مشخصات کتاب
سرشناسه : برکت رضایی، روزبه، ۱۳۵۲ -
عنوان و نام پدیدآور : آشنایی با احکام، اسرار و معارف عمره: (ویژه دانش آموزان)/ روزبه برکت رضایی.
مشخصات نشر : تهران: مشعر، ۱۳۸۷.
مشخصات ظاهری : ۱۴۳ ص. ۹×۵/۱۹س م.
شابک : ۸۰۰۰ ریال 978-964-540-145-8:
وضعیت فهرست نویسی : فیپا
موضوع : حج.
موضوع : حج عمره.
موضوع : زیارتگاه های اسلامی -- عربستان سعودی -- مکه.
موضوع : زیارتگاه های اسلامی -- عربستان سعودی -- مدینه.
موضوع : عربستان سعودی.
رده بندی کنگره : BP۱۸۸/۸/ب۴آ۵ ۱۳۸۷
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۵۷
شماره کتابشناسی ملی : ۱۳۱۹۵۵۸
بخش اول: آداب سفر عمره
اشاره
«حج» و «عمره» از باشکوه ترین برنامه های عبادی، سیاسی و اجتماعی اسلام است و یک دوره کلاس خداشناسی است.
سفر حج انسان را از فقر و نداری بیمه می کند و باعث بخشیده شدن گناهان میشود.
پیامبر خدا (ص) فرمودند: «حاجیان و عمره گزاران، میهمانان خدایند. خداوند ایشان را دعوت کرده و آنان به این دعوت پاسخ مثبت دادهاند و از خداوند خواسته ای داشته اند و او عطایشان کرده است.»
یا رب، تو خواندی، آمدیم دل را ستاندی، آمدیم
عشق و ولای کعبه را بر دل نشاندی، آمدیم
یارب ندایت را ز جان لبیک گویان آمدیم
جان را رساندیم، آمدیم در خود نماندیم، آمدیم
دل را ز هر وابستگی یکجا تکاندیم، آمدیم «(1)»
امام صادق (ع) نیز فرمودهاند: «حج گزار تا زمانی که خودش را به گناه آلوده نکرده، نورانیت حج با او هست.» اگر کسی پیش از سفر، خود را از آلودگی ها پاک کند و آگاهانه حج بگزارد، این سفر بر او تأثیر می گذارد و با تحوّل روحی و اخلاقی به دیارش باز می گردد.
1) 1. شعر از استاد جواد محدثی.
ادای حقوق
پیش از حرکت و بستن بار سفر، باید نگاهی به اعمال و کارهای گذشته خود بیندازیم که در کجا کوتاهی کرده و به وظیفه خود عمل نکرده ایم و کجای کارمان درست است؟ کدام عبادت و دستور خدا را انجام نداده ایم و از ما «قضا» شده که باید آن را جبران و قضا کنیم. اگر مالی از دوستی یا همسایه ای نزد ماست و او راضی نیست، آن را به وی برگردانیم. اگر دوستی، همسایه ای قوم و خویشی و یا ناظم و معلّمی از ما دلخور و ناراحت است، از وی حلالیت بخواهیم. رضایت خواهر، برادر و به خصوص پدر و مادر را جلب کنیم و بر دستانشان، با مهر و محبت بوسه زنیم.
در آغاز سفر، دو رکعت نماز به جا آورده، از خداوند بخواهیم که ما را در شمار نمازگزاران قرار دهد و در این سفر معنوی، خوبی ها و هدایت ها و راهنمایی هایش را بر ما فرو فرستد.
هنگام خداحافظی، دلها میشکند و آن لحظه، بهترین لحظه دعا است، پس آن هنگام برای همه دعا کنیم!»
سفر را با صدقه آغاز کنیم و برای رفع نگرانی خود، «آیه الکرسی» «(1)» بخوانیم.
اخلاق مسافرت
از کارها و تصمیمات بسیار مهم در سفر، انتخاب همسفر خوب و نیز رعایت اخلاق و آداب معاشرت با همسفران است.
از کارهایی که رعایت آنها در سفر بسیار ضروری است، عبارتاند از:
1) آیات 255 تا 25 ع سوره بقره را آیه الکرسی گویند.
از مصادیق حسن خُلق، داشتنِ صبر، حوصله، گذشت، تواضع، پاکدامنی، مهربانی، سازش، مدارا و پرهیز از بیهوده گویی، لغو و غیبت است و ....
«مشورت»؛ با مربیان و مسؤولان کاروان در هر مسألهای مشورت کنید تا از تجارب آنان بهرهمند گردید.
«پرهیز از عجله و شتاب»؛ پیامبر (ص) فرمودد: «آرامش در کارها، از جانب خدا است و عجله و شتاب از [کارهای شیطان است.»
«خندهرو بودن با همراهان و همسفران»؛ امام باقر (ع) فرمود: «خنده رو برخورد کردن با برادر مؤمن، پاداش و ثواب دارد و در نزد خداوند عبادت و پرستشی بهتر از شاد کردن و خنداندن دیگران نیست.»
«خدمت به دیگران»؛ امام صادق (ع) به کسی که دوستش در مدینه بیمار شده بود، فرمودند: «نشستن تو در کنار او، برتر و بالاتر از نماز خواندن در مسجد است.»
(ع). «چشم پوشی از لغزش ها و خطاها»؛ سیره اهل بیت: آن بود که از لغزش ها و خطاهای دیگران چشم می پوشیدند و یا با تذکر و راهنمایی، اصلاحش می کردند.
جمال کعبه چنان می دواندم به نشاط که خارهای مغیلان، حریر می آید
(ص). «نوشتن خاطره»؛ شاید چنین سفری در دوران جوانی تنها یک بار برای ما پیش آید و معلوم است که تمام لحظه ها و خاطرات آن، همواره با ما خواهد بود؛ پس چه خوب است که از این سفر، یادگاری ماندگار تهیه کنیم و از صحنههایی که می بینیم، نکته های آموزنده و به یادماندنی که با آنها برخورد می کنیم، وضعیت مکان ها، آثار و احساسی که در این سفر داریم، داستان، تحلیل وضعیت مسلمانان و ... همه را بنگاریم تا دیگران نیز بخوانند و بدانند.
