مشخصات کتاب

سرشناسه:ابن عطیه، مقاتل، - ق 505

عنