و با این وضع اگر مبارزه را شروع کند، کمتر کسی با او همراه خواهد شد، عوام فریبهای معاویه و سیاستهای شیطانیش کاملا محیط را خاموش و آرام کرده، و هر کس را به راهی رام نموده و با زور و زر که مشکل گشای مردم دنیا است کار خود را استوار ساخته است.حسین بن علی با محاسبه دقیق ریاضی، سکوت و کناره گیری را در دوران معاویه اصلح دیده، و پس از برادر تتمه حکومت وی را در مدینه به آرامی گذراند.پیمان صلح میان امام مجتبی و معاویه با درگذشت حضرت از اعتبار افتاد و دیگر پیمانی نیست تا بگوییم حسین به احترام او سکوت کرد، جز این نیست که مصالح عمومی ایجاب کرده، قیام و مبارزه را در آن شرایط بی نتیجه می دید.

ولیعهد خلیفه می شود

معاویه از دنیا رفت، یزید سر کار آمد، یزید آن جوان منحرف، آن شرابخوار و قماربازی که همه، کارهای او را می دانستند، به حکم ولیعهدی که قبلا تثبیت شده بود به جای پدر نشسته، خود را خلیفة المسلمین خواند.مبارزه حسینی شروع شده؛ روز اول سلطنت یزید را می توانیم روز

شروع مبارزه حسینی بدانیم.با سر کار آمدن یزید و اعلام برنامه حکومتش تمام اوضاع و شرایط تغییر کرده، مقدمات مخالفت عمیق و عاقلانه حسینی جلو آمد.پیش از گفتگو و بحث از چگونگی این مبارزه پرسشی پیش می آید که ناچاریم درباره آن تا اندازه بررسی کنیم.

چرا حسین قیام کرد

معمولا وقتی انسان با واقعه ای روبرو شده از خود می پرسد: چرا و برای چه باید چنین باشد؟ اگر علت و عامل موضوع روشن بود، و جواب این سوال درونی داده شد، باطن آدمی آرام شده دنبال بررسی اصل جریان می رود؛ اما اگر وضع علت و دلیل پیدایش آن روشن نباشد قبلا سراغ آن رفته و برای پیدا کردنش به جستجو می پردازد.به همین دلیل بحث در علل پیدایش واقعه طف و حادثه کربلا بر باقی بحثها پیشی داشته، و قبلا انسان از خود می پرسد: چه چیز این فاجعه را به وجود آورده؟ و برای چه حسین در برابر یزید قیام کرده، تا این صحنه بوجود آمد؟.چرا حسین بن علی علیه السلام زندگی آرام و بی سر و صدای خود را بهم زده و با حکومت وقت به جنگ و ستیزه برخاسته، و این همه گرفتاریها برای خود و دستگاه به وجود آورد؟.هدف حسینی از این قیام و مبارزه چه بود و برای رسیدن به آن شروع

به مبارزه کرد؟.چه بود آنچه خاطر مبارکش را آزرده و فکر و مغزش را مشغول داشته و آرامش درونیش بهم زده تا دست از تمام حسابهای ظاهری کشیده و رسم مبارزه با قدرت وقت بپا خاست؟.و بالاخره محرک اصلی، و عامل اساسی قیام و مبارزه حسینی چیست؟.البته در پاسخ این پرسش مطالب مختلفی گفته می شود، و هر کسی به رنگ فکر خود جریان را تفسیر کرده و با عقاید و افکارش تطبیق می دهد، اما در میان همه آنها فقط یک موضوع است که بیشتر سزاوار بررسی بوده و برای روشن شدن افکار طبقه جوان ناچاریم درباره آن کمی گفتگو کنیم.

بررسی از یک پاسخ

می گویند: حسین بن علی چون پسر زبیر، هوای ریاست به سر داشته و برای رسیدن به حکومت و امارت قیام کرده، طبق شرایط و مقتضیات زور دست به یک سلسله فعالیتها زده و به تدریج در طول چهار ماه، طرفدارانی دور او جمع شده و کم کم حکومت وقت احساس خطر کرده، طبعا در مقام جلوگیری برآمد، و با استفاده از همان شرایط و مقتضیات، پیش دستی کرده، او را در محاصره و فشار قرار داده، و در اثر مقاومت حسین، ناچار او را کوبیده، و طرفدارانش را به شهادت و اسارت کشید.

سرکوبی کردن یک حکومت موجود از رقیب و مخالف، موضوعی است طبیعی و عادی، و در این جریانها بالاخره یکی غالب و دیگری مغلوب می گردد.بدیهی است در این حادثه، سیاست حکومت وقت قوی تر بوده، و توانسته است بر حسین فائق آید و بر اوضاع مسلط شود.روشن است که در این گیر و دارها عملیاتی انجام می شود که طرفدارن رقیب، نامش را ظلم و ستمگری گذاشته، و قدرت وقت به منظور حفظ موقعیت خود و نگهداری مملکت، عدل کاملش می داند.یزید، وقتی خبردار شد که حسین با حکومتش مخالف بوده و به تدریج دست به اقداماتی زده که مخالفین نیرو گرفته و ممکن است دردسری برایش درست شود، فرماندار لایقی را انتخاب، و به نقطه مربوط مأمور، و دستور اکید برای جلوگیری و سرکوبی رقیب صادر می کند.ابن زیاد هم دستور خاموش کردن فتنه و جلوگیری از اقدامات حسینی را داشت، با سیاستهای متناسب روز، سر راه بر او گرفته، و آب به رویش بسته، و او را کشته، و زن و بچه اش را دستگیر و به مرکز فرستاده تا درباره آنها تصمیم گرفته شود.روی این حساب، کشته شدن حسین یک موضوع عادی بوده، و دستگیری بازماندگان و طرفدارانش طبیعی است، و از این قبیل جنگ و جدالها در تاریخ زندگی بشر فراوان، و در تاریخ اسلام هم بی نظیر نیست.البته دنبال این تفسیر، حرفهای دیگری هم اضافه می کنند مبنی بر اینکه

دست سیاست موضوع را بزرگ کرده و سر و صدایی به نام روضه و تعزیه و داد و فریادها راه انداخته است.آیا راستی حسین بن علی برای حکومت و خلافت قیام کرد؟ آیا او به امارت و خلافت طمع داشت؟ و برای دست یافتن به آن به مبارزه پرداخت؟.آیا موضوع اختلاف میان حسین بن علی و یزید بن معاویه تنها مسئله ی مادی بوده، و صرفا به حساب زندگی مادی و ریاست جنگیدند؟ یا مطلب غیر از این حرفها است؟!این پرسشی است که بعد از شنیدن یا خواندن این گونه تفسیرها درباره ی فاجعه ی کربلا برای هر کس پیش می آید، و حتما باید پاسخ اساسی و قانع کننده داد.آیا راستی دست سیاست، این واقعه را بزرگ کرده و رنگ و آب امروزی را به او داده، و دست سیاست هم رنگ و آب او را خواهد گرفت، یا خیر؟ سیاستها هرگز نمی توانند یک فاجعه را این قدر بزرگ کرده و تا این اندازه پیرایه به آن ببندند!.این سوالی است که جواب کامل لازم دارد:آیا واقعا حادثه ی لطف و فاجعه ی کربلا همانند حوادث فراوانی است که در تاریخ زندگی بشر یا اسلام بوجود آمده، و با آنها خیلی تفاوت نمی کند؟ یا آنکه این فاجعه یک امتیاز منحصر به فرد داشته و به خاطر آن این اندازه اهمیت پیدا کرده است؟.

این پرسشی است که باید جواب گفت.جواب این پرسشها بدون تردید منفی است! اگر ما زندگی حسین بن علی و روش حضرتش را در این مبارزه مطالعه کرده، و با روش سیاست طلبان و حکومت خواهان دنیاپرست مقایسه کنیم، کمترین شباهتی نداشته و با هیچ حسابی تطبیق نمی کند.اگر راستی حسین بن علی برای ریاست دست به مبارزه زده، کاملا اشتباه کرده، راه غلطی را پیش گرفته است!.کسانی که دارای وزنه های اجتماعی هستند، اگر میل ریاست و حکومت داشته، و بخواهند پست حساسی به دست بیاورند فقط یک راه دارد، و آن کنار آمدن با قدرت موجود و چشم پوشی از لغزشها و خرابکاریهای دولت وقت است؛ تا کسی از حکومت و دولت وقت تملق نگفته و با او کنار نیاید نمی تواند در دستگاهها راهی پیدا کرده، تا کم کم به درجات بالاتری رسیده، و یک روز به کرسی حکومت تکیه زند.کسانی هم که از طریق خروج بر قدرت وقت، و کودتا کردن پیش می روند، ناچارند در درجه ی اول ابراز ملایمت کرده تا به مراکز حساس نزدیک شده و از راه مخصوصی وارد کار شوند.شخصیت حسینی، به شهادت تاریخ چنان بود که اگر اوائل کار با این دستگاه موافقت می کرد، نه تنها او را نمی کشتند، بلکه حاضر بودند به رسم حق السکوت، پست و مقامی هم در اختیارش بگذارند.حسین بن علی علیه السلام چه از راه تصاعد رتبه، و چه از طریق کودتا،

اگر طالب ریاست و حکومت بود باید کنار آید، با دستگاه موافقت کند، نه آنکه حتی یک روز هم روی خوش نشان ندهد.نه تنها روی خوش نشان نداد، بلکه در دوران حکومت معاویه، آن مرد عوام فریب و دیکتاتور هم کنار نیامد، و پیشنهادهای وی را حتی در مسائل حساس رد می کرد.گرچه حضرتش در دوران معاویه چنانچه گفته شد سکوت کرده بود، اما کسی که فرضا ریاست طلب بود، حکومت خواه است، باید پیش بیاید، نزدیک شود و از نقشه های روز استفاده کند، نه آنکه در عین کنار بودن، مخالفت کرده، خواسته های دستگاه را به باد انتقاد بگیرد!.کسانی که اهل ریاست بوده و برای حکومت چند روزه ی دنیا وارد میدان مبارزه می شوند، وقتی احساس خطر قطعی کرده، و دیدند رقیب قوی تر بوده و نزدیک است بر آنها مسلط شود، تغییر روحیه داده، سبک فکرشان عوض شده، راه رفته را برمی گردند تا شرایط بهتری آماده شده، از راه دیگری وارد شوند.حسین بن علی هر چه بیشتر احساس خطر می کرد پا بر جاتر شده، در اراده و تصمیم خود محکم تر می شد، هرچه رفقا و دوستان اعلان خطر کردند، بستگان و نزدیکان جریان را به عرض رساندند، کمترین اثری نبخشیده و هدف را تعقیب می فرمود.اگر تا پیش از انقلاب کوفه، با حسابهای ظاهری امید موفقیت و پیروزی بود، پس از اطلاع یافتن از شهادت مسلم دیگر زمینه ای برای

پیروزی نبود، و تعقیب کردن راه کوفه با حساب ریاست خواهی تطبیق نمی کند؛ و به همین دلیل آن همه تذکرات پی درپی دوستان را نادیده گرفته، و حسابی را که در آینده تشریح خواهد شد تعقیب می فرمود.اگر حسین بن علی با فکر ریاست طلبی و حکومت مادی و ظاهری دنیا پیش می رفت، و باز احتمال انقلاب تازه ای در کوفه می دید که بعد از شهادت مسلم هم به نفع او اوضاع برگردد، دیگر روز هشتم و نهم محرم تمام این احتمالات کنار رفته و مقاومت در برابر قدرت یزید به هیچ وجه معنی نداشت.اگر محرک اصلی حسین بن علی علیه السلام، موضوع حکومت خواهی بود، ماندن در کربلا و سرسختی نشان دادن در برابر این همه پیشنهادهای گوناگون چه معنی می دهد؟ بشارت دادن به شهادت و کشته شدن برای خود و اصحابش چه معنی دارد؟!.اگر همراهان حسینی برای زندگی بهتر دنیا و رسیدن به حکومت آمده بودند، چرا در شب عاشورا همانند دیگران، حسین را نگذاشتند و نگذشتند، بلکه پایدار و ثابت قدم مانده و با آنکه مرگ را به چشم خود می دیدند، و برای فرار آنها کوچکترین اشکالی وجود نداشت، چرا و برای چه ماندند؟!.از همه این حرفها گذشته وضع تربیتی حسین و خانوادگی او با تفسیری که ذکر شد تطبیق نمی کند.حسینی که در کنار علی و دامن زهرا علیهماالسلام تربیت شده و مدتی

زمان جدش رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم را درک کرده و در سایه ی مکتب حضرتش بوده، و بطور کلی، خاندانش مردمی بودند که با ریاست طلبی و حکومت خواهی های مادی سخت مخالف بوده و برای رشد و هدایت بشر آن همه فعالیتها داشته اند، چگونه برای حکومت دنیا مبارزه می کنند؟!.و به طور خلاصه: نه وضع فامیلی حسین، نه بیوگرافی زندگی او، و نه روش حضرتش، در جریان واقعه ی کربلا هیچ یک با این تفسیر تطبیق نکرده، و نمی شود گفت حضرتش برای رسیدن به خلافت و سلطنت وارد این مبارزه شده، و بدون تردید محرک اصلی و عامل اساسی قیام حسینی عشق به خلافت و علاقه به حکومت نبوده، و این همه گذشت و فداکاری را با این تفسیر ساده ی مادی نمی توان تعبیر کرد.

پاسخ پرسش چیست

بنابر آنچه گفته شد پس پاسخ پرسش گذشته چیست؟ چرا حسین قیام کرد؟ حسینی که می داند و می بیند اوضاع حساس و خطرناک است، برای چه وارد مبارزه می شود؟ چرا به راهنمائی ها، و تذکرات دوستان دور و نزدیکش احترام نمی کند؟.چرا هر کس به حضرتش می گوید: این قیام عاقبت خوبی ندارد، جان شما و همراهیانتان را در خطر شدیدی می بینیم؛ اصلا اعتنا نکرده، گویا هدف بزرگی را که هیچ کس تشخیص نمی دهد تعقیب می کند!.

چرا خود حضرت جواب این سؤال را مستقیم نداده! و در جواب اشخاصی که درباره این سفر و خطرات آن، پرسشها و یا پیشنهادهایی می کنند، مطالب گوناگون و گاهی غیر قانع کننده می فرماید؟.به یکی می گوید: فکر می کنم و بعدا خبرش را به شما خواهم داد؛ به یکی می فرماید: خواب دیده ام، جدم به من فرموده است: باید بروی عراق که خدا خواسته است تو را کشته، و زن و بچه ات را اسیر ببیند!ای عجبا! خوابی که در اسلام آن قدرها ارزش ندارد، آن هم برای موضوعی اینقدر حساس که پای جمعی در میان است، حسین بن علی بر آن تکیه می کند؟!.ای شگفتا! خدایی که نمی خواهد کمترین ستمی بر کسی بشود، چگونه روا دارد کسانی مثل حسین و یارانش کشته شده، و زن و بچه شان به اسارت بروند؟!.این جوابهای پراکنده و غیر قانع کننده، دلیل آن است که جواب اصلی برای آنها قابل هضم نبوده و نمی توانستند موضوع را به خوبی درک کنند و به اندازه فهم آنها پاسخ گفته شده، زیرا جواب اصلی را در لابه لای کلمات حضرت در جریان این ملاقاها و گفتگوها می بینیم.پیش از آنکه به جواب اصلی، و محرک روحی، و عامل اساسی این قیام که از گوشه و کنار کلمات حضرتش به دست می آید برسیم، یک پاسخ دیگر را که به این پرسش داده شده و درست نقطه مقابل پاسخ اولی قرار دارد باید بررسی کرد.

