مشخصات کتاب

سرشناسه:ماهنامه موعود،1376

عنوان و نام پدیدآور:شماره 1 ماهنامه موعود- فروردین و اردیبهشت 1376/ ماهنامه موعود

ناشر چاپی : ماهنامه موعود

مشخصات نشر دیجیتالی:اصفهان:مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان ۱۳90.

مشخصات ظاهری:نرم افزار تلفن همراه ، رایانه و ماهنامه

شماره 1 - فروردین و اردیبهشت 1376

متن سخنرانی مقام معظم رهبری درتاریخ 15شعبان سال 1375

متن سخنرانی مقام معظم رهبری درتاریخ 15شعبان سال 1375 در خجسته سالروز میلاد مبارک نجات بخش عالم بشریت ، حضرت بقیه الله الاعظم ولی عصر(علیه السلام) هزاران تن از اقشار مختلف مردم،در حسینیه امام خمینی 2 با حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی دیدار کردند.

مقام معظم رهبری در این دیدار ولادت با سعادت صاحب الامروالزمان مهدی موعود(علیه السلام) را به مستضعفان جهان، امت اسلام و ملت بزرگ ایران تبریک و تهنیت گفتند و فرمودند: «انتظار ظهور امام زمان(علیه السلام) به معنای انتظار برای پرشدن جهان از عدل و داد و عدالت برای همه انسانها، انتظار رفع ظلم از صحنه زندگی بشر و انتظار فرارسیدن دنیایی برتر از لحاظ معنوی و مادی است و بر همین اساس نیمه شعبان ، عید بسیار بزرگی است که جهان چشم انتظار مولود مبارک و معظم آن و بشریت تشنه رهبری و هدایت اوست.» حضرت آیت الله خامنه ای وجود حالت انتظار حضرت ولی عصر(علیه السلام) در دل آحاد مردم را یکی از الطاف خداوند بر مردم ایران در دوران انقلاب دانستند و فرمودند: «این بزرگوار در فضای ذهنی و معنوی جامعه ما حضور دارد و جوانان مؤمن و با اخلاص نیز با آن حضرت قلبا در ارتباط هستند.

این ارتباط به معنای حقیقی کلمه دو جانبه است و در حالات برجسته شور و محبت و احساس و عواطفی که ملت ایران نسبت به این بزرگوار دارند،

این ارتباط طرفینی است.» رهبر معظم انقلاب اسلامی انتظار ظهور امام زمان(علیه السلام) را موجب زنده شدن روح انتظار فرج در جوامع بشری دانستند و فرمودند: «انتظار به معنی اشتیاق انسان برای دسترسی به وضعی برتر و بالاتر است و این حالتی است که بشر همیشه باید در خود حفظ کند و پیوسته در حال انتظار فرج الهی باشد.» مقام معظم رهبری گشایش ابواب رحمت و معرفت و سرازیر شدن سرچشمه های معرفت بر دل انسان را یکی از عمومی ترین نمونه های انتظار فرج توصیف کردند و فرمودند: «در عالم معنویات انسان باید حمیت و تلاش تمام نشدنی خود را در جهت قرب کامل الی الله و معرفت حق قرار بدهد و در این راه به هیچ حدی نیز قانع نباشد زیرا همین معرفت حق است که موجب بریدن انسان از همه عوائق و موانع مادی در سیر به سوی کمال می شود.» حضرت آیت الله خامنه ای عادت دادن ملتها به وضعیت تحمیل شده از سوی قدرتهای جهانی را خواست استکبار و عوامل صهیونیزم بر شمردند و فرمودند: «استکبار جهانی و صهیونیزم در تلاش هستند تا ملتهای تحت سیطره آنان به وضع تحمیل شده عادت کنند و آن را ثابت ، ابدی و تغییرناپذیر بپندارند.

قدرتهای استکباری خواهان غفلت، خواب آلوده بودن، نداشتن آرمان و نیز عدم تحرک ملتها هستند و چنین وضعی را بهشت خود می دانند اما انتظار فرج موجب می شود که انسان به وضع موجود قانع نباشد و بخواهد به وضعی بهتر و برتر دست پیدا کند.» رهبر معظم انقلاب اسلامی ظهور حضرت بقیه الله امام زمان(علیه السلام) و ایجاد محیطی آکنده از عدل واقعی و عدل کامل الهی و اسلامی را بالاترین شرایط زندگی مادی

و معنوی انسان خواندند و فرمودند: «اگر فطرت انسانی تحت فشار قدرتهای استکباری مسخ و لگدمال نشود، دلها بطور فطری و طبیعی منتظر چنان آینده ای است و بدون تردید آن قدرت متکی بر عدل مطلق الهی پرچم برخواهد افراشت و امید است چشمهای منتظر مظلومان و مستضعفان ، بندگان صالح و نیز جوانان شایسته و مؤمن و فداکار ملت ایران آن روز و صاحب آن روز را درک کند.» مقام معظم رهبری به تلاش مستمر قدرتهای شیطانی برای از بین بردن فروغ امید در دل انسانها اشاره کردند و فرمودند: «مبنای کار قدرتهای طاغوتی بر این است که فروغ امید را در دلها بمیرانند و همه امیدها را به یک نقطه مادی یعنی پول و زخارف کم ارزش دنیا متمرکز کنند که سررشته آن نیز در دست خود آنهاست.

همه چیز را با حسابهای کمی و پولی محاسبه می کنند و معنویات را از حساب خارج می کنند و بویژه می کوشند که آن آینده موعود را از چشم ملتها دور نگهدارند.

اما ملتها باید امیدوار باشند تا این اراده تکوینی الهی تحقق پیدا کند.» حضرت آیت الله خامنه ای فراگیرشدن ظلم، طغیان و فساد از سوی مراکز قدرت امروز استکباری را در تمامی ادوار گذشته تاریخ بی نظیر خواندند و فرمودند: «قدرت جهنمی استکبار و صهیونیست امروز با تکیه بر پول و تبلیغات و استفاده از شعارهای ظاهر فریب مانند حقوق بشر، حقوق زن و حقوق اساسی ملتها برای تحمیل ظلم بر ملتها و ترویج فساد ، دورویی، تزویر و ریاکاری و نفاق در جوامع بشری تلاش می کند و در طول تاریخ چنین شرایطی وجود نداشته است اما برای تحقق ظهور امام

زمان(علیه السلام)، وجود ظلم و جور، شرط کافی نیست و وجود انسانهای صالح، انگیزه های قوی ، ایمانهای راسخ، گامهای استوار و نیز دلهای روشن نیز لازم و ضروریست.»

با مرزداران حریم تفکر شیعی

با مرزداران حریم تفکر شیعی علمای شیعه در طول دوران پرفراز و نشیب غیبت کبری همواره چون مرزدارانی جان برکف پاسدار حریم مقدس تفکر شیعی ، با همه ابعاد آن ، اعم از فقه ، حدیث، کلام و ...، بوده اند و در هر زمان که احساس کرده اند شیاطین جن و انس از روزنه ای قصد نفوذ و تجاوز به این حریم مقدس را داشته و در صدد ایجاد شبهه در اذهان ضعفای شیعه می باشند با تمام توش و توان خویش به مقابله با متجاوزان فرهنگی و غارتگران فکری پرداخته اند.

نکته مهمی که در بررسی آثار علمای گرانقدر شیعه به چشم می خورد این است که هرگز اشتغال آنها در عرصه هایی همچون فقه و حدیث، مانع از پرداختن به وظیفه اصلیشان; یعنی دفاع از حریم اعتقادات شیعی و تبیین و ترویج جانمایه تفکر شیعی ، و یا به عبارتی اندیشه ولایت نشده و آنها بطور مستمر خود را رویارو با جریانهایی که در صدد لطمه زدن به ارکان این اندیشه بوده اند ، می دیدند و از همین رو، بسته به مقتضیات زمان و با توجه به شبهاتی که در هر عصر متوجه تفکر ناب شیعی بوده است به تدوین کتابها و رساله هایی برای پاسخگویی و رد آن شبهات می پرداختند.

