مشخصات کتاب

سرشناسه : طالقانی عبدالوهاب عنوان و نام پدیدآور : آشنایی با مقررات عربستان عبدالوهاب طالقانی [برای حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت .

مشخصات نشر : [تهران : نشر مشعر ۱۳۷۵.

مشخصات ظاهری : ۹۵ ص : جدول

شابک : ۴۵۰۰ ریال (چاپ سوم) ؛ ۴۵۰۰ ریال (چاپ چهارم) ؛ ۵۰۰۰ ریال: چاپ دهم 9647635249

یادداشت : چاپ سوم و چهارم: ۱۳۸۲.

یادداشت : چاپ دهم: تابستان ۱۳۸۴.

موضوع : حج -- راهنماها.

موضوع : عربستان سعودی -- راهنماها.

شناسه افزوده : حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت رده بندی کنگره : DS۲۰۳/ط۲آ۵

رده بندی دیویی : ۹۱۵/۳۸۰۴

شماره کتابشناسی ملی : م ۷۵-۱۰۳۹۸

مقدّمه: ضرورت آموزشهای لمی

از دیر زمان، مردم این مرز و بوم، به کارهای مختلف از قبیل کشاورزی، صنعت، تجارت، زراعت و حرفه های گوناگون اشتغال داشته و زندگی خود را با مشاغل موروثی اداره می کردند و عمر خود را، بدون این که کمترین آموزش علمی کسب کرده باشند می گذراندند و تجارب استاد تنها از طریق مشاهده، به تازه واردها منتقل می گردید، او هم، چون بر کار مسلّط می شد خود را استاد و بی نیاز از کسب معلومات و آموختن آموزشهای علمی می دانست و آنچه را از دیگران آموخته بود، ضمن عمل به دیگران منتقل می کرد.

به همین سبب، سالهای متمادی گذشت و در کیفیت زراعت و کشاورزی، صنایع دستی، کسب و کار، مشاغل و فنون مورد نیاز و علاقه جامعه، تغییر و پیشرفتی به وجود نیامد و حتّی یک لحظه نمی توانستند

بیاندیشند که می توانند در مشاغل موروثی، تحوّلی ایجاد کنند تا محصول متنوع، جالب و متناسب با ذوق مشتری عرضه نمایند و با زحمت کمتر، درآمد بیشتری به دست آورند.

آنان برای تبرئه خویش، مشاغل خود را «مشاغل سنتی» می نامیدند و معتقد بودند باید آنچه را که به ارث به دست آورده اند، به نسل بعد از خود تحویل دهند. سرانجام علم و آموزشهای علمی گسترش یافت و جامعه در عمل، به ارزش و توان آن واقف گردید؛ مثلًا به زارع آموختند که با اصول علمی، به راحتی می تواند آفات را دفع کند و زمین را برای بهره گیری بیشتر، آماده سازد و با نیروی کمتر، بهترین و بیشترین محصول را به دست آورد. به مقدار نیاز از آن استفاده کند و مازاد را برحسب اصول علمی برای خود و جامعه ذخیره نماید و یا به کشورهای مورد نیاز صادر کند.

شغل و یا مسؤولیت مورد بحث ما (مدیریت و معاونت کاروان) نیز یکی از نمودارهای مشاغل سنتی است. همگان کیفیت حاجی بردن و مشکلات آن را در قدیم می دانند و با سیستم و نظام حمله داری آن روزگار آشنایی دارند، واقعاً آنها برای تهیه مسکن، همراه بردن وسائل طبخ و مواد غذایی، پیداکردن گمشده های خود، تهیّه جا برای برگشت و ... چه زحمات طاقت فرسایی را متحمّل می شدند و سرانجام نه خود راضی بودند و نه زایران آنها!

اما امروزه بحمداللَّه سازمان حج و زیارت در تمام قسمتها، تحوّلی به وجود آورده و همه ساله با استفاده از تجارب علمی و عملی، امکانات

بهتری در اختیار زایران قرار می دهد که بطور اختصار عمده ترین و مهم ترین آنها را یاد می آوریم:

1- پذیرایی از زایران در فرودگاه جده، به نحو مطلوب با نیروهای کارآزموده و ثابت در فرودگاه و صرفه جویی چشمگیر در انتقال وسائل به فرودگاه توسط مأموران کاروانها.

2- ارشاد و هدایت زایران به مسائل ایمنی و بهداشتی و آگاه کردن آنها به اهمیت سلامتی خود در عربستان، توسط مأموران هیأت پزشکی در فرودگاه جده.

3- استفاده از بهترین اتوبوسهای «النقابة العامه للسیارات» در وقت مناسب و بدون اتلاف وقت به خاطر ایجاد روابط حسنه با مسؤولان بالا.

4- اجاره منازل با امکانات اولیه و توزیع آنها بین زایران به وسیله قرعه.

5- تهیه بهترین و مناسب ترین مواد غذایی بطور عمده و توزیع آن بین کاروانها.

6- تقویت و تجهیز هیأت پزشکی، با نیروی انسانی کافی و داروی لازم و ایجاد درمانگاههای متعدد.

7- تشکیل ستادهای مختلف جهت رسیدگی به مشکلات زایران و شکایات آنان.

8- تقویت امداد گمشدگان بویژه در منا.

9- توجه خاص به مشکلات منا و ایجاد راه حلهای عملی و کارساز، از جمله استانی کردن کاروانها و مشخص نمودن آنها با رنگ های مختلف.

10- در نظر گرفتن موقعیت مناسب برای محل چادرهای منا و ملزم نمودن مؤسسه مطوفین به پذیرش پیشنهادهای سازمان.

11- محوّل نمودن مسؤولیت نظافت، خارج کردن زباله ها، روشنایی، خنک کردن و مفروش نمودن چادرها، به مؤسسه مطوفین و آزاد کردن مدیران از درگیری با اینگونه مسائل.

12- تغییر کلی در نحوه پذیرایی در عرفات و منا و رعایت جوانب ایمنی و سلامتی زایران.

13- طرح جدید قربانی و تشویق زایران به استفاده از مسلخ های اتوماتیک.

14- نظارت و اشراف کامل بر کلّیه مسائل رفاهی زایران و بر عملکرد مدیران کاروانها و ارزشیابی آنان.

گفتنی است که اجرای بسیاری از موارد فوق و پذیرش و انقیاد مسؤولان مختلف سعودی، مرهون مذاکرات و تلاشهای ثمربخش هیأت بلندپایه سازمان حج و زیارت است.

هیأت عالیرتبه سازمان حج، همه ساله در ماه جمادی الثانی (طبق برنامه تنظیم شده) با وزیر حج عربستان و مسؤولان و کارگزاران واحدهای ذی ربط ملاقات و مسائل مبتلابه را طرح و حل می کنند.

این ملاقات، در حلّ مشکلات و رفع موانع، نقش مهمی را ایفا می کند؛ زیرا هیأت ایرانی با استفاده از تجارب سالهای قبل و بهره گیری از نظرات مسؤولان واحدهای مختلف، از موضع قدرت با مقامات سعودی مذاکره می کنند و به نتایج مطلوب نایل می گردند.

فصل اوّل: آشنایی با حج برخی از کشورهای اسلامی

اشاره

اگر حاجیان ما از کیفیت امکانات رفاهی حجاج سایر کشورها از قبیل تهیّه بلیط و ارز، تهیه محل اسکان، حمل و نقل، درمان وبهداشت، خدمات پزشکی و ارشادهای دینی بعثه مقام معظم رهبری بی اطلاع باشند، هرگز به خدمات ارزنده سازمان حج واقف نخواهند شد و بجای تشکر و سپاس از زحمات کارگزاران حج جمهوری اسلامی ایران، احتمالًا از وضع خود شکایت و گلایه خواهند داشت.

و نیز وقتی ا ز مسائل اجرایی و خدمات حج سایر کشورها مطلع باشند و وضع خود را با آنها مقایسه نمایند، با نهایت غرور و افتخار، توأم با رضایت قلبی، خدا را شاکر خواهند بود که از چنین امکانات وسیعی برخوردار می باشند.

لذا بهتر آن دیدیم که فصل اوّل را به «آشنایی با حج برخی از

کشورها» اختصاص دهیم. آنچه از نظر خوانندگان محترم می گذرد، حاصل مصاحبه های شخصی اینجانب با مسؤولان حج کشورهای اسلامی است.

سوریه

زایران کشور سوریه، خود باید محل سکونت اجاره کنند. تغذیه به عهده خود آنها است. گروه و کاروان ندارند. دولت فقط اجازه خروج می دهد و کلیه مسائل بر عهده زایر است.

کویت

زایران این کشور به صورت کاروانی حرکت می کنند ولی کاروانها باهم متفاوتند. قیمت های مختلف و خدمات متفاوت آنان درست مانند سیستم حمله داری بیست سال قبل ایران است. سازمان خاصی متعهد برنامه ریزی و اجرای برنامه متحد نیست. هر کاروانی خود مستقل کار می کند. اجاره محل، تهیه مواد غذایی، آوردن آشپز و خدمه، آماده کردن وسائل و ... بر عهده مدیر کاروان است و قیمتی که برای زایر تعیین می شود برحسب خدماتی است که عرضه می کنند.

بنگلادش

با آن که این کشور یکصد و بیست میلیون جمعیت دارد و باید

طبق قوانین اخیر، در هر سال یکصد و بیست هزار زایر اعزام نماید، ولی هشت هزار نفر بیشتر اعزام نمی کند. البته شرکت های خصوصی هم هشت هزار نفر می برند که جمعاً شانزده هزار می شود.

مسؤولان دولتی در ماه شعبان هشت ساختمان برای هشت هزار زایر اجاره می کنند و در هر ساختمان یک هزار نفر را اسکان می دهند، تغذیه بر عهده آنهاست.

فقط در مکه برای ناهار توسط آشپزهای بنگلادشی که در این شهر شاغل هستند، دو نوع غذای ساده پخته می شود (برنج و گوشت و عدس- برنج و مرغ و سبزیجات) و برای هر وعده غذا فقط 4 ریال سعودی پرداخت می شود.

گفتنی است که هر یک هزار زایر بنگلادشی، یک روحانی برای تعلیمات حج دارند.

سنگال

زایران کشورهای آفریقایی وضع مطلوبی ندارند؛ زیرا فقر بر آنها حاکم است و نمی توانند در وضع رضایتبخشی به سر برند؛ مثلًا سنگال با هشت ملیون جمعیت، سالانه فقط سه هزار زایر می برد و خانمهایی که برای حج مشرف می شوند برای جمعیت خود و دیگران غذا طبخ می کنند و می فروشند؛ یعنی حاجیه خانم هم طباخ است و هم باید اعمال حج بجا آورد!

غنا

این کشور آفریقایی 15 میلیون جمعیت دارد که یک سوّم آنها مسلمانند و سالانه فقط یک هزار نفر حاجی دارند. کاروان، تشکیلات و نظام در کار نیست. زائران مقداری از غذای خود را از غنا می آورند و بقیه را در عربستان تهیه می کنند.

سودان

کشور سودان با این که 25 میلیون جمعیت دارد، در سال 1414 تنها هیجده هزار زایر به حج فرستاد!

آنان با وجود نزدیکی مسافت، ⁽¹⁾نمی توانند 11000 جمعیت را (که طبق قانون اخیر است) به حج اعزام کنند!

در سودان کسی را در معاینات پزشکی رد نمی کنند. هر کس مایل باشد مشرف می شود. کاروان وجود ندارد. همه چیز به عهده خود زایر است. همه ساله عده ای از حاجیان سودانی به سودان برنمی گردند و در حال حاضر سیصد هزار سودانی در عربستان زندگی می کنند.

قطر

حداکثر نیم میلیون جمعیت در قطر زندگی می کند که از این تعداد،

حدود پنج هزار زایر اعزام می شود. یکی از متموّلین معروف قطر همه ساله کلیه مخارج رفت و برگشت و خوراک ششصد نفر را می پردازد وآنها را با دو هواپیمای دربستی اعزام می نماید.

دولت مسؤولیت حجاج را به عهده شرکت های پیمانکار سیاحتی- زیارتی می گذارد و آنها نیز مانند کویت (که نظام بیست و اندی سال قبل حج ایران است) عمل می کنند.

پاکستان

از جمعیت 120 میلیونی پاکستان، در سال 1413 هشتاد و هفت هزار و در سال 1414 نود و سه هزار زایر به حج اعزام شدند. با آن که مسؤولان حج و کنسولگری آنها در جده بسیار فعال و برنامه ریز هستند، ولی به خاطر فقر مردم، زایران دارای نظم خوبی نیستند و اغلب آنها از روستاها و افراد مسن می باشند و غذاهای محلی به همراه می آورند چراکه تغذیه بر عهده خود زایران است.

کشورهایی که زایرانشان نمونه اند:

اندونزی، مالزی و ترکیه

حجاج این کشورها در منازلی که توسط مسؤولان کشور خود اجاره می شود، اسکان می یابند ولی تغذیه آنها به عهده خودشان است.

فقط سازمان حج اندونزی در سال 1413 در مدینه یک وعده غذا به

زایران می داد که آنهم بر اثر گلایه و شکایت مردم در سال بعد تعطیل گردید (البته با یک شرکت بزرگ قراردادی داشت که غذای بسته بندی شده به ساختمانهای استجاری حجاج اندونزی تحویل دهد)

اندونزی که دارای یکصد و هشتاد میلیون جمعیت است، در سال 1414 یکصد و شصت و پنج هزار زایر داشت. این کشور در هواپیماهای بزرگ به ظرفیت پانصد و بیست زایر، یک روحانی، یک مدیر و یک پزشک اعزام می کند (چون مسأله تغذیه در کار نیست، اعزام خدمه و مدیر متعدّد مفهومی ندارد)

زائران ترکیه اعم از زن و مرد تماماً لباسهای متّحدالشکل همراه با آرم این کشور بر تن دارند. سازمان حج این کشور علاوه بر تهیّه واجاره مسکن فقط یک تشک خواب بسیار جالب در برابر دریافت یازده دلار در اختیار هریک از زائران می گذارد.

زائر در پایان سفر می تواند آن را بفروشد، صدقه بدهد، دور بیاندازد یا با خود برگرداند. خصوصیات این تشک آن است که بهنگام حمل کردن، جمع می شود و بصورت یک ساک دستی درمی آید و بهنگام استفاده کیسه خواب نرم و ظریفی است شامل زیرانداز، روانداز و متکا.

توجه

دولت ها برای سلب مسؤولیت از خود، تغذیه را به عهده زایران گذارده اند ولی باید توجه داشت زایر که در اولین سفر خود، ناآشنا به امکنه و محل های مورد نیاز بوده و از زبان عربی بی اطلاع است چگونه

می تواند در حال احرام، با خستگی راه و اعمال بسیار، به تهیه غذا بپردازد و خود را آرامش بخشد.

همگان اعتراف دارند که نظام حج جمهوری اسلامی ایران در میان کلیه کشورهای اسلامی الگو و نمونه است و زایر کاملًا آسوده و فارغ البال است و تمام وقت، به عبادت و زیارت می پردازد؛ زیرا تمام وسایل راحتی او توسط کارگزاران دلسوز و کارآزموده، از پیش آماده شده و حاجیان ایرانی وضع رضایتبخش بسیار مطلوبی دارند و حالت آنها با هیچ یک از کشورهای اسلامی قابل قیاس نیست.

سازمان حج و زیارت برای بالا بردن سطح کیفی حج، همه ساله تدابیری می اندیشد و طرح های سازنده ای عرضه می کند تا حجاج با اطمینان خاطر در کاروانها ثبت نام کنند و مطمئن باشند که کارگزاران کاروانها؛ اعم از مدیر و یا معاون، بهترین شرایط را برای آنها فراهم می کنند تا با خیال راحت به اعمال عبادی خود سرگرم باشند. در این راستا افزون بر انتخاب مدیران با تجربه و تحصیل کرده، پیوسته مسائل مبتلابه را به صورت کتاب و جزوه تهیه کرده و بین زایران توزیع می نماید تا سطح اطلاعات آنها در زمینه های مختلف (وظایف مدیر، معاون، خدمه، آگاهی از بناهای تاریخی، نقش هیأت پزشکی، ستاد مسکن، گروه تغذیه و ...) به نحو مطلوب افزایش یابد. باز هم به این حد قانع نشده و علاقمند است با تشکیل کلاسهای کارآموزی و آموزشهای علمی، اطلاعات لازم را به مدیران و معاونان کاروانها بیاموزد؛ زیرا معتقد است اینان سفرای جمهوری اسلامی ایران در کشور اسلامی دیگر

هستند و باید آنها از لحاظ معلومات عمومی، اطلاعات مذهبی، تسلط بر زبان، اخلاق و ادب اسلامی و معاشرت، الگو و نمونه باشند و با داشتن اطلاعات کافی در زمینه آشنایی با مقررات حج عربستان و مؤسسه های وابسته به وزارت حج عربستان و قوانین موجود در این کشور، بتوانند در بحرانهای مختلف، بر مشکلات فائق آیند و مسائل مبتلابه زایران را به راحتی حل نمایند.

فصل دوّم:آشنایی با مؤسسه های حج عربستان و مقرّرات و تعلیمات حج این کشور

اشاره

وزارت حج عربستان، مسؤول تنظیم برنامه ها و هماهنگ کننده مسائل مختلف حج است و کلیه ملاقاتهای رسمی رؤسای بعثه های حج به منظور حلّ و عقد کارهای مربوط، در دفتر وزیر حج انجام می گیرد.

مسائل امنیتی حج را وزارت کشور به عهده دارد و مسائل خارجی را وزارت خارجه.

مسائل بهداشتی و درمان و دارو بر عهده وزارت بهداری است و مسائل هوایی با هواپیمایی کشوری.

وزارت حجّ عربستان برای اداره امور مختلف حجاج، چهار اداره تأسیس نموده که انتخاب رؤسا و یا تغییر آنها، از اختیارات وزیر حج می باشد.

چهار اداره که پیش تر اشاره شد عبارتند از:

1- مکتب الوکلاء الموحد

2- النقابة العامه للسّیارات

3- المؤسسة الأهلیّه لمطوّفی حجاج ایران

4- مکتب الأدلّاء بالمدینة المنوره

شرح وظایف این ادارات، به تفصیل با سایر تعلیمات حج، در کتاب 95 صفحه ای مستقل چاپ شده و وزارت حج عربستان همه ساله آن را چاپ می کند و در اختیار مراجعه کنندگان می گذارد.

شایسته است مسؤولان سازمان حج، قبل از شروع به کار، این کتاب را با دقت مطالعه کنند؛ زیرا نکات ریزی دارد که اطلاع از آنها برای دست اندرکاران حج، در زمینه های مختلف اجرایی حج، بسیار مفید است و غفلت از آنها سبب می شود که حقوق مسلّم حاجی ایران تضییع گردد.

عدم اطّلاع از مقررات مؤسسه های وابسته به حج سبب می شود که مسؤولان، هزینه هایی را متعهّد شوند که نمی بایست و منافعی را از دست دهند که فقدان آنها باعث سلب آسایش و راحتی حاجی می گردد.

لذا توصیه می شود چنانچه خود به زبان عربی مسلّط هستند، از آن استفاده کنند و اگر آشنایی ندارند، تعلیمات حج عربستان را توسط یکی از مترجمین مسلّط خود، ترجمه و تایپ کنند و چندین بار آن را مطالعه کنند تا مطالب و نکات مهم، جهت به کار بستن و استفاده از آنها، در ذهن بماند.

اینک مهمترین عناوین کتاب تعلیمات حج به اختصار ترجمه می شود:

باب اوّل: مسائل مورد نیاز حاجیان گرامی

در این باب با بیان 17 مورد از مسائل مورد نیاز (بهداشتی، رفاهی، اجتماعی، و مقررات سعودی) آگاهی های لازم به حاجی ارائه می شود.

باب دوّم: کرایه حمل و نقل و خدمات دیگر

در این باب مبلغ 444 ریالی را که حاجی باید به هنگام ویزا در کشور خودش و یا به هنگام ورود به عربستان در فرودگاه جده به عنوان «اجور الخدمات» بپردازد بیان شده و همچنین کرایه جده- مدینه منوره- مکّه مکرمه و یا جده- جحفه- مکه مکرمه و کرایه مشاعر مقدسه (مکه مکرمه- عرفات- مزدلفه، منا و مکه مکرمه) را که باید هر حاجی به «النقابة العامه للسّیارات» بپردازد، دقیقاً شرح داده شده است.

(با توجه به تفاوت قیمت در ماشینهای بدون کولر، کولردار، و اتومبیل های سرباز و جیمس).

همچنین در باب دوّم با 17 شماره، مسائل مختلف انتقال حاجی از شهری به شهر دیگر و نیز مقرّرات حمل و نقل به تفصیل بیان گردیده است.

باب سوّم: زمان ورود و خروج زایر

1- همه ساله در روز 15 ذیقعده (طبق تقویم امّ القری) آخرین روزی است که تقاضای ویزای حج پذیرفته می شود.

2- سه دسته از حجاج تا آخرین روز ذیقعده (طبق تقویم امّ القری) می توانند وارد عربستان شوند و پس از آن از ورودشان ممانعت می شود:

الف- کسانی که از راههای زمینی به عربستان وارد می شوند.

ب- کسانی که با هواپیما به مدینه وارد می شوند.

ج- کسانی که با کشتی می آیند ولی در غیر بندر جده پیاده می شوند.

گفتنی است که دو دسته از حجاج می توانند تا پایان روز چهارم ذی حجه وارد شوند:

الف- کسانی که با هواپیما می آیند و در جده پیاده می شوند.

ب- کسانی که با کشتی می آیند و در بندر جده پیاده می شوند.

3- آخرین روزی که حاجی می تواند با وسایل نقلیه از جده به مدینه منوره برود، روز 26 ماه ذی قعده است.

4- آخرین روزی که حاجی می تواند با هواپیما از جده به مدینه برود، روز دوم ذی حجه می باشد.

5- آخرین روزی که حاجی می تواند با هواپیما از مدینه به جده بیاید، روز ششم ذی حجه است.

6- حاجیانی که از طریق هوا می آیند، باید بین سی ام ذی حجه تا دهم محرم طبق تاریخ هایی که در بلیط آنها قید شده، خاک سعودی را ترک کنند.

اما حاجیانی که از راه زمینی آمده اند باید تا پنجم محرم برگردند.

و حاجیانی که از راه دریا آمده اند، پایان برگشت آنها همان پایان ویزای آنها است که در هر حال از آخر محرم تجاوز نمی کند.

7- در هر حال برای آن که حاجی با مشکلاتی روبرو نشود باید در ابتدای ورود خود، تاریخ بازگشت را مشخص کند و بهیچ وجه نباید از مدت ویزای آن بگذرد؛ زیرا ماندن در سعودی بدون ویزا و یا با ویزای پایان یافته، ممنوع است.

باب چهارم: اهم وظائف مؤسسه مطوفین، مکتب ادلّاء و مکتب الوکلاء

اشاره

در این باب وظایف هر یک از ادارات فوق، به تفصیل بیان شده است، نخست به شرح وظیفه «مؤسسه مطوفین» در 28 شماره پرداخته است.

بسیار بجاست که شمّه ای از وظایف مؤسسه مطوفین را بیان کنیم تا معلوم شود آنچه را که واحدهای مختلف سازمان حج انجام می دهند، از وظایف مؤسسه مطوفین است نه از وظایف آنها و ما با اعزام نیرو، بر آن شدیم که وظایف آنها را انجام دهیم و آنها را با توجه به

حقوقی که دریافت می دارند، بیکار کنیم و بعد فریاد بزنیم کار زیاد است! کار مشکل است! آنها وظایف خود را انجام نمی دهند!

پیشنهاد می شود سازمان، وظایف مؤسسه را از خود مؤسسه بخواهد و خود با نیروی بسیار کمی، بر حسن اجرای امور ناظر باشد.

اهمّ وظایف مؤسسه مطوّفین، طبق تعلیمات وزارت حج عربستان:

1- مؤسّسه موظّف است به استقبال حجاج (در مرکز تفویج الحجاج) برود و آنان را با وسائل و اثاثیه هاشان به منازل خود هدایت کند.

و چنانچه مؤسسه در انجام این وظیفه قصور کند، وزارت حج به عنوان مجازات، آن را از عواید و درآمدی که به آن اختصاص داده، محروم می سازد.

2- مؤسسه مطوفین پیوسته باید نمایندگان خود را به دفاتر «ستاد هدایت گمشدگان» (که از طرف وزارت حج در نقاط مختلف تعیین شده است) بفرستد و حجاج گمشده را تحویل بگیرد و آنان را به منازل خود برساند؛ اعم از مکّه مکرمه، منا و عرفات. و نیز اگر زایری گم شود، باید وضع او را هر شش ساعت یکبار به واحدهای امنیتی و جهات مختصه اعلام کند.

3- مؤسسه باید حاجی را- اگر بیمار شد- به نزدیکترین مرکز

بهداری برساند و اگر حالش مساعد نبود باید به سرعت برای او پزشک حاضر کند.

4- مؤسسه باید اتوبوسهای حجاج را در زمانهای مناسب، برای رفتن به منا و عرفات، حاضر و آماده کند.

و نیز این وظیفه مؤسسه است که با هر اتوبوسی یک نماینده جهت راهنمایی و ارشاد راننده اعزام نماید و آنها را دقیقاً به چادرهای خود هدایت کند.

5- نظافت چادرها، در اختیار گذاردن آب آشامیدنی فراوان، مفروش کردن چادر، استخدام خدمه کافی جهت نظافت کلّی و از بین بردن پشه و مگس و انتقال زباله و ضایعات به خارج، تماماً بر عهده مؤسسه مطوّفین است.

سپس وظایف «مؤسسه اهلیة الأدلّاء» را در مدینه منوره در 23 شماره آورده است. تمام وظایف مؤسسه مطوّفین در مکه مکرمه را باید مؤسسه اهلیة الأدلاء در مدینه منوره انجام دهد. ⁽¹⁾

توجه: چون مؤسسه دارای نُه دفتر است و سر و کار مدیران با این دفاتر می باشد جهت اطلاع و استفاده آقایان آدرس آنها در ذیل درج می گردد.

شماره رئیس دفترنایب رئیس شماره تلفن آدرس دفتر

1 طلال محمد مکی رضا صحره 5588836 الششة أمام مقر المؤسسة-

منزل الشیخ/ عبدالحمید قطب

2 طلعت قطب محمد مغازل 5573027 الششة أمام مدرسة جعفر المتوسطة

3 خالد أزهر زهیر مغازل 5571195 الششة أمام مقر المؤسسة عمارة السعادة

4 حسن علی معزوزة بکر قطب 5561913 الششة بجوار مکتبة (مکتبتی)

5 عبدالرحمن ازهر علی صحره 5575189 الششة أمام مقر المؤسسة عمارة السعادة

6 محمد حسن جمال فاضل حمزه 5585292 الششة أمام مرکز بن داؤد

7 عبدالعزیز صحره هانی صحره 5564552 العزیزیة بجوار جسر الملک خالد

منزل عبدالمؤمن الصباغ

8 عبداللَّه غنام محمد السناری 5575895 الششة أمام مقر المؤسسة

9 عباس حمزه محمد ازهر 5571229 الششة أمام مقر المؤسسة عمارة السعادة

(تلفن: 5580055- 5580044- 5580022 فاکس: 5583522)

وظائف مکتب الوکلاء الموحد

مکتب الوکلاء الموحّد، رابط بین مؤسسه مطوفین، النقابه و مؤسسه ادلّاء در مدینه منوره و حجاج و بعثه های حج می باشد. این واحد بر آنها اشراف دارد و هم آهنگ کننده برنامه های رفت و برگشت حجاج از کشورهای خود به عربستان و نیز نقل و انتقال بین شهری حجاج و مشاعر مقدس می باشد.

حقوق مؤسسه مطوفین را برای تجهیز چادرها، مکتب الوکلا به عنوان «اجور الخدمات» دریافت می کند و به مؤسسه می پردازد.

کرایه اتوبوسهای النقابة العامه را مکتب الوکلا دریافت می کند وبه النقابه می پردازد.

باید اذعان نمود که مکتب الوکلا رابط بین بعثه های حج و سایر مؤسسه ها به شمار می رود و نیز در کلیه موارد حلّال مشکلات بعثه های حج و حجاج می باشد.

وظایف مکتب الوکلا، طی 15 شماره بیان شده است.

واجبات دفتر زمازم در مکّه

مسؤولیت عمده مکتب الزمازمه، رساندن آب آشامیدنی برای حاجیان در مراکز استقبال و تفویج الحجاج و همچنین در منازل آنها می باشد. لیکن متأسفانه تا کنون از دادن آب زمزم به خانه های حجاج، خبری نداریم و فقط در کتاب تعلیمات آمده ولی وجود خارجی ندارد.

باب پنجم: ضوابط اسکان حاجیان

مفصل ترین بحث در این کتاب، پیرامون مسائل اسکان زایر و اجاره منازل و شرایط تفصیلی آنها است که در شانزده صفحه کامل نقل شده است و مسؤولین اجاره منازل حتماً باید با دقت آنها را مطالعه کنند.

باب ششم: مقررات النقابه العامّه و شرکت های مسافربری وابسته

اشاره

در این باب، وظایف النقابه (سندیکای ماشین داران زمان حج) و شرکت های سهام دار را مفصل بیان کرده است.

مقررات ایاب و ذهاب به مکه مکرمه، از روز پنجم ذی حجه

طبق تعلیمات حج، پایان روز چهارم ذی حجه آخرین روزی است که مسافران از مدینه منوره با اتوبوس می توانند به مکه مکرمه حرکت کنند.

و نیز آخرین روزی که مسافران می توانند با هواپیما وارد جده شوند.

و همچنین چهارم ذی حجه، روز پایانی ورود سواری های شخصی است به مکه مکرمه.

از روز پنجم ذی حجه، از ورود سواری های شخصی به مکه مکرمه ممانعت می شود.

از هر طرف که زایر بخواهد با سواری وارد مکه مکرمه شود، مقابل مراکز تفویج الحجاج (محل دسته بندی حاجیان و اعزام آنها به منازل خود با راهنمایی مؤسسه مطوفین) پلیس، راه را بسته است و یک راه به طرف پارکینگ مرکز تفویج الحجاج باز کرده و سواری ها را به اجبار به طرف پارکینگ می فرستد و بطور کلی از روز پنجم ذی حجه همه مسافران سواری های خصوصی، موظف هستند ماشین های خود را در پارکینگ بزرگ (تفویج الحجاج) پارک کنند و با اتوبوسهای عمومی، داخل شهر شوند و از آنجا با وسائل عمومی پس از انجام عمره تمتع، به عرفات و بعد به منا بروند.

در این سالها که پلیس سعودی با شدت تمام در تمام جاده ها (از

هر طرف که امکان ورود به مکه مکرمه وجود داشته باشد) از ورود سواری ها ممانعت می کند و همه پارکینگ ها از سواری تکمیل می شود، باز می بینیم راههای عرفات به مزدلفه برای حرکت اتوبوسها کافی نیست و راه چندین دقیقه ای را چندین ساعت باید طی کنند حتی برخی باید نیت وقوف اضطراری کنند و کثرت ماشین های سواری مانع حرکت سریع اتوبوسها می شود.

در هر حال افراد بعثه ها و اعضای هیأت پزشکی و یا رؤسای ستادها و رؤسای بعثه ها و افرادی که به اجبار از مدینه منوره دیر حرکت می کنند و یا در جده کار ضروری دارند و باید مرتب در حال تردد باشند، در روزهای آخر ذی قعده باید مشخّصات اتومبیل هایی را که می خواهند برای تردّد مکرر استفاده کنند، به سرکنسولگری بدهند تا سرکنسولگری لیست آنها را با لیست اتومبیل های مورد نظر خود به وزارت خارجه بفرستد و درخواست مجوز نماید.

وزارت خارجه برای تعداد محدودی مجوز می فرستد.

مجوز عبارت است از کارت صورتی رنگی که مشخصات اتومبیل و راننده (نوع سواری، رنگ، شماره پلاک و نام و مشخصات راننده) در آن نوشته شده است.

این کارت باید پیوسته در اتومبیل باشد و به پلیس نشان داده شود.

بعضی مواقع، به هنگام شدّت ترافیک و خستگی مفرط پلیس،

مأموران حتی به این ورقه اعتنایی نمی کنند و از ورود اتومبیل ممانعت می نمایند.

اینجاست که باید با نرمش، خستگی را از جان پلیس برطرف کرد و با جلب رضایت او به چابکی داخل شهر شد.

بنابر این، برای کسانی که قصد تردد مکرر دارند و یا خروج آنها از مکه مکرمه ضرورت دارد (مانند کسانی که عصر پنجم ذی حجه در میهمانی ملک شرکت می کنند) به دست آوردن مجوز الزامی است.

و حتی کارت مجامله اثری ندارد چون کارت مجامله که از طرف وزارت حج به افراد بعثه ها و یا رؤسای حج داده می شود، برای معرفی شخصیت آن فرد مفید است ولی پلیس از ورود سواری ممانعت می کند نه از ورود شخص. بنابر این گرفتن مجوز ورود سواری ضرورت دارد و نباید در این قانون غفلت نمود.

فصل سوّم:مراسم و جشنهای رسمی در زمان حج

اشاره

روی یکم ذی حجه، بعد از طلوع آفتاب، مراسم شستشوی کعبه مقدسه انجام می گیرد. دعوت کننده امیر ماجد بن عبدالعزیز امیر مکه مکرمه می باشد و امیر مکه مکرمه به نیابت از ملک فهد، کعبه مقدسه را با گلاب می شوید. در این مراسم وزارت حج برای کشورهای اسلامی کارت دعوت می فرستد؛ برای هر کشوری دو کارت، اگر یک کشور اسلامی، خواهان کارت بیشتری باشد فقط باید از شخص امیر ماجد، امیر مکه معظمه، بخواهد و او به دفترش دستور می دهد و آنگاه چند کارت دعوت در اختیار می گذارند.

وزارت حج قادر بر اعطای کارت بیشتر از حد معمول نیست، به ایران دو کارت می دهد امیرالحاج و رئیس سازمان حج و زیارت.

دعوت ملک به صرف شام

عصر روز پنجم ذی حجه ملک رؤسای کشورهای اسلامی و رؤسای بعثه های حج را به صرف شام در قصرالسلام (دیوان ملکی) در جده دعوت می کند. معمولًا یک کارت از طریق روابط عمومی وزارت حج (العلاقات العامه) در اختیار رئیس بعثه قرار می گیرد.

رئیس بعثه در میهمانی شرکت می کند.

ساعت حضور 12 8 ساعت رسمی 9 بعد از ظهر

چون دعوت کننده این مهمانی شخص ملک است، لذا از ابتدا تا پایان مراسم شاه در جلسه حضور دارد، ابتدا با یکایک نمایندگان کشورهای اسلامی و روسای بعثه ها تعارف و احوالپرسی می کند، معمولًا از نمایندگان کشورها احوال رئیس آن کشور را می پرسد و به گرمی پذیرایی می نماید.

فلسفه وجودی این جلسه، تحبیب قلوب و ایجاد محبت در نمایندگان کشورهای اسلامی می باشد.

مراسم و جشنها در خلال مراسم حج

1- شام روز یازدهم ذی حجه هر سال، وزیر حج در منا از تمامی روسای بعثه های اسلامی دعوت می کند تحت عنوان: «الندوه الإسلامیة السنویة الکبری»

زمان: بعد از نماز مغرب روز یازدهم ذی الحجه.

مکان: منا قصر دیوان ملکی.

جهت صرف شام.

2- وزیر حج ساعت 9 بعداز ظهر روز چهاردهم ذی حجه، روسای بعثه های حج را در سالن لیلتی (قاعة لیلتی) دعوت می کند: تحت عنوان:

«الحفل السنوی»

محل برگزاری جشن: جده طریق الملک (قاعة لیلتی)

در این جشن روسای بعثه ها از تسهیلاتی که حکومت عربستان سعودی برای حجاج کشورهای مختلف فراهم نموده و نیز از شخص وزیر حج تشکر می کنند در حقیقت فلسفه وجودی این جلسه، مدح و ثنای مسؤولان حج عربستان می باشد و در پایان وزیر حج هم از همه شرکت کنندگان تشکر می نماید.

آب زمزم واقعی و مقداری نشریه های تبلیغاتی در اختیار شرکت کنندگان گذاشته می شود.

فصل چهارم:آشنایی با برخی از مقرّرات عربستان در ارتباط با امور حجاج

اشاره

در هر سازمان یا وزارتخانه ای، باید محور اصلی را مشخص نمود تا وظایف به خوبی روشن گردد؛ مثلًا چون در وزارت آموزش و پرورش، محور دانش آموز و تعلیم و تربیت اوست پس به معلم، فضا، وسائل، کتابخانه، آزمایشگاه، زمین ورزش و صدها مسأله دیگر، در مورد رشد دانش آموز، نیاز است، در سازمان حج و زیارت، محور زایر و حاجی است، لذا سازمان تشکیل یافته تا در خدمت زایر باشد و وظیفه مدیر و معاون کاروان نیز مشخص است.

فلسفه وجودی کاروان و انتخاب مدیر و معاونِ واجد شرایط، تأمین آسایش، جلب رضایت زایر و اطمینان بر صحت اعمال او می باشد.

بنابر این کسی که در یک کشور بیگانه است، باید با مقرّرات و

قوانین آن کشور آشنایی کامل داشته باشد تا به هنگام روبرو شدن با مشکلات بتواند به راحتی مشکلات زایران را حل کند و در بحرانهای مختلف، با درایت و بردباری، زایر را یاری دهد و او را در مراحل سخت انیس و مونس باشد. لذا بر این اساس، به اهم مقرّرات و مسائلی که آشنایی با آنها ضرورت دارد بشرح زیر می پردازیم:

1- همراه داشتن مواد مخدر

2- کشف دلار تقلّبی

3- مسأله تشابه اسمی در فرودگاه جده

4- حوادث و تصادفات

5- تشکیل پرونده و تعقیب آن تا سرحد دریافت دیه

6- دفن جسد در عربستان

7- انتقال جسد به ایران

مشکلات احتمالی در فرودگاه جده

1- همراه داشتن مواد مخدر

زایر معتاد می کوشد تا با جاسازی مقداری تریاک (و یا هر معجون دیگری که خود صلاح می داند) خود را در ایام تشرف از عوارض اعتیاد نجات دهد اما غافل از آن که مأموران حرفه ای عربستان به راحتی کشف می کنند و برای زایر و مسؤولان، مشکلاتی به وجود می آورند. در چنین حالتی، بهترین و موثّرترین راه نجات آن است که مدیر کاروان به طرفداری از مأموران و حمایت از نحوه عملکرد آنها وارد صحنه شود

و ساحت مقدس جمهوری اسلامی ایران را از اینگونه اعمال منزه بداند و الّا در صورت طرفداری از کار غلطِ زایر معتاد، هم به نظام مقدس حاکم بر ایران بدبین می شوند و هم مشکلات فراوانی برای زایر و مسؤولان ایجاد می نمایند. پیشنهاد می شود مدیر و مأموران ستاد جده، به هیچ عنوان از فرد خاطی طرفداری نکنند. تجربه نشان داده است در چنین حالاتی، زایر راحت تر و سریع تر آزاد می شود.

2- همراه داشتن دلار تقلّبی

اگر در مدینه یا مکه صرّاف های سعودی زایری را به جهت داشتن دلار تقلّبی به دام بیاندازند، او را روانه ادارات شرطه می کنند شرطه پس از بازداشت موقت، دلارهای تقلبی را ضبط می کند و به صاحبش برنمی گرداند سرانجام زایر با خسارت فراوان و رنج روحی بسیار آزاد می شود.

به مسافران خود تذکّر دهید از خرید ارز از افراد معمولی و دلّالها اجتناب کنند.

3- تشابه اسمی

گاهی زایری را در فرودگاه به خاطر مشابهت اسمش با اسم کس دیگر معطل می کنند و چون برای زایر سابقه نداشته، او و همراهانش سخت مضطرب و نگران می شوند.

به زایران خود آگاهی دهید که معطل شدن شما در فرودگاه،

مشکلی برای شما به وجود نمی آورد، چند ساعتی برای تحقیق، نگه می دارند ولی سرانجام آزاد می شوید. این شمایید که باید پیوسته همراه زایر باشید و او را از لحاظ روحی تقویت کنید.

4- حوادث و تصادفات

اصولًا آشنایی با مقرّرات هر کشوری، مسافر را زودتر به نتایج مطلوب مورد نظر خود موفق می کند و او را از سرگردانی و اتلاف وقت و تضییع حقوق حفظ می نماید.

یکی از مسائل مبتلابه در عربستان، مسأله تصادف با وسائل نقلیه است.

افراد مسن و ناآشنا به راهها و خیابانها و محل های عبور غیر مجاز، زودتر دچار آسیب و حادثه می شوند و چه بسا افرادی که بر اثر تصادف، عضو و یا جان خود را از دست می دهند و به خاطر عدم آشنایی با مقرّرات عربستان، حقوق مسلّم آنها و یا حقوق ورثه شان تضییع می گردد و بدون تشکیل پرونده و تعقیب مسأله به خاطر آن که این فرد غریب است و می خواهد به کشور خود برگردد، رضایت می دهد و پرونده مختومه می شود.

و یا آن که بر اثر ندانستن زبان و مفاهیم کلمات، در اداره پلیس و یا بیمارستان، به او پیشنهاد می شود «تنازل» بده، او هم بدون درک معنا و مفهوم تنازل، می گوید: من با تنازل موافقم و در حالی ورقه را امضا می کند که نمی داند زیر ورقه رضایت را امضا کرده است! و مدتی بعد