حسین و امت گنه کار جدش

می گویند: حسین بن علی علیه السلام برای امت گنه کار جدش کشته شده، او خود را به شهادت، و زن و و بچه اش را به اسارت کشید تا پیروان جدش آمرزیده شده، خداوند از سر تقصیر و گناهانشان درگذرد.او کشته شد تا امت گنه کار جدش بتوانند به بهشت بروند.می گویند: حسین بن علی در آخرین لحظات زندگی فرموده است:خداوندا! من به عهد خودم وفا کردم، تو هم به عهد خود وفا کن، من عهد کرده بودم، اصحاب و یاران بدهم، دادم، فرزند و برادر بدهم، دادم، زن و بچه بدهم، دادم، تو هم عهد کردی از سر تقصیر امت گنه کار جدم درگذری!.می گویند: حسین بن علی علیه السلام کشته شد تا دوستانش قطره اشکی بریزند، و برات آزادی از آتش را گرفته یکسر به بهشت بروند.می گویند: اگر کسی در عزای حضرتش گریه کند، یا به مقدار بال مگسی مژه چشمش تر شود، خداوند از تمام گناهانش درگذرد، گرچه به مقدار ریگ بیابانها و برگ درختان باشد.می گویند: حسین بن علی علیه السلام شفیع روز قیامت بوده، شهادتش موجب نجات و آمرزش گناهان است.می گویند:

ای شیعه تو را چه غم ز طوفان گناه جائی که سفینة النجاة است حسین ⁽¹⁾.خوشبختانه جواب این حرفهای بی اساس، کاملا روشن و احتیاجی به شرح و بسط ندارد.اگر راستی حسین بن علی برای گنه کاران کشته شده است، آن هم با این توسعه که به مقدار بال مگسی مژه چشم تر شود، تمام گناهان آمرزیده گردد! نعوذ بالله، حضرتش وسیله پشت گرمی گنه کاران بوده و روحا از گناه و معصیت ترویج شده است، گناهی که هر چه زیاد باشد با یک قطره اشک آمرزیده می شود، ارتکابش سهل است.من فکر می کنم، این موضوع از چیزهایی است که دست سیاست برای رسیدن به هدف خود درست کرده تا مردم هدف اصلی حسین را گم کرده، و افکار حسینی به مغز خود راه نداده، اسباب زحمت ستمگران نشوند.در آخرین لحظات زندگی حسین علیه السلام کی در کنارش بود جز

شمر که گفتگوی حضرتش را درباره این پیمان و عهد بشنود.آیا شمر این جملات را برای ما نقل کرده؟ یا دستی که شمرها را درست کرده، روی کار می آورند؟!.این چه حرفی است که می شود با گریه بر حسین برات آزادی از آتش گرفته یکسر و بدون حساب وارد بهشت شد؟!.جهان آفرینش سر تا سرش حساب است، حسابی چنان دقیق و حساس که مثقال و ذره آن گم نمی شود، چگونه کوهی را به کاهی می بخشند، و مردمی بدون حساب به بهشت می برند؟ ⁽¹⁾یک عمر انحراف، یک عمر مردم آزاری، حق مردم خوردن، مال مردم بردن، و همه جور گناه و معصیت مرتکب شدن، و بعد قطره اشکی ریختن و حساب همه را تصفیه کردن، با هیچ حسابی وفق نمی دهد!!.مگر اسلام مسیحیت است که مردم را تعمید کنند، و با یک سلسله مطالب خرافی و بی اساس، تمام لغزشها و خرابکاری های آنان را ببخشند؟!.مگر آیین مقدس اسلام اسلام همچون مسیحیت امروز با این در و دکانها زندگی می کند که افرادی با انجام دادن کارهای خرافی سخت ترین گناه را ببخشند، و در برابر مبلغی ناچیز بزرگترین جنایتکار را به بهشت بفرستند؟!.در اسلام، راه بهشت و سعادت دقیق و حساس و روشن است، از طریق

گریه و زاری و جیغ و داد به سعادت جاودان نمی توان رسید.در اسلام، توبه هر گفتن «استغفر الله» نیست، امور مالی با «استغفر الله» درست نمی شود، مال وقف خوردن، حق مردم بردن، برای دیگران پرونده ساختن، با کلمه استغفار جبران نمی گردد؟!امور عبادی هم با «استغفر الله» اصلاح نمی شود، قضای نمازها را باید خواند، روزه ها را باید گرفت، عمل حج باید انجام داد، حقوق واجب الهی را باید پرداخت، تا حسین و گریه بر حسین ثمری ببخشد.و بالاخره این حرف مسخره چیست که مردم را سرگرم کرده اند و می گویند: با گریه، همه گناهان آمرزیده می شود، و حسین برای گریه کشته شد؟!.ثوابهایی که برای گریه بر حسین و یارانش در روایات معتبره ذکر شده، نه تعمید و توبه مردم است بلکه برای ترویج و تشویق جلسات حسینی، و فراموش نشدن این فاجعه اسف انگیز و آموزنده است تا در سایه آن به هدفهای عالی و مقدس حسینی آشنا شده، روح اسلام تشریح و ترویج گردد.و اما روایاتی که با اصول اعتقادی اسلام و امور کلی عقلی تطبیق نمی کند، همچون روایات دیگر جاها، اگر معتبر باشد حتما باید توجیه و تأویل گردد.و بطور خلاصه این جواب، نارسا و غیر قابل قبول است که حسین برای گریه کردن و بهشتی شدن مردم کشته شده، یعنی محرک و عامل

حضرتش بر این قیام و مبارزه، ایجاد این جلسات بوده که جز گریه و زاری چیز دیگری در او نیست، و بهشتی شدن گنه کاران از این راه!.صحیح است که حضرتش برای امت پیغمبر شهید شده، درست است که حسین بن علی برای بهشتی شدن مردم قیام کرده، اما نه از راه گریه و زاری.صحیح است که حسین بن علی شفیع روز قیامت است، اما نه برای کسانی که فقط گریه کرده یا آتشی برای مجلس عزای حسین افروخته و سیگاری روشن کرده اند ⁽¹⁾.صحیح است که حسین بن علی سفینة النجاة است، نه تنها حسین بلکه خاندان پیغمبر همگی کشتی نجات هستند ⁽²⁾، اما نه برای کسانی که چون پسر نوح، یک عمر نافرمانی کرده و فقط به اسم شیعه حسینی و پسر نوح بودن انتظار نجات دارند.حسین بن علی کشته شد، تا راه بهشت را به مردم بیاموزد، حضرتش کشته شده تا راه سعادت را به مردم یاد بدهد، حسین بن علی با یزید و یزیدیان، یعنی با جهنمیان می جنگید، حسی بن علی با کارهای یزید که کار جهنمیان می جنگید، حسین بن علی با کارهای یزید که کار جهنمیان بود مخالف بود، حضرتش کشته شد تا شرابخواری، قمار

بازی، انحرافات جنسی، مال مردم خوری، مردم آزاری، ستمگریها، حیف و میلهای بی حساب بیت المال مسلمین از بین برود.