بخش دوم: آشنایی با عربستان
موقعیت جغرافیایی
عربستان، جزو کشورهای قاره آسیاست که در منطقه سوق الجیشی و استراتژیک خاورمیانه قرار دارد و دو میلیون و بیست و چهار هزار (2240000) کیلومتر مربع مساحت دارد. از شمال با اردن و عراق، از جنوب با یمن و عمان، از شرق با کویت، بحرین، قطر، امارات و خلیج فارس هم مرز است و از غرب به دریای سرخ محدود می شود.
آب و هوا
کشور عربستان از خشکترین و گرمترین مناطق دنیاست. هوای عربستان در تابستان بسیار گرم و در زمستان معتدل است. در این کشور حتی یک رودخانه دائمی وجود ندارد و بارندگی نیز بسیار کم است.
پایتخت و شهرهای مهم این کشور
پایتخت عربستان، «ریاض» است. پس از ریاض، جده (پایتخت سابق) مهمترین شهر سیاسی این کشور است و پس از جده، شهر «طائف»، در درجه سوم از اهمیت سیاسی قرار دارد.
شهرهای مهم دیگر این کشور عبارتاند از:
«مکه» و «مدینه»، که از شهرهای مهم مذهبی این کشورند.
«دمام»، «جبیل»، «ینبع» و «جده» از شهرهای مهم صنعتی و تجاری آن می باشند.
و «طائف»، «بریده» و «تبوک» که از شهرهای مهم کشاورزی به شمار می روند.
تقسیمات کشوری
عربستان به سیزده منطقه یا استان تقسیم شده است و در هر منطقه (استان)، امیری به حکم پادشاه نصب می گردد. این مناطق عبارتاند از:
جمعیت
جمعیت عربستان بیست و دو میلیون (22000000) نفر است که از این تعداد، شانزده میلیون بومی و شش میلیون نفر خارجی هستند که برای کار به این کشور آمده اند.
عربستان، حدود یک و نیم میلیون شیعه دارد که بیشتر آنان، در مناطق «احساء»، «قطیف»، «ظهران»، و «مدینه» «(1)» ساکناند.
تقویم، ساعت و پول
تقویم رسمی عربستان بر اساس ماه های هجری قمری است.
1) 1. در مدینه 30 هزار شیعه زندگی می کنند؛ برخی از شیعیان مدینه در منطقه« نخاوله» سکونت دارند. رهبر شیعیان مدینه جناب آقای شیخ عَمْری است و نمازهای جماعت در مجرمتعلق به شیعیان برگزار می گردد. حضوریک وعده نماز جماعت مغرب و عشاء در آن مکان خاطره ای به یاد ماندنی خواهد بود.
زمان در این کشور، سه ساعت جلوتر از «گرینویچ» است؛ به این ترتیب اختلاف ساعت عربستان با ایران در پاییز و زمستان سی دقیقه و در بهار و تابستان (به علت جلو کشیدن ساعتها) یک ساعت و سی دقیقه است.
ساعت کار بیشتر مراکز دولتی از 30/ 7 تا 30/ 14 است؛ البته کارکنان بیشتر شرکتها و مؤسسه های خاص و بانک ها در دو نوبت صبح از 8 تا 13 و عصر 16 تا 19 کار میکنند؛ با این همه، هنگام برگزاری نماز، همه مکان های دولتی و تجاری تعطیل میشود.
واحد پول عربستان، «ریال» است. اسکناس های رایج این کشور 10، 20، 50، 100، 200 و 500 ریالی می باشد و سکه های رایج آن 10، 25 و 50 هلله(1)»
و یک ریالی است.
اکنون، یک دلار آمریکا برابر 75/ 3 ریال سعودی و هر ریال سعودی برابر 250 تومان ایران است.
1) 1. هر ریال عربستان برابر 100 هلله است.
آداب و رسوم
آداب و رسوم این کشور آمیخته ای از سنت های قبیله ای و اسلامی است؛ اکنون به برخی از آنها اشاره می شود:
مردان، بیشتر لباس سفید بلند «(1)» میپوشند و برای پوشاندن سر، از پارچه خط دار قرمز یا سفید استفاده می کنند.
مردم، یکدیگر را با نام کوچک صدا می زنند و الفاظی مانند «سید» و «سیده» نیز به کار میبرند.
سلام کردن نزد مردم این کشو لازم و پاسخ به آن واجب شمرده میشود؛ بهگونهای که ورود به هر مکانی بدون سلام، بی ادبی تلقّی میشود.
دست دادن در هنگام ملاقات، عملی پسندیده و نوعی اظهار محبت و صمیمیت است.
حضور زنان و دختران در محافل عمومی و حتی مساجد، بسیار کم و محدود است. از اواخر دوره ابتدایی، علاوه بر پوشیدن چادر عربی، پوشاندن دست ها و صورت دختران اجباری است.
در ازدواج، به رأی و نظر دختران اهمیت زیادی نمیدهند و داماد باید افزون بر مهریه، مبلغ قابل توجهی به پدر عروس بپردازد.
بانوان مجاز به رانندگی خودرو نیستند و استخدام آنان در اداره ها و فروشگاه ها ممنوع است.
ورزش شتر سواری، اسب سواری، شکار، صحرا نشینی و رقص شمشیر مورد علاقه مردم این دیار است.
نامهای افراد، بیشتر اسلامی است و در گفت وگوهای روزانه، نام خداوند، شکر، طلب رحمت، روزی، هدایت و عاقبت به خیری، فراوان به گوش می خورد و نفرین و دشنام به یکدیگر بسیار کم است.
پخش اذان از منارههای مساجد، اهمیت دادن به نماز و حضور در نمازهای جماعت، تعطیل کردن بازار به هنگام نماز و حفظ ظواهر اسلامی، از آداب و رسوم نیکوی مردم این کشور است.
حضور در بازار هنگام نماز و رعایت نکردن ظواهر اسلامی، به خصوص «حجاب» را بسیار زشت و ناپسند می دانند.
رادیو و تلویزیون؛ عربستان، دارای سه کانال رادیویی و دو کانال تلویزیونی است.
نظام آموزشی
مدارس پسرانه و دخترانه عربستان دو نوع است:
دولتی؛ در مدارس دولتی ثبت نام رایگان است.
ملی؛ این مدارس با دریافت شهریه های مختلف، از کیفیت بالا برخوردارند.
همچنین، تعدادی مدرسه دخترانه، جهت حفظ قرآن کریم مشغول به کار هستند.
اکنون دوران تحصیل در این کشور 12 سال است که به جز پیش دبستانی، به سه مرحله ابتدایی (از 6 تا 12 سالگی)، متوسطه یا میانی (از 12 تا 15 سالگی)، ثانویه یا دبیرستان (از 15 تا 18 سالگی) تقسیم می شود.
