مشخصات کتاب
عنوان و نام پدیدآور : یاران با وفا و شهیدان بی همتا: آشنایی با شهدای کربلا/ تهیه و تنظیم امور فرهنگی خواهران مسجد مقدس جمکران.
مشخصات نشر : قم: مسجد مقدس جمکران ۱۳۸۶
مشخصات ظاهری : ۴۰ص
شابک : ۳۵۰۰ ریال: 978-964-973-081-3
وضعیت فهرست نویسی : برون سپاری.
یادداشت : چاپ اول: زمستان ۱۳۸۵.
یادداشت : چاپ دوم.
یادداشت : کتابنامه: ص. ۴۰.
موضوع : حسین بن علی (ع)، امام سوم، ۴ - ۶۱ق -- اصحاب
موضوع : واقعه کربلا، ۶۱ق
شناسه افزوده : مسجد جمکران (قم)
شناسه افزوده : مسجد جمکران (قم). امور فرهنگی خواهران
رده بندی کنگره : BP۴۲/ی۲۲ ۱۳۸۵
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۳۷
شماره کتابشناسی ملی : ۱۰۹۷۴۴۲
اشاره
یاران با وفا و شهیدان بی همتا
آشنایی با شهدای کربلا
تهیه و تنظیم: امور فرهنگی خواهران مسجد مقدّس جمکران
فهرست اسامی شهدای کربلا (بنی هاشم)
1- عباس بن علی بن ابی طالب علیه السلام
۲- علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب علیه السلام
۳- عبدالله بن حسین بن علی بن ابی طالب علیه السلام
۴- قاسم بن الحسن بن علی بن ابی طالب علیه السلام
۵- ابوبکر بن حسن بن علی علیه السلام
۶- عبدالله بن حسن بن علی علیه السلام
۷- عبدالله بن علی علیه السلام
۸- عثمان بن علی علیه السلام
۹- جعفر بن علی بن ابی طالب علیه السلام
۱۰ - ابو بکر بن علی بن ابی طالب علیه السلام
۱۱- جعفر بن عقیل بن ابی طالب علیه السلام
۱۲ - عبد الرحمن بن عقیل بن ابی طالب علیه السلام
۱۳ - عون بن عبدالله بن جعفر بن ابی طالب علیه السلام
۱۴ - محمد بن عبد الله بن جعفر بن ابی طالب علیه السلام
۱۵ - عبد الله بن مسلم بن عقیل بن ابی طالب علیه السلام
۱۶ - محمد بن مسلم بن عقیل بن ابی طالب علیه السلام
۱۷ - محمد بن ابی سعید بن عقیل بن ابی طالب علیه السلام
شهدای کربلا از قبایل مختلف
۲ و ۱- ابوالحتوف و برادرش سعد بن حارث انصاری عجلانی
3 - ابو الشعثای کندی
۴- ابو ثمامه صائدی
۵ و ۶ - ابو خالد عمرو بن خالد اسدی و غلامش سعد
۷- ابو عمره زیاد همدانی صائدی
۸- ادهم بن امیه عبدی
9 - اسلم بن عمرو (غلام حسین بن علی علیهماالسلام )
۱۰ - امیه بن سعد طائی
۱۱ - انس بن حارث
۱۲- بریر بن خضیر همدانی
۱۳ - بشر (بشیر) بن عمرو حضرمی
۱۴ - بکر بن حی تیمی
۱۵- جابر بن حجاج (غلام عامر بن نهشل)
۱۶ - جبله بن علی شیبانی
۱۷- جناده بن حارث سلمانی
۱۸ - جناده بن کعب بن حارث انصاری
19 - جندب بن حجیر کندی خولانی