دلیل قیام حسین

البته در پاسخ پرسش گذشته مطالب دیگری هم گفته شده که قابل ذکر و بحث نیست، و باید جواب اصلی و اساسی را بیان کرده، محرک و عامل واقعی قیام و مبارزه حسینی را تشریح نمود.اوضاع عمومی اسلام و مسلمین از نظر مردان حق، و انسانهای کامل، سخت ناراحت کننده بود، هیئت حاکمه اسلامی بدترین وضع را به خود گرفته، وقیح ترین کارها را انجام می داد، رئیس این هیئت حاکمه، یعنی خلیفه وقت، زشت خوترین مردم بود، یک انسان منحرف، یک جوان قمارباز و شرابخوار، یک آدم بی بند و بار و صددرصد اهل دنیا و خوشگذرانیهای دنیا، در رأس این هیئت قرار گرفته و خود را خلیفة المسلمین می دانست!. یک مغز الکلی که از نظر افکار نسبت به اسلام و مقدسات اسلامی کمترین عقیده ای نداشت، و بطور کلی اسلام و خلافت اسلامی را سلطنت و حکومت مادی می دانست، روی کار آمده بود.این انسان منحرف. این مغز الکلی که می گوید:لعبت هاشم بالملک فلا خبر جاء و لا وحی نزل ⁽¹⁾.

رهبر مسلمین شناخته شده.آدمی که پیغمبر اسلام را قبول ندارد، به جای حضرتش تکیه زده، عوام فریبیهای پدر را تعقیب می کرد.زندگی انسانی مردم در شرف سقوط بود، فکر و فرهنگ کاملا تضعیف شده، استقلال و شخصیت از افراد گرفته شده است، هر کس در هر نقطه ای بود، سخت کوبیده شده، سرجنبانی وجود نداشت، یک محیط رعب و خفقان، یک محیط دهشت و وحشت به وجود آمده بود. انسانهای خطرناک و مادی، به فرمان مرکز در تمام استانها و شهرستانها بر اوضاع مسلط، و بر دوش مسلمین سوار.معمولا وابستگان به دستگاه، همفکر و همخو و همخلق با یزید بودند.در این شرایط، حسین و امثال حسین می توانند آرام بنشینند؟! بنشینند و ببینند که اسلام با آن همه رنج و محنتها، با آن همه خون دلها که در راه نشر و ترویجش خورده شده، به دست یک انسان منحرف راه سقوط را طی می کند، و به دنبال آن هزاران افراد بشر از نسل حاضر و آینده گمراه و بدبخت شوند؟! غیر ممکن است سکوت، خاموشی در این شرایط از نظر حسین و حسین منشها جنایت است.اگر دیدی که نابینا و چاه است اگر خاموش بنشینی گناه است

یک نکته

صحیح است که یزید بیش از خلافت هم دارای این انحرافات بوده، می و معشوقش ترک نمی شد و شرابش تازگی نداشت، اما یک نکته حساس اینجاست که اکثر داد و فریادها مربوط به همین یک نکته است، محرک اصلی حسین بن علی همین یک موضوع است، عامل اساسی قیام و مبارزه ی حسینی همینجا است، و دلیل کامل پیدایش صحنه ی کربلا در همین یک موضوع نهفته است، و آن یک نقطه، ارزش قانون و حفظ قانونیت مقررات اسلامی است.چه بسیار فرق است میان گنهکاری که گناه می کند اما می گوید: قبول دارم که عمل من گناه و انحراف است، می گوید: تمایلات نفسانی بر من مسلط شده و قضا مساعدت کرده و اکنون گرفتار شده ام؛ با گنهکاری که مرتکب خلاف می شود، اما می گوید: این حرفها چیست؟ گناه یعنی چه! خلاف چه معنی دارد؟ نه تنها می گوید گناه یعنی چه، بلکه می گوید: آنچه من می کنم ثواب است و قانونی که عمل مرا گناه می داند کهنه و قدیمی و غلط است، نه تنها عمل من ثواب بلکه نزدیکترین راه و مهم ترین وسیله به سعادت و خوشبختی است.یزید اگر آن روز شراب می خورد، قمار می کرد، انحرافات جنسی داشت، بیت المال را بی حساب حیف و میل می نمود، به نام یک مسلمان عادی بود که به دستگاه معاویه بستگی دارد، به نام نور چشمی معاویه بود

که از دربار پدر حداکثر سوء استفاده می کرد؛ یعنی از نظر مردم کارهای او کارهای خلافی شناخته می شد و احترام قوانین از نظر قانونی محفوظ بود ⁽¹⁾.اما امروز به نام یک خلیفه می خواهد همان کارها را داشته باشد، به نام جانشین پیغمبر، و رهبر مسلمین می خواهد سفره ی شراب پهن کند، با دوستانش جلسه ی قمار داشته باشد، آنهم در دربار خلافت.اگر شخص اول مملکت اسلامی به نام خلیفه و رهبر مسلمین، آشکارا به مقدسات اسلامی پشت پا بزند، تکلیف دیگران روشن است، اگر یزید در دربار، این صحنه ها را به وجود بیاورد، تکلیف استانداریها و فرمانداریها معلوم است.اگ سران مملکت دارای این زشت کاریها باشند! تکلیف مردم چیست؟.و بالأخره، اگر این کارها به این صورت انجام شود و مدتی بر آن بگذرد و مخالفتی نشود، کم کم ارزش قانونی پیدا کرده، و مقدسات اسلامی دنبال خواسته های سران حکومت یکی پس از دیگری از بین رفته، کردار و رفتار آنها به نام اسلام و قوانین اسلامی جانشین می گردد و نتیجه به فرموده ی حضرتش: «فعلی الاسلام السلام» اگر چنین است دیگر

فاتحه ی اسلام را باید خواند.مگر اسلام، مسیحیت است که برای تصحیح کارهای سران مملکت و جلب رضایت آنان، در کتابهای آسمانی دست برده، قوانین الهی را زیر و رو کنند.آن مسیحیت و رهبران منحرف او بودند که برای زندگی چند روزه ی دنیا و جلب زر و زور در دربارها بدون پروا شرابخواری و عشق بازی و امثال آن را به انبیاء و پیغمبران خدا نسبت دادند تا کارهای سلاطین و پادشاهان زمان خود را تصحیح کرده، آنها را با داشتن این انحرافات پایبند به دین نشان دهند.عمل یک خلیفه و وابستگان به دستگاه خلافت، از نظر مردم یک عمل صحیح اسلامی شناخته می شود، وقتی مردم به پیروی از سران مملکت، و سران مملکت به پیروی از یزید، مرتکب این گونه انحرافات قطعی بشوند، و بخواهند با نوامیس مسلم الهی یعنی با احکام قطعی اسلام به این ترتیب بازی کنند، اسلام و نوامیس اسلامی کجا می رود؟!.جز راه سقوط راه دیگری هم دارد؟ جز رو به نیستی، به راه دیگری هم می تواند برود؟!.در این شرایط حسین و امثال حسین می توانند بنشینند؟ بنشینند و ببینند اسلام و مسلمین راه سقوط را طی می کنند؟! نعوذ بالله! چاره ای نیست جز قیام، راهی نیست جز شروع به مبارزه.این است رمز و راز قیام حسینی و بس، حسین بن علی علیه السلام قیام

کرد تا اسلام و مسلمین را از سقوط نجات بخشد، حضرتش مبارزه کرد تا قوانین اسلامی مصون و محفوظ بماند، حسین بن علی علیه السلام قیام کرد تا نگویند شرابخواری و قمار بازی در اسلام جایز است، تا نگویند انحرافات جنس در اسلام اشکالی ندارد بدین دلیل که خلیفه ی وقت انجام می داد و هیچکس مخالفت نکرد.حسین بن علی علیه السلام قیام کرد تا هر روز یک رهبری نخواهد طبق تمایلات خود با مقررات اسلامی بازی کرده، دین خدا را زیر و رو کند.حسین بن علی قیام کرد تا به دنیا بگوید: کسانی که به قوانین اسلامی پایبند نیستند حق حکومت بر جامعه ی اسلامی ندارند.حسین بن علی قیام کرد تا به دنیا بگوید: یک رهبر اسلامی، یک خلیفه و پیشوا، یک انسانی که خود را زعیم و حاکم مسلمین می داند، صددرصد باید به احکام و مقدسات اسلامی پایبند باشد.