مروری بر آثار علمای بزرگواری همچون شیخ صدوق (م 381 ق)، شیخ مفید (328 -413 ق)، شیخ طوسی (385 - 460 ق)، علامه حلی (648 -726 ق)، علامه مجلسی (1037 - 1111 ق) و

... صحبت مدعای بالا را اثبات کرده و نشان می دهد که این بزرگان ، آنی از احوال شیعیان آل محمد(صلی الله علیه و آله)، غافل نشده و در هر زمینه که احساس کرده اند جامعه شیعه دچار ضعف و ناتوانی است به تالیف کتاب و رساله پرداخته اند.

سایر علمای شیعه نیز هر یک در عصر خود چونان خورشیدی درخشیده و به طالبان، نور و روشنایی و حیات و زندگی بخشیده اند.

اما در میان، موضوعات مختلفی که علمای پیشین بدانها پرداخته اند موضوع غیبت امام عصر7، از جایگاه خاصی برخوردار بوده است و علمای شیعه عنایتی خاص به این موضوع داشته و در این زمینه دست به تالیفات فراوانی زده اند، تا جایی که به نقل کتابشناس بزرگ شیعه مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی در «الذریعه افزون بر چهل کتاب و رساله با عنوان «الغیبة از سوی فقها، متکلمان و محدثان بزرگ شیعه در طی قرون متمادی به رشته تحریر درآمده است.⁽¹⁾که از جمله این بزرگان می توان به ابومحمد فضل بن شاذان (م 260 ق)، ابوجعفر محمد بن علی بن العزافر (م 323 ق)، ابوبکر محمد بن القاسم البغدادی (م 332 ق)، ابو عبدالله محمد بن ابراهیم بن جعفر النعمانی (م 360 ق)، ابوجعفر محمد بن علی بن حسین معروف به شیخ صدوق (م 381 ق) ، ابو عبد الله محمد بن محمد بن النعمان معروف به شیخ مفید (م 413 ق)، ابوالقاسم علی بن حسن الموسوی معروف به سید مرتضی علم الهدی (م 436 ق)، ابوجعفر محمد بن حسن بن علی معروف به شیخ طوسی (م 460 ق) و ... اشاره کرد.

حتی پاره ای از بزرگان شیعه به تالیف یک کتاب و رساله اکتفا نکرده و کتابها

و رساله های متعددی در زمینه موضوع غیبت موعود آخرالزمان تالیف کردند، چنانکه شیخ مفید با حدود سیزده رساله⁽¹⁾و شیخ صدوق⁽²⁾با حدود ده رساله در صدر این سلسله جلیله قرار دارند.

اما بدون تردید آنچه که همه این بزرگان را به تلاش و مجاهده برای زدودن زنگارهای جهل و خرافه از موضوع غیبت آخرین ذخیره الهی حضرت بقیة الله الاعظم(علیه السلام) واداشته ، شناخت و معرفتی بوده است که آنها نسبت به وظیفه خود در قبال موضوع یادشده داشته اند، وظیفه ای که از سوی امامان شیعه:، برای علمای این مذهب ترسیم شده و آنها را وا می دارد که با تمام توان خود در راه ترویج و تبلیغ این موضوع تلاش کنند.

چنانکه در روایتی که از امام هادی(علیه السلام) نقل شده وظیفه علمای شیعه در زمان غیبت بدین گونه تصویر شده است: «لولا من یبقی بعد غیبته قائمکم(علیه السلام) من العلماء الداعین الیه و الدالین علیه و الذابین عن دینه بحجج الله و المنقذین لضعفاء عبادالله من شباک ابلیس و مردته من فخاخ النواصب لمابقی احد الا ارتد عن دین الله و لکنهم الذین یمسکون ازمة قلوب ضعفاء الشیعة کمایمسک صاحب السفینة سکانها، اولئک هم الافضلون عندالله عزوجل.»⁽³⁾«اگر بعد از غیبت قائم شما نبودند علمایی که مردم را به سوی او می خوانند، و به سویی او را راهنمایی می کنند، و با برهانهای الهی از دین او پاسداری می کنند ، و بندگان بیچاره خدا را از دامهای ابلیس و پیروان او و همچنین از دامهای دشمنان اهل بیت رهایی می بخشند، هیچ کس بر دین خدا باقی نمی ماند.

اما علمای دین دلهای متزلزل شیعیان ناتوان را حفظ می کنند، هم چنانکه کشتیبان سکان کشتی را حفظ می کند.

این دسته از علما در نزد خداوند دارای مقام و فضیلت بسیاری هستند.» و در روایت دیگری نیز که از امام جعفر صادق(علیه السلام) نقل شده است می خوانیم: «علماء شیعتنا مرابطون فی الثغرالذی یلی ابلیس و عفاریته ، یمنعونهم عن الخروج علی ضعفاء شیعتنا و عن ان یتسلط علیهم ابلیس و شیعته و النواصب.»⁽¹⁾«علمای شیعه در مرزهایی که شیطان و ایادی او در پشت آنها کمین کرده اند پاسداری داده و آنها را از اینکه بر شیعیان ناتوان هجوم برند باز می دارند، و اجازه نمی دهند که شیطان و پیروان او و دشمنان اهل بیت بر ضعفای شیعه تسلط یابند. » همچنین در روایتی از امام جواد(علیه السلام) وظایف علمای دین به هنگام غیبت امام از جامعه چنین بیان شده است: «من تکفل بایتام آل محمد(صلی الله علیه و آله)المنقطعین عن امامهم، المتحیرین فی جهلهم، الاساری فی ایدی شیاطینهم و فی ایدی النواصب من اعدائنا، فاستنقذهم منهم و اخرجهم من حیرتهم و قهرالشیاطین برد وساوسهم و قهر الناصبین بحجج ربهم و دلائل ائمتهم، لیحفظوا عهدالله علی العباد بافضل الموانع ، باکثر من فضل السماء علی الارض و العرش والکرسی والحجب علی السماء.» «کسی که سرپرستی یتیمان ال محمد(صلی الله علیه و آله) را ، که از امام خود دورافتاده ، در نادانی خویش سرگرادن مانده و در دستان شیاطین و دشمنان اهل بیت گرفتار آمده اند ، به عهده گیرد و آنها را از چنگال دشمنان رهایی بخشد و از حیرت و جهالت خارج سازد و وسوسه های شیاطین را از آنها دور کند، و با دلایل پروردگارشان و برهانهای امامانشان دشمنان اهل بیت را مقهور سازد، تا عهد خدا بر بندگانش را به بهترین شکل حفظ نماید، برتری چنین شخصی بر سایر مردم از برتری آسمان بر زمین، و

برتری عرش و کرسی و حجابها بر آسمان بیشتر است، و او بر دیگر بندگان خدا فضیلت دارد همچنانکه ماه شب چهارده بر کوچکترین ستاره آسمان فضیلت دارد.»⁽¹⁾حال باید دید آیا ضرورتهایی که استوانه های فقاهت شیعه را به تدوین کتاب و نگارش رساله در زمینه شناخت آخرین حجت حق و دیگر موضوعات مرتبط یا غیبت امام عصر7 واداشته است از بین رفته است یا خیر؟ آیا آن نگرانی که خاطر شیخ صدوق را پریشان ساخته و او را وادار به تالیف کتاب «کمال الدین و تمام النعمة نمود، دیگر برطرف شده و جایی برای نگرانی خاطر باقی نمانده است!؟⁽²⁾آیا آن شبهات و سؤالات گوناگون پیرامون غیبت که شیخ مفید را وا می داشت برای پاسخ به آنها رساله های گوناگونی همچون «الفصول العشرة فی الغیبة⁽³⁾، «خمس رسائل فی اثبات الحجة⁽⁴⁾، «فی سبب استتار الحجة⁽⁵⁾و ... را به رشته تحریر درآورد دیگر از بین رفته است!؟ آیا آن احساس ضرورتی که شیخ طوسی را وادار می ساخت که با همه اشتغالات علمی و درگیری در عرصه هایی همچون فقه، تفسیر، حدیث و رجال دست به تالیف «کتاب الغیبة بزند، دیگر زمینه ای ندارد!؟ آیا دیگر هیچ خطری سرمایه اعتقادی شیعیان آل محمد(صلی الله علیه و آله) را تهدید نمی کند!؟ آیا دیگر ضعفای شیعه به چنان امنیتی دست یافته اند که مرزداران حریم تفکر شیعی بتوانند سلاح بر زمین گذاشته و پایان ماموریت خود را اعلام کنند!؟ آیا جوانان و نوجوانان کشور که به تعبیر امام راحل قدس سره «کشور ائمه هدی و کشور صاحب الزمان(علیه السلام)» است، به آن حدی از شناخت نسبت به حجت عصر رسیده اند که علمای شیعه و دعوت کنندگان به سوی قائم بتوانند با خاطری آسوده سر به بالین بگذارند!؟ آیا فکر می کنید همین که

در هر نیمه شعبان با چند سخنرانی از آن امام غایب یاد می کنیم و مردم را متوجه وظیفه خود نسبت به آن حضرت می سازیم برای زمینه سازی ظهور کافی است!؟ اینها سؤالهایی است که در مقطع کنونی متوجه علمای گرانقدر شیعه و بزرگ پاسداران حریم اعتقادات شیعی می باشد.

براستی آیا حوزه های علمیه شیعه ، علمای گرانقدر تشیع ، نهادها و مراکز فرهنگی ، تحقیقاتی و تبلیغاتی کشور دین خود را نسبت به صاحب اصلیشان ، آن وجود شریفی که امام راحل امت قدس سره در شانش فرمود: «رهبر همه شما و همه ما وجود مبارک بقیة الله است و باید ماها و شماها طوری رفتار کنیم که رضایت آن بزرگوار را که رضایت خداست به دست بیاوریم⁽¹⁾به انجام رسانده اند؟!

در حقیقت بهار و باران بهاری

در حقیقت بهار و باران بهاری در عبارت «السلام علی ربیع الانام که از زیارت نامه آن حضرت نقل شده، به امام زمان(علیه السلام) ، ربیع نام اطلاق گردیده است.

یکی از معانی ربیع، بهار است اما، معنای دیگر آن، باران بهاریست، که زمین را سرشار از نعمت و طراوت می سازد و گلها و گیاهان را زندگی نوین می دهد.

«طریحی در مجمع البحرین می نویسد: «الربیع: المطر فی الربیع، سمی ربیعا لان اول المطر یکون فیه و به ینبت الربیع. » یعنی ربیع، بارانی است که در بهار می بارد، این باران را ربیع گفته اند.

زیرا آغاز باران ، در فصل بهار می باشد و به سبب آن ، نباتات در این فصل می رویند و سرسبز و خرم می گردند.

در المنجد آمده است: « الحظ من الماء للارض . الربیع: مطرالربیع.» در بهاران ، زمین از باران بهره مند و پر نصیب می گردد. باران بهاری و این حظ و بهره

زمین از باران را ربیع گویند.

کلمه انام فقط شامل مردم و انسانها نمی شود، بلکه معنای عام و گسترده ای دارد که جن و انس را در بر می گیرد و بالاتر از آن ، به تمام موجودات زمین اطلاق می شود و حتی فراتر از آن ، همه هستی را در عالم امکان و هر پدیده ای را در نظام آفرینش، شامل می گردد.

مجمع البحرین در مفهوم این واژه چنین گفته است: «الانام بفتح الفاء: الجن و الانس و قیل: الانام ماعلی وجه الارض من جمیع الخلق و در المنجد گوید: «انم: الانام و الآنام: الخلق .» در عبارتی که از زیارت امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف نقل شد، حضرت بقیة الله(علیه السلام) «ربیع انام خوانده شده و وجود گرانقدرش تشبیه گردیده به فصل حیات آفرین بهار و باران ثمربخش بهاری.

آری، این نور ملکوتی و جلوه ایزدی ، همچون بهار، زندگی و نشاط می آفریند و دلهای مرده و قلبهای پژمرده را روح و صفا می بخشد، آنهم نه تنها برای آدمیان و نه فقط در محدوده جن و انس، بلکه در تمام جهان آفرینش.

هر پدیده ای بخواهد زنده شود و شادابی و طراوات معنوی به دست آورد و بصیرت و کمال حقیقی کسب کند و از نور معرفت و عرفان واقعی بهره مند شود، باید به آستان آن بزرگوار رو آورد ، از چشمه زلال ولایتش سیراب گردد، به درگاه وی توسل جوید و از آن رحمت واسعه الهی، استمداد نماید و فیض گیرد.

سید جمال الدین حجازی

مهدویت درعصرحاضر

مهدویت درعصرحاضر گفتگویی با حجة الاسلام والمسلمین شیخ علی کورانی،نویسنده لبنانی الاصل کتاب عصرظهور» برای گفتگو درباره مهدویت در عصر حاضر، (فرهنگ انتظار و نقش انقلاب اسلامی در

زمینه سازی ظهور موعود(علیه السلام) به حضور حجة الاسلام والمسلمین شیخ علی کورانی ، نویسنده لبنانی الاصل «عصر ظهور» و از علماء گرانمایه تشیع رسیدیم.

حاصل این مصاحبه صمیمانه را تقدیم خوانندگان موعود می نماییم.

موعود: با توجه به شناختی که حضرت عالی از کشورهای اسلامی عرب زبان دارید، جایگاه تفکر مهدویت و انتظار موعود آخرالزمان را در این کشورها، اعم از کشورهای شیعی مذهب یا اهل سنت چگونه می بینید و به نظر شما آنها تا چه حد از این موضوع شناخت دارند؟ - روشن است که تمام مسلمین در سرتاسر کشورهای عربی و اسلامی، اعتقاد به احادیث پیغمبر(صلی الله علیه و آله) درباره امام مهدی(علیه السلام) دارند و این اجماع است و همه متفق القولند که یک نفر از فرزندان پیغمبر(صلی الله علیه و آله) می آید و جهان را اصلاح می کند و او موعود است.

ولی تفاوتشان این است که در بعضی از کشورها، اعتقادشان راسخ و ثابت و قوی است و باصطلاح گرم و داغ است می روند دنبال اخبار امام مهدی(علیه السلام) .

می پرسند که کی محقق می شود؟ و در نظرشان این مساله عملی است.

آنها به تولد امام مهدی(علیه السلام) اعتقاد دارند و در افریقا و غیره معتقدند قطب زمین امام مهدی(علیه السلام) است اما در بعضی کشورها نه این اعتقاد ضعیف است.

موعود: ظاهرا این مساله در شمال افریقا رواج بیشتری دارد؟ - بله ، در بعضی از کشورها سابقه تاریخی دارد.

مثلا در شمال آفریقا « مرابطون ادعای مهدویت کردند.

در سودان مهدی سودانی صدسال قبل یا کمتر ادعای مهدویت کرد و با انگلیسی ها جنگید.

حتی در نیجریه «عثمان بن فوده در حدود کمتر از دویست سال پیش حکومتی تاسیس کرد و حکومتش صد سال طول کشید. او تاکید

داشت که مردمش توجه داشته باشند به امام مهدی(علیه السلام) و هکذا در جاهای مختلف.