۲۰- جون بن حوی (غلام ابی ذر غفاری)
۲۱- جوین بن مالک (ضبعی)
۲۲- حارث بن امرء القیس کندی
۲۳ - حارث بن بنهان غلام حمزه بن عبد المطلب علیه السلام
۲۴ . حباب بن عامر بن کعب
۲۵ - حبشی بن قیس نهمی
۲۶ - حبیب بن مظاهر (مظهر)
۲۷ - حجاج بن بدر
۲۸- حجاج بن مسروق
۲۹ - حربن یزید ریاحی
۳۰- حنظله بن اسعد شبامی
۳۱- رافع بن عبدالله (غلام بن کثیر)
۳۲ - زاهر بن عمرو بن حمق کندی
۳۳ - زهیر بن سلیم آزدی
34 - زهیر بن قین بجلی
۳۵ - سالم (غلام عامر بن مسلم)
۳۶ - عامر بن مسلم
۳۷ - سالم بن عمرو (غلام بنی المدینه)
۳۸ - سعد بن حارث
۳۹ - سعید بن عبدالله حنفی
۴۰ - سلمان بن مضارب بجلی
۴۱ - شوید بن عمرو خثعمی
۴۲ - سیف بن حارث بن سریع
۴۳ - مالک بن عبد الله بن سریع
۴۴ - سیف بن مالک عبدی بصری
۴۵ - شبیب بن عبدالله غلام حارث
۴۶ - شؤذب بن عبدالله شاکری (غلام عابس)
۴۷ - ضرغام بن مالک
۴۸ - عابس بن ابی شبیب شاکری
۴۹ - عبدالرحمان بن عبدالرب انصاری
۵۰ - عبد الرحمان بن عبدالله آژبی
۵۱ - عبدالله بن بشر خثعمی
۵۲ - عبدالله بن عروه بن حراق غفاری
۵۳ - عبدالرحمان بن عروه بن حراق غفاری
۵۴ - عبدالله بن عمیر کلبی
۵۵ - عباد بن مهاجر بن ابی المهاجر
۵۶ - عقبه بن صلت جهنی
۵۷ - عمار بن ابی سلامه
۵۸ - عمرو بن جناده بن کعب
59 - عمرو بن ضبیعه
۶۰ - عمرو بن قرظه انصاری
۶۱ - عمار بن حسان طائی
۶۲ - قارب بن عبدالله (غلام امام حسین علیه السلام)
۶۳ - قاسط بن زهیر تغلبی
۶۴ - کردوس بن زهیر
۶۵ - قسط بن زهیر
۶۶ - قعنب بن عمرو نمری
۶۷ - قاسم (قسم) بن حبیب
۶۸ - کنانه بن عتیق تغلبی
۶۹ - مجمع بن زیاد بن عمر جهنی
۷۰ و ۷۱- مجمع بن عبدالله و فرزندش عائذ بن مجمع
۷۲ و ۷۳ - مسعود بن حجاج تیمی و پسرش عبدالرحمن
۷۴ - مسلم بن عوسجه
۷۵ - مسلم بن کثیر اعرج آژدی کوفی
۷۶ - منجح بن سهم
۷۷ - نافع بن هلال
۷۸ - نصر بن ابی نیز (غلام علی بن ابی طالب علیهم السلام )
۷۹ و ۸۰-نعمان و برادرش حلاس بن عمرو
۸۱ - نعیم بن عجلان انصاری
۸۲ - واضح ترکی (غلام حارث مذحجی سلمانی)
۸۳- یزید بن ثبیط
۸۴ - عبدالله بن یزید
۸۵ - عبید الله بن یزید
۸۶- یزید بن مغفل عفی
مقدمه
بسم رب الشهداء والصدیقین
الحمد لله رب العالمین والصلوة والسلام علی نبینا محبی وآله الطاهرین ولا سیما حجه بن الحسن أرواحنا فداه
واقعه بزرگ کربلا و شهادت ابی عبداللَّه الحسین علیه السلام و یاران باوفایش برای همه انسان های آزاده، از ملیت های مختلف به خصوص مسلمانان و پیروان قرآن، جریانی آموزنده و انسان ساز به شمار می رود.