دوره آموزش دبیرستان سه سال است که بعد از سال اول، دانش آموزان به دو گروه علوم و هنر تقسیم می شوند؛ البته مدارس صنعتی، بازرگانی و کشاورزی نیز در عربستان وجود دارد که دانش آموزان پس از طی دوره میانی، می توانند تحصیلات خود را در این مدارس ادامه دهند.
سال تحصیلی در عربستان از اواخر سپتامبر؛ یعنی اوایل مهر آغاز شده و در اواخر ژوئن؛ یعنی اوایل تیر ماه به اتمام می رسد. سال تحصیلی به دو دوره نیم سال اول و دوم تقسیم می گردد.
عربستان سعودی دارای هشت دانشگاه دولتی است؛ گفتنی است در عربستان کنکور وجود ندارد و معدل دبیرستان، ملاک پذیرش در دانشگاه ها است.
در حال حاضر، 1 500000 پسر و 1300000 دختر در این کشور مشغول به تحصیل هستند.
نظام سیاسی
حکومت عربستان به دلیل انتساب به سعود، پدر محمد اولین حاکم این خاندان- که بر اساس پیمان با محمد بن عبدالوهاب، حکومت نوینی پی افکند- حکومت «آل سعود» نامیده شد. همچنین بر اساس انتساب به عبدالوهاب آیین مذهبی آن، «وهابیت» «(1)
حمله به شهر کربلا و به شهادت رساندن زائران سید الشهدا و غارت حرم آن امام، حملات مکرر به نجف اشرف، تخریب ضریح ائمه بقیع در مدینه و به شهادت رساندن زائران ایرانی در سال 1366 در کارنامه آنان ثبت است.
» لقب گرفت.1) 1.« وهابیت» گرایشی افراطی و خشک است؛ سابقه این آیین به دو قرن قبل بر می گردد و نشانه های دست استعمار انگلیس در تشکیل آن دیده می شود.
ملک عبدالعزیز از پادشاهان آل سعود، در سال 1953 م. درگذشت و بنا به وصیت وی، پسرانش به ترتیب سن، به پادشاهی می رسند. «(1)»
نظام سیاسی عربستان پادشاهی است و ریاست هیأت دولت، قوه مقننه و قضاییه، بر عهده پادشاه می باشد.
نمایندگان مجلس این کشور را پادشاه انتخاب می کرد و در سال 1383 هجری، مردم نیز برای نخستین بار نمایندگان خود را برگزیدند.
هیأت وزیران 40 نفر عضو دارد که این اعضا نیز از سوی پادشاه برگزیده میشوند.
1) 2. ملک عبد العزیز، شش پسر داشت که ملک فهد، چهارمین پسر وی بود که در سال 1384 درگذشت. اکنون ملک عبدالله، پنجمین پسر عبدالعزیز، پادشاه عربستان است و ملک سلطان نیز، ششمین پسر و ولیعهد می باشد.
بخش سوم: آثار اسلامی مکه و مدینه منوّره
[مدینه منوّره]
فصل اول: شهر پیامبر
شهر یثرب، بعد از ورود پیامبرخدا (ص)، مدینه النبی یا به اختصار، «مدینه» نامیده شد. این شهر در شمال مکه واقع است.
در سال یازدهم بعثت، پیامبر (ص) اسلام را به شش نفر از قبیله «خزرج»- که با قبیله «اوس» جنگ های دیرینه ای داشتند- عرضه کرد.
در سال بعد، یازده نفر از مردم یثرب در عقبه منا، به محضر آن حضرت آمدند و با ایشان پیمان بستند. در سال سیزدهم نیز 27 نفر از بزرگان آن شهر مجدداً در عقبه منا به حضور پیامبر (ص) رسیده، ضمن پذیرش اسلام، از ایشان دعوت کردند تا به یثرب بیاید و رهبری این شهر را بر عهده گیرد.
در نخستین شب از ماه ربیع الأول سال چهاردهم بعثت، پیامبر (ص) عازم یثرب شد و علی (ع) در بستر آن حضرت خوابید؛ این شب در تاریخ به «لیله المبیت» معروف است. «(1)»
پیامبر (ص) و همراهانش در روز دوشنبه، 12 ربیع الأول به دهکده قبا وارد شدند و تا آخر هفته، به انتظار علی (ع) و مادرش فاطمه بنت اسد و فاطمه زهرا 3 و فاطمه، دختر حمزه بودند.
علی (ع) در حالی وارد روستای قبا شد که خون از پاهای مبارکش می چکید؛ پیامبر تا چشمش به پاهای مجروح علی افتاد، اشک از دیدگانش جاری شد و او را در آغوش گرفت.
پیامبر خدا در روز جمعه، 16 ربیع الأول، به سوی مدینه حرکت کرد و در میان راه (500 متری قبا) نخستین نماز جمعه اسلام را اقامه کرد. در فضیلت مدینه، از پیامبرخدا (ص) روایات بسیاری نقل شده است.
1) 1. خداوند متعال در سوره بقره آیه 20 ع، این عمل امیر مؤمنان را ستوده است.
رسول الله، این شهر را مانند مکه حرم قرار داد و فرمود: «بارخدایا! ابراهیم بنده تو و رسول تو، مکه را حرم قرار داد، من نیز مدینه را حرم قرار می دهم.»
در فضیلت مدینه همین بس که پیامبر پس از فتح مکّه، با اینکه می توانستند در آن شهر مقدّس و زادگاه خویش ساکن شوند، ولی به مدینه بازگشتند و مدفن و مضجع خود را در این شهر قرار دادند.
گذر بر خاطرههای این شهر، حالت معنوی خاصی در انسان ایجاد می کند و با تاریخ پر افتخار اسلام پیوند می زند.
این شهر، بوی عطر حضور پیامبر را دارد. آنگاه که گام بر زمین آن می گذاریم، احساس غریبی می گوید: اکنون گام در جای پای پیامبر خواهی گذاشت!
مدینه، نخستین شهری است که حکومت اسلامی در آن تشکیل گردید.
شهری که بیشترین آیات حقوقی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و اخلاقی در آن نازل شد. دو سوّم قرآن در این شهر، بر سینه پیامبر فرود آمد.
در این شهر، شاگردان مکتب امام صادق (ع) علم را به روی جهانیان گشودند.
در این شهر، 10 نفر ا ز چهارده معصوم؛ یعنی از امام حسن مجتبی تا امام حسن عسکری: متولد شدند.