تفاوت حکومت پدر و پسر

اینجا یک پرسش اساسی پیش می آید که این انحرافات برای اسلام و مسلمین از زمان معاویه شدید شده، و خطر سقوط پس از شهادت علی بن ابی طالب کاملا روشن گردید تا جایی که همه افراد متوجه شدند، مخصوصا از وقتی که مسئله ولیعهدی یزید مطرح شد، و کارهای تند و انحرافی معاویه به صورتهای دیکتاتوری انجام می گرفت.

خطر سقوط احکام اسلامی در ده سال اخیر حکومت معاویه کاملا آشکار بود، چرا حسین بن علی در آن روزها سکوت کرد، با حکومت معاویه کنار آمد، بعد از شهادت برادرش حسین بن علی کمترین مخالفتی نشان نداد؟!.و بالأخره دلیل قیام و محرک حسین در زمان معاویه هم وجود داشته، و آن روز هم اوضاع عمومی اسلام و مسلمین خیلی بهتر از زمان یزید نبوده، و برنامه هر دو یکی بود، و اساسا خانواده امیه، پسران ابوسفیان، از یک نقطه ی مرکزی انحراف داشته و با اسلام و مسلمین بازی می کردند.پس چرا حسین بن علی با معاویه نجنگید و در دوران حکومت او کج دار و مریز زندگی می کرد؟.با توجه به مطالبی که در فصل برنامه ی انسانها گفته شد جواب این سؤال هم معلوم می شود، و دیگر تکرار نمی کنیم، فقط به چند موضوع که فرق میان این دو حکومت را روشن می سازد اشاره می کنیم:دستگاه حکومت معاویه، هم از نظر مرکزی با حکومت یزید کاملا تفاوت دارد، هم از نظر اطرافیان و کارگردانها.معاویه یک مرد عوام فریب، و سیاستمدار، و با تجربه، و دارای سوابق فراوانی فراوانی در کار ملک و ملکداری است، اما یزید یک جوان خام، و بی تجربه، و خوشگذرانی است که ریاست و حکومت را هم برای می و معشوق و شعر و شرابش می خواهد.اطرافیان معاویه مانند عمرو بن عاصها، مردمی بودند با سابقه و

ریشه دار که در کورانهای سیاسی گذشته، کاملا پخته شده و بسیاریشان دست کمی از خود معاویه نداشته، و برای نگه داری دنیای خود از هر نقشه ای استفاده می کردند.اما در اطراف یزید حتی برای نمونه هم یکی از اشخاص وجود نداشت، کارگردانهای حکومت یزید هم مردمی خام تر از او، ریاست طلب، حکومت خواه، متملق، چاپلوس و ابن الوقت، بودند.پولهای فراوانی که معاویه برای برقراری و نگهداری حکومت خود پخش می کرد، و افراد را به صور گوناگونی راضی نگه می داشت، دیگر یزید نمی تواند خرج کند و کسانی را که تن زیر بار خواسته های معاویه داده، و زیر بار یزید نمی روند راضی نگهدارد.مهمتر از همه، یک خستگی عمومی و حالت انتظاری بود که در اثر دیکتاتوریهای سالهای اخیر معاویه برای توده ی مردم به وجود آمده بود، اجتماع کم کم به ستوه آمده، همه خسته شده بودند، خدایا کی می شود این رژیم واژگون شده، از شر دیکتاتوریها و حکومت خودسرانه ی معاویه راحت شویم؟! صحیح است که در زمان زندگی معاویه برای ولیعهدی یزید موافقت کردیم، اما از ترس و فشار سرنیزه بود.تعدا کسانی که با مسلم نماینده ی حسینی در کوفه بیعت کردند و از تشکیلات اداری یزید پروا نداشتند، دلیل این نارضایتی عمومی است، سهل انگاریهای فرماندار مدینه و کوفه، استقبال کردن عموم طبقات در مکه از مقدم حسینی حتی شخص فرماندار و...، دلیل این نارضایتی است،

نامه ی فرماندار مدینه به ابن زیاد که در آینده می خوانید، دلیل این نارضایتی است.اینها و صدها نکته ی دیگر، شرایط را تغییر داده و سکوت حسینی را در حکومت معاویه به جنگ و مبارزه با یزید تبدیل کرد.در پایان این بحث، متن فرموده ی سید، و نظریه ی مرحوم مجلسی را بطور خلاصه ترجمه می کنیم.سید بزرگوار صاحب کتاب تنزیه الانبیاء می فرماید: اگر کسی بگوید: چگونه حسین بن علی با زن و بچه، مکه را به قصد کوفه ترک گفت، در صورتی که دستگاه جابر یزید بر اوضاع مسلط بود، و حضرتش اخلاق و روش مردم کوفه درباره ی پدر و برادر دیده بود؟.چگونه حسین بن علی برخلاف تمام دوستان و رفقایش فکر می کرد، در صورتی که همه این مسافرت را صلاح ندانسته حضرتش را نصیحت کرده، و ابن عباس و ابن عمر صریحا خطر شهادت را گوشزد کردند؟.چگونه حسین بن علی راه کوفه را تعقیب کرد با آنکه خبر شهادت مسلم را شنیده و جریان انقلاب اخیر کوفه را دانست؟.چگونه حضرتش موافقت کرد با دوستان معدودی، در مقابل آن لشکر انبوهی که از مرکز کمک می شدند بجنگد؟.چرا حضرتش با پیشنهاد آنان و بیعت با یزید، که در کربلا شد، موافقت نکرد تا جان خود و همراهیانش را حفظ نموده، بی جهت خود را به دست خویش به تهلکه انداخت؟ در صورتی که برادرش امام حسن علیه السلام

با محذور کمتر صلح کرده، و با معویه کنار آمد؟!.در جواب این چراها باید گفت: بطور کلی، امام، هر وقت اطمینان پیدا کند که با قیام و مبارزه می تواند به حق خود رسیده و تکالیفی را که به عهده دارد انجام دهد، حتما باید قیام کند، گرچه با مشکلات سنگینی روبرو شود.حسین بن علی علیه السلام نه خود ابتداءا راه کوفه را پیش گرفت، و نه به کوفی ها نامه نوشت، بلکه اشراف، و قراء کوفه در زمان حیات معاویه هم نامه هایی به حضرتش نوشته، مخصوصا بعد از صلح امام حسن علیه السلام که با منطقهای دیگری بحث می کردند و حضرت جوابهای لازمی مرقوم می فرمود، بعد از شهادت برادرش همان شخصیت ها نامه های شدیدتری نوشتند و حضرتش آنان را به آینده ی روشنتری وعده فرموده و امیدوار می ساخت، چون زمان معاویه بسیار سخت و اختناق عجیبی وجود داشت.بعد از مرگ معاویه نامه ها تکرار، و نویسنده ها بیشتر، و عبارتها شدیدتر شده، آنقدر اصرار و تکرار کردند که حضرتش اطمینان پیدا کرده و اجابت را تکلیف واجب عینی خود دانست.وضع نامه ها، و اوضاع عمومی چنان بود که حضرتش هرگز احتمال نمی داد که در بین کوفی ها این اختلاف به وجود بیاید و کار به اینجاها بکشد.مگر نیست که وقتی مسلم وارد کوفه شد، اکثریت اهالی رسما بیعت کردند؟.

