مشخصات کتاب

سرشناسه:ماهنامه موعود،1376

عنوان و نام پدیدآور:شماره 3 - مرداد و شهریور 1376/ ماهنامه موعود

ناشر چاپی : ماهنامه موعود

مشخصات نشر دیجیتالی:اصفهان:مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان 1390.

مشخصات ظاهری:نرم افزار تلفن همراه ، رایانه و ماهنامه

امام مهدی(علیه السلام) درکلام نبی اکرم(صلی الله علیه و آله)

امام مهدی(علیه السلام) درکلام نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) آنگاه که گردآمدگان در غدیر خم، چشم بر دهان محمد مصطفی صلی الله علیه و آله دوختند تا در جمع یکصدوبیست هزار نفری خود، سخنانش را بشنوند.

نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) پس از حمد و ثنای خداوند و دعوت مردم به سوی خاندان گرامی نبوت و چنگ زدن به ریسمان ولایت علی بن ابیطالب(علیه السلام) فرمودند:

«ای گروه مردمان! آن نور خدای تبارک و تعالی در من قرار گرفت و پس از آن در وجود علی(علیه السلام)، آنگاه از او در نسلش تا «قائم المهدی(علیه السلام)» که بازگیرنده حق است و جلب کننده همه حقوق ازدست رفته ما.

«الا انه الغراف من البحرالعمیق . آگاه باشید که او نهری خروشان از اقیانوسی بیکران است.

-...آگاه باشید که او یاور دین خدای تبارک و تعالی است.

-...آگاه باشید که او هر دانشمندی را به دانش وهر نادانی را به نادانی می شناسد.

-...آگاه باشید که او برگزیده و انتخاب شده خداوند است.

-...آگاه باشید که اووارث هر دانش و دربرگیرنده آن است.

-...آگاه باشید که او آنچه بگوید از پروردگارش می گوید و هشداردهنده به امر ایمان است.

-...آگاه باشید که او رشید و کامل و نیرومند و متین است.

-...آگاه باشید که فرمانروایی جهان هستی به او واگذار شده است.

-...آگاه باشید که هر کس از (پیامبران و امامان) پیش از او، نوید آمدنش را داده اند.

-...آگاه باشید که او تنها حجت بازمانده خداوند است، بعد از او حجتی نیست، حقی جز با او و نوری جز در پیش اونیست.

-... آگاه باشید که احدی بر او چیره نیست و کسی او را شکست ندهد .

-...آگاه باشید که او ولی خدا در روی زمین، و داور او در میان مردم و امین او در آشکار و نهان است.

بحار الانوار، ج 37، صص 213 - 211. «گروه پژوهشی موعود»

هادی اهل بیت علیهم السلام

هادی اهل بیت ولادت او در روز آدینه بود، هشت شب گذشته بود از ربیع الاخر سال 232 ق، لقبش هادی، زکی ، سراج و عسکری بود. نام مادرش حدیث، غزال و سوسن بود و فرزندانش خلف قائم، مهدی (علیه السلام) بود، موسی ، جعفر، ابراهیم، فاطمه، عایشه و دلاله بودند و شیخ المفید; می گوید:

ما او را به جز قائم

فرزندی دیگر نمی دانیم. بدرستی که کریمترین و سخی ترین مردم عصر خود بود و در روایات است که: روزی در مجلس عبیداله بن خاقان که متولی املاک و خراج شهر قم بود ذکر علویان و مذهب ایشان به میان آمد. همگان بنای بر عداوت و دشنام اهل بیت نهادند اما، آنگاه که سخن به «امام هادی رسید، عبیدالله بن خاقان گفت:

«من، در سامرا مردی را چون ابومحمدالحسن العسکری بن علی نقی از علویان در سیرت و عفاف و بزرگواری ندیده و نمی شناسم.» و همو نقل کرد که روزی، در مجلس پدرم ایستاده بودم که حاجبان خبر ورود ابومحمد بن الرضا(علیه السلام) را دادند. من در عجب ماندم از اینکه حاجبان در حضور پدر من بر خلاف معمول این میهمان تازه وارد را به کنیه خواندند. چرا که نزد او هیچ کس را جز خلیفه و یا ولیعهد به کنیه صدا نمی کردند. دیدم مردی گندمگون ، بلند بالا و زیباروی با هیاتی خاص وارد شد. پدرم از جای برخاست و به پیشباز او رفت. چنانکه هیچ کس را بسان او اکرام نکرده بود. دست بر گردن او انداخت و روی سینه اش را بوسید و وی را بر بلندای مجلس نشاند و خود نزد وی به ادب بنشست. با وی سخن می گفت و خود را فدای او می ساخت. آنگاه که این میهمان گرامی پدرم رفت، از حاجبان و غلامان پرسیدم:

وای بر شما! که بود که شما در نزد پدرم او را به کنیه خواندید؟ گفتند: آن مرد از علویان بود. او را حسن بن علی می خوانند. معروف به ابن الرضا. در عجب مانده بودم از آنچه دیدم و

آنچه پدرم در حق او روا داشت تا شب هنگام که فرصتی برای گفتگو با پدر دست داد. چون نماز به جای آورد و بنشست نزد او رفتم و آنچه را که دیده بودم با وی در میان نهادم و پرسیدم: آن مرد که بود که بامداد نزد تو آمد و او را با اکرام تمام بدرقه کردی و خود را و مادر و پدر را فدای وی کردی؟ گفت: ای پسر! او امام زمان است و رافضیان او را به امامت خود پذیرفته اند. او حسن عسکری بن علی نقی معروف به ابن الرضا است. آنگاه زمانی خاموش شد و سپس ادامه داد:

ای پسر! اگر خلاف و امامت و حکومت از خلفای بنی عباس زایل شود، از بنی هاشم هیچ کس به قدر او شایسته خلافت نیست. به سبب فضل و عفاف و اخلاق نیکو که در وی جمع است. اگر پدر وی را می دیدی درمی یافتی که بس بزرگ و فاضل است. ازاین رو نزد من هیچ کس از بنی هاشم و قاضیان و فقها به اندازه وی در خور تعظیم و اکرام و بزرگداشت نبود. قدرش نزد من انگاه بزرگ شد که از میان دوست و دشمن هیچکس رانیافتم مگر آنکه ذکر نیکوی وی می گفت و بر وی ثنا می فرستاد.

گوشه ای از معجزات وی زید بن علی روایت کرد: روزی ابی محمدعسکری(علیه السلام) مشغول گفتگو بودم تا به منزل ایشان رسیدیم. انگاه که قصد بازگشت کردم فرمود که: بایست و به منزل وارد شو. اطاعت کرده وارد شدم. صد دینار به من داد و فرمود: این همه را صرف کنیزک خود کن که وفات کرده است. من تعجب

کردم، زیرا وقتی که از خانه خارج می شود کنیزک را تندرست تر از همیشه دیده بودم. القصه چون به خانه رسیدم کنیزک رامرده یافتم.

محمد بن علی بن موسی گفت: روزگاری تنگی و فقر عجیبی روی به ما آورد. پدرم به من گفت: بیا تا به نزد ابی محمد عسکری(علیه السلام) رویم و احوال خود را با او در میان بگذاریم تا ما را نوازش کند و از تنگی برهاند. و هیچکدام تا به آن روز آن حضرت را ندیده بودیم.

به راه افتادیم و در راه با یکدیگر گرم گفتگو بودیم. پدرم گفت: ای کاش مراپانصد درهم عطا کند. دویست درهم را برای جامه و دویست درهم را برای آرد خواهم داد و صد درهم را برای توشه راه خرج خواهم نمود. من گفتم: ای کاش سیصددرهم نیز به من بخشد. صد درهم را برای خرید درازگوشی خرج خواهم کرد و صد درهم را جامه خواهم خرید و بقیه را صرف توشه سفر خواهم کرد. چون در سرای حضرت امام رسیدیم، غلامی بیرون آمدو گفت: «درآیید»! وارد شدیم و سلام کردیم. امام به پدرم فرمود: چرا دیر به ملاقات ما آمدی؟ گفت:

ای آقای من ، شرم داشتم که با این حال و روز به خدمت شما درآیم. پس مدتی نزد حضرت ماندیم. چون از خانه بیرون آمدیم غلام آمد و گفت: این زری است که مولایم برای شما فرستاده است. پس پانصد درم به پدرم داد و سیصد درم به من .

به خانه رفتیم و آن همه را صرف معاش کردیم. برکتهای بسیاری از آن درهمها ظاهر شد چنانکه امروز ،

دو هزار درهم درآمد حاصل آن است. اسماعیل بن علی بن عبداله روایت کرد که: روزی بر سر راه ابومحمد عسکری(علیه السلام) نشستم. چون به نزدیک من رسید از فقر و ناداری شکایت و گله سر دادم و سوگند خوردم که مرا یک درهم نیست تا با آن غذایی خورم. امام گفت: سوگند دورغ می خوری در حالی که دویست دینار در زیر خاک کرده ای - آنگاه روی به غلام خود کرد و گفت: «آنچه با توست به او بده غلام صددینار به من داد. آنگاه امام گفت:

«تو آن دینارها را که در زیر خاک پنهان ساخته ای نخواهی یافت.» و برفت . آن صد دینار را صرف مایحتاج خود ساختم تاآنکه هیچ پولی در دستم نماند. بقصد خارج کردن آن دویست دینار از زیر خاک خارج شدم اما هر چه جستم نیافتم.