موعود: آیا فکر می کنید در اقلیت بودن شیعیان در کشورهای سنی مذهب عامل مؤثری بوده در اینکه آنها توجه بیشتری به موضوع مهدویت داشته باشند تا شیعیانی که در کشور خود در اکثریت اند.

زمانی که اسرائیل لبنان را گرفت و مردم تحت یک فشار شدید داخلی و خارجی قرار گرفتند این توجه بیشتر شد.

یا در حالتهای پیروزی غیر معمولی هم اتفاق می افتد و مردم متوجه امام مهدی(علیه السلام) می شوند و سؤالات مختلف در ذهنشان شکل می گیرد.

همان چیزی که الان در فلسطین مطرح است و کتاب یا حدیث از امام مهدی(علیه السلام) بسرعت در داخل فلسطین منتشر می شود و همه می خوانند و معتقدند به امام مهدی(علیه السلام).

با اینکه بیشترشان سنی اند و اعتقاد دارند که هنوز حضرت متولد نشده اند.

می خواهم بگویم که در اقلیت بودن تنها مطرح نیست; بلکه فشار و شکست نظامی و سیاسی و یا پیروزی های غیرمعمولی مثل پیروزی «انقلاب اسلامی ایران هم می تواند عامل توجه بیشتر مردم به امام مهدی(علیه السلام) شود.

از آنجا که احادیثی در نزد اهل سنت و اهل تشیع هست که آغاز حرکت زمینه سازان حکومت امام مهدی(علیه السلام) را از ایران می دانند، بنابراین وقوع انقلاب اسلامی ایران و سابقه ذهنی موجود از اینگونه احادیث این سؤال را پیش می آورد که: آیا ارزش اساسی این انقلاب به دست مرحوم امام خمینی 1 از

نظر اعتقادی این است که زمینه ساز ظهور حضرت امام مهدی(علیه السلام) بشود؟ موعود: پس در مجموع به نظر شما پیروزی انقلاب اسلامی در گسترش فرهنگ انتظار و مهدویت مؤثر بوده است مخصوصا در کشوری مثل لبنان؟ - بله حتما مؤثر بوده است .

همانطور که گفتم در حالتهای شکست و فشار و یا پیروزی، مثل پیروزی انقلاب اسلامی ایران اصلا مردم سؤال می کردند: آیا مساله امام مهدی(علیه السلام) از اینجا شروع شده است؟ خیلی سؤالها پیش آمد.

بارها تمام نوشته های راجع به امام مهدی(علیه السلام) را مردم خواندند.

حتی غربیها و نه فقط مسلمین، حتی مسیحی ها. حال چرا مسیحی ها ؟ علتش این است که مساله امام مهدی(علیه السلام) به رجعت حضرت عیسی ارتباط دارد و غربیها به این اعتقاد خیلی اهمیت می دهند.

موعود: چگونه مسائلی نظیر ساختن فیلمهایی در زمینه قیام موعود آخر الرمان را که با هدف اراوه چهره ای نامناسب از این قیام توسط غربیها بعد از انقلاب اسلامی شروع شد چگونه ارزیابی می کنید؟

اینها سؤالهایشان راجع به امام مهدی(علیه السلام) زیاد شد و پیدا کردند یک شخصی از فرانسه در 500 سال پیش به نام «نوستر آداموس که منجم، طبیب و کشیش بود و اطلاعاتی از آینده نوشته بود.

یهودیها هم سوژه پیدا کردند و فیلمی ساختند در هالیوود که به مدت سه ماه از تمام شبکه های تلویزیون آمریکا پخش شد. فیلمش بدین مضمون است که پیش

بینی می کند که امام مهدی(علیه السلام) می آید و زمین جدید و ارض جدیدی به وجود می آورد و امریکا را می زند و پیروز می شود بر غرب، بعد و امریکا (غرب) با شوروی به توافق می رسند و پیمان می بندند بر علیه پسر پیغمبر که از مکه خارج می شود و شکستش می دهند.

این را خودشان بر نوشته های آداموس اضافه کردند و این فیلم را ساختند و پخش کردند. هدفشان هم این بود که بگویند به مردمشان که خطر اصلی بر علیه تمدن غرب از اسلام و از مکه است. الان آغازش با امام خمینی قدس سره است و فردا با امام مهدی(علیه السلام).

موعود: حال این مساله می تواند مطرح باشد که در مقابل این حرکتی که علیه تفکر مهدویت شروع شده مسلمین چه استفاده ای می توانند بکنند به این مساله انتظار و ترویج فرهنگ انتظار و مهدویت به عنوان عاملی برای مقابله با تهاجم فرهنگی غرب و حرکتهایی که می خواهد مسلمین را از خودشان تهی کند استفاده کرد.

آیا این توجه به مساله مهدویت و انتظار می تواند در برگشت مسلمین بهاصل خودشان مؤثر باشد؟ - حتما، الان اعتقاد به مهدویت عمومیت دارد و در میان مسلمین اعتقاد به پیروزی اسلام و مسلمین و تحقق وعده الهی، این یعنی امید، امید قطعی که فرهنگ اسلامی پیروز می شود.و این خیلی مهم است و خیلی تاثیر دارد.

اثباتش از این نظر و از نظرات دیگر خیلی مهم و مؤثر است. مثلا در اعتقادش به شخصیت و هویت انسان بسیار مؤثر است.

گاهی هم البته اثرات منفی دارد به این معنی که سوء استفاده از این اعتقاد بشود. البته از هر چیزی می شود سوء استفاده کرد ولی

ابعاد مثبت این اعتقاد بسیار زیاد است. موعود: حال اگر ما بخواهیم کمی قدم فراتر بنهیم و این مساله را مطرح کنیم که آیا می شود ما با توجه به فرهنگ انتظار، وضعیت موجود فرهنگی، اجتماعی و سیاسی کشورهای اسلامی را مورد نقد و ارزیابی قرار دهیم و در واقع بیاییم و مسائلی را مثل تعلیم و تربیت انسان منتظر، فرهنگ انسان منتظر یا شهرسازی انسان منتظر مطرح کنیم و از فرهنگ انتظار کمک بگیریم بریا دگرگون کردن وضعیت موجود کشورهای اسلامی و دگرگون کردن ساختار فرهنگی، اجتماعی آنها و هدایت وضعیت موجودشان به سمت مطلوبی که مورد نظر اسلام است؟

البته این خیلی مؤثر است که مردم میزان را به دست بیاورند. به نظر مردم هم امام مهدی(علیه السلام) از جانب خدا و پیغمبر است و کارش درست است. مردم بر اساس کارهایی که آن حضرت می خواهند بکند می توانند بفهمند که حیات امروزشان چقدر از آن موازین دور است.

یعنی بیاییم و از طریق اشاعه و معرفی اقدامات اصلاحی آن حضرت مردم را متوجه کنیم وگر نه نمی توانیم فرهنگ انتظار را از فرهنگ کنونی آنها جدا کنیم. بلکه باید مقدمات فرهنگ انتظار را تقویت کنیم.

موعود: اشاره کردید حرکتهایی در بعضی کشورها به عنوان مهدویت مطرح می شود از نظر شما زمینه این حرکتها و جریانها چیست و چگونه می شود جلو حرکتهای انحرافی را گرفت؟ - ظاهرا تا حدی می توان جلو این حرکتهای انحرافی را گرفت اما ادعای مهدویت برمی گردد به

ایامی که جبرئیل بر پیغمبر نازل شد و خبر تولد فرزندی به نام مهدی موعود(علیه السلام) داد. و ایشان مسلمین را در جریان قرار دادند و خیلی سریع موسی بن طلحة بن ابی عبید الله ادعای مهدویت کرد و ادعای مهدویت کردند و غیره و غیره و در شمال افریقا، در خود دمشق ادعای سفیانی کردند.