شناخت صحیح از قیام عاشورا و آگاهی دقیق از اهداف والای این نهضت مقدّس همانند چراغ فروزانی است که راه را برای پویندگان وادی معرفت روشن می سازد و درس مقاومت را تا مرز شهادت در مقابله با افکار انحرافی و توطئه های شیطانی قدرت های سلطه گر، به همگان آموزش می دهد.
مکتب عاشورا، قیام در راه خداوند را اساس عزّت و سعادت ابدی و زندگی با ستمگران را منشأ ذلّت و حقارت معرفی می کند و ندای «إنّی لا أرَی الْمَوت الاّ السَعاده والحَیاه مَعَ الظّالِمینَ إِِلاّ بَرْماً؛ همانا مرگ را جز سعادت و خوشبختی و زندگی با ستمگران را جز ذلّت و خواری نمی بینم» را به گوش جهانیان می رساند.
نوشتار مختصری که در اختیار شما قرار می گیرد، مشتمل بر اسامی و معرّفی افرادی است که روز عاشورا در رکاب سالار شهیدان به درجه رفیع شهادت رسیدند و تعداد آنان، آن چنان که معروف است هفتاد و دو تن می باشد ولی بعضی از مورّخان و محققّان همانند سید بن طاووس رحمه الله آمار شهدای نهضت حسینی را بیش از این نقل نموده اند.
هر چند از سخنان امام حسین علیه السلام در شب عاشورا خطاب به یارانش آن جا که می فرماید: «همانا من اصحابی با وفا تر و بهتر از اصحاب خود
نمی دانم و اهل بیتی نیکوتر از اهل بیت خود سراغ ندارم، خداوند به شما جزای خیر عنایت فرماید.» استفاده می شود که همه اصحاب آن بزرگوار، مقام و منزلت والایی نزد خداوند دارند. ولی در آن جمع، اعم از بنی هاشم و دیگران، چهره های تابناکی وجود دارد که موقعیت و مرتبه بسیار بالا و سابقه درخشان زندگی شان از صدر اسلام تا عاشورای شصت و یک هجری، آنان را در میان سایر شهدا ممتاز کرده و به مرتبه فوق العاده ای از کمال و فضیلت نایل گردانیده است. این واقعیت را هم در اخلاق، رفتار و گفتارشان می توان مشاهده کرد و هم از تعبیراتی که امام علیه السلام در مورد آنان دارد به خوبی می توان استفاده نمود. شهیدانی که چون ستارگان درخشان در آسمان فضیلت و ایمان نور افشانی می کنند و بشریت را تا روز قیامت از مشعل عشق و چراغ هدایت خود بهره مند می سازند. سلام خداوند متعال و درود انبیاء و اولیائش بر آنان باد که با بذل جان و تحمّل رنج فراوان، نماد بندگی خالص را در معرض دید جهانیان گذاشته و فرشتگان آسمان را به شگفتی و تحسین وادار کردند و خود به جوار رحمت الهی پیوستند و به فوز عظیم و سعادت ابدی رسیدند، «طُوبی لَهُم و حُسْنُ مَأب؛ خوشا بر احوال آنان و مقام نیکوی شان».
امید است پویندگان راه حقیقت و جویندگان طریق عبودیت، روش و منش آن شهیدان را فرا روی خود قرار داده و در فراز و نشیب زندگی به آنان اقتدا نمایند.
از پروردگار منّان مسئلت داریم ما را در زنده نگاه داشتن مکتب سراسر آموزنده کربلا یاری کند و توفیق پاسداری از پیام و مَرام آن عزیزان را به ما کرامت فرماید.