پسر من پیش از این مخفیگاه دینارها را دانسته بود، همه رابر گرفته و بگریخته بود و هیچ از آن به دست من نرسید. آن امام را بیست و هشت سال عمر بیشتر نبود و در عهد «معتمد بن جعفر بن المتوکل امام معصوم در روز آدینه، شت شب گذشته از ماه ربیع الاول شهید شد.

ایشان را در سرای خودشان در شهر سامرا ، هم آنجاکه پدر بزرگوارش را دفن کرده بودند به خاک سپردند. صلوات الله علیهما و علی المهدی(علیه السلام)

برگرفته از:راحة الارواح ،

تالیف: ابوسعید حسن بن حسین شفیعی سبزواری

نقش مردم در نسبت با موعود آخرالزمان و ظهور منجی آخرین

نقش مردم در نسبت با موعود آخرالزمان و ظهور منجی آخرین در شماره پیشین ، قسمت اول از گفتگو با «آیت الله محمدعلی گرامی از استادان حوزه علمیه قم و از

شاگردان حضرت امام خمینی قدس سره را که در برگیرنده موضوع «غیبت حضرت صاحب الزمان(علیه السلام)» و «جایگاه امام معصوم در نسبت با کل هستی بود حضور خوانندگان موعود تقدیم کردیم. آنچه می خوانید بخش پایانی این گفتگو است: موعود: نقش مردم در ایجاد زمینه غیبت حضرت ولی عصر (علیه السلام) چگونه است؟ به بیان دیگر آیا عدم حضور امام میان مردم ، معلول عدم آمادگی و شایستگی مردم است یا ریشه در مشیت الهی دارد؟ آیت الله گرامی: قطعا آمادگی مردم دخیل است . باید پیش از هر چیز یک پذیرش عمومی مهیا باشد. عدالت آن بزرگوار، چیزی نیست که حتی گروههایی از خواص مردم تحمل آن را داشته باشند. این ماجرا در تاریخ تکرار شده است.

در زمان حکومت حضرت علی(علیه السلام) بسیاری از نزدیکان امام از عدالت آن حضرت به سمت معاویه فراری شدند. در روایت است که وقتی حضرت ظهور می کند، خداوند دست ایشان را بر سر مردم می گذارد و عقول آنها را به کمال می رساند. «اذا قام قائمنا وضع الله یده علی روس العباد و جمع بها عقولهم و کملت به احلامهم ⁽¹⁾معلوم می شود که پیش از ظهور، اندیشه ها نارس و ناقص بوده اند. این نارسایی در عقول برمی گردد به درک مردم از خدا، از هستی، از عدالت و خیلی چیزهای دیگر . معنای دیگری هم برای این حدیث می توان در نظر گرفت و آن اینکه که هنگام تولد حضرت و زمان شهادت پدر گرامی شان،امام حسن عسکری(علیه السلام)، زمانه به هیچ روی آمادگی پذیرش حضرت قائم(علیه السلام) را نداشت، هم مردم و هم حکومت صلاحیت درک امام را نداشتند. شاید به خاطر همین بود که بردن اسم حضرت ممنوع بود، برای اینکه اصلا کسی

از حاکمان نفهمد که چنین شخصیتی میان شیعیان وجود دارد. اما اگر دلیل عدم ذکر نام ایشان از باب حرمت نهادن به وجود مقدسش باشد، شامل همه مردم از همان ابتدا تا حال می شود.

ممکن است کسی بگوید اگر چنین دلیلی دارد، پس چرا ذکر نام پیامبر(صلی الله علیه و آله) جایز است; چون احترام ایشان نیز از واجبات است؟ این برمی گردد به حکومت حضرت مهدی(علیه السلام) .

حکومت حضرتش، غیراز حکومت پیامبر(صلی الله علیه و آله) است. این یک حکومت دیگری است که به لحاظ شرایط زمانی خاص است. به هر حال یکی از دلایل عدم جواز ذکر نام حضرت همان تقیه است . حکومت که مخالف بود; مردم هم همه شیعه نبودند ، شیعه ها هم گرفتار اختلافات سختی شده بودند. گروههای بسیاری در میان شیعیان بودند که عقاید انحرافی پیدا کرده بودند و فرقه محسوب می شدند. بسیاری از این انشعابات از امام هفتم به بعد بود. اینکه در میان ما رسم است که پس از سلام به سیدالشهداء (علیه السلام) به امام رضا(علیه السلام) و بعد از آن به امام زمان(علیه السلام) سلام می کنند، علتش همان اختلافاتی است که در مورد آنها پدید آمد و ما می خواهیم با چنین سلامهایی در واقع خطمشی عقیدتی - سیاسی خودمان را ترسیم کنیم ; یعنی در عین تولی به آن بزرگواران ، از مخالفان آنان تبری می کنیم و اعلام برائتی است از کسانی که در امامت این سه بزرگوار تردید دارند. منتها بعدها اوضاع قدری بهتر شد، بخصوص با تشکیل حکومتهای شیعی مثل «آل بویه و «صفویه ، تشیع پر و بال گرفت و بیش از

پیش اظهار وجود کرد.

این حکومتها نقش مؤثری در گستردگی و استحکام تشیع در ایران و در دنیا داشتند . البته اینها همه در حد اهتمام به ظواهر بود. چون اگر واقعا به احکام اسلام رعایت وعمل شود ، خیلی ها بریده می شوند . شما ببینید در میان احکام اسلامی ، دستوراتی است که واقعا عمل به آنها در حال حاضر سخت است، یعنی برای ما که تا حالا تن به آنها نداده ایم سخت است. مثلا اینکه اگر کسی از سوراخ دیوار به درون خانه ای نگاه کند ، صاحبخانه حق دارد چشم او را کور کند، درحال حاضر چقدر قابل پذیرش و عمل است. همانها که می گویند ما درد دین داریم، تا چه اندازه آمادگی عمل به این احکام را دارند. آن وقت می آییم و می گوییم که خیر، این احکام طور دیگری هستند و باید آنها را با زمانه وفق داد. آیا تکالیف ما این است؟ تفسیر دیگری دارند؟ یا ما از واقعیتهای دین خیلی فاصله گرفته ایم؟ مثلا هنوز کسانی هستند که باور ندارند جمع ثروت (فی حد ذاته) منعی ندارد، اینها ممکن است با تمسک به آیاتی مانند «... کی لایکون دولة بین الاغنیاء منکم ⁽¹⁾و یا آیه «والذین یکنزون الذهب و الفضه و لاینفقونها فی سبیل الله فبشرهم بعذاب الیم ⁽²⁾(آیه کنز) بخواهند خط و مشی دیگری در جامعه ترسیم کنند. اما حقیقت دین چیز دیگری است و ما می خواهیم همه این حقایق را با حال و هوای خودمان مطابق کنیم. در روایتی که هم نعمانی در کتاب «الغیبة و هم شیخ صدوق در «اکمال الدین آن را نقل کرده اند آمده است که: «خداوند پیش از

ظهور حکومت را میان گروههای مختلف می گرداند تا کسی مدعی نشود که اگر حکومت و دولت دست ما بود بهتر عمل می کردیم . ⁽¹⁾بنابر مفاد حدیث دیگری «هر قدر که امر نزدیک شود ، تقیه سخت و شدیدتر می شود»; «کلما قرب هذاالامر اشتدت التقیه ، حالا این امر ، ظهور است یا تولد حضرت، اختلاف است . من پیش از اینها یک روایتی در ذهنم بود که هر چه می گردم ماخذ آن را پیدا نمی کنم. روایت این است: «سیاتی علی الناس زمان لا یستطیع احد ان یقول ربی الله زمانی بر مردم خواهد رسید که کسی نتواند بگوید پروردگار من خداست. مضمون این روایت آن نیست که وقتی خواهد آمد که کسی یارای استقامت در مسیرالله را ندارد، چون این «سیاتی نمی خواهد، الان هم کمابیش این طور است . «زمانی خواهد آمد» یعنی وضعیت خاصی است که در برهه هایی از زمان مصداق دارد. راجع به اینکه فساد و جور زمین را چنان می گیرد که از عدالت خبری نخواهد بود، روایت متواتری از سوی شیعه نقل شده است و گروهی از محدثان اهل تسنن هم در کتابهای خود نوشته اند; منظورم همان حدیث معروف است که می گوید: «فیملاءالارض به قسطا و عدلا کما ملئت جورا و ظلما» ⁽²⁾زمانی که دنیا سرشار از ظلم و جور می شود، خداوند به نیرو و وجود مقدس مهدی(علیه السلام) ورق را برمی گرداند. معلوم می شود که در آن زمان ارتباط مردم با دین و خدا سست شده است و کسی آشکارا دعوی دیانت نمی کند. آنجا هم که فرمود: «لایستطیع احد ان یقول ربی الله نه اینکه کسی در خانه خود چنین جراتی ندارد، خیر، یعنی کسی آشکارا و در