در این شهر، فرزندان پیامبر به شهادت رسیدند؛ جنازه مبارک امام حسن مجتبی تیر باران شد. فاطمه زهرا 3 در آنجا کتک خورد و اشکها ریخت و خطبه ها خواند ...
در این شهر، خود را غریب احساس نمی کنید و تنها هنگام وداع از مدینه، غمی سنگین دل را فرا خواهد گرفت.
سلام ای وادی در غم نشسته سلام ای شهر دل های شکسته
سلام ای گنبد خضرای احمد سلام ای تربت زهرای اطهر
سلام ای مطلع خورشید ایمان سلام ای مدفن پاک امامان
فصل دوم: مسجد النبی
اشاره
نخستین اقدام پیامبرخدا (ص) در مدینه منوره، ساختن مسجد بود که به مسجد النبی معروف است. آن حضرت، خود در ساخت مسجد کار می کرد و نخستین سنگ بنای مسجد را با دست مبارک خود گذاشت.
این مسجد از شریف ترین مساجد بوده و پیامبر درباره نماز خواندن در آن فرموده اند:
«ثواب نماز در مسجد من، در پیشگاه خداوند، برابر با ده هزار نمازی است که دیگر مساجد خوانده می شود، جز مسجد الحرام، که نماز در آن، برابر با صد هزار نماز است.»
قسمت های مختلف مسجدالنبی (ص
الف- روضه شریفه
روضه، فضیلت زیادی دارد. در حدیثی از پیامبر (ص)، به عنوان باغی از باغ های بهشت معرفی شده است؛ «مَا بَیْنَ قَبْرِی وَ مِنْبَرِی رَوْضَهٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّه».
محدوده روضه، از خانه پیامبر تا منبر و از دیوار محراب تا چهارمین ستون است. ستون های روضه امروزه به رنگ صورتی و خطوط طلایی است؛ طول آن بیست و دو و عرض آن پانزده متر است.
در محدوده روضه مطهره، سه مکان مقدس دیگر نیز وجود دارد که عبارتاند از:
1) 1. در حجره طاهر، محلی است به عنوان قبر فاطمه زهرا 3. در مورد محل دفن حضرت فاطمه چند احتمال وجود دارد و بنابر روایات اهل بیت: خانه حضرت، مقبره آن بزرگوار معرفی شده است؛ هر چند خواندن زیارت حضرت در قبرستان بقیع سفارش شده است. آری، قبر گمشده فاطمه 3 یکی از اسرار تشیع است و همواره این پرسش مطرح بوده است که چرا اهل بیت: قبر مادر خود را معرفی نکرده اند؟ و راز شهادت آن الگوی انسانیت درسی برای آیندگان است.
یا فاطمه من عقده دل وا نکردمگشتم مزار یار را پیدا نکردم
منبر؛ منبر موجود در مسجد النبی 12 پله دارد که از قرن دهم در جایگاه منبر پیامبر گذاشته شده است. «(1)»
محراب؛ پیامبرخدا (ص) در آنجا نماز می گزارد و اکنون بر بالای آن، این عبارت نوشته شده است: «هَذَا مُصَلّی النَّبِی (ص)».
ب- ستون های مسجد نبوی
در مسجد نبوی ستون هایی وجود دارد که هر یک نامی خاص دارد. هشت ستون از زمان پیامبر (ص) هنوز در مسجد باقی است که با رنگ سفید مشخص شده اند، مهمترین آنها عبارتند از:
1) 2. مقابل منبر، اتاقک کوچکی با ارتفاع دو متر ساختهاند و اکنون محل اذان و تکبیر مؤذن است؛ بلال در این مکان اذان می گفته است.
ج- درهای مسجد النبی
در زمان ساخت مسجد النبی، سه در برای ورود و خروج در نظر گرفتند؛ برخی از اصحاب نیز در حاشیه مسجد، خانه ساختند و دری به درون مسجد گشودند. در سال سوم هجرت، به دستور پیامبرخدا (ص) همه درهای خانه ها به جز درِ خانه علی (ع) به مسجد بسته شد.
مشهورترین درهای مسجد پیامبر:
د. ایوان صفه
گروهی از اصحاب پیامبر که در مدینه سرپناهی نداشتند، در قستمی از مسجد، بین باب جبرئیل و باب النساء اسکان داده می شدند. اکنون این محل به صورت بر جسته ای در مسجد مشخص است.
فصل سوم: بهشت بقیع
بهشت بقیع، در شرق مسجد النبی و در فاصله 200 متری آن واقع است و یکی از خاطره انگیزترین مکانهای مدینه محسوب میشود.
در سمت راست ورودی قبرستان بقیع، مرقد پاک چهار امام معصوم؛ امام حسن مجتبی، امام زین العابدین، امام محمد باقر و امام جعفر صادق: قرار دارد. تا پیش از سلطه وهابیان بر روی قبور ائمه اطهار و برخی بزرگان، گنبد و بارگاهی وجود داشت.
در جلوی قبور چهارگانه ائمه اطهار، مدفن عباس، عموی پیامبر مشخص است و در کنار آن، قبر فاطمه بنت اسد، مادر حضرت علی (ع) جای گرفته است.
قبرهای سه دختر پیامبر؛ زینب، امّ کلثوم و رقیه و کمی جلوتر، همسران پیامبر در کنار یکدیگر قرار دارند.
در ادامه، در سمت راست، ابراهیم، فرزند پیامبر و جلوتر، برخی از شهیدان احُد و اسماعیل فرزند امام جعفر صادق و حلیمه سعدیه، مادر رضاعی پیامبر به خاک سپرده شدهاند.
درسمت چپِ ورودی بقیع، دو قبر وجود دارد که متعلق به عمه های پیامبراست و در کنار آن قبر امّ البنین، مادر علمدار کربلا است.
برخی از شخصیت های سرشناس مدفون در بقیع عبارتاند از:
عقیل، عبدالله بن جعفر طیار، محمد حنفیه، اسعد بن زراره، عثمان بن مظعون، عبدالله بن مسعود، ارقم بن ابی ارقم، مقداد، سعد بن معاذ، جابر بن عبدالله انصاری، عثمان و مالک بن انس.