خداوند، روح پاک بنیان گذار جمهوری اسلامی، حضرت امام
خمینی قدس سره را که با الهام گرفتن از عاشورا و قیام سیدالشهداءعلیه السلام انقلاب بزرگ ملّت رشید ایران را پایه گذاری کردند، با اجداد طاهرین شان محشور نماید و مقام معظم رهبری «مد ظله العالی» را زیر سایه لطف و عنایات حضرت ولی اللَّه الاعظم امام زمان «عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف» مؤید و منصور بدارد و شهدای انقلاب و دفاع مقدّس را با شهیدان کربلا همنشین گرداند. اینک در دو فصل به معرّفی اجمالی یاران باوفای حضرت سیّد الشّهداعلیه السلام که در کربلای معلّی به شهادت رسیدند، می پردازیم:
فصل اوّل: یاران امام حسین علیه السلام از آل ابی طالب علیهم السلام(بنی هاشم)
1 - عباس بن علی بن ابی طالب علیهم السلام
ایشان در سال بیست و ششم هجری به دنیا آمدند، کنیه شان ابوالفضل است، مادرش فاطمه (امّ البنین)علیها السلام از خاندانی بود که در نژاد عرب کسی مقام، منزلت و شجاعت این خاندان را انکار نمی کرد. حضرت عباس علیه السلام آخرین جنگ آور از بنی هاشم بود که به شهادت رسید و در هنگام شهادت سی و چهار سال داشت. پس از ایشان امام حسین علیه السلام و اطفال خاندان ابی طالب که سلاح نداشتند به شهادت رسیدند. همگان از ایثار، فداکاری و دلاوری سقای کربلا در روز عاشورا و نحوه شهادتش مطّلع اند. فقط در بیان مقام و عظمت آن حضرت، به سخنی از امام سجادعلیه السلام اشاره می کنیم:
امام علیه السلام می فرمایند: «خدا عمویم عباس را رحمت کند، او ایثار کرد، نیکو امتحان داد، جان خود را فدای برادرش کرد تا آنجا که دو دستش قطع شد. خداوند در عوض دو بال به او عنایت فرمود تا با ملائکه خدا در بهشت پرواز کند، چنان که نسبت به جعفر بن ابی طالب علیهما السلام این کار را کرد. همانا نزد پروردگار عالم، مقام و منزلتی دارد که تمام شهدا در روز قیامت بر او غبطه می خورند.»
2 - حضرت علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام
حضرت علی اکبرعلیه السلام یازدهم شعبان سال سی و سه هجری قمری (2 سال قبل از وفات عثمان) به دنیا آمد. او به هنگام شهادت وارد بیست و هشتمین سال حیات خود شده بود امّا بعضی از مورّخان سن او را هفده، هجده، نوزده و بیست و پنج سال هم نوشته اند. مادرش لیلا دختر ابی مرّه عروه بن مسعود ثقفی است. ابو مرّه از یک خاندان اصیل و شریفی بوده و از رسول خداصلی الله علیه وآله روایات فراوانی در شرافت و جلالت عروه بن مسعود موجود می باشد. ابو مخنّف از عقیبه بن سمعان نقل می کند که امام در طول مسیر حرکت به طرف کربلا، در یک رویای صادقانه دید که اسب سواری، عنان اسب را می کشد و می گوید این جمعیت در حرکتند و مرگ به سویشان می آید. امام علیه السلام به علی اکبرعلیه السلام فرمودند: «این ندای دل است که مرگ را به ما خبر می دهد، علی بن الحسین علیهما السلام عرض کرد: «پدر جان خدا پیشامد بدی برایت نیاورد. ما بر حقّیم و از مرگ هراسی نداریم. امام در حقّ فرزندش این چنین دعا فرمود: «خدا جزای خیر به تو عنایت فرماید، بهترین پاداشی که از سوی پدری به پسری عنایت می فرماید».
