مشخصات کتاب

عنوان و نام پدیدآور : احد/ مرکز تحقیقات حج مشخصات نشر : تهران مشعر، ۱۳۸۱.

مشخصات ظاهری : ص ۲۴

فروست : (مکه و مدینه مسجدالنبی بقیع احد)

شابک : 964-7635-11-7۵۵۰۰ریال ؛ 964-7635-11-7۵۵۰۰ریال ؛ 964-7635-11-7۵۵۰۰ریال ؛ 964-7635-11-7۵۵۰۰ریال وضعیت فهرست نویسی : فهرستنویسی قبلی یادداشت : چاپ دوم ۱۳۸۱

موضوع : غزوه احد

موضوع : شهیدان مسلمان -- سرگذشتنامه موضوع : زیارتنامه موضوع : زیارتگاههای اسلامی -- عربستان سعودی -- مکه موضوع : زیارتگاههای اسلامی -- عربستان سعودی -- مدینه شناسه افزوده : حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت مرکز تحقیقات رده بندی کنگره : BP۲۴/۴۵/الف ۳الف ۳۴

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۳۷

شماره کتابشناسی ملی : م ۸۱-۱۲۷۶۱

احد

اشاره

احد نام مجموعه ای از کوه های بزرگ و کوچک در شمال مدینه است که حدود 6000 متر طول دارد. این کوه از شرق به غرب کشیده شده و فاصله آن تا مسجد نبوی پنج و نیم کیلومتر می باشد.

رنگ عمومی آن قرمز متمایل به قهوه ای است.

حدفاصل شهر مدینه و کوه احد در گذشته به صورت دشتی مسطح و عموماً غیر مسکونی و تنها در چند نقطه مزروعی بوده است. اما امروزه به علت گسترش شهر، دشتی که می توانست بسیاری از اسناد تاریخی مربوط به تاریخ مدینه و تجاوز قریشیان به مدینه را نشان دهد، به مرور زمان در لابلای ساختمان ها به فراموشی سپرده شده است.

پیامبر صلی الله علیه و آله درباره این کوه فرموده است:

«هذا جَبَلُ احُد یُحِبُّنا وَنُحِبُّهُ»؛ «این کوه ما را

دوست دارد و ما هم آن را دوست داریم.»

در جنوب کوه کوچکی قرار دارد به نام کوه رمات یا عینین و این همان تپه ای است که رسول خدا صلی الله علیه و آله تیراندازان را در جنگ احد بر روی آن مستقر ساخت و از آن جهت که در دامنه شمالی آن، دو چشمه آب وجود دارد، آن را عینین و یا عینان نیز خوانده اند.

غزوه احد

پیروزی مسلمانان در جنگ بدر و احتمال بسته شدن راه بازرگانی مردم مکه از طریق مدینه و عراق، مشرکان را سخت برآشفته ساخت و آنان به فکر تلافی و انتقام افتادند.

صفوان بن امیّه و عِکرَمة بن ابی جهل به ابوسفیان پیشنهاد دادند که قریشیان هزینه جنگ را به عهده بگیرند و وی نیز موافقت کرد و در نتیجه با جمع آوری نیروهای قوی رزمی و فراهم آوردن امکانات تسلیحاتی و مالی به سوی مدینه آمدند. عباس عموی پیامبر صلی الله علیه و آله که تا آن زمان در مکه بود، با ارسال نامه ای رسول خدا صلی الله علیه و آله را از این توطئه آگاه ساخت.

پیامبر صلی الله علیه و آله دو نفر نیروی اطلاعاتی به اطراف مدینه اعزام، و موقعیت قریشیان را شناسایی کرد. دشمن روز

پنج شنبه پنجم شوال سال سوم هجرت از ناحیه وادی عقیق در شمال مدینه وارد منطقه احد شد و آنجا مستقر گردید.

لازم به تذکر است که مکه در ناحیه جنوب مدینه قرار گرفته و دلیل این که دشمن از شمال وارد مدینه شده، این بود که در دره طولانی و بزرگ وادی القری که راه بازرگانی شام را به یمن متصل می ساخت، هر قسمتی که امکانات زندگی وجود داشت قبائلی از عرب و یهود سکونت گزیده اطراف خود را با سنگ محصور ساخته بودند، از سوی دیگر مدینه از سه طرف به شکل نعل اسب در محاصره کوه ها و مناطق سنگلاخی قرار گرفته و در نتیجه ارتش دشمن ناچار بود مدینه را از جنوب به سمت شمال دور زده و از ناحیه شمال مدینه که زمینی هموار داشته و نخلستان هم در آن جا نبود و از این رو برای جنگ مناسب به نظر می رسید وارد شود.

رسول خدا صلی الله علیه و آله پس از مشورت با اصحاب تصمیم گرفت از شهر خارج شود، لذا روز جمعه پس از اقامه نماز جمعه، با لشکری بالغ بر یک هزار نفر از مدینه به سمت احد حرکت کرد و کوتاه ترین راه را انتخاب نمود و خود نیز زره پوشید. در ارتش رسول خدا صلی الله علیه و آله از جوان 15 ساله تا پیرمرد سالخورده وجود داشت.

بامداد روز هفتم شوال سال سوم هجرت، نیروهای اسلام در برابر نیروهای مهاجم و متجاوز قریش صف آرایی کردند. رسول خدا صلی الله علیه و آله اردوگاه لشکر خود را به گونه ای قرارداد که از پشت سر به یک مانع طبیعی؛ یعنی کوه احد محدود می گشت و در سمت چپ لشکر نیز کوه کوچکی به نام «عَینین» که بعداً جبل الرماة لقب گرفت قرار داشت که از بالای آن تمامی دشت اطراف را می توانست زیر نظر داشته باشد و مدینه نیز پیش روی قرار گرفت.

سپس رسول خدا صلی الله علیه و آله عبداللَّه بن جبیر را با حدود 50 تیرانداز بر روی تپه مستقر ساخته، فرمود:

شما با پرتاب کردن تیر، دشمن را برانید و نگذارید از پشت سر وارد جبهه مسلمانان شده، ما را غافلگیر کنند. ما در نبرد غالب باشیم یا مغلوب، شما این نقطه را خالی نگذارید. دستور مؤکد پیامبر به تیراندازان که از جای خود هرگز حرکت نکنند، حاکی از اطلاع کامل آن حضرت از اصول نظامی بود. سپس برای ارتشیان خطبه خواند و آنها را منظم کرد.

ارتش قریش

ابوسفیان نیز لشکریان قریش را که بیش از سه هزار نفر

بودند به چند قسمت تقسیم کرد:

1- پیاده نظام زره پوش را در وسط قرار داد.

2- گروهی را به فرماندهی خالد بن ولید در سمت راست گذاشت.

3- دسته ای را به فرماندهی عکرمه در سمت چپ گمارد.

4- گروهی را نیز، که پرچمداران آنها بودند پیشاپیش ارتش قرار داد.

آغاز نبرد

جنگ به وسیله ابوعامر که از فراریان مدینه بود آغاز شد. او از قبیله «اوس» بود که بر اثر مخالفت با اسلام از مدینه به مکه پناهنده شده بود.

پیروزی

چیزی نگذشت که در پرتو جانبازی سرداران رشید اسلام؛ مانند علی بن ابی طالب صلی الله علیه و آله، حمزه عموی پیامبر، ابودجانه و مصعب، لشکر قریش اسلحه و غنایم خود را زمین نهاده و با فضاحت عجیبی پا به فرار گذاردند.

در گرما گرم جنگ هرگاه دشمن می خواست، لشکر