غربت آباد دیار آشناییها بقیع همدم دیرینه غم های نا پیدا بقیع
در توحتی لحظه ها هم بیقراری می کنند ای تمام واژه های اشک را معنی بقیع
همصدا با قرنها مظلومیِ آل رسول حنجری کو؟ تا در این غربت کند آوا بقیع
دارم امید آن که در محشر پناهم می دهد سایه دیوار این «آشفته حالی ها» بقیع
بیت الأحزان و قبور شهدای حرّه، یاد آور مظلومیتی دیگر در بقیع است.
فصل چهارم: مسجدهای معروف مدینه
1. مسجدهای هفتگانه:
در سال پنجم هجرت، مشرکان مکه با همکاری یهودیان مدینه، جنگ سنگینی بر ضد مسلمانان تحمیل کردند. از آنجا که در این جنگ، تمامی احزاب و قبایل مخالف اسلام حضور داشتند، در تاریخ، به «غزوه احزاب» معروف شد.
مسلمانان به پیشنهاد سلمان فارسی در شمال مدینه، از نزدیکی مسجد قبلتین تا مسجد مباهله کنونی، خندقی به شکل نیم دایره، به طول 10 کیلومتر و عرض 10 متر حفر کردند.
بعدها برای یادبود حضور فرماندهان سپاه مسلمانان، در دامنه کوه سلع- که از آنجا نظاره گر صحنه نبرد بودند و نماز اقامه میکردند- شش مسجد ساخته شد که با مسجد قبلتین به «مساجد سبعه»، (هفتگانه) شهرت یافتند. این مسجدها عبارتاند از:
مسجد فتح، سلمان فارسی، علی بن ابی طالب (ع)، فاطمه زهرا 3، ابوبکر، عمر و مسجد قبلتین.
در اینجا به شرح کوتاهی از مسجد قبلتین و فتح می پردازیم:
مسجد قبلتین: در سال دوم هجرت، هنگامیکه پیامبر در نماز ظهر به رکعت دوم رسید، آیاتی درتغییر قبله نازل شد؛ ... فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ ...؛ «ای پیامبر! روی خود را به سوی مسجد الحرام برگردان.» «(1)» به دنبال آن، پیامبر دو رکعت نماز باقی مانده از ظهر را به سوی مسجد الحرام خواند. در این مسجد، به یاد بود این تغییر و واقعه، دو محراب به سوی قبله نخستین (بیت المقدس) و قبله دوم ساخته بودند که در نوسازی اخیر، محراب سمت بیت المقدس را برداشتهاند.
1) 1. بقره: 142- 150.
مسجد فتح: بلندترین جای کوه «سلع» محل استقرار پیامبرخدا بود. آن حضرت نمازهای خود را در آنجا اقامه می کرد. پیامبر، سه روز در این مکان برای پیروزی سپاه اسلام دعا کرد و روز چهارم، میان نماز ظهر و عصر، دعای حضرت مستجاب شد.
درروایتی آمده است که سوره «فتح» در این مکان بر پیامبر نازل شده است. گفتنی است که اهل بیت: به نماز خواندن در این مکان تأکید کردهاند.
2. مسجد قبا
قبا دهکدهای در جنوب مدینه و نزدیک به این شهر است. پیامبر (ص) پس از ورود به مدینه، با کمک اصحاب و یارانش نخستین مسجد را که «قبا» نامیده شد، در همین مکان ساختند.
بر اساس روایات، مسجد قبا مصداق آیه 108 سوره توبه است که خداوند می فرماید: «این مسجد از روز نخست بر پایه تقوا ساخته شد.»
پیامبرخدا و ائمه:، نماز در این مسجد را توصیه کرده اند. پیامبر (ص) فرمودند:
«نماز خواندن در مسجد قبا مانند یک عمره است.»
3. مسجد مباهله
درسال دهم هجرت، گروهی از مسیحیان بنی نجران نزد حضرت پیامبر (ص) آمدند و درباره حضرت عیسی با او گفت وگو کردند. چون بحث به نتیجه نرسید، پیامبر به فرمان پروردگار فرمود: «بیایید پسرانمان وپسرانتان، و زنانمان و زنانتان، و ما خویشان نزدیک و شما خویشان نزدیک خود را فرا خوانیم، پس مباهله کنیم، و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.»
در آن روز (24 ذی الحجه)، پیامبرخدا با علی مرتضی و فاطمه زهرا و حسن و حسین: برای مباهله بیرون آمدند. مسیحیان چون شکوه و جلال آن بزرگواران را دیدند، ترسیدند و از مباهله منصرف شدند و با پیامبرخدا مصالحه جزیه را پذیرفتند.
آیات 60 و 61 سوره آل عمران، درباره این واقعه افتخارآمیز است.
4. مسجد غمامه
پیامبر (ص) در این مکان نماز باران اقامه کردند؛ آن حضرت هنگام خشکسالی، برای نزول باران، در این مکان نماز گزاردند. هنوز نمازشان به پایان نرسیده بود که ابرها، سایه افکندند و باران بارید. بنابراین، آنجا را غمامه، به معنای لکه های ابر نامیدند.
همچنین پیامبرخدا، نماز دو عید فطر و قربان را در این مسجد اقامه کردند.
5. مسجد شجره
این مسجد در 10 کیلومتری مدینه واقع شده و «میقات» کسانی است که از مدینه به سوی مکه و بیت الله الحرام میروند.
همانگونه که پیشتر اشاره شد، دلیل نامگذاری آن به «شجره» آن است که پیامبرخدا (ص) زیر درختی در آنجا نماز خواندند و سپس احرام بستند. پیامبر در چند نوبت در این محل مُحرم شدند «(1)» و ائمه اطهار نیز در این مکان، احرام می بستند. به همین علت صفا و معنویت خاصی دارد.
در ضمن، آبار (چاه های) علی (ع) در فاصله 400 متری مسجد شجره قرار دارد؛ این چاه ها به دست آن حضرت و برای مردم مدینه حفر شدند.
1) 1. پیامبر ص در سال ششم، برای عمره مفرده در این مکان احرام بستند، ولی مشرکان مانع ورود مسلمانان به مکه شدند و پیامبر در« حدیبیه» از احرام خارج شدند. در دومین نوبت نیز در سال هفتم، در این مسجد احرام بستند و قضای عمره سال پیش را به جا آوردند. سرانجام در سال نهم هجرت، برای حجه الوداع اولین و آخرین تمتع پیامبر پس از بعثت از مسجد شجره احرام بسته، حجه الوداع را به جای آوردند.