بعد از شهادت اصحاب، علی اکبرعلیه السلام که تنهایی پدر را دید، نَفْس شجاع، غیرت هاشمی و روحیه تسلیم نا پذیرش، او را واداشت که از پدر اذن میدان بگیرد. پدر با چشمانی گریان و قلبی سوزان به او اجازه داد. او به میدان رفت و به لشکر، حمله سختی نمود، گروهی او را محاصره کردند و از هر طرف شمشیرها بود که بر او فرود می آمد تا اینکه بدنش را قطعه قطعه کردند. در این هنگام با صدای بلند پدر را فرا خواند، امام علیه السلام خود را بر بالین علی اکبرعلیه السلام رساند در حالیکه بدنش قطعه قطعه شده بود و این چنین فرمود: خداوند بکشد مردمی را که تو را کشتند، چقدر این مردم بر خدا و هتک حرمت رسولش جری
و بی باک شده اند، اشک از چشمان مبارک حضرت جاری شد و فرمود: پس از تو خاک بر سر دنیا و زندگی آن باد.
بعد از شهادت اصحاب، اولین کسی که از خاندان بنی هاشم شهید شد، علی اکبرعلیه السلام بود و قبر مطهّرش پایین پای ابی عبداللَّه علیه السلام می باشد. ایشان در هنگام شهادت صاحب فرزندی نبود.
3 - عبد اللَّه بن حسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام
طفل شش ماهه امام حسین علیه السلام علی اصغرعلیه السلام می باشد. هنگامی که علی اکبرعلیه السلام به شهادت رسید؛ زنانِ اهل حرم به امام خبر دادند که طفل شیرخوار بسیار تشنه است. ایشان طفل شش ماهه را در بغل گرفت و به میان سپاه دشمن برد و او را بر سر دست بلند نمود و فرمود: «اگر به من رحم نمی کنید به این کودک ترحّم کنید.» هنوز سخن امام علیه السلام تمام نشده بود که حرمله «لعنه اللَّه عَلَیه» تیری بر گلوی از گل نازکتر حضرت علی اصغرعلیه السلام زد و او در آغوش پدر در خون خود غلتید.
4 - قاسم بن الحسن بن علی بن ابی طالب علیهم السلام
یاران امام یک به یک شهید می شدند و امام تنها تر می شد. قاسم علیه السلام فرزند امام حسن علیه السلام که هنوز به سن بلوغ نرسیده و نوجوانی زیبا رو بود نزد سیّد الشهداعلیه السلام آمد تا اذن میدان بگیرد، امام او را در آغوش گرفت و هر دو با هم گریستند. به ایشان اذن میدان داده نشد ولی او به دست و پای امام علیه السلام افتاد و با اصرار اذن گرفت. سپس به میان سپاه دشمن رفت و فریاد زد:
«اگر مرا نمی شناسید، من فرزند حسن و نواده پیامبرم. این حسین است که مثل اسیر در میان شماست، خدا باران رحمت بر شما نباراند.» تعدادی از دشمنان او را محاصره کردند و عمرو بن سعد بن نُفَیل با ضربت شمشیری او را به زمین انداخت. در این لحظه قاسم علیه السلام عمویش را صدا زد. حضرت به سرعت خود را رساند و بر گروه محاصره کننده حمله کرد و با شمشیر دست عمرو را قطع نمود.
او نعره ای زد و تعدادی از دشمنان آمدند تا عمرو بن سعد را نجات دهند، در این بین بدن نازنین قاسم علیه السلام لگد مال سمّ اسبان گردید.
در میدان وقتی گرد و غبار فرو نشست دیدند امام علیه السلام بر بالین قاسم علیه السلام که در حال جان دادن بود ایستاده و می فرماید: «از رحمت خدا دور باد! مردمی که تو را کشتند، روز قیامت رسول اللَّه شخصاً دادخواهی خواهد کرد.» و سپس فرمود: «بر عمویت بسیار دشوار است که او را صدا بزنی و نتواند اجابت کند».
آن گاه امام علیه السلام پیکر مطهّر او را به سینه چسبانید و در کنار شهدای اهل بیت علیهم السلام قرار داد.