حضور همگان چنین سخنی بر زبان نمی آورد. موعود: در اول صحبتهایتان فرمودید خداوند به هنگام ظهور دست حضرت را بر سر مردم می گذارد و بدین وسیله عقلهای آنها کامل می شود، این به چه معناست؟ آیت الله گرامی: این دست ممکن است ، دست قدرت باشد. یعنی امام به مردم رشد فکری می دهد و آنها را برای ظهور آماده می کند و ممکن است ، خداوند شرایط اجتماعی را طوری کند که مردم خودشان بتدریج رشد فکری پیدا کنند. موعود: اگر این طور باشد، پس همیشه برای ظهور وقت مناسبی است، چون خداوند می تواند هر وقت که بخواهد مردم را آماده کند. آیت الله گرامی: خیر. این طور نیست . عنایت در عالم طبیعت مجرای طبیعی دارد. ارزش این کار به این است که مردم خودشان آماده بشوند. یعنی بعد از دیدن انواع و اقسام حکومتها و یاس از همه مدعیان عدالت ، چشم به ایشان بدوزند. خداوند که نمی خواهد معجزه کند. اگر بنا بر معجزه باشد، شکل قضایا خیلی فرق می کند. مردم باید بفهمند و آن چنان انتظار ظهور را بکشند که عاشق به انتظار معشوق می نشیند، والا انقلاب نخواهد بود فقط یک قدرت نمایی از سوی خداوند است. موعود: در دو قرن و نیمی که امامت شیعه در میان مردم حضور داشت، نحوه ارتباط مردم با ایشان و چگونگی حضور امام در جامعه خیلی متفاوت است. یعنی ارتباط بتدریج کم و کمتر می شود. تا آنجا که «مسعودی نقل می کند: حضرت هادی(علیه السلام) حتی با خواص یارانشان از «ورای حجاب سخن می گفتند. ⁽¹⁾آیا این بدان معناست که هر چه جلوتر می آییم سزاواری مردم برای درک حضور و ملاقات با امام زمان

خود کمتر می شده است؟ آیت الله گرامی: تاریخ ما از این جهت فراز و نشیبهای شگفت انگیزی دارد. مثلا در سالهایی که حضرت زین العابدین(علیه السلام)، امام بودند، شمار شیعیان خیلی اندک بود، به طوری که می توان آنهارا شمرد. به همین خاطر امام سعی می فرمودند خودشان بیرون بیایند، چون اصلا کسی سراغ ایشان نمی رفت. امام این وضعیت اسفبار را با حضور خود در میان مردم جبران می کردند. اینکه نوشته اند امام سجاد(علیه السلام) روزی از بازار عبور می کردند ، دیدند که قصابی سر گوسفندی را می برد; از او پرسیدند آیا به او آب داده بودی یا نه؟ و یا دیگر حکایتهای که از آن حضرت نقل شده است همه به خاطر این بوده که با گفتگو و حضور فعال در کوچه و بازار مردم را متوجه غفلت خودشان کنند. امام می خواست از طریق یادآوری ماجرای کربلا، مردم را بیدار کنند و بیشتر از این هم در آن زمان ممکن نبود . یک وقتهایی هم دعایی را به کسی تعلیم می دادند تا با زبان دعا معارف شیعی را زنده نگهدارند. فقط در دوران امامت حضرت امام محمد باقر و امام صادق (علیه السلام) قدری گشایش بود. آن هم نه در همه سالهای حیات آن بزرگواران چون همه شنیده ایم که کسی می خواست در مورد مساله ای که برایش پیش آمده بود از امام استفسار کند، هر چه کرد نتوانست به امام صادق(علیه السلام) دست پیدا کند. آخر مجبور شد در هیات خیارفروش به خانه امام بیاید و مشکل خود را با آن حضرت در میان بگذارد. غیبت برای همه امامان ما بوده است ، به این معنا که آن بزرگواران همه در حصر و حبس بودند. بعضی

کمتر، بعضی بیشتر. حتی امام رضا(علیه السلام) که بظاهر از همه آزادتر بودند، خیلی تقیه می کردند. وقتی به آن حضرت گفتند گروهی از شیعیان شما از قم آمده اند برای زیارت و ملاقات با شما، امام آنها را دو ماه منتظر نگاهداشت. بعد که خیلی برایشان پیغام دادند که شیعیان شما منتظرند. امام فرمود: این قدر نگویید شیعه ، شیعه ; «انما الشیعة من شایع علیا»; شیعه ، پیرو علی(علیه السلام) است . در واقع امام می خواست تحزب را بشکند و از ایجاد این تصور که شیعیان به عنوان یک حزب مشغول فعالیت هستند، جلوگیری کند. چرا که در غیر این صورت گرفتار اذیت و آزار مامون می شدند. در زمان امام جواد ، امام هادی و امام عسکری: که همگی در زمان خود به ابن الرضا مشهور بودند اوضاع خیلی بدتر شد. اینها همه همان غیبت است . وقتی هم که ماه مهدی(علیه السلام) به برج امامت رسید، امام با غیبت صغرا زمینه را برای غیبت طولانی خود آماده کردند. این غیبتهای پی در پی به علت بی ظرفیتی و نالایقی مردم بود. موعود: اگر بپذیریم که حضور و غیبت امام(علیه السلام) در جامعه رابطه مستقیم با شایستگی های مردم دارد، برای آماده سازی و ایجاد زمینه مساعد جهت ظهور حضرت ، چه باید کرد؟ آیت الله گرامی: این مساله هم مثل هر مساله دیگر نیاز به دو نوع تمرین دارد: فکری و عملی . تمرین عملی ، با تبلیغ عدالت اسلامی و شناساندن حقیقت دین صورت می پذیرد. این تصور غلطی است که بعضی فکر کرده اند آمادگی برای ظهور یعنی آوردن چند سلاح گرم و سرد به خانه! تبلیغ و آمادگی

برای ظهور، آراسته شدن به عدالت و دادگستری است. همه باید این نوع آمادگی را پیدا کنند; یعنی خودشان را به عدل و قسط بیارایند، از مردم عادی گرفته تا سران مملکت . اینکه می بینیم امام راحل بعد از رحلت فقط یک خانه کوچک در قم داشتند، معلوم می شود که ایشان خودشان را برای ظهور آماده کرده بودند. سرباز امام زمان بودن، سنخیت می خواهد ; سنخیت و هماهنگی با امام در عدالت و گرنه تهیه سلاح که از هر کسی ساخته است. «سید قطب در کتاب «عدالت اجتماعی در اسلام نقل می کند که کسی امام علی(علیه السلام) را در یکی از مناطق ییلاقی کوفه دید که از سرما می لرزد. بعد به امام گفت: چرا لباس پشمی نمی پوشید؟ حضرت فرمود: ندارم . گفت: شما که رئیس مملکت پهناور اسلامی هستید و همه سرمایه های کشور در اختیار شماست. امام فرمود: در اختیار من هست ولی مال من نیست. امام در زمان ظهورشان از مردم توقع عدالت دارند. کسی فکر نکند که امام مثلا فقط از مردم می خواهد که میگساری نکنند. اینکه کار مهمی نیست. امام از همه می خواهند حلال و حرام را رعایت کنند، هر کسی به حق خود قانع باشد و.... یکی از دوستان ما می گفت که کسی در حضور یکی از مراجع گفت: خدا کند که امام زمان(علیه السلام) زودتر ظهور کند. آن مرجع بزرگوار گفت: آقا بیایند چه می شود؟ گفت: وضع ما بهتر از این می شود. فرمودند: از کجا معلوم که وضع تو بهتر می شود. تو خیال می کنی وقتی امام تشریف بیاورند، تو را می کنند مرجع و صاحب رساله و اعتبار؟ ممکن است به شما

بگویند برو خیابانها را جارو کن! به هر حال آنچه مسلم است این است که با تشریف فرمایی امام زمان(علیه السلام) هر کسی در مکان و جایگاه شایسته خود می نشیند و این برای خیلی ها سخت خواهد بود. به خاطر همین مهمترین فعالیت برای آماده سازی و ایجاد زمینه برای ظهور حضرتش ، عادت دادن عوام و خواص به عدل است. چون مردمی که به عدالت تن ندهند، تحمل حکومت مهدی(علیه السلام) بر آنها سخت خواهد بود. مسلمانها یک بار امتحان خود را در زمان حکومت عدل علی(علیه السلام) ، پس داده اند. ما هنوز دقیقا نمی فهمیم که چرا علی(علیه السلام) آهن گداخته را به دست عقیل نزدیک کرد. حداقل من نمی فهم . عقیل واقعا نیازمند بود، حضرت می توانست یک کاری برای او بکند، دست کم می گفت: برادر! مرا ببخش ، ندارم . چرا آهن گداخته را به رخ او کشید؟ چون اینها را نمی فهمیم می افتیم به جان سند روایات; یک جوری روایت را انکار می کنیم. امیرالمؤمنین(علیه السلام) در عهدنامه مالک می فرماید: «مالک ! خواص را دور خودت جمع نکن. عوام را بگیر» ⁽¹⁾. اینها فرازهایی از تاریخ ما هستند که باید آینده را با آنها روشن کرد. عادل بودن و به مردم درس عدالت دادن کار هرکسی نیست . غیر از مراتب علمی است که هر کس با چند سال زحمت و مطالعه بدان دست بیابد. من از سالهایی که خدمت امام می رسیدم برای درس، خاطره ای دارم که به نظر من خیلی غیر عادی بود. خدا رحمت کند حضرت امام را ، ایشان در مسجد اعظم قم درس فقه می گفتند. گوشه مسجد چند تا طلبه هم با صدای بلند مباحثه می کردند. شاگردان