ادعای مهدویت کردند این فکر را نکنید که می شود جلویش را گرفت هر چه به زمان ظهور نزدیکتر شویم این ادعاها هم بیشتر می شود و ما می توانیم از صفات قطعی امام زمان(علیه السلام) که در منابع شیعه و سنی ثابت است جواب محکم بدهیم به آنها که ادعای مهدویت می کنند.

موعود: به عنوان آخرین سؤال لظفا نظرتان را درباره تاسیس مؤسسه فرهنگی موعود کخ به طور خاص محور فعالیتهای خود را مطالعات فرهنگی و تحقیقاتی ویژه حضرت صاحب الزمان(علیه السلام) قرار داده و همچنین دباره مجله موعود بفرمایید.

ولی باید متوجه بود که سلایق اشخاص در کارشان تاثیر نگذارد باید یک تصور جهانی از امام مهدی به جهانیان عرضه کنیم و این موضوع بسیار لازم و مهم است.

الحمد الله ایم مجله موعود که شما به نام حضرت منتشر کرده اید اقدام بسیار مفید و مهمی است امیدوارم که جذابتر هم بشود.

و همتی کنید و به زبانهای دیگر نیز ترجمه و چاپ کنید.

موعود: متشکریم که وقتتان را در اختیار ما گذاشتید.

انتظار آمیخته با جان و روح آدمی

انتظار آمیخته با جان و روح آدمی جشن

میلاد، انعکاس تمنای دست یابی به چشمه زلال ایمان و رستگاریست.

آرزوی دیدار تمامیت عدالت. جشن میلاد، تکرار نام و یاد شهسواریست که می آید و در صبحگاهی همه آیه های تاریکی را از دامان زمین می زداید. جشن میلاد ، ضرباهنگ اعتقاد شیعیان است در وقت غیبت خورشید امامت تا اعلام کند: انسان و زمین، به خود وانهاده نسیت . باشد تا بیاید و جشن میلاد بندگی تام خداوندگار هستی را مرحم دلهای خسته منتظران کند.

ان شاءالله در سالروز میلاد آن گوهر تابناک ، با خیلی از دوستان و مشتاقان که بر ما منت نهاده بودند در محل مؤسسه بگرد شمع و گل و شیرینی درآمدیم و با یاد همه مشتاقان گلگون کفن دشت ایران اسلامی به سوز نشستیم و ابیات زیبای شاعران و مداحان و کلام شیوای حجة الاسلام مهریزی را زیوربخش آن مجلس ساختیم.

و سهم دوستداران موعود، مطلبی با عنوان زیر که تقدیمشان می داریم.

قال امام الصادق(علیه السلام): «ان لنا دولة یجیی ء بهاالله اذا شاءثم قال: من سر ان یکون من اصحاب القائم(علیه السلام) فلینتظر ولیعمل بالورع و محاسن الاخلاق و هو منتظر»⁽¹⁾با تبریک سالروز ولادت مبارک امام زمان(علیه السلام) مطالبی پیرامون مساله انتظار خدمت عزیزان عرض می کنم.

به نظر می رسد برای تفسیر بحث انتظار که در منابع دینی ماآمده باید توجه داشته باشیم به زندگی خودمان تا دریابیم که زندگی انسان همیشه توام با انتظار است.

هر کسی در هر سنی و هر موقعیتی با انتظار زندگی می کند.

صبح که از خواب بیدار می شود منتظر شب است . شب که می خواهد بخوابد منتظر روز است. در دوران نوجوانی در انتظار جوانی است. همین که ازدواج کرد منتظر تولد بچه

است. به همین ترتیب همه لحظات زندگی ما سرشار از انتظار است. و این انتظار به زندگی ما تزریق نشده بلکه در آن موجود است و چون بازندگی ما عجین است قاعدتا باید از آن تعریف روشنی داشته باشیم.

به نظر می رسد که انتظار با سه رکن تحقق پیدا می کند .

رکن اول نارضایتی یا قانع نبودن به وضع موجود است . رکن دوم امید داشتن به آینده بهتر و رکن سوم حرکت و تلاش است .

آن که در دوره دبیرستان تحصیل می کند و می خواهد به دانشگاه برود یا از وضع موجود ناراضی است و یا به آن قانع نیست - که البته همیشه نارضایتی عامل نیست بلکه قانع نبودن و بهتر و بیشتر خواستن مطرح است - قانع نیست که دیپلم داشته باشد و امید دارد که بتواند به دوره عالیتری از تحصیل راه یابد. دیگر اینکه این توانایی را در خود می بیند پس حرکت و تلاش را ادامه می دهد و مقدماتش را فراهم می کند.

انتظار همین است و انتظار یعنی این سه رکنی که عرض کردم . تصور من این است که کار دین و دیانت تعمیق و توسعه آن چیزی است که انسانها در زندگی دارند.

به این معنی که دین کمتر چیزی را که در زندگی انسان نیست ایجاد می کند و شاید اصلا نتوانیم پیدا کنیم چیزی را که خلاف این باشد. به عبارت دیگر دین تفسیر انسان را از حیات توسعه می دهد و به او می فهماند که گمان نکن که زندگی تا اینجاست، نه ، زندگی وسیعتر است.

و سپس به دریافت انسان عمق می بخشد. یعنی; فکر نکن که زندگی

در همین لایه رویی و صوری خلاصه شده است. مثلا انسان در زندگی شکرگزار و سپاسگزار است. دین نمی آید که شکر کردن را به او بیاموزد بلکه دین این دریافت انسان را توسعه می دهد و عمیقتر می کند.

عبادت هم همین طور . اطاعت هم همین طور . در مساله انتظار هم دین یک چنین کاری کرده است . انسانها با انتظار زندگی می کنند. دین ، این انتظار را که جوهره زندگی آدمی است وسعت می بخشد و سپس آن را تعمیق می دهد.

یعنی چیزی را که انسان دارد، کاملتر می کند.

ما خود منتظر بودیم . مثلا منتظر بودیم که پسرمان داماد شود. دخترمان عروس شود. خودمان رشد کنیم . همه رشد کنند. همه عالم شوند . همه صالح شوند.

اینها انتظار است اما در حیطه زندگی فردی. اما دین می آید و این انتظاری را که در من است توسعه می دهد، یعنی که تو فقط منتظر بهبودی برای خود و اطرافیانت نباش! بلکه این انتظار را نسبت به همه افراد داشته باش ! یعنی برای همه نگران باش ! اگر کامل نیستند برای همه امید به کمال داشته باش و برای کمال همه حرکت کن! این توسعه دادن به وسیله دین است . اما، آنجا که تعمیق می بخشد این است که به انسان می گوید که انتظارت فقط در حیطه مسائل زندگی ظاهری نباشد.

تو انتظار ظهور حقیقت مطلق را داشته باش! تو انتظار تحقق عدالت مطلق را داشته باش! بنابراین اگر می بینیم این همه روایت و جود دارد درباره انتظار که «منتظر فرج باشید!»⁽¹⁾یا «افضل اهل هر زمان منتظران آن دورانند»⁽²⁾و بسیاری دیگر از تعبیرات که از پیامبر(صلی الله علیه و آله) به ما رسیده و

در آنها اشاره به امام زمان(علیه السلام) هم نشده است ، همین معنی کلی را به ما القا می کند⁽¹⁾که ما به بهبود زندگی انسانها امید داشته باشیم و در آن زمینه تلاش کنیم.

جانمایه و روح همه این روایتها اشاره به وجود مبارک امام زمان(علیه السلام) است، و گر نه این مبحث پیش از دوران غیبت هم مطرح بوده و بسیاری از آن روایات انتظار را مطرح می کردند و در سخنان منقول از ائمه: هم این تعابیر موجود است.