5 - ابوبکر بن حسن بن علی علیهم السلام
ایشان فرزند امام حسن مجتبی علیه السلام و مادرش رمله (امّ ولد) بود. از مدینه همراه عمویش امام حسین علیه السلام به کربلا آمد و روز عاشورا اجازه میدان گرفت و پس از نبرد سختی به شهادت رسید. ابوبکر در هنگام شهادت شانزده سال داشت.
6 - عبداللَّه بن حسن بن علی علیهم السلام
نوجوان یازده سال های است که فرزند امام حسن مجتبی علیه السلام میباشد. در روز عاشورا وقتی دید سید الشّهداعلیه السلام بر زمین افتاده است، برای دفاع از عموی مظلومش به سوی میدان شتافت. حرمله لعنه اللَّه عَلَیه دست او را که در آغوش امام علیه السلام قرار گرفته بود قطع کرد و همان جا او را به شهادت رساند.
7 - عبد اللَّه بن علی علیهما السلام
عبداللَّه از فرزندان امیرالمؤمنین علیه السلام و مادرش امّ البنین علیها السلام است. هنگام شهادت امیرالمؤمنین علیه السلام کودکی شش ساله بود. وقتی که اصحاب امام و گروهی از اهل بیت علیهم السلام شهید شدند، عباس بن علی علیهما السلام برادران خود را که از پدر و مادر با او یکی بودند فرا خواند و گفت: به میدان بروید. اوّل عبداللَّه بن علی که از عثمان و جعفر بزرگ تر بود به پا خاست.
حضرت ابوالفضل علیه السلام به او گفت: ای برادر! به میدان برو تا تو را در راه خدا کشته ببینم. پس او به میدان آمد در حالی که رَجَز می خواند و شمشیر می زد و مبارزه می کرد، مردی به نام هانی بن ثبیت بر او حمله کرد و با شمشیر، ضربتی بر سر او وارد نمود و او را به شهادت رساند.
8 - عثمان بن علی علیهما السلام
پدرش امیرمؤمنان علیه السلام و مادرش امّ البنین علیها السلام می باشد. به خاطر علاقه زیادی که علی علیه السلام به عثمان بن مظعون یکی از اصحاب رسول خداصلی الله علیه وآله داشت نام فرزندش را عثمان گذاشت. عثمان به سفارش حضر ت عباس علیه السلام پس از شهادت برادرش عبداللَّه به میدان جنگ رفت. و در حالی که شمشیر می زد و رجز می خواند، خولی بن یزید او را سخت مجروح کرد و مردی از قبیله بنی ابان سر مبارکش را از بدن شریفش جدا ساخت. او دوّمین فرزند امّ البنین علیها السلام است که در روز عاشورا در سن بیست و سه سالگی به شهادت رسید.
9 - جعفر بن علی بن ابی طالب علیهم السلام
امیرالمؤمنین علیه السلام به واسطه علاقه و محبّتی که به برادرش جعفر داشت، ایشان را جعفر نامید. مادرش فاطمه (امّ البنین)علیها السلام است. مورخان نوشته اند وقتی برادرانش، عبداللَّه و عثمان به شهادت رسیدند امام حسین علیه السلام جعفر را خواست و به او گفت به میدان جنگ بشتاب تا تو را مانند دو برادرم شهید ببینم. و شهادت تو را مانند دو برادر دیگرم به حساب خدا بگذارم؛ زیرا شما فرزندی ندارید. جعفر به میدان شتافت و به دشمن حمله کرد، شمشیر می زد و رجز می خواند تا این که خولی بن یزید و به قولی دیگر هانی بن ثبیت ایشان را در سن بیست و یک سالگی به شهادت رساند.
10 - ابوبکر بن علی بن ابی طالب علیهم السلام
ابوبکر نامش محمد اصغر یا عبداللَّه میباشد و مادرش لیلا دختر مسعود بن خالد است. حضرت علی علیه السلام فرزند دیگری به نام محمّد داشت که از ایشان بزرگ تر بود لذا