امام دائما به آنها تذکر می دادند و گاهی هم اعتراض می کردند. امام بر آشفت و گفت: «به آنها چه کار دارید؟ اگر آنها از ما زودتر آمده باشند، ما نمی توانیم مانع مباحثه آنها بشویم . این برای ما غیرمعمول بود. چون یک طرف امام بود و طرف دیگر چند تا طلبه ساده و بی اسم و رسم. منظور اینکه باید تمرین عملی داشت و تمرین عملی نزدیک شدن به عدل است. یکی از کسانی که در این مقام خیلی آمادگی زیاد و وجود با برکتی داشت، مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حائری بود. ایشان خیلی موفق بود. من توفیق آن بزرگوار را در اخلاص و توسلش به اهل بیت(علیه السلام) می دانم. می گویند وقتی سامرا مشرف بودند، شبهای تاسوعا و عاشورا خودش طلبه ها را جمع می کرد، می رفت میان آنهاسینه می زد، و مثل هر شیعه ساده و بی پیرایه ای عزاداری می کرد. قم هم که بودند شبیه همین کارها را داشتند. در مورد آقای بروجردی من خودم یادم هست که ایشان از مدرسه فیضیه ، جلوی عزاداران به راه می افتادند و از طرف دارالشفا می آمدند داخل صحن آستانه. مرحوم حاج شیخ ، شهریه طلبه های ایرانی را از طرف مرحوم میرزای شیرازی می دادند. سرمایه زیادی بود. با این وجود در همه این مدت یک عبا برای خودشان نخریدند و همیشه با همان عبای پاره سر درس حاضر می شدند. این یعنی همان تمرین عملی که عرض می کردم. اما تمرین فکری ، با خواندن زیارت نامه هایی مانند «جامعه کبیره «دعای ندبه و «عهدنامه است. نباید میان جملات زیارات ، حرف دیگری زد ، تصنیف خواند و یا سخنرانی کرد. چون آن تمرین فکری لازم را

بر هم می زند . سند این دعاها محتوای آنهاست. اینها از باب «قضایا فیاساتها معها» است ، یعنی نیازی به سند ندارند. آفتاب آمد دلیل آفتاب گر دلیلت باید از وی رو متاب انتظار فرج یک تمرین فکری است. اگر نگوییم متواتر ، دست کم مستفیض است که «افضل اعمال امتی، انتظار الفرج من الله عزوجل.» ⁽¹⁾در روایت دیگری که اهل سنت هم نقل کرده اند، مسلمانان صدر اسلام وقتی می خواستند از هم جدا بشوند، سوره «والعصر» را می خواندند. الان ما در چنین وقتی به یکدیگر می گوییم خداحافظ، بعضی می گویند «یا علی . ممکن است گروهی بگویند: «به امید دیدار» و ... اما در زمان رسول الله مردم سوره والعصر را برای هم می خواندند; «والعصر . ان الانسان لفی خسر. الاالذین آمنوا و عملواالصالحات و تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر». یعنی الان که از هم جدا می شویم یادمان باشد که مشکلات بسیار است، ما باید همدیگر را به صبر و عمل صالح سفارش کنیم، بی صبر و استقامت راه به جایی نخواهیم برد. انتظار فرج ، باید شعار شیعه باشد. یعنی همواره همدیگر را به انتظار و یادآوری فرج و ظهور امام دعوت کنیم. چرا پیشینیان ما روزهای جمعه با اسب و سلاح از شهر خارج می شدند. این یک کار نمادین و تمثیلی بود. برای اینکه یادشان نرود که فرج و ظهوری در راه است . حرمت نهادن به مراجع ، همین فلسفه را دارد. ما به این بزرگان احترام می گذاریم ، تکریم می کنیم چون امام اینها را نواب خود خوانده است. حضرت مهدی(علیه السلام) خودشان فرموده اند که در حوادث به اینها مراجعه کنید. احترام به این نایبان ،

زمینه ای است برای گردن نهادن در برابر حکومت مهدی(علیه السلام) . باید از همین جاها شروع کرد. اینها همان تمرینهای فکری و عملی است که می گفتم. موعود: تحلیل شما از313 نفری که در رکاب امام هستند چیست؟ آیت الله گرامی: ممکن است منظور از این 313 نفر، سران باشند ، نه همه یاران حضرت ، خود ظهور همراه با اعجازهایی است . نه اینکه همه وسایل از غیب آماده می شود. اما ظهور حضرت با عجایب و غرایبی توام خواهدبود. غیر از ظهور خیلی چیزهای دیگر که مربوط به ایشان می شود، معجزه است. خود تولد حضرت همین طور بود. در کتاب «الکامل ابن اثیر و «تاریخ عرب و روم » به قلم فضلیوف روسی که دکتر شعیره ترجمه کرده، آمده است که در سالهای 244 تا 248 ق جنگهایی بین سپاه اسلام و روم شرقی (بیزانس) در گرفت. در آن سالها امام عسکری(علیه السلام) شانزده ساله بودند. امام هادی(علیه السلام) ایشان را به خواهرشان ، حکیمه خاتون ، سپردند. امام زمان (روحی فداه) سال 255 تولد یافتند. این تاریخها کاملا با هم همخوانی دارند. هانری کربن هم در کتاب «امام المنتظر» اینها را می گوید، و از مادر حضرت «نرگس خاتون به شاهزاده رومی یاد می کند، بعد هم همه قصه را همان طور که همه شنیده ایم می گوید. ببینید اینها قابل پیش بینی و تحلیل نیست. یک تقدیری در کار است که یک خانم از بیزانس بیاید عربستان ، آنجا با یکی از فرزندان رسول خدا7 ازدواج بکند و ... تقدیر چه بوده و چرا این طور شده است؟ ما نمی دانیم. منظورم این است که حیات ، غیبت و ظهور حضرت همه اش غیر

عادی است و این ذخیره الهی کاملا از طرف خداوند اداره می شوند. یکی از مراجع معاصر در سال 1343 یا 1344 به بنده فرمودند: امام به زودی ظهور می کنند.من عرض کردم: ولی بسیاری از علایم هنوز دیده نشده است. ایشان فرمودند: همه این علایم ممکن است ظرف دو سه ماه ظاهر شوند. یعنی این امکان و احتمال است که به طور جهشی همه علایم تحقق بیابد و یا ممکن است همان روال طبیعی و تدریجی خود را طی کند. به هر حال انسان کاملی که زندگی ، تولد و همه آنچه به ایشان مربوط است با اعجاز و خرق عادت توام بوده ، ظهورشان نیز ممکن است به همین منوال باشد. موعود: در روایات علایم بسیاری برای ظهور ذکر شده ، اما تطبیق آنها همیشه مساله است. ما بسیاری از اتفاقات زمان خودمان را به علامت ظهور تفسیر می کنیم . اما باید ابتدا یک معیار و دستگاه معرفتی برای این تطبیق ها به وجود آورد. آیت الله گرامی: در تطبیق علایم باید خیلی وسواس داشت. تعیین مصداق قطعی برای علایم کار آسانی نیست. خیلی از این تعیین مصداقها ، همراه با گرایشهای فکری، سیاسی است. همین روایت «رجل من اهل قم یدعواالناس الی الحق ...» ⁽¹⁾را تا به حال بر بسیاری از بزرگان تطبیق کرده اند. یک وقتی می گفتند منظور نواب صفوی است . گاهی با آقای بروجردی تطبیق می کردند و اخیرا هم آن را مرحوم امام تطبیق کرده اند. نمی توان در تعیین مصداق قاطعانه سخن گفت . کسروی در کتاب خود که درباره مشروطه است می گوید: در تهران طرفداران استبداد و مشروطه خواهان میتینگهایی داشتند و هر کدام در آن گردهمایی ها

از روایات و آیات برای استحکام و تبلیغ خود استفاده می کردند. موعود: از وظایف شیعیان در عصر غیبت بگویید. آیت الله گرامی: مهمترین وظیفه همان عمل به فرموده امام(علیه السلام) است: «و اما الحوادث الواقعه فارجعوا فیها الی رواة احادیثنا فانهم حجتی علیکم و انا حجة الله علیهم ⁽¹⁾در هر مساله ای باید رفت سراغ مراجع. احترام به آنان ، احترام به ولی عصر (علیه السلام) است. امام در مکاتبه ای که با «اسحاق بن یعقوب دارند، می فرمایند: در «حوادث واقعه به ایشان (مراجع و روات احادیث) مراجعه کنید. بعضی گفته اند ، مراد امام از حوادث واقعه ، روابط سیاسی است. حوادث سیاسی ، جزیی از مسایل دینی ماست. اگر منظور از سیاست ، اداره کشور به نحو شرعی و دینی است، این سیاست، عین دیانت است ، سیاستی که ما آن را نفی می کنیم ، دغل بازیهای سیاستمداران بی دین است. بنابراین اساسی ترین وظیفه مسلمانان در عصر غیبت ، ایجاد پیوند و ارتباط با نایبان حضرت است. حتی تکریم و احترام این بزرگان ، موجب بخشودگی گناهان می شود. چون احترام به پیامبر(صلی الله علیه و آله) و اهل بیت(علیه السلام) چنین ارمغانی دارد. در سوره حجرات می خوانیم: «ان الذین یغضون اصواتهم عند رسول الله اولئک الذین امتحن الله قلوبهم للتقوی لهم مغفرة و اجر عظیم ⁽²⁾کسانی که پیش پیامبر خدا صدایشان را فرو می کشند، همان کسانی هستند که خدا دلهایشان را برای پرهیزگاری امتحان کرده است آنان را آمرزش و پاداشی بزرگ است. این آیه در مورد احترام به پیغمبر(صلی الله علیه و آله) است. احترام به مراجع هم به نوعی احترام و حرمت نهادن به پیامبر(صلی الله علیه و آله) است. هر قدر

که مراجعه به ایشان بیشتر باشد، در واقع امام زمان(علیه السلام) مرکزیت و محوریت بیشتری در جامعه پیدا می کنند. یک وظیفه مهم دیگر ما، ذکر دائم تاریخ مربوط به حضرت است. این وضعیت خوبی نیست که مردم - حتی اهل علم - اطلاعات دقیق و گسترده ای راجع به ایشان ندارند. ما باید حتی از نواب ایشان هم کاملا آگاه باشیم . اسمهایشان ، سیره ، تاریخشان و ... هر چیزی که به نحوی با حضرت مربوط می شود باید مورد مطالعه و دقت قرار بگیرد. از علمای بزرگی که با دعای امام متولد شده اند ، مانند شیخ صدوق تا وقایع مربوط به مسجد جمکران . مثلا اینکه چرا شبهای چهارشنبه مردم به جمکران می روند؟ اینها همه یک ریشه هایی دارد که به اندیشه مهدویت کمک می کند. طریقه ارتباط با حضرت ، افرادی که به حضورشان شرفیاب شدند و عنایت خاصه ایشان به برخی از بزرگان در گذشته و حال ، همه باید مورد توجه قرار گیرند. موعود: اگر کسی مدعی ملاقات با حضرت ولی عصر (علیه السلام) شد، وظیفه ما در رابطه با او چیست ؟ آیا اصلا ملاقات باحضرت در زمان غیبت ممکن است؟ اگر امکان دارد. شیعیان برای درک حضور ایشان چه باید بکنند؟ آیت الله گرامی: مساله ملاقات با حضرتشان مثل ماجرای احضار روح نیست که برخی معتقد به حرمت آن باشند و بعضی هم مانند حضرت امام قدس سره آن را سحر بدانند. یعنی این طور نیست که بشود با ورد و کلمات مخصوص حضور ایشان را درک کرد. حضرت بر همه اشراف دارند. در یکی از دعاها می خوانیم که «بیمنه رزق الوری ⁽¹⁾به یمن وجود ایشان است

که به موجودات روزی می رسد. «وراء» یعنی همه آفریدگان ، اختصاصی به موجودات طبیعت، مسلمانان و یا شیعیان ندارد «رزق هم اعم از رزق مادی و معنوی است حتی جبرئیل هم روزی خوار ایشان است. و از برکت وجودایشان استفاده می کند . بنابراین ملاقات با حضرت به عنوان یک «رزق معنوی با عنایت و توجه ایشان صورت می گیرد و صلحا، اولیا و وابستگان می توانند دیده به دیدار ایشان بگشایند. هر کسی به اندازه شایستگی خود به نوعی ایشان را می بیند. کسی ممکن است ایشان را ببیند اما نشناسد، کسی دیگر می بیند و می شناسد ، بعضی ها هم نمی توانند با چشم سر ببینند، باید چشمهایشان را روی هم بگذارند تا بتوانند، تمثال ایشان را نظاره کنند. بعضی ممکن است که ایشان را ببینند، اما فقط حس می کنند، که این شخص از اهل بیت است و نفهمند که خود آقاست . گاهی افراد بسیار معمولی و ساده محضر امام را درک می کنند . همه کم و بیش شنیده ایم که چه کسانی به شرف ملاقات با امام زمان نایل شده اند. بعضی از این ملاقات کنندگان ، خیلی انسانهای ساده و معمولی هستند. من خودم در نوشته های مرحوم حاج عبدالحسین حائری دیدم که نوشته اند یک روز رفتم در مغازه عطاری بوی خوشی به مشامم خورد، خیلی بوی عجیبی بود. نگاهی به عطار کردم و پیش خودم گفتم که این بو نمی تواند طبیعی باشد. عطار به من اشاره کرد که ساکت باش و بمان . وقتی همه مشتریها رفتند، به من گفت امروز آقا اینجا تشریف داشتند. باید لیاقت حضور داشت ، با ورد و الفاظ پی در پی نمی شود به چنین سعادتی نایل شد. دیدن

روی تو را دیده جان بین باید وین کجامرتبه چشم جهان بین من است می گویند اویس قرنی هرگز پیغمبر را ندید اما چهره حضرت را بخوبی توصیف می کرد. اما روایتی که می گوید مدعیان ملاقات را تکذیب کنید، به نظر می رسد که منظور ترتیب اثر ندادن است. نه اینکه دروغ است ، نه، شما طوری عمل کنید که اگر دروغ بود، از عقیده شما سوء استفاده نشود، ما می بینیم و می دانیم که خیلی ها از این طریق دکان باز کردند و از مردم معتقد و علاقه مند به امام سوءاستفاده ها کردند. اما: تا نباشد راست کی باشد دروغ؟ آن دروغ از راست می گیرد فروغ ما هیچ وقت نمی توانیم منکر ارتباط کسانی مانند سید بحرالعلوم با امام بشویم . روایت ناظر به این معناست که شما ترتیب اثر ندهید; اگر راست باشد ، فضیلتی است برای ملاقات کننده، و اگر دروغ باشد، وقتی شما اعتنا نکرده باشید، مفسده ای به بار نمی آورد. موعود: بنابراین براحتی نمی توان هر ادعایی را در این رابطه پذیرفت. چون همانطور که فرمودید ملاقات موقوف به لیاقت است. آیت الله گرامی: همین طور است . چنین ادعایی از کسی مانند شیخ مفید و یا بحرالعلوم پذیرفته است. اما نباید ساده لوحانه هر ادعایی را پذیرفت و گردن نهاد. ما می دانیم که آدمی مانند مثلا حاج شیخ عبدالکریم حائری آدمی نبود که بخواهد ریا کند یا دکان باز کند، اگر ایشان بگوید که من امام را ملاقات کرده ام، چه دلیلی برای انکار می ماند. مرحوم حاج آقا بزرگ حائری از قول پدرشان (حاج شیخ) نقل می کنند که استاد ما مرحوم حاج سید محمد فشارکی در قضیه تنباکو خیلی به مرحوم میرزا فشار می آوردند، یعنی از

ایشان می خواستند که هر چه زودتر فتوای تحریم را اعلام کنند. یک بار هم با کمال احترام از ایشان می خواهند که جدا از ارتباط استاد و شاگرد ، بتوانند حرفشان را بی پرده بزنند. بعد می گویند: من فکر می کنم شما از ناصرالدین شاه می ترسید که اقدامی نمی کنید. چون قضیه تنباکو مدتی طول کشید. ظاهرا مرحوم میرزا در فکر هماهنگی با همه علمای بلاد بودند، که یک وقت کسی خلاف نظر ایشان اقدامی نکند و فتوا نشکند. مرحوم میرزا به مرحوم فشارکی فرمودند: من از چیزی نمی ترسم. اما می خواستم با نظر مبارک امام عمل کنم، به خاطر همین سه روز روزه گرفتم و امروز رفتم در سرداب سامرا و این را آوردم. حالا معلوم نیست که منظورشان این بود که فتوا به دستخط امام بوده ، یا ایشان املا فرموده اند و میرزا نوشته است. اینگونه عوالم است که طلبگی را مقدس و شیرین می کند و گرنه درس و بحث که ارزش این حرفها را ندارد. بی ارتباط و توجه به مقام مقدس حضرت مهدی(علیه السلام) از این همه درس و مباحثات، چیزی جز اتلاف عمر نصیب کسی نمی شود. از قیل و قال مدرسه حالی دلم گرفت یک چند نیز خدمت معشوق و می کنم خداوند همه ما را در غیبت و ظهور مهدی(علیه السلام) لایق سربازی و فداکاری در راه اهداف مقدسشان بگرداند. موعود: از حضور عالمانه و صبورانه شما در این گفتگو کمال سپاس و امتنان را داریم. آیت الله گرامی: برای شما و نشریه موعود آرزوی موفقیت می کنم.

بر بلندای بونیز

بر بلندای بونیز همه ساله نیمه شعبان که فرامی رسد در گوشه و کنار این سرزمین بزرگ اسلامی، از

شهرهای بزرگ گرفته تا روستاهای دوردست مجلس جشن و شادمانی و انتظار برای میلاد مبارک امام عصر(علیه السلام) بر پا می گردد ، در هر دیار به رنگی و سبکی این سرور خود را می نمایاند و در شهر سبز و گرم جهرم، همه نخلهای برافراشته اش این شادی رنگی دیگر دارد. در این ایام «بونیز» کوه رفیع فرادست شهر میعادگاه مشتاقان و شیفتگان حضرتش می شود، به میان آنان رفتیم تا باگزارشی کوتاه از این مراسم برای موعودیان داشته باشیم. از خوانندگان موعود در سرتاسر ایران برای انعکاس مراسم مشابه آنچه در این گزارش آمده تقاضای همراهی داریم. قرنهاست که منتظران برای ظهور آن منتظر لحظه شماری می کنند. مجنونها از عشق مهدی(علیه السلام) سر به بیابان می نهند و فرهادها به شوق حضور ، راهی کوه می شوند. در جهرم دیاری که نایب مهدی(علیه السلام) دارالمومنینش خوانده است ، هر سال، در سالروز میلاد مهدی(علیه السلام) عاشقانش شهر را ترک می کنند تا شاید در بیابان گمشده خود را بیابند و جمعی در دل شب فرهادوار کوه را می پیمایند تا بساط بزم منتظران را فراهم آورند. آنها عشق مهدی(علیه السلام) را از جان می گیرند و با غذا می آمیزند تا فردا قوت بخش منتظران خسته جان باشند. آنگاه که صبح میلاد خورشید پنهان فرا می رسد و آفتاب، به عشق آفتاب از پشت ابر سر برمی آورد، مردم با قلبی مالامال از عشق و دلی تپنده از شوق انتظار، زن و مرد ، پیر و جوان، خرد و کلان به راه می افتند، همراه با کودکانشان تا مهدی جستن را به آنها بیاموزند.اگر پا نباشد با سر و عصازنان. خار در راه مشتاقان پرنیان است و عاشقان را از

سختی راه چه غم؟ فرقی نیست. فقیر و غنی ، خاص و عام. بارگاه مهدی(علیه السلام) حاجب ندارد. همه عشاق یکسانند. آقای آتشی که سالهاست عشق مهدی(علیه السلام) را به جوانان این دیار می آموزد و مدتی است که مسؤولیت فرمانداری جهرم را به دوش می کشد می گوید: «تعلیمات انبیا: و معنویات هنوز بر جهان حاکمیت دارد. جهان به سوی حاکمیت الله می رود. چه نیرویی و انگیزه ای می تواند این مردم را از پیر و جوان به بالای کوه بکشاند جز عشق؟ مگر یک عشق فرازمینی. در راه که می آمدیم پیرمردی را دیدم و از او سؤال کردم که از کجا آمده است. روستایی در چند کیلومتری شهر را نام برد. آقایی را دیدم که عصازنان می آمد با پیرزنها و مادران بچه در بغل. این عشق و انگیزه را فقط در شیعه می توان دید. بارها دیده ام که برادران عضو هیات امنا 40 تا 50 کیلوبار از آب و غذا و پتو و غیره بر دوش می کشند و بالای کوه می آورند.» از آقایی که با خانواده شان بالای کوه بونیز آمده اند می پرسم انگیزه تان چیست که امروز در روز ولادت امام عصر ارواحناله الفدا به اینجا آمده اید؟ در پاسخ می گوید: ما همگی خانواده ، خودم و تمام اهل شهرمان ارادت خالصانه به حضرت داریم. آقای صحراییان که مدت 6 سال است در مراسم برگزاری جشن میلاد همکاری فعالانه دارد; در مورد تهیه مقدمات جشن می گوید: فعالیتها تقریبا از 15 ماه رجب شروع می شود و بچه ها در کوه چادر می زنند و به نوبت نگهبانی می دهند. از همان موقع حمل وسایل لازم برای روز مبارک نیمه شعبان شروع می شود. البته امسال استثنائا چون بارندگی کم بود،

ناچار شدیم از دو ماه قبل برای تامین آب آشامیدنی مردم شرکت کننده در جشن مقدمات لازم را تدارک ببینیم. بنابراین منبعی در بالای کوه درست کردیم و به لطف خدا و یاری خود حضرت این منبع ساخته شد و مورد استفاده قرار گرفت. هنوز برای ما علت اینکه این مراسم را در بالای کوه برگزار می کنید روشن نیست ممکن است که توضیحی در این زمینه بفرمایید؟ بله ، از ابتدا بچه ها فکر می کردند که نام مبارک حضرت باید بالای سر ما و شهر ما باشد یعنی غرض این بود که نام ایشان را در بلندترین نقطه شهر جهرم نصب کنیم ، از این رو بالای کوه مناسبتر بود و علاوه بر آن در دامن طبیعت و در فضای وسیعی می توانستیم از جمعیت زیادی پذیرایی کنیم. مضافا اینکه یک راه پیمایی و کوه پیمایی هم انجام می شد. این فکر چه کسی بود؟ فکر خود بچه ها بوده است. اول با بردن یک موتور برق به بلندیها و روشن کردن دو لامپ شروع کردیم بعد در سینه کوه نوشتیم یا «مهدی اما متوجه شدیم که از دور قابل رؤیت نیست. بعد توانستیم داربستی درست کنیم و نام مبارک ایشان را به این ترتیب [المهدی]در بالای داربست حک کنیم. امسال به لطف خدا طرحی داریم که جالبتر و بهتر است. این مراسم چند سال است که بر پا می شود؟ از سال 1367. یعنی قبل از آن سابقه نداشت؟ چرا ، قبلا هم برگزار می شد اما بسیار مختصر، از سال 1367 پرشکوهتر برگزار می شود . آیا دلیل ویژه ای برای انتخاب این کوه داشتید؟ خیر، قبلا چیزی وجود نداشت اما الان که نام حضرت

مهدی(علیه السلام) در آنجاست مردم و بچه ها معتقدند که این محل منظر امام مهدی(علیه السلام) است. آقای ناظری یکی دیگر از مشتاقان حضرت که مسؤول هیات کوهنوردی شهرستان جهرم است در جواب به این سؤال که آیا هیات کوهنوردی هم یک پایه این مراسم است می گوید: بله ، ما یک گروه کوهنوردی به نام سیمرغ هلال احمر داریم که عده بسیاری از بچه های عضو گروه صاحب الزمان از همان گروه هستند. برای پذیرایی از این سیل جمعیت مشتاق حدود 10 تا 12 موتور برق، هفت یا هشت چادر گروهی ، وسایل پذیرایی و میوه، شیرینی، آب آشامیدنی و ... باید به بالای کوه حمل شود . امسال هم یک پناهگاه درست کرده ایم که پایگاهی برای کوهنوردان است با نام مبارک حضرت مهدی(علیه السلام). ما این کار را با یک جعبه شیرینی شروع کردیم و تعدادمان هم خیلی کم بود اما، امروز نزدیک به 25 نفر از مخلصان حضرت مهدی(علیه السلام) در برگزاری این مراسم از مدتها قبل فعالیت می کنند. ما از این طریق موفق شدیم هم مراسمی پرشور در سالروز میلاد ایشان برگزار کنیم و هم مردم را به کوه بکشانیم تا سلامتی روح و جسم را توام داشته باشند. علاوه بر این ما برای هیاتمان نام هیات کوهنوردی حضرت صاحب الزمان(علیه السلام) راانتخاب کرده ایم که همه اعضا از کوهنوردان بنام هیات کوهنوردی حضرت صاحب الزمان(علیه السلام) هستند که قله های مهم ایران را رفته اند.اینجا هر کس مسؤولیتی دارد عده ای مسؤول انتظامات، عده ای مسؤول تبلیغات و عده ای مسؤول تدارکات هستند. از آقای افضل دبیر پرورشی شهرستان جهرم که از کوهنوردان با سابقه و عضو هیات کوهنوردی حضرت صاحب الزمان(علیه السلام) هستند پرسیدیم:

شما به عنوان یک فرهنگی چه امری را با شرکت در این مراسم دنبال می کنید؟ همانطور که فرمودید بنا بر خصوصیت شغل معلمی و به خاطر اعتقادی که ما مسلمانها به امام عصر (علیه السلام) داریم و منتظر ظهورشان هستیم می توانیم یک سری مسائل تربیتی در این رابطه مطرح کنیم و جوانان و بخصوص دانش آموزان را با این مطالب بیشتر آشنا کنیم. شما اگر در مراسمی که ما بر پا می کنیم در روز 15 شعبان با شرکت کنندگان گفتگو کنید می بینید که عده بسیار زیادی از آنها دانش آموزانی هستند که با شور واشتیاق شرکت می کنند، بخصوص در شهر جهرم که از قدیم سابقه ارادت مردم این شهر به حضرت بسیار زیاد بوده و جشن میلاد ایشان را به صورت گسترده ای بر پا می داشتند. بنده هم کوچکترین عضو این هیات و از خدمت کنندگان هستم و کارهای هنری و فرهنگی گروه با من است . ما هر ساله برنامه هایی با آقایان علمای شهر داریم و از آنها نظر خواهی می کنیم و نظریاتشان را در برنامه های خودمان وارد می کنیم. تاثیرش روی بچه ها چگونه است؟ تحقیقات من نشان می دهد که تعداد شرکت کنندگان سال به سال بیشتر می شود یعنی می توانم بگویم که هر سال دو برابر شده است. نکته ای که باید عرض کنم این است که خانواده های جهرمی بسیار مذهبی هستند و ریشه دارند. ما بسیاری از شبها شاهد جوانانی هستیم که نصف شب این همه راه را طی می کنند تا در تهیه مقدمات جشن کمک کنند. چه انگیزه ای دارد این کار جز عشق به آقا امام زمان(علیه السلام) ؟ آیا گاهی در میان بچه های آشنایانتان یا دانش آموزانتان دقت کرده اید

که بعد ازجشن ذکر نام مقدس حضرت چه تاثیری در زندگی، اخلاق و رفتار و درسشان داشته است ؟ بله ، دقت کرده ام بسیار مؤثر بوده، در مراسم مذهبی بهتر شرکت می کنند و اخلاق و رفتارشان به طور محسوسی تغییر می کند. یکی دیگر از شرکت کنندگان که از بندر لنگه برای شرکت در مراسم آمده بود می گوید: وقتی این همه فاصله را تا بالای کوه که نفس بر است می روی و بر می گردی کنار دستت پیرزنی را می بینی که بالا آمده، متوجه می شوی که تا شور و عشق نباشد نمی تواند حتی تا پای کوه بیاید ، اما براحتی به نیروی عشق به امام زمانش تا قله کوه می آید. ابتکار جالبی که برادران داشتند این است که فاصله دامنه تا بالای کوه را به 12 قسمت تقسیم کرده اند به اسامی ائمه معصومین(علیه السلام) تا آخرین قسمت که نام حضرت مهدی(علیه السلام) است. از او می پرسم به طور متوسط در روز نیمه شعبان چند نفر در این مراسم شرکت می کنند؟ پاسخ می دهد: بین 13 تا 15 هزار نفر از صبح تا عصر می آیند. اگر شما بروید و از 100 نفر از مردم جهرم سؤال کنید که در روز نیمه شعبان کجا بودید؟ خواهید دید که نصف بیشتر آنها در این مراسم در بالای کوه شرکت کرده اند. مواد مورد نیازتان را چگونه تامین می کنید؟ از بازاریها و مردم . مردم سالانه خودشان هدیه می کنند، نذر می کنند و می فرستند بدون ذکر نام و نشانی . آری این چنین است. عاشق، جویای نام و نشان نیست. عاشقان مهدی(علیه السلام)سالهاست که چشم انتظارند و انتظار برای شیعه یعنی عبودیت در آستان معبود، یعنی یک سجود

دائم یک نماز همیشگی و نماز یک رکن دین است . با فرارسیدن ظهر ، منتظران همزمان با آن منتظر نماز می گزارند و بعد تا غروب ، نمازی دیگر و سپس آرام آرام کوه را ترک می کنند تا باز هم زندگی را با شوق انتظار پی بگیرند و نشانه های اهل انتظار را در خود متجلی سازند.

تکلیف عاشقان

تکلیف عاشقان ... تقوای خدا پیشه کنید و به ما تسلیم شوید و امر را به ما واگذارید که بازگشت شما به سوی ماست . همچنان که وارد شدن نیز از ما آغاز شد. برای کشف و پرده برداری از آنچه بر شما پوشیده مانده سعی نکنید و تمایل به راست وانحراف به چپ نداشته باشید. ما را مقصد خود سازید با دوستی بر مبنای سنت روشن که من شما را نصیحت کردم و خداوند بر من و شما شاهد و گواه است. اباصالح المهدی(علیه السلام) مکیال المکارم ، ج 1 ، ص 308 ... هر یک از شما باید کاری بکند که وی را به محبت و دوستی ما نزدیک می کند، و از آنچه که خوشایند ما نبوده و باعث کراهت و خشم ماست دوری گزیند، زیرا فرمان و امر ما ناگهان فرا می رسد، در هنگامی که توبه و بازگشت برای او سودی ندارد، و پشیمانی او از گناه ، از کیفر ما نجاتش نمی بخشد. اباصالح المهدی(علیه السلام) بحارالانوار ، ج 53 ، ص 174

غرب و شیعیان

اشاره

غرب و شیعیان بیش از چهارصدسال از بسط تفکر، فرهنگ و به تبع آنها مدنیت مغرب زمین می گذرد. مدنیتی که بر مبنای تفکر انسان مدار (امانیسم)، جلوات مختلف نفس اماره انسان را متجلی ساخته و همان را هم ملاک

و معیار ارزش گذاری و سنجش همه امور عالم و آدم می داند. ضمن آنکه ، فرهنگ حاکم بر آن ، بسیاری از ارزشهای دینی و اخلاقیات مذهبی را تحت الشعاع قرار داده است. شرایط تاریخی خاص «سرزمینهای اسلامی ، غفلت مسلمین از شناسایی بنیادین غرب و بالاخره سلطه سردمداران استکبار موجب بوده است تا امروزه، مدنیت و فرهنگ غربی ، در تمامی گوشه ها و زوایای کشورهای مسلمان نفوذ کرده و همه مناسبات فردی و جمعی آنان را تحت تاثیر خود قرار دهد. تاآنجا که طی یک قرن اخیر، به صورت آشکار، سازمانهای رسمی علمی ، تحقیقی ، سیاسی ، مالی و جاسوسی انگلیس و امریکا و دیگر کشورهای غربی، احکام خود را درباره بیش از یک میلیارد مسلمان جاری ساخته اند. در این میان ، ایران به عنوان سرزمینی که مردمش هماره پرچم ولایت و امامت ائمه هدی علیهم السلام را در اهتزاز نگهداشته اند; از وضعیتی خاص برخوردار است و به همین سبب نیز بیش از دیگر کشورهای اسلامی مورد توجه و تعرض غرب قرار گرفته است . از اولین سالهای حکومت قاجار، به دلایل مختلف (که ذکر آنها موجب طولانی شدن کلام می شود) فرهنگ و تمدن اروپایی با دلالگی روشنفکران ملحد و حمایتهای حکام جاهل، سایه شوم خویش را بر مهمترین ارکان حیات فرهنگی و مدنی این قوم گسترد و همه مناسبات او را اعم از تعلیم و تربیت ، سیاست ، اقتصاد ، قضا ، تقنین و بالاخره نظامیگری تحت الشعاع مبانی نظر و سیاستهای اجرایی خود قرار داد. به طوری که تمامی منابع نظر دینی و حتی فرهنگ سنتی به فراموشی سپرده شدند، که نتیجه طبیعی

این امر، خودباختگی ، دوری از هویت حقیقی ، تعلیم و تربیت غربی و بالاخره زندگی به سیاق فرنگیان بود. انقلاب اسلامی ، به رهبری امام فقید حضرت روح الله الموسوی الخمینی رحمه الله، و در پی آن وقوع جنگ تحمیلی هشت ساله ، همه گردهای نخوت و غبار سستی یکصدو پنجاه ساله را که بر پیکر این ملت نشسته بود، سترد و با احیا و تجدید تفکر و فرهنگ معنوی امکان بازپرسی از همه مناسبات فردی و جمعی پیشین را فراهم آورد. اما، فقدان مطالعه جدی در امور مبتلا به ، به تعویق افتادن موضوع انقلاب فرهنگی همراه با تهاجم بی وقفه فرهنگی و سرمایه گذاری دستگاههای سیاسی استکبار جهانی (به سرکردگی یهودیت صهیونیستی) برای مقابله با فرهنگ انقلاب اسلامی ، موجب شد تا آسیبهای بسیاری به حیات فرهنگی جوانان وارد آید. پرواضح بود که امپریالیسم امریکا همه هم خویش را مصروف اضمحلال سرزمینی خواهد کرد که پرچم ولایت و تشیع را برافراشته است. چنانکه «ویلیام پری وزیر دفاع امریکا در هفدهم آذرماه سال 73 در مجلس سنای امریکا اعلام داشت: «امریکا قبل از استفاده از زور به دیپلماسی بازدارنده متوسل خواهد شد و در صورت شکست آن به دیپلماسی فشار روی خواهد آورد.» این در حالی است که هنوز چنانکه شایسته است، نقد جدی تفکر ، فرهنگ و تمدن غرب و بازپرسی از نحوه نفوذ و بسط آن مبانی در نظام تعلیم و تربیت ، دستگاههای ارتباط جمعی ، اقتصادی، شهرسازی و... در ایران به عمل نیامده است و تا دسترسی به پاسخهای اساسی مبتنی بر منابع اسلامی و مبانی نظر دینی - در کلیه امور - راهی دراز

در پیش است.راهی که پیمودن آن الزامی است و استمرار حیات حقیقی انقلاب اسلامی و آغاز بنای تمدن ویژه آن منوط به این امر مهم است زیرا: به جز دوران حیات و حضور حضرت نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) و مدت کوتاه خلافت علی بن ابی طالب(علیه السلام) در سرزمینهای اسلامی ( با انبوهی از درگیریها و جنگها) دیگر هیچ گاه، به صورت گسترده امکان استقرار حکومت اسلامی - زیر لوای معصومین(علیه السلام) - مهیا نشد و پس از غیبت کبری نیز، سلطه اولاد بنی عباس و پس از آنها، خلفا و سلاطین نادان، امکان نشر آراء مؤمنان آل محمد(صلی الله علیه و آله) و تحقق حکومت اسلامی فراهم نیامد و در یک کلام: وجوه فرهنگی و آداب ملک داری و تعالیم معصومین(علیه السلام) در پرده اجمال و سینه بزرگان اهل نظر ماند و تنها وجوهی از آن دریافتهای قلبی در قالب آثار فقهی ، مجموعه های روایی ، دواوین شعراء، تفاسیر و صورتهای معماری آشکار شد. مجموعه ای که طی چند قرن گوشه ای از تمدن اسلامی را به نمایش گذارد و پس از آن تبدیل به آرزوی بزرگی شد که قلبهای مشتاقان را گرم می کرد. انتظاری که تا ظهور قائم آل محمد(صلی الله علیه و آله) امتداد می یابد. لیکن، این تصور بیهوده به وجود آمد که «اسلام قادر به عرضه پاسخهای مناسب برای سؤالات مسلمین در مباحث اقتصادی ، اجتماعی ، حقوقی و سیاسی روز نیست.» و چه زود مسلمین نیز از یاد بردند که امامشان فرموده بود: «لیس شی الا و قد جاء فی الکتاب و جاءت فیه السنه ⁽¹⁾چیزی نیست مگر آنکه [حکم آن] در کتاب و سنت آمده است.

این امر مقدمه ای شد تاواسپس آن (بویژه در دوره معاصر) ، مبانی نظر غیردینی و منابع غربی مورد توجه اهل علم و بویژه دانشگاهیان و دانش آموختگان جدید واقع شود و آراء آنان در قالب برنامه ها و کتب درسی به دانشجویان جوان منتقل گردد، تا جایی که متاسفانه ، امروزه همه مسائل مبتلا به ، مبانی نظر و منابع غربی نقش اساسی و تعیین کننده ای را ایفا می کنند. به موازات این جریان ، شاهد بوده ایم که از بزرگان اهل ادب دینی و آثار مردان اهل تفکر و نظر، هماره وسیله ای برای تفاخر و زینت مجالس ساخته شد و هر از چندی سمیناری و کنگره ای به نام آنان بر پا گشت . بی آنکه هیچ قصد جدی برای رجوع به آراء آن سلحشوران قبیله ایمان وجود داشته باشد. به طوری که ، طی یکصد و پنجاه سال اخیر همایشهای بسیاری برگزار شده، لیکن، سازمانهای آموزشی و برنامه ریزان نظام دانشگاهی به همان راهی رفته اند که غرب صورت و سیرت آن را ترسیم کرده است. شک نیست که مجموعه «اعتقادات، اخلاقیات و احکام هر یک به منزله رکنی اساسی در زیر ساخت «تفکر ، فرهنگ و تمدن بوده اند وبدین سبب ، در طول تاریخ هیچ مدنیت فاخری، فاقد احکام مخصوص به خود و هیچ تمدنی فاقد فرهنگ ویژه خود نبوده است . بر این قیاس ، باید اعلام داشت تمدن مغرب زمین نیز بسان یک مذهب ضمن دارا بودن سلسله ای از احکام عملی برای همه مناسبات فردی و جمعی انسان از اخلاق، فرهنگ و بالاخره اعتقادات ویژه ای نیرو می گیرد که توسط بزرگان اهل نظر آن سامان (فلاسفه، روشنفکران ،

علما و ...) مدون و اعلام شده است. این امر، جامعه مسلمین و حوزه های نظری آنها را ناگزیر می سازد تا اقدام به نقد اساسی همه احکام جاری بر مدنیت وارداتی غرب، پشتوانه فرهنگی و سیر تحول آن نمایند. در مقابل ، بر اساس طرحی گسترده باید مقدمات دستیابی به پاسخ سؤالات مبتلا به روز را از میان منابع نظر دینی (قرآن و عترت) فراهم کرد. بی شک به عنوان یک مسلمان شیعی مذهب بر این باوریم که پیروی از دستورات معصومین(علیه السلام) تنها راه نجات است چنانکه امام محمد باقر(علیه السلام) می فرمایند: «شرقا و غربا فلاتجدان علما صحیحا الا شیئا خرج من عندنا» ⁽¹⁾در شرق و غرب عالم به دانش درستی دست نمی یابید، مگر آنچه از نزد ما خارج شده باشد. و از حضرت حجت (علیه السلام) نقل است که فرمودند: «طلب المعارف من غیر طریقنا اهل البیت مساوق لانکارنا» ⁽²⁾جستجوی معارف جز از راه ما خاندان پیامبر برابر انکار ما است. باور به این امر خود پایه اولیه انقلاب بنیادین فرهنگی است چنانکه مقام معظم رهبری فرموده اند: «انجام یک انقلاب فرهنگی حقیقی در جامعه بر مبنای تحول عمیق اخلاقی به معنای عام و صحیح کلمه ضروری است.» به نظر می رسد ضرورت حل و فصل سریع مسایل طی سالهای بحرانی جنگ و انقلاب اسلامی در کنار حوادثی که پی در پی فرا راه انقلاب قرار می گرفتند موجب بوده تا دست اندرکاران امور کشور، با توسل به راه حلهای سهل الوصول پاسخهایی را برای امور مبتلا به پیدا کنند و با پشت سر نهادن بحرانها، دوره فترت و گذار را طی نمایند. اما، عدم تاسیس مرکز تحقیقی هوشمندی که بتواند با

مراجعه به منابع و متون دینی ، پاسخگوی همه سؤالات مبتلا به امور فرهنگی و مدنی جامعه مسلمین در این شرایط تاریخی باشد; موجب شده است تا مطالب غیر تحقیقی بسیاری به صورت پراکنده در میان مردم و مسؤولان رد و بدل شود و حتی بسیاری از دستگاههای اجرایی با اتکا به راه حلهای متخذه از آراء اندیشمندان غربی و یا روشنفکران التقاطی شرقی امور را به پیش برند و در نهایت به این تصور واهی دامن زده شود که: «دین فاقد پاسخ مناسب برای مسایل مبتلا به روز است و یا دین تنها امری فردی و اخلاقی است و نمی تواند در امور اجتماعی و حکومتی دخالت کند.» ایجاد چنین مرکزی نیازمند طرحی اساسی است و مسلما باید گفت طراحی چنین برنامه ای ممکن و میسر است، تا این امکان به وجود آید که: شالوده نظام تعلیم و تربیت جامعه مسلمین بر بنیانی مرصوص استوار گردد و از دیگر سو، مقدمات ایجاد تحول اساسی در همه زمینه ها فراهم شود. ضمن آنکه از این طریق می توان مطالب نظری مورد نیاز کلیه دستگاههای اجرایی کشور را (عاری از شائبه های غربزدگی) فراهم کرد.

غرب وشیعیان اهل بیت (علیه السلام)

باید اذعان داشت که غرب و صهیونیسم هیچگاه تمایل به حفظ استقلال فرهنگی، سیاسی و اقتصادی ایران نداشته و همیشه درصدد بوده اند تا با استفاده از تمامی وسایل مانع تحقق قطعی این امر شوند زیرا، نوع باور و اعتقاد اهل تشیع را - که هماره چشم به راه رسیدن «موعود منتظر» هستند - رو در رو با اساس و بنیاد نظری فرهنگ و تمدن خود می بینند که: «سحر با معجزه پهلو نزند.» آنان نیک دریافته اند که شیعیان

، به جهان معاصر به چشم مدینه فاضله و جهان مطلوب نمی نگرند. شاید به واسطه همین شناخت از سرزمین و مردم ایران است که طی یکصد و پنجاه سال اخیر، به گونه های مختلف سعی در خدشه دار کردن موضوع «انتظار و مهدی منتظر (علیه السلام)» کرده اند و با ایجاد فرقه ها و دسته های متعدد، امید به بسط تفرق و تشتت در میان مسلمانان داشته اند. چرا که این باور (ظهور منجی موعود) شیعیان را به عنوان جامعه ای معترض در برابر کفر، شرک ، نفاق و الحاد معرفی کرده است. نمونه بارز این اعتراض بزرگ در برابر استکبار ، وقوع انقلاب اسلامی به رهبری حضرت امام خمینی قدس سره بوده است . چه ، شیعیان همواره در طول همه تاریخ ، تابع مکتبی بودند که جانمایه آن را اعتراض در برابر وضع نامطلوب و تلاش برای بنای وضعی مطلوب تشکیل می داد و به آنان یادآور می شد که: «افضل العبادة انتظار الفرج ⁽¹⁾انتظار، بذری است که در شرایط مناسب، نهال امیدواری ، ستیز با استکبار ، دوری از فساد ، امر به معروف، نهی از منکر ، دفاع از مظلوم ، سرزندگی ، دوری از یاس و بالاخره فرمانبرداری از خداوند رحمان را می پرورد.

شیعیان وحضرت صاحب الزمان(علیه السلام)

قیام مهدی موعود (علیه السلام)، بزرگترین حادثه تاریخی بشریت و سرفصل فارق ظلم و باطل از عدل و حق است چنانکه فرمود: «اذا قام القائم(علیه السلام) ذهبت دولة الباطل ⁽²⁾هنگامی که قائم به پا می خیزد دولت باطل نابود می شود این قیام با استناد بر بسیاری از اخبار و حوادث می نماید که ، از آن میان تحقق انقلاب اسلامی، و برخاستن مردی از قم را می توان بشارت دهنده قریب الوقوع بودن

آن جریان عظیم در عرصه هستی دانست. «و عجل لنا ظهوره انهم یرونه بعیدا و نریه قریبا» ⁽¹⁾خداوندا در ظهور حضرتش شتاب کن، اگر چه دیگران این امر را دور می دانند اما ما آن را نزدیک می دانیم. این مطلب در کنار این کلام محکم: «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتة جاهلیة ⁽²⁾کسی که بمیرد و امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهلی از دنیا رفته است ما را متذکر این می سازد که عدم معرفت درباره آن حضرت ما را دچار غبنی بزرگ خواهد کرد. غبنی که تا مغز استخوان را می سوزاند و دل را می لرزاند . از آن مهمتر غم فقدان آمادگی جسمی و روحی بسیاری از مسلمانان در سرتاسر عالم است که در میانه زنجیر طغیانگران و سلاطین خودکامه ، زمینگیر مانده اند. بدیهی است که ایجاد آمادگی منوط به شناختی ژرف درباره دین، تاریخ ، روایات و اخبار مربوط به ظهور و حکمت ازمنه است، مجموعه ای که زمینه هایی قوی در مخاطبان به وجود می آورد و عامل ایجاد شور و نشاط جهت آماده شدن در عصر غیبت و آخرالزمان می شود. عجب نیست که بسیاری از مسلمین و حتی شیعیان در مقابل این حوادث بزرگ و دشمنانی که تحت لوای یهودیت صهیونیستی و استکبار جهانی کمر به نابودی مسلمین بسته اند معرفتی اندک و اجمالی از حضرت صاحب الامر (علیه السلام) دارند و گاه موضوع ظهور را مترادف با وقوع قیامت کبری می پندارند و از آن در هراسند . علی رغم آنکه، نزدیک به شش هزار روایت در این باره از معصومین(علیه السلام) وارد شده است و در واقع باید گفت: «شیعیان درباره جانمایه بقا و دوامشان و