این تعبیرهای کلی در هر دوره ای قابل تحقق اند.

اما مرحله عالی و کامل آن با ظهور منجی موعود محقق می شود و در هر سال می توان در این انتظار ماند و نتایجش رادید.

تاکید بر این است که مرحله عالی و کامل آن با امام عصر(علیه السلام) به انجام می رسد.

پس دین انتظار را ایجاد نکرده بلکه آن را توسعه بخشیده و تعمیق داده است.

به عبارت دیگر دین با فطرت انسانی مخالفت نمی کند، بلکه، فطرت انسانی را می پروراند و آن را در مسیر تکاملی قرار می دهد حال برگردیم به اینکه ما برای انتظار در فطرت انسان سه وجه قائل شدیم:

1- نارضایتی از وضع موجود یا قانع نبودن به آن

2- امید داشتن به وضع مطلوب

3- حرکت و تلاش برای رسیدن به وضع مطلوب حال اگر بخواهیم این انگیزه ها را در ارتباط با ظهور حضرت در زندگی خود همراه کنیم، اول معرفت می خواهد دوم باور و سوم حرکت.

نخست ما باید به یک آگاهی برسیم.

آگاهی از اینکه این وضع خشنودکننده نیست یا قانع کننده نیست که این امر نیاز به مقایسه دارد . یعنی انسان زندگی خود و

همگنان خود را ببیند و آنها را مقایسه کند و برسد به اینکه این وضع قانع کننده یا راضی کننده نیست. به این معنی که اگر به این آگاهی نرسیده باشد و برسد به اینکه چیزی کم ندارد، مشکلی ندارد، او دیگر منتظر چه چیزی می تواند باشد!؟ بنابراین در مساله انتظار رکن اول کسب معرفت و آگاهی است . آگاهی که از مقایسه حاصل می شود.

رکن دوم باور است . همانکه در همه ادیان وجود دارد . چه آنها که اهل کتابند و چه آنان که اهل کتاب نیستند . باور به اینکه جهان به یک نهایت خوبی ختم خواهد شد. حال این عقیده را ما در دین خودمان اسلام و بطور خاص در مذهب تشیع نسبت به یک فرد خاص داریم و معتقدیم که وضع بهتر با ظهور او بروز خواهد کرد برخی دیگر معتقدند که بالاخره منجی و نجات دهنده ای خواهد آمد و عدالت را با همه ابعادش بدون هیچ ملاحظه ای در تمام صحنه های زندگی انسانها پیاده خواهد کرد.

رکن سوم حرکت و تلاش است یعنی هر کس به میزان توانایی خود در این زمینه و برای تحقق آن وضع گام بردارد . از این حرکت و تلاش در روایات ما به صورت سه دستور یا سه وظیفه یاد شده است .

امام صادق(علیه السلام) می فرمایند: «ان لنا دولة یجیی ء بهاالله اذا شاء...;من سر یکون من اصحاب القائم(علیه السلام) فلینتظر...» «ما دولت و حکومتی داریم و خدا هر گاه بخواهد این دولت ظهور خواهد کرد و اگر کسی خوشحال و خشنود می شود که از یاران مهدی(علیه السلام) باشد پس منتظر باشد.» و سپس انتظار را تفسیر می کنند. انتظار یعنی چه؟

«ولیعمل بالورع و محاسن الاخلاق و هو منتظر» طبق دستور زبان عربی جمله «هومنتظر» جمله حالیه است برای فعلهای قبلی، یعنی این کارها را انجام بدهد در حالی که منتظر است.

بنابراین می بینیم در این حدیث دو توصیه وجود دارد یعنی اولین کاری که در راستای حرکت انتظاری، انسان باید داشته باشد پرداختن به خود است و این حدیث بیان می کند که انسان باید از خود آغاز کند.

اگر منتظر مصلح است، باید در راستای صلاح گام بردارد و اگر منتظر عدالت مطلق است، باید خودش در راستای عدالت گام بردارد، و اهل ورع و پاکی باشد.

اهل پارسایی باشد اهل محاسن و مکارم اخلاق باشد. خود را بیاراید به خوبیها و محاسن اخلاق و همچنین خودش را و وجودش را تخلیه کند از آنچه که مانع می شود تا خوبیها در او تحقق پیدا کند چون تا ظرف وجودیش تخلیه نشود جایی برای ورود محاسن اخلاق در او نیست.

اول ورع و تقوی بعد محاسن اخلاق. بنابراین شخص منتظر اولین وظیفه اش و حرکتش حرکت در مسیر صلاح خودش است. در زندگی فردی و در سلوک شخصی.

انسان وقتی به کسی علاقه دارد، تلاش می کند تا مثل او باشد و حال اگر او مظهر خوبیهاست، مظهر عدالت و مظهر حقیقت و حقانیت است، منتظر هم باید یک انس و مشابهتی به او در خودش ایجاد کند .

ما وقتی می خواهیم به مجلس سوگواری برویم سعی می کنیم لباس تیره تر بپوشیم تا یک سنخیتی با صاحبان عزا در خود ایجاد کنیم.

اگر بخواهیم به مجلس جشن برویم سعی می کنیم لباس شاد بپوشیم تا با آن مجلس یک سنخیتی ایجاد کنیم.

به همین ترتیب هم انسانی که انتظار عدالت و صلاح مطلق را دارد باید آن سنخیت را در خود ایجاد کند.

جایی که مجلس عروسی است که پرچم عزا نمی زنند . جایی که مجلس ختم است چراغانی نمی کنند. شخصی هم که در دلش امید ظهور آقا را دارد و انتظار عدالت ایشان را می کشد که نباید پرچمش، پرچم ظلم باشد.

کسی که در خانه دلش امید به عدالت دارد سر در خانه اش را که نباید پرچم ظلم نصب کند. کسی که در دلش آرزوی حقیقت و حقانیت و انتظار موعود را دارد نباید زبان و رفتار و سلوک و کارهایش خلاف حق و حقیقت باشد.

پس شخص اول باید در زندگی فردی خود با مطلوبش ایجاد سنخیت کند. دومین وظیفه انسان منتظر، حرکت جمعی است. روایتی هست در فضیلت شهر قم و که می گوید: «یک زمانی دانش دین از کوفه رخت بر می بندد و از شهری به نام قم سر می زند و سپس از آنجا همه جا منتشر می شود.» «حتی لایبقی فی الارض مستضعف فی الدین حتی المخدرات فی الحجال⁽¹⁾

ج 14 ، ص 338 ; منتخب الاثر ، ص 443.

اگر وظیفه اول جهاد اکبر و جهاد نفس است، دومی جهاد کبیر است و جهاد فرهنگی و علمی. برخی جهاد را سه قسم می کنند. اکبر، کبیر و اصغر، جهاد اکبر آن سلوک و خودسازی نفسی است که گفتیم.

جهاد کبیر آن جهاد علمی و فرهنگی است که انسان در مسیر صلاح و رشد دیگران گام بر می دارد

. جهاد اصغر هم برای دین ما یک ضرورت و یک اضطرار است. در دینی که پیامش عدالت و صلح و انسانیت و مسالمت است ; جنگیدن اصل نیست. اما، گاهی اضطرار اقتضا می کند که انسان یک عضو از دست خود را قطع کند. چون بقیه جاها را فاسد می کند. بنابر این جهاد اصغر یا جنگیدن در دین ما یک اصل نیست، بلکه یک اضطرار است که گاهی جامعه انسانی به آن مبتلا می شود.