مگر نیست که وقتی ابن زیاد به کوفه آمد و دست به اقداماتی زد، در جلسه ی عیادت شریک بن اعور نقشه ی ترور او ریخته شد؟.و اگر مسلم آنجا ابن زیاد را کشته بود، بدون تردید کار به نفع حسین علیه السلام تمام می شد و حضرتش بدون کوچکترین محذوری وارد کوفه، و تمام مردمی که قلبا با او یار و کمک کار بودند دورش جمع، و کسانی هم که ظاهرا با دشمنانش بودند حتما به او می پیوستند.البته مسلم موافقت نکرد، و در جواب گفت: «ذلک فتک، و ان النبی (ص) قال: الایمان قید الفتک» این حیله است، و رسول خدا فرموده: ایمان درهای حیله را می بندد.مگر نیست که مسلم وقتی اطلاع پیدا کرد که هانی در حبس ابن زیاد افتاده، بسیج عمومی داده و دارالاماره را در محاصره قرار دادند، تا جایی که ابن زیاد از ترس، درها را بسته و کاملا به وحشت افتاده، و بعد نقشه های شیطانی وی (چنانچه خواهید خواند) مردم را متفرق ساخته و با جمعیت کمی به مسجد رفت، و شد آنچه شد.ما به این مطالب اشاره کردیم تا معلوم شود که به حسب ظاهر موفقیت با حسین علیه السلام بوده، و پیروزی حضرت و شکست یزید در عراق مسلم به نظر می آمد.اما شکست به این صورت که منتهی به شهادت او و یارانش شود بسیار بعید، و به صورت اتفاق و تصادف جلوه می کرد، و چون کار به آنجا کشید حضرتش خواست برگردد و از راه مسالمت درآید ولی آنها

موافقت نکردند و بین او حائل شدند، تا کار به آنجاها کشیده شد.البته او و اصحابش هم در این شرایط برای نیل به شهادت (که به نظر ما آخرین راه ممکن بود برای شکست یزید و زنده کردن اسلام) صبر کردند، و مثل هذا یطمع فیه و یتوقع فی احوال الشدة.بنابراین، برنامه ی این دو برادر یکی بود، هر دو وقتی آثار و علائم موفقیت را دیده شروع به مبارزه کرده و تا آنجا که امکان داشت پیش رفتند، و چون جریان به عکس جلوه کرد و حیله و تزویر دیگران آشکار شد برگشته و منصرف شدند؛ منتهی، رقیب،حسین بن علی علیه السلام را در محاصره گذارد و به هیچ وجه با او موافقت نکرد، تا حضرتش در این راه شهید شد.مجلسی (ره) بعد از آنکه این قسمت را نقل می کند خود می فرماید: از حرفهای گذشته دانستیم که ائمه هر یک طبق برنامه ای که از طرف خداوند برای آنها معین می شود عمل می کنند، و آنها معصومند و کار پاکان را قیاس از خود مگیر.مگر نیست که پیغمبران مأمور می شدند یک تنه با صدها هزار نفر بجنگند، و خدایان بت پرستان را به باد انتقاد گرفته و با راه و رسم آنها مخالفت کنند و بر تمام زحمات و مشکلاتی که پیش می آید صابر باشند! پس جای اعتراضی باقی نمی ماند.ولی در عین حال اگر در جریان کار حسین بن علی علیه السلام دقت و تأمل کنی، معلوم می شود که حضرتش خود را فدای دین جدش کرده و با

این شهادت پایه های دولت بنی امیه را لرزانده و کفر و زندقه ی این رهبران ستمگر را به دنیای اسلام روز ثابت کرد.اگر او موافقت یا سکوت می کرد سلطنت آنها محکمتر شده و کم کم ارکان دینی ویران و آثار هدایت پایمال گشته و موضوع رسما بر مردم مشتبه می شد، تا جایی که گمان می کردند اسلام همین است که بنی امیه و دستگاه جایز یزید دارد.مرحوم مجلسی فرموده های خود را چنین ادامه می دهد:شما دانستید که حسین بن علی علیه السلام از مدینه بیرون رفت تا آنجا کشته نشود، از مکه بیرون رفت چون به حضرتش گفتند: عمر بن سعد بن عاص به عنوان امیر الحاج از شام به مکه می آید و دستور سری دارد که با جمعیتی که در اختیارش گذارده شده به هر قیمت که باشد شما را دستگیر و یا به قتل برساند.مگر نیست که حضرت در جواب برادرش محمد بن حنفیه که او را از سفر به کوفه منع می کرد فرمود: برادر! من در وضعی هستم که هر کجا پنهان شوم مرا بیرون خواهند کشید و تا خون مرا نریزد آرام نمی گیرند.بسیار روشن است که اگر حضرتش با آنها مسالمت یا بیعت هم می کرد او را آزاد نمی گذاشتند، شما ببینید مروان به فرماندار مدینه می گوید: باید حسین را کشت، در صورتی که هنوز پیشنهاد بیعت نکرده بودند، ببینید ابن زیاد می گوید: به حسین پیشنهاد کنید تسلیم ما شود تا درباره ی او تصمیم بگیریم، ببینید ابن زیاد و طرفدارانش، مسلم بن عقیل را امان

دادند و بعد او را کشتند، با این وضع تسلیم شدن حضرتش به هیچ وجه معنی ندارد.برخلاف معاویه که با آن همه زشت خویی، مردی بود زیرک و بردبار، شیطان عوام فریب، می دانست که کشتن این افراد آشکارا موجب نگرانی عمومی شده و ممکن است بر او خروج کرده حکومت و ریاستش از بین برود.بهمین جهت در ظاهر مدارا می کرد، با امام حسن صلح نمود، حسین بن علی را رسما الزام نکرد.به پسرش یزید می گفت: مبادا متعرض حسین شوی که سلطنتت بر باد خواهد رفت.(پایان ترجمه ی نوشته های سید و مجلسی رحمهماالله).خواننده ی گرامی! حالا شما خود قضاوت کنید و ببینید حسین بن علی علیه السلام برای چه قیام کرد؟ برای چه کشته شد؟ او برای حفظ دین خدا قیام کرد و در این راه شهید گردید، او کشته شد تا از انحرافات و خرابکاریهای یزید و یزیدمنشها جلوگیری شود، او دین خدا و نوامیس الهی را در خطر دید و برای جلوگیری از سقوط قیام کرد.او با محاسبه ی دقیقی که در هر صورت نتیجه بخش باشد وارد کار شد.حالا که علت اصلی و دلیل اساسی قیام و مبارزه ی حسینی روشن شد، وارد اصی جریان مبارزه شده برنامه ی حسینی را در این قیام تعقیب می کنیم.