فصل پنجم: احد
در سال سوم هجرت، لشکر هزار نفری اسلام با لشکر مشرکان- که حدود سه هزار نفر بودند- در دامنه احد رو به رو شدند. پیامبر (ص)، نیروها را در دامنه کوه احد، بهگونهایکه کوه پشت سر قرار گیرد، آرایش داد و پنجاه تیر انداز بر تپه «رمات» برای مواظبت از تنگه احد مستقر کرد.
در آغاز نبرد، مسلمانان پیروز شدند، لیکن بیشتر تیر اندازان با رها کردن سنگر خود، برای جمعآوری غنایم، فرصتی در اختیار دشمنان گذاشتند تا فرمانده و چند نفر نیروهای باقیمانده بر تپه را به شهادت رسانده، از پشت به سپاه مسلمین یورش برند. در این محاصره (ع) 4 نفر از مسلمانان شهید شدند و به همین تعداد نیز مجروح گردیدند و بقیه از صحنه نبرد گریختند.
شایعه کشته شدن پیامبر بر فرار مسلمانان دامن زد و موجب تقویت روحیه دشمن شد. اندکی از یاران پیامبر؛ مانند امیر مؤمنان علی، حمزه عموی پیامبر، ابو دجانه و بانویی به نام نسیبه بنت کعب باقی ماندند و از پیامبر دفاع کردند. علی (ع) در دفاع از پیامبر، بیش از هفتاد زخم بر داشت و شمشیرش شکست، در این هنگام ندای غیبی شنیده شد که می گفت:
«لَا سَیْفَ إلَّا ذُو الْفَقَارِ وَ لَا فَتَی إلَّا عَلِیٌّ»؛ «شمشیری جز ذوالفقار و جوانمردی چون علی (ع) نیست.»
در این نبرد، حضرت حمزه، حنظله، مصعب بن عمیر و تعدادی دیگر از بزرگان به شهادت رسیدند.
ایستادن روی کوه رمات و نگریستن به دامنه احد، هر فردی را متأسف و ناراحت می کند و به یاد خاطرهای تلخ و عبرتآموز میاندازد؛ ماجرای احُد درسی برای امروز و آینده مسلمانان است.
پیامبر (ص) فرمود: «احدکوهی استکه ما را دوست دارد و ما هم آن را دوست داریم».
مکّه معظّمه
اشاره
مکه، بلد الأمین، بلد الحرام، امّ القری و مرکز ظهو اسلام است. این شهر از آغاز خلقت و به خصوص از زمان حضرت ابراهیم: قداست خاصی داشته است. نخستین آیههای قرآن در این شهر نازل شد. اینجا، زادگاه حضرت رسول، امیر مؤمنان و فاطمه زهراست.
مکه یادگار ایثارهای ابراهیم و هاجر است؛ مکه، شکنجه گاه مسلمانان صدر اسلام است؛ مکه شهر خداست.
شهر مکه و بخشی از اطراف آن، محدوده حرم می باشد. حرم دارای احکام فقهی خاصی است.
فصل اول: مسجد الحرام
اشاره
مسجد الحرام قدیمیترین و معروفترین مسجد در تاریخ اسلام است؛ از آنجا که کعبه معظمه، بیت الله الحرام «(1)» نامیده شده، این عبادتگاه هم مسجد الحرام نام گرفت. این مسجد مبدأ معراج پیامبر (ص) بوده است.
امام صادق (ع) فرمودند: «هرگاه وارد مسجد الحرام میشوید، با پای برهنه و با خشوع وارد شوید.»
در حال حاضر، مسجد الحرام 100 در بزرگ و سه ورودی اصلی به نامهای باب السلام، باب العمر و باب ملک عبدالعزیز دارد.
این مسجد، با محاسبه زیر زمین، چهار طبقه است که گنجایش یک میلیون نمازگزار را دارد. همچنین مسجد دارای نه مناره می باشد.
1) 1. از امام صادق ع پرسیدند: چرا کعبه را« بیت الله الحرام» نامیدند؟ فرمود:« چون بر مشرکان حرام است وارد آن شوند.»
کعبه
کعبه نگین مسجد الحرام، نخستین خانه بر روی زمین، بیت العتیق و بیت المعمور است. این خانه به وسیله فرشتگان و سپس حضرت آدم بنا شد و ابراهیم خلیل آن را تجدید بنا کرد. هاجر و کودک شیرخوارش اسماعیل اولین ساکنان آن هستند.
در روایات آمده است: «نگاه به کعبه عبادت است و گناهان را از بین میبرد.»
دیوار کعبه از سنگ کبود رنگ، مایل به سفید به ارتفاع 85/ 14 متر، به طول 58/ 11 متر و 22/ 10 متر می باشد. ارتفاع در خانه کعبه از زمین 2 متر و ارتفاع حجرالأسود یک متر و 50 سانتیمتر می باشد.
پرده کعبه دو لایه دارد که پوشش ظاهری آن سیاه رنگ بوده و هر سال یک بار تعویض می گردد. در درون کعبه نیز سه ستون کنده کاری از چوب عود به قطر 25 سانتی متر وجود دارد.
هر یک از چهار گوشه کعبه را «ارکان کعبه» گویند و آنها عبارتاند از:
رکن حجر الأسود، رکن شامی، رکن غربی و رکن یمانی. «(1)»
حجر الأسود
سنگی بیضی شکل و سیاه رنگ در گوشه شرقیِ کعبه، درونِ محفظهای نقرهای و در رکن حجر الأسود، نزدیک درِ کعبه قرار دارد.
در فضیلت حجر الأسود روایات بسیار وجود دارد؛ از جمله این که پیامبر خدا (ص) فرمودند: «حجر الأسود دست خدا در زمین است؛ هرکس دست خود را بر آن بکشد، با خدا بیعت کرده که نا فرمانیاش نکند.»
امام صادق (ع) فرمودند: «حجر الأسود از بهشت است.»
نیز آن حضرت فرمودند: «در صورتی که کسی در اطراف حجر نبود و به راحتی امکان استلام و بوسیدن بود، آن را ببوسید و در وقت ازدحام،
1) 1. رکن یمانی، دارای فضیلت بسیاری است؛ مادر حضرت علی ع از شکاف این قسمت وارد کعبه شد و پس از به دنیا آوردن فرزند، از آنجا بیرون آمد. در فضیلت رکن یمانی روایات بسیاری وجود دارد؛ از جمله اینکه پیامبر ص فرمودند:« هیچگاه نزد رکن یمانی نرفتم مگر آنکه جبرئیل کنار آن ایستاده بود و برای لمس کننده آن، طلب آمرزش میکرد.»
از دور، بر او تکبیر بگویید.»
سنگ سیاهی در کنارخانه ایستاده است مست از شراب بوسه لب های پیغمبر
بشتاب شاید برلب های خشک سنگ ما را نهی، نوشاند از دریایی پیغمبر
همچنین فرمودند: «از چیزهایی که از زنان برداشته شده، استلام حجر الأسود است.»
بنابراین، لمس حجر الأسود مستحب است و کسی نمیتواند برای انجام آن، مرتکب خلاف شرع شود.
حجر اسماعیل
حجر اسماعیل میان رکن شامی و رکن غربی کعبه واقع است. این دیوار هلالی شکل زیر ناودان کعبه است «(1)». امام صادق (ع) فرمودند: «حجر، خانه اسماعیل است و قبر هاجر و اسماعیل در آن قرار دارد.»
حجر اسماعیل، محل وقوع معجزه «شقّ القمر» حضرت رسول (ص) است.
مقام ابراهیم
سنگیکه جای پای حضرت ابراهیم (ع) روی آن نقش بسته، «مقام ابراهیم» نام دارد. خداوند در قرآن می فرماید: فیهِ آیاتٌ بَیِّناتٌ مَقامُ إِبْراهیمَ ...؛ «در مسجد الحرام نشانههای روشن، از جمله مقام ابراهیم است.» «(2)»
آن حضرت هنگام تجدید بنای کعبه، روی این سنگ می رفت تا قسمتهای بالای دیوار کعبه را بالا ببرد و با اراده الهی، جای پاهای
ایشان، روی آن باقی مانده است.
اکنون مقام ابراهیم 13 متر با کعبه فاصله دارد و در محفظه ای قرار داده شده تا از آسیب های احتمالی محفوظ بماند.
صفا و مروه «1»
(1)» آنگاه که ابراهیم، هاجر و فرزند خُرد سالش اسماعیل را در سرزمین مکه گذاشت، پس از مدتی آبِ همراه آنان تمام شد و اسماعیل تشنه ماند.
هاجر در جست وجوی آب به کوه صفا رفت؛ در مروه سرابی دید، به مروه رفت، در کوه صفا سراب دید و تا هفت بار مسیر صفا و مروه را پیمود؛ سرانجام جبرئیل پای خود را بر زمین کوفت و زمزم «(2)» جوشید.
هم اکنون، مسعی (محل سعی میان صفا و مروه) سالن سر پوشیدهای به طول 400 متر
1) 1. خداوند در سوره بقره، آیه 158 می فرماید: إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَهَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَیْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَیْهِ أَنْ یَطَّوَّفَ بِهِما وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَیْراً فَإِنَّ اللَّهَ شاکِرٌ عَلیم؛« همانا صفا و مروه از شعائر خداست، پس کسی که حج خانه خدا یا عمره به جا آورد، باکی بر او نیست که سعی صفا و مروه را انجام دهد.»
2) 2. پیامبر ص فرمود:« بهترین چشمه جاری روی زمین، زمزم است» و به کسانی که ازمدینه به مکه مشرف می شدند، می فرمود:« برای من آب زمزم سوغات بیاورید.» امام صادق فرمود:« آب زمزم، شفای هر درد است.»
فصل دوم: آثار مذهبی مکه
غار حِرا
در چهار کیلومتری شمال مکه، کوهی است بلند به نام «کوه نور» یا «جبل النور» که در نزدیکی قلّه آن، غار «حِرا» قرار دارد.
حضرت محمد (ص) پیش از بعثت، در آنجا با خدا خلوت می کرد. خداوند، امین وحی، جبرئیل را در غار حرا بر پیامبر ناز ل کرد و وحی چنین آغاز شد:
«بخوان به نام پروردگارت که [هستی را] آفرید؛ او که انسان را از خون لخته آفرید؛ بخوان [و بدان که پروردگارت [از همه چیز]
گرامیتر است؛ خدایی که با قلم نوشتن آموخت و به انسان آنچه نمی دانست یاد داد.» «(1)»
غار ثور
«کوه ثور» در سه کیلومتری جنوب شهر مکه است که غار ثور بر روی آن واقع شده و پیامبر (ص) هنگام هجرت به سوی مدینه، سه شبانه روز در آن پنهان شد و خداوند با بستن تار عنکبوت بر دهانه غار، آن حضرت را از شرّ مشرکان نگاه داشت و پیامبر (ص) پس از رفع خطر به مدینه هجرت کرد. «(2)»
شعب ابی طالب
شعب ابی طالب، یا شعب علی، جایی است که مشرکان مکه، پیامبر خدا و بنی هاشم را حدود سه سال در آنجا محصور کردند و مردم را از دیدار و معامله با آنان منع نمودند. ابتدای این مکان، از محدوده توسعه یافته مقابل صفا و مروه آغاز می گردد.
زادگاه پیامبر اسلام، داخل شعب بوده و هم اکنون تابلوی «کتابخانه مکه مکرمه» بر آن مکان قرار دارد.
قبرستان ابوطالب
این قبرستان محوطه وسیعی است و در کنار پل حجون قرار دارد. اکنون قبرستان مردم مکه است و به نامهایی از جمله: حجون، جنه المعلّا و بنی هاشم شهرت دارد.
بعضی از شخصیتهای مدفون در این قبرستان عبارتاند از: عبدالمطّلب (جد پیامبر)، ابوطالب (پدر امیر مؤمنان) و خدیجه (همسر پیامبر).
صحرای عرفات
در شرق مکه، سه ناحیه مقدس وجود دارد که عبارتاند از: عرفات، مشعر و منا. حاجیان از ظهر روز نهم ذیحجه تا مغرب همان روز، باید در این مکان وقوف نمایند.
به گفته روایات، حضرت مهدی [همه ساله در چنین روزی،، در این مکان حضور می یابند.
گفتهاند که آدم و حوّا نیز در این سرزمین با هم آشنا شدند. این سرزمین محل توبه، اعتراف به گناهان و رحمت بیکران الهی است.
یکی از جاهای مهم عرفات «جبل الرحمه» کوه رحمت است؛ بالای این کوه، محل نماز حضرت ابراهیم و پیامبرخدا بوده است.
حضرت امام حسین (ع) در روز عرفه، دعای معروف عرفه را در کنار این کوه خوانده اند.
مشعر الحرام
مشعر، محدودهای میان عرفات و منا است. حاجیان بعد از مغرب روز نهم ذی حجه، از عرفات به سمت مشعر حرکت می کنند و آن شب را تا طلوع آفتاب روز بعد (عید قربان) در آنجا می مانند.
پس از مشعر و قبل از منا، منطقهای است به نام «وادی محسّر»؛ سپاهیان ابرهه که قصد تخریب کعبه را داشتند، در این مکان به هلاکت رسیدند. سوره فیل به این واقعه اشاره دارد.
سرزمین منا
حاجیان پس از طلوع آفتاب روز دهم ذی حجه، از مشعر حرکت می کنند و برای اعمال روزها و شبهای دهم، یازدهم و دوازدهم به منا وارد می شوند. بعضی از اعمال این روز عبارتاند از:
«رمی جمرات»؛ در این مکان، آدم شیطان را که در پیِ وی می رفت، با افکندن سنگریزه از خود راند. حاجیان به پیروی از آن حضرت، به هر یک از نمادهای سه گانه شیطان، هفت سنگ پرتاب می کنند.
«قربانی»؛ زنده نگه داشتن روح ایثار ابراهیم و تسلیم اسماعیل در برابر فرمان الهی است.
«تراشیدن یا کوتاه کردن موی سر»؛ پایان احرام حاجی است.
مسجد «خَیف»؛ یکی از مساجد مهم، منا است؛ پیامبر خدا در این مسجد بسیار نماز گزارده و در روایت آمده است که هفتاد نفر از پیامبران در آن نماز خواندهاند.
همچنین مسجد «بیعت» به یاد پیمان عقبه میان پیامبر (ص) و مردم یثرب در اینجا قرار دارد.
بخش چهارم: احکام و مناسک
فصل اول: اعمال عمره مفرده
اشاره
«عمره» در لغت به معنای زیارت است و در اصطلاح فقه، زیارت خانه خداست، با آداب و احکام ویژه آن. از آن جهت به آن «عمره مفرده» گویند که به تنهایی و جدای از حج «(1)
« عمره تمتع» مشتمل بر پنج عمل است که بسیار شبیه به عمره مفرده می باشد.« حج تمتع» نیز مشتمل بر سیزده عمل است که از روزهای نهم تا دوازدهم ذی حجه انجام می پذیرد.
» انجام می شود.عمره مفرده به خودیِ خود «مستحب» است و در اسلام به انجام آن، تأکید فراوان شده است؛ اما با آغاز آن و گفتن لبیک، ادامهاش تا پایان اعمال «واجب» خواهد بود.
1. احرام
زائران گرامی پس از اقامت در مدینه منوره، آنگاه که روانه مکه می شوند، باید در «مسجد شجره»- که در 10 کیلومتری مدینه
1) 1. حج، یکی از ارکان دین اسلام است و بر هر کسی که استطاعت داشته باشد، واجب است و در اصطلاح به آن« حج تمتع» گفته می شود. حج هر سال در ماه ذی حجه برگزار می شود و اعمال آن شامل دو بخش است: 1. عمره تمتع 2. حج تمتع.
واقع است- محرم شوند و برای انجام بقیه اعمال به سوی مکه حرکت کنند.
همچنین اگر افرادی بخواهند پس از اعمال عمره مفرده، عمره مفرده مجدد به جا آورند، باید به خارج حرم؛ مثلًا «تنعیم» یا «حدیبیه» یا «جِعرانه» رفته، از آنجا محرم شوند.
واجبات احرام
واجبات احرام سه چیز است
الف- نیت احرام
زائر خانه خدا باید احرام را با قصد انجام عمره مفرده و با نیت خالص آغاز کند و به همین نیت، لبیک بگوید و همه اعمال را برای رضای پروردگار به سرانجام برساند. البته لازم نیست نیت را به زبان آورد، بلکه همین مقدار که فرد بنا دارد اعمال عمره مفرده را آغاز کند و با همین قصد به پایان ببرد، کافی است.
ب- تلبیه
تلبیه؛ یعنی گفتن لبیک، و مقدار واجب آن، این جملات است:
«لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ، لَبَّیْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْک»
و احتیاط مستحب «(1)
« پذیرایم، خداوندا! دعوتت را پذیرایم. دعوتت را پذیرا هستم، بر این باورم که شریکی برایت نیست، تو را اجابت می کنم».
» است که پس از آن بگویند:«إِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَهَ لَکَ وَ الْمُلْکَ لَا شَرِیکَ لَکَ لَبَّیْک»
در ضمن باید ذکر لبیک را به عربی صحیح گفت و برای تمرین آن می توان از وجود روحانیون کاروان بهره جست. همچنین برای هفت مرتبه گفتن لبیک، ثواب زیادی ذکر شده است.
ج- لباس احرام
مردان، باید تمام لباس های دوخته خود را از تن در آورند (حتی لباسهای زیر و کوچک را)؛ و دو تکه لباس غیر دوخته بر تن کنند؛ یکی را مانند لنگ بر کمر ببندند و دیگری را بر شانه بیندازند.
بانوان می توانند در همان لباسی که بر تن دارند، مُحرم شوند و بیرون آوردن لباسهای دوخته و پوشیدن دو تکه پارچهای که مردان میپوشند، واجب نیست؛ هر چند مرسوم است که بانوان لباس سفید دوخته شده تهیه می کنند و فقط باید به یاد داشته باشیم که لباسها به هیچ وجه نازک نبوده، کاملًا ساده باشد و باید از پوشیدن هرگونه گلدوزی و تزیین خود داری کرد.
1) 1. مقلدین آیات عظام بهجت و صافی بنابر احتیاط واجب جمله دوم را نیز باید بگویند.
چند مسأله
اگر در حال احرام، بدن یا لباس مُحرم نجس شود، هر چند احرام و اعمال عمره باطل نمیشود؛ ولی بنابر احتیاط واجب، باید بدن را تطهیر و لباس را تطهیر یا تعویض کرد.
بانوان در حال احرام، بنابر احتیاط نباید لباس حریر بپوشند.
پیش از احرام، غسل کردن مستحب است و می توان این غسل را در هتل انجام داد. این غسل به نیت غسل احرام انجام میشود و میتوان به این نیت انجام داد که اگر احیاناً غسلی در سابق بر ما واجب بوده و انجام ندادهایم، به جای آن باشد.
1) 1. مباح؛ یعنی غصبی نباشد.
« همانا سپاس و نعمت و تمام هستی از آن تو است؛ برای تو همتایی نیست، گوش به فرمان تو هستم.»