به هر حال باید دید جهاد کبیر به عهده چه کسی است و آیا غیر مسلمانان می آیند تا سخن دین ما را منتشر کنند!؟ یهودیان می آیند اسلام را تبلیغ کنند!؟ چه کسانی مبادرت به این کار می ورزند؟ البته آنها که باور دارند و دوست دارند . پس این جهاد علمی و فرهنگی در مسیر اشاعه دین و اشاعه سخنان کسی که انتظارش را می کشیم به عهده آنانی است که باور دارند و دوست دارند.

بنابراین جهاد کبیر دومین گام در مسیر حرکت است. روایت دیگری هم هست: «یخرج ناس من المشرق و یوطئون للمهدی سلطانه⁽¹⁾«گروهی از مشرق زمین قیام می کنند و زمینه ساز حکومت امام مهدی(علیه السلام) می شوند» این زمینه سازی به معنی جنگ نیست.

زمینه سازی نظامی نیست. زمینه سازی فرهنگی، علمی است. یعنی مردم در آن دوران به یک نوع باور می رسند که وقتی حق مطلق بیاید آن را می پذیرند.

بنابراین دین ما کمال را در صلاح خویش و اصلاح دیگران ، رشید شدن و مرشد بودن ، عالم شدن و معلم بودن می داند.

در سوره عصر می خوانیم: «والعصر، ان الانسان لفی خسر، الاالذین امنوا و عملوالصالحات و تواصوابالحق و تواصوا بالصبر» راجع به کلمه

«عصر» که در این سوره آمده چند احتمال گفته شده است: یکی اینکه، عصر یعنی یک زمان خاص که بعد از ظهر است ، احتمال دوم اینکه مراد از عصر زمان پیامبر(صلی الله علیه و آله) است و احتمال سوم هم این است که عصر در اینجا ، عصر امام زمان(علیه السلام) است. عصاره یعنی فشرده . عصر و یا فشرده همه خوبیها، همه انسانها ، همه دوره ها کیست ؟ یا امام زمان(علیه السلام) است یا دوره پیامبر(صلی الله علیه و آله).

لذا هر دو صادق است. پس «والعصر ان الانسان لفی خسر»; یعنی سوگند به آن عصاره کمال و انسانیت، که انسان ضرر می کند، مگر آنهایی که کامل و مکمل باشند. چهار مطلب در سوره عصر آمده است که دو مطلب از آنها فردی و دو مطلب دیگر جمعی است.

«آمنوا و عملواالصالحات ; یعنی خودش عالم و عامل شود، «تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر» خودش معلم و مصلح برای دیگران شود. زیرا رشید تنها در دین ما مطلوب نیست . زیرا رشیدی که مرشد باشد به کمال دست یافته است. عالمی که معلم باشد، کاملی که مکمل باشد.

فرق عابد و عالم هم همین است عابد خودش را می خواهد به مقصد برساند ولی عالم دیگران را هم می خواهد با خود ببرد. پس برای تحقق رکن سوم انتظار باید اول به خود پرداخت دوم در راه اصلاح دیگران تلاش کرد. روایت دیگری است از امام صادق(علیه السلام) که می فرمایند: «قیام امام زمان(علیه السلام) نشانه هایی دارد.» راوی می پرسد:

«قلت و ماهی جعلت فداک.» «آنها چیستند؟»

امام صادق(علیه السلام) می فرمایند:

«ذلک قول الله عزوجل: ولنبلونکم بشی ء من الخوف و الجوع و...»⁽¹⁾«این سخن خداوند که: شما را با گرسنگی و ترس

آزمایش می کنیم.»

اگر جهاد اکبر و جهاد کبیر جزء وظایف منتظران عصر غیبت است، مشکلات بهمراه دارد. هم جهاد اکبر این مشکلات را دارد و هم جهاد کبیر.

کسی که می خواهد خود را بسازد با این مشکلات روبرو می شود. و کسی که می خواهد دیگران را بسازد با این مشکلات درگیر است. این بلایی است که پایداری می خواهد اما اجر خوبی هم دارد، خداوند به آنهایی که گرفتار مصیبت می شوند وعده داده: «تتنزل علیهم الملائکه⁽¹⁾«فرشتگان بر آنها نازل می شوند.» در قرآن خداوند دو جا به دو گروه سلام و درود فرستاده است.

یکی به انبیاء و فرستادگان خودش⁽²⁾و دیگر به صابران و مقاومان⁽³⁾.

یعنی آنهایی که در مسیر ایفای مسؤولیت خودشان پایداری و مقاومت می کنند. امیدواریم خدای متعال همه ما را از منتظران واقعی قرار دهد. ان شاءالله

تشرفات بین نفی و اثبات

تشرفات بین نفی و اثبات یکی از مسائل قطعی و مسلم در میان علمای شیعه در طول قرون و اعصار این است که بعد از رحلت «علی بن محمد سمری قدس سره چهارمین نایب خاص حضرت بقیة الله(علیه السلام) در نیابت خاصه بسته شده و باب وکالت مسدود گشته و تا روز ظهور آن حضرت ، نایب خاصی در میان شیعه نخواهد بود.

شیعیان در این برهه از زمان ، مسائل شرعی خود را از علمای عامل و فقهای کاملی که قدرت استنباط احکام را دارا بوده ، با حلیه تقوا و فضیلت آراسته و از هوای نفس و تعلقات دنیا پیراسته باشند، فرا خواهند گرفت.

این مطلب نه تنها مورد اتفاق و اجماع همه علمای شیعه ، بلکه یکی از ضروریات مذهب شیعه به شمار می آید و لذا نیازی به استدلال

ندارد. یکی از شواهد زنده آن توقیعی است که روز نهم شعبان سال 329 ق (شش روز پیش از وفات علی بن محمد سمری) ⁽¹⁾از ناحیه مقدسه شرف صدور پیدا کرده است.

توقیع مذکور از سوی بسیاری از بزرگان نقل شده که در زیر به برخی از آنها اشاره می کنیم: شیخ صدوق (م 381 ق) این توقیع شریف را از شخصی به نام «ابومحمد حسن بن احمد مکتب نقل کرده که متن و ترجمه آن به قرار زیر است:

1- حدیث گفت برای ما ابومحمد حسن بن احمد مکتب: در سالی که شیخ علی بن محمد سمری رحمه الله علیه وفات کرد ، من در مدینة السلام [بغداد] بودم ، چند روز پیش از فوت او به خدمتش رفتم.

در آن هنگام که من حضور داشتم توقیعی برای مردم بیرون آورد که متن آن چنین بود: بسم الله الرحمن الرحیم یا علی بن محمد السمری ! اعظم الله اجر اخوانک فیک ، فانک میت ما بینک و بین ستة ایام ، فاجمع امرک و لاتوص الی احد یقوم مقامک بعد وفاتک ، فقد وقعت الغیبة الثانیة ، فلا ظهور الا بعد اذن الله عزوجل ، و ذلک بعد طول الامد و قسوة القلوب ، وامتلاءالارض جورا، و سیاتی شیعتی من یدعی المشاهدة، الا فمن ادعی المشاهدة قبل خروج السفیانی والصیحة فهو کاذب مفتر ، و لاحول و لا قوة الابالله العلی العظیم به نام خداوند بخشنده و مهربان ای علی بن محمد سمری! خداوند پاداش برادرانت را در سوک تو افزون کند، که تو از این تاریخ تا شش روز دیگر خواهی مرد، پس کارهای خود را فراهم کن، و به کسی وصیت نکن که

بعد از تو جانشین تو گردد، که غیبت دوم واقع شد، دیگر ظهوری نخواهد بود مگر به فرمان خداوند متعال ، و آن پس از طول مدت ، قساوت دلها و پر شدن زمین از جور و ستم خواهد بود.