قیام حسینی شروع می شود

چنانچه گفتیم آخرین عمل مثبت حکومت معاویه که انجام شد و معاویه رفت، پسرش یزید به حکم ولیعهدی سر کار آمد، یک جوانی که برای رسیدن به حکومت و ریاست کمترین زحمتی نکشیده امروز سر کار آمده خود را در یک مقام ارجمند دیده، مردمی را در اطرافش چون غلامان حلقه به گوش می بیند.ارتشی مجهز، بیت المالی فراوان، کشوری وسیع و آرام در اختیار جوانی خام و بی تجربه قرار گرفت.اولین عمل مثبتی که در حکومت یزید انجام شد نامه ای بود که در ماه رجب سال شصت و هشت هجری به مدینه نوشته شد، در این نامه پس از اعلام مرگ معاویه، و سر کار آمدن یزید، دستور داده شده بود که از مردم برای دومین بار بیعت گرفته، و از مخالفین، مخصوصا حسین بن علی علیه السلام رأی موافقت بگیرد.ولید بن عتبه، فرماندار مدینه پس از دعوت و احترام فراوان، خبر مرگ معاویه، و تکلیفی که برای وی در موضوع بیعت گرفتن معین شده بود، به عرض حسین رسانده و پرسید: نظر جنابتان چیست؟.حسین بن علی علیه السلام در موضوع مرگ معاویه فرمود: «انا لله و انا الیه راجعون»، و درباره ی بیعت فرمود: این نوع بیعتها معمولا در حضور مردم و در مجامع عمومی انجام می شود نه در جلسه ی خصوصی، این

بفرمود و از جا بلند شد.مروان که آنجا حاضر بود، جمله ای گفت مبنی بر آنکه صلاح ولید این است که هم اکنون از حسین بیعت بگیرد، ورنه...حسین بن علی علیه السلام بر او پرخاش زده، فرمود: تو، و امیرت کوچکتر از آنید که درباره ی کشتن من تصمیم بگیرید، جز آنکه باطن و طینت را آشکار می کنی. این بفرمود و از ساختمان فرمانداری بیرون شد ⁽¹⁾.حضرتش از دارالاماره بیرون آمد و برنامه زندگی آرام و بی سر و صدایش قطع شد، یک دنیا فکر و اندیشه به او روی آورده، درباره ی وظیفه کنونی خود با تغییر حکومت، و عوض شدن شرایط می اندیشد.حسین بن علی علیه السلام به خانه آمد، اما از قیافه ی آن حضرت خوانده می شد که سخت ناراحت، و به دنیای دیگری فکر می کند.از خانه بیرون می آمد، هر کس به آن حضرت می رسید، با یک نگاه متوجه می شد، این قیافه، قیافه قبلی نیست، موضوع حساسی حسین را مشغول داشته.حرم جدش پیغمبر خدا می آمد، مردم می دیدند نشسته، زیارت می خواند با جدش سخن می گوید، اما وضع حسینی دگرگون است! این

حسین غیر از حسینی است که روزهای دیگر کنار قبر جدش دیده می شد، حسینی که در گذشته می دیدیم، وضع عادی داشت، و کم و بیش آرامش خاطرش معلوم بود، اما امروز، غم و اندوه، تأثر و ناراحتی، از سر و صورت آن حضرت می بارد، معلوم است که به دنیای دیگری فکر می کند.نگاه کردن به سیمای حسینی، آدمی را متأثر می کرد، و سخن گفتن با وی، انسان را به گریه می انداخت.به حضرت می گفتند: یابن رسول الله! حالتان چطور است؟ می فرمود: الحمدلله، اما از تن صدا معلوم بود خیلی ناراحت است، حسین جان! شما را چه می شود؟ چه تازه ای دارید؟ می فرمود: هیچ تازه ای نیست؛ اما معلوم بود تازه تر از تازه دارد، چرا حسین بن علی علیه السلام ناراحت نباشد؟ هدف خود را نمی تواند برای این مردم تشریح کند، حرف خود را نمی تواند بزند، احساس مسئولیت درونی ناراحتش دارد معلوم است که رازهای ناگفتنی دل و قلبش را فشار می دهد، روشن است که موضوعات مهم و حساس فکر و مغزش را مشغول دارد.حسین با خود فکر می کند: آیا با رفتن معاویه، و سر کار آمدن یزید، اوضاع اسلام و مسلمین چه می شود؟.آیا برنامه ی دولت جدید یزید، همان برنامه ی سیاه، و ننگین معاویه است؟!. آیا یزید هم می خواهد همان دیکتاتوریهای شرم آور، و خودسرانه را داشته باشد؟.

آیا یزید، بعد از خلافت هم می خواهد همان زشتکاریهای زمان حیات پدرش را تعقیب کند؟.آیا با اشغال مقام خلافت اسلامی، می خواهد قماربازی ها، و شراب خواری ها، و انحرافات جنسی را ترک نگوید؟.یا او یک مرد فهمیده، و عاقل، و کاردانی است، که برای جبران انحرافات حکومت پدر، و ریشه دار کردن سلطنت خود، دیکتاتوری را کنار گذاشته، و برای جلب رضایت توده ی مردم دست به یک سلسله تظاهراتی زده، و اگر برای دنیای خود هم هست، زشتکاریهای قبلی را کنار می گذارده و نسبت به اسلام، و مقدسات اسلامی علاقه نشان داده و عوام فریب تر از پدر خواهد بود؟.آنقدر که من می دانم، نه تنها من بلکه بسیاری از مردم این مملکت می دانند، یزید یک جوان خام، و بی تجربه ای بیش نیست، او که بیشتر اوقاتش را در ییلاقهای شام، در کنار هنرمندان، و ستاره های زیبایی به سر برده، زیرک و کاردان، و سیاستمدار، نمی تواند باشد.علاقه یزید به می و معشوقش، همان طور که همه می دانند آنقدر است که به این سادگی ها نمی تواند دست بردارد، او در زمان حیات پدرش، چنان مست بود که به سفارشات او هم گوش نداده و با آن همه اصرار معاویه، به دربار، و جلسات سیاسی رفت و آمد نمی کرد.اگر محال نباشد، خیلی بعید به نظر می رسد، که یزید مردی عاقل، و انحرافات گذشته را جبران کند.

اصولا وضع خانوادگی بنی امیه از اول تاکنون معلوم است، اینها مردمی نیستند که به اسلام خوشبین بوده و برای پیشرفت آن علاقه نشان دهند، نه تنها علاقه نشان نداده، بلکه آزمایشهای گذشته نشان می دهد که دشمن، و مخالف اسلام بودند، و تا آنجا که جبر محیط الزامشان می کرده تظاهراتی داشته، و خلاصه، اسلام و پستهای اسلامی را برای خود می خواستند، نه خود را برای اسلام.با این وضع، مقدسات اسلامی چه می شود؟ اسلام و مسلمین کجا می روند؟ دنیای اسلام به چه روزی می نشیند؟! نتیجه رنج و محنتهای جد و پدر، و مادر، و برادرم چه می شود؟!.آن همه خونهای پاک که برای احکام الهی ریخته شد، به دست بنی امیه پامال می گردد؟!.از همه گذشته مسئولیت من در راه حفظ و نگهداری بنیان و اساس دین کجا می رود؟!. خدایا! بنشینم و ببینم اسلام و مسلمین راه سقوط را طی می کنند؟ آیا فردا در پیشگاه عدالتت، گرفتار نیستم؟!.پروردگارا! قیام کنم؟ اقدام کنم؟ آیا مسلمانها همراهی می کنند؟ یا مرا تنها گذاشته، صحنه های خطرناکی پیش می آید؟! پیش آمدهای خطرناکی مانعی ندارد، آیا به نتیجه می رسیم یا نه؟ آیا دست جنایتکاران از اسلام و مقدسات اسلامی کوتاه می شود، یا نه؟!.اینها نمونه، و دورنمای افکاری بود که مغز مقدس حسین را مشغول داشته، و آرامش درونیش را بهم زده بود.

حسین تصمیم می گیرد

به نظر ما آخرین فکری که تصمیم حسینی را یکسره کرد، این بحث بود، حسین با خود می گوید: اگر در مدینه بمانم و با دستگاه یزید موافقت کنم، به نوبه ی خود برای از بین رفتن اسلام اقدام کرده و شریک جرم خواهم بود، اگر بقال و حمال نمی فهمد، اگر پیشه ور و برزگر درک نمی کند، اگر بازرگان و بازاری توجه ندارد، من که می دانم دولت جبار یزید با این برنامه ی سیاه، اسلام و مسلمین را به کجا می برد، نه تنها موافقت، بلکه سکوت و خاموشی من خطرناک بوده و هیئت حاکمه شام از فرصت استاده کرده و نقشه های شیطانی خود را به اجرا خواهد گذاشت، اگر توده ی مردم از این نقشه ها خبر ندارند، اگر طبقات دوم و سوم اجتماع در بی اطلاعی بسر می برند، اگر فکر و فرهنگ عمومی را استعمار کرده، و مردم را در جهل نگه داشته اند، من که بخوبی می دانم، و از اوضاع مطلعم، چگونه موافقت کرده، یا سکوت کنم؟!.من چاره ای ندارم جز مخالفت، راهی نیست جز سرپیچی. حتما باید سکوت را بشکنم، قطعا باید دست به مبارزه بزنم، موافقت یا سکوت، با این شرایط کنونی به هیچ وجه معنی ندارد. از طرف دیگر بدیهی است دستگاه حکومت یزید، آرام نمی نشیند تا من برای مخالفین میدان باز کنم، هیئت حاکمه ی شام در میان مخالفین به من بیشتر نظر دارد، و از من مراقبت و کنترل زیادی خواهد کرد، اگر اینجا

بمانم و دست به مبارزه بزنم حتما مرا محاصره خواهند کرد و پس از اصرار، مرا خواهند کشت.کشته شدن من مهم نیست، آنچه مهم است نتیجه ی کار است، اگر من اینجا کشته شوم، اگر در یک محیط کوچک، و بدون اطلاع مسلمین به قتل برسم دستگاههای تبلیغاتی وسیع یزید، هر طور که می خواهد مرا معرفی کرده، و با مغلطه کاریهای مخصوصی به خودشان خون مرا پایمال نموده، و موضوع اصلی را از نظر مردم گم می کنند و با قیافه ی حق به جانب گرفتن، به حکومت بی دردسر خود ادامه خواهند داد.شهادت و کشته شدن، آنقدرها اهمیت ندارد، آنچه بیش از شهادت حایز اهمیت است نتیجه ای است که از او می توان گرفت، کشته دادن، و کشته شدن در صورتی عقلایی است و می شود به حساب خدا و دین گذاشت که نتیجه بخش بوده و اثری داشته باشد. اگر من اینجا در مدینه بمانم و قبل از اطلاع مسلمین از اینجا به مبارزه شروع کنم حتما کشته خواهم شد و هیئت حاکمه مرا طبق خواسته های خود به دنیای اسلام معرفی کرده، بلکه دشمن و مخالف پیشرفت اسلام نشان خواهد داد.به این ترتیب، ماندن من در مدینه معنی ندارد، و من حتما باید مدینه را ترک کنم، حالا که راه منحصر است و چاره ای ندارم جز ترک گفتن مدینه، هرچه زودتر بهتر.از مدینه باید بروم، اما به کجا بروم؟ چگونه بروم؟ من که نمی توانم با

یزید و دستگاهش کنار بیایم، من خود را مسئول می دانم، من در این شرایط، قیام و مبارزه را لازم می شناسم، ولی مبارزه و مخالفت با تنهایی معنی ندارد.در درجه ی اول مجبورم نظر خود را به اطلاع دنیای روز برسانم، چاره ندارم جز آنکه مسلمین را خبردار کنم، اگر فردا در پیشگاه خدا جمعیتی از مسلمانها گفتند: خداوندا! ما خبر نداشتیم تا با حسین همراهی کرده، دستگاه جبار را در هم فروریزیم؛ من چه بگویم!! من اول باید مردم را خبر کرده، اجتماع را در جریان بگذارم، تا تکلیف روشن شود، پس از اطلاع مردم، با موافقت و همکاری، یک تکلیف، و با تنهایی تکلیف دیگری دارم.بنابراین، وظیفه کنونی من، بیدار کردن مردم، و اطلاع دادن به مسلمانها است، متأسفانه برای اینکار وسیله ندارم.در دنیایی که من زندگی می کنم، رادیو و تلویزیونی نیست، جرائد و مجلاتی وجود ندارد، چاپ و مطبعه ای نیست، اگر هم باشد از اختیار ما بیرون است، ناچار باید از وسائل روز استفاده کرد. اگر من با این وسائل کند کنونی، بخواهم کار کنم به زودی دستگاه متوجه شده، مرا دستگیر، و در همین محیط کوچک مبارزه را در حال جنین، سقط می کنند.قبل از آنکه دنیای اسلام خبردار شود حساب مرا تصفیه خواهند کرد، من باید وسیله ای پیدا کنم که بتوانم دنیای اسلامی روز را خبردار کرده،

پیش از آنکه دستگاه یزید، مرا در محاصره بگذارد حرفم را به مردم برسانم.این ماه، ماه رجب است، تا ماه ذی حجه درست چهار ماه مانده، در ایام حج مردم از تمام نقاط مملکت به مکه خواهند آمد، آنجا می توانم حرف خود را زده، و قیام را شروع کنم، اگر مبارزه و قیام از مکه شروع شود، تمام جهان اسلام خبردار می گردد، دیگر به آسانی نمی شود مطلب را گم کرده، مغلطه کاری کنند، سخن گفتن در مکه مخصوصا در مسائل سیاسی، مخصوصا از جنبه مخالف با حکومت وقت را داشته باشد سخن گفتن با دنیای اسلام است در این شرایط عالیترین وسیله تبلیغی، فقط خطابه و منبر رفتن در مکه است، تنها متوجه کردن حجاج به هر ترتیبی که شد کافی است که جهان اسلامی در جریان مسئله قرار گیرد.به این دلیل حتما باید به مکه بروم، هیچ یک از شهرستانهای اسلامی این خاصیت را ندارد، گذشته از آنکه مکه حرم خدا و جای محترمی است که در شرایط خاصی می توان متحصن شد، این خاصیتها در هیچ یک از نقاط مختلف مملکت وجود ندارد، قطعا باید به مکه بروم، امروز و فردا باید آماده حرکت شد، پیش از آنکه فرمانداری و ادارات وابسته به آن از تصمیم من مطلع شوند، باید مدینه را ترک بگویم.آیا تنها بروم! یا زن و بچه را همراه ببرم! فعلا که تا مکه باید بروم، عائله را همراه می برم.این مسافرت، به این ترتیب، مخفی نمی ماند، منتشر می شود، مردم

چون و چرا می کنند، از علل این حرکت خواهند پرسید، و کم و بیش معلوم می شود گفتگوی ما با فرماندار توافق نداشته، با انتشار این مطالب دستگاه چه عکس العملی نشان خواهد داد؟ البته باید کسانی هم از نزدیکان خصوصی ما اینجا بمانند، و جریان روز را به اطلاع من برسانند.به همین دلیل حضرتش تصمیم خود را در خانه بین نزدیکان طرح کرد و بدین مضمون فرمود:من چاره ای ندارم جز آنکه مدینه را ترک کنم، فعلا عازم مکه هستم، این مسافرت طوری نیست که بتوانم شما را اینجا بگذارم رو به آینده نامعلومی می روم، در مکه که بحمد الله خانه شخصی داریم و ایام زیارتی هم نزدیک است، چه بهتر با کوچ و بن حرکت کرده همگی رو به مکه می رویم، به زودی آماده شوید. این تصمیم در بین اعضاء خانواده طرح شد، در عین آنکه مخفی و پنهانی بود، اعضاء فامیل و بنی هاشم متوجه شده، به ملاقات حضرتش آمدند و از علل این مسافرت سخن گفته، بعضی مخالف و بعضی موافق نظر می دادند.در میان ملاقاتیان دو نفر بودند که گفتگوشان طول کشید و تصمیم حضرت در سرنوشتشان اثر مستقیم گذارد:اول: محمد بن حنفیه، بزرگترین برادران حضرت که پس از ملاقات و آن گفتگوی مفصل، چون خواست در رکاب برادر باشد، حضرتش فرمود: شما باید اینجا بمانی و جریان روز را به من برسانی، تنها کسی که