در میان شیعیانم کس و یا کسانی خواهند بود که ادعای مشاهده مرا کنند، آگاه باشید که هر کس پیش از خروج سفیانی و صیحه آسمانی ادعای مشاهده کند، دروغگوی تهمت پیشه است، هیچ حول و قوه ای جز به اراده خداوند والا و بزرگ نیست.» حسن بن احمد مکتب (راوی حدیث) می گوید: «ما این توقیع را استنساخ نمودیم و از نزد او بیرون رفتیم ، چون روز ششم یک بار دیگر به نزد او رفتیم او را در حال احتضار یافتیم.» به او گفته شد: «بعد از شما جانشین شما کیست؟» او گفت: «لله امر هو بالغه ; «خداوند اراده ای دارد که خود آن را به انجام خواهد رسانید.» این بگفت و دیده از جهان فرو بست، و این آخرین سخنی بود که از او شنیده شد.⁽¹⁾

2- شیخ طوسی، (م 460 ق) نیز این توقیع را توسط جمعی از مشایخ خود ، از شیخ صدوق ، از حسن بن احمد مکتب روایت کرده ، جز اینکه به جای: «فقد وقعت الغیبة الثانیة ، «فقد وقعت الغیبة التامة و به جای: «فهو کاذب مفتر»، «فهو کذاب مفتر» آورده است. ⁽²⁾

3- امین الاسلام طبرسی، (م 548 ق) در کتاب «اعلام الوری از حسن بن احمد مکتب ⁽³⁾و در کتاب «تاج الموالید» مطابق روایت شیخ طوسی نقل کرده است. ⁽⁴⁾

4- ابومنصوراحمدبن علی طبرسی، از علمای قرن ششم ، در کتاب «احتجاج

با حذف سند مطابق نقل شیخ طوسی روایت کرده است. ⁽¹⁾

5 - قطب راوندی ، سعیدبن هبة الله ، (م 573 ق) در کتاب «خرائج از طریق شیخ صدوق روایت نموده ، جز اینکه به جای «الثانیه ،«التامه آورده است. ⁽²⁾

6- ابن حمزه ، عمادالدین محمد بن علی بن حمزه طوسی، از علمای قرن ششم، در کتاب «الثاقب فی المناقب با حذف اسناد از حسن بن احمد مکتب مطابق نقل قطب راوندی روایت کرده است. ⁽³⁾

7- علی بن عیسی اربلی، (م 693 ق) در کتاب «کشف الغمه مطابق روایت شیخ طوسی نقل کرده است. ⁽⁴⁾

8 - علی بن یونس بیاضی، (م 877 ق) در کتاب «الصراط المستقیم از طریق شیخ صدوق مطابق نقل شیخ طوسی روایت کرده است. ⁽⁵⁾

9- سیدعلی نیلی، از علمای قرن نهم، ⁽⁶⁾در کتاب «منتخب الانوار المضئته از طریق سعد بن عبدالله، از حسن بن احمد مکتب، مطابق نقل قطب راوندی روایت کرده است. ⁽⁷⁾

10- شیخ حر عاملی ، (م 1104 ق) در کتاب «اثبات الهداة از طریق شیخ طوسی، از شیخ صدوق - با تلخیص - روایت کرده است. ⁽⁸⁾

11- علامه مجلسی، مولی محمد باقر، (م 1110 ق) در کتاب «بحار الانوار» از غیبت شیخ طوسی و احتجاج طبرسی روایت کرده است. ⁽⁹⁾

12- محدث نوری ، حسین بن محمد تقی نوری طبرسی (م 1320 ق) در کتاب «جنة الماوی ⁽¹⁰⁾و «نجم ثاقب از غیبت طوسی و احتجاج طبرسی روایت کرده است. ⁽¹¹⁾

13- صاحب مکیال، حاج میرزا محمد تقی موسوی اصفهانی، (م 1348 ق) در کتاب ارزشمند «مکیال المکارم از طریق شیخ صدوق روایت کرده است. ⁽¹²⁾

14- محدث قمی، حاج شیخ عباس (م 1359 ق) در کتاب «سفینة البحار» آن

را باختصار روایت کرده است. ⁽¹⁾

15- شیخ علی اکبر نهاوندی (م 1363 ق) در کتاب «العبقری الحسان از طریق علامه مجلسی ، از شیخ طوسی روایت کرده است. ⁽²⁾این بود متن ، ترجمه و منابع توقیع شریفی که بر اساس روایت شیخ صدوق در آخرین روزهای غیبت صغری و در آستانه غیبت کبری از ناحیه مقدسه حضرت بقیة الله(علیه السلام) توسط چهارمین نایب خاص آن حضرت شرف صدور یافته است. از این توقیع شریف نکاتی استفاده می شود که در اینجا اشاره می کنیم:

1- علی بن محمد سمری آخرین نایب خاص حضرت مهدی(علیه السلام) است . با وفات او در سفارت بسته شده ، دیگر احدی به عنوان نایب خاص در میان شیعیان نخواهد بود.

2- با مرگ سمری غیبت نخستین (غیبت صغری) به پایان رسیده ، غیبت دوم (غیبت کبری) آغاز شده است.

3- غیبت کبری آن قدر طولانی خواهد بود که دلها را قساوت بگیرد و زمین پر از جور و ستم گردد.

4- ظهور حضرت ولی عصر(علیه السلام) جز به فرمان حضرت احدیت ، آن هم در آینده ای بسیار دور (نسبت به تاریخ صدور توقیع) نخواهد بود.

5 - در این مدت افرادی پیدا خواهند شد که ادعای مشاهده حضرت حجت (علیه السلام) را خواهند کرد.

6- هر کس پیش از خروج سفیانی و ندای آسمانی ادعای مشاهده کند، دروغگو و تهمت پیشه است. دلالت این توقیع بر سپری شدن دوران سفارت و نیابت خاصه، و این که علی بن محمدسمری آخرین نایب خاص بوده، دیگر نایب خاصی در میان امت نخواهد بود، بسیار صریح و روشن است و این مطلب مورد اتفاق و اجماع همه علمای شیعه ، بلکه از ضروریات

مذهب شیعه به شمار می آید و لذا نیازی به بحث و استدلال ندارد. همچنین دلالت این توقیع بر بطلان مدعیان مهدویت و بابیت تا روز خروج سفیانی و ندای آسمانی بسیار صریح و روشن است و به اتفاق همه علمای شیعه و به ضرورت مذهب شیعه ، همه مدعیان بابیت و مهدویت که در گذشته بوده و احیانا در آینده پیدا شوند، دروغگو ، شیاد و حقه باز هستند، این مطلب نیز نیازی به بحث و استدلال ندارد. آنچه در پیرامون این توقیع لازم به بحث و بررسی است نکات زیر می باشد:

1- آیا سند این توقیع درست است ؟ و می توان به آن اعتماد کرد یا نه؟

2- آیا «حسن بن احمد مکتب ، تنها راوی توقیع ، در منابع رجالی توثیق شده است ؟

3- آیا روایات دیگر ضعف سند آن را جبران می کنند؟

4- آیا منظور از «ظهور» در این توقیع ظهور اصطلاحی است؟

5 - منظور از «مشاهده در این توقیع چیست؟

6- آیااین توقیع قلم سرخ بر همه تشرفات می کشد؟

7- آیاتاکنون فقهای بزرگ شیعه گفتار صریحی در مورد امکان دیدار حضرت در عهد غیبت کبری فرموده اند؟

8 - آیا ناقلان اخبار و راویان آثار - که این توقیع را در منابع حدیثی خود آورده اند - به این معنی ملتزم شده اند که از تشرفات سخن نگویند یا هر کدام فصلی را به سرگذشت دیدار کنندگان اختصاص داده اند؟ چرا ؟

9- آیا این بزرگان برای توجیه کار خود دلائلی ارائه داده اند؟

10- آیا بر اساس روایات وارد شده از معصومین(علیه السلام) کسی در غیبت کبری به محضر آن کعبه مقصود مشرف می شود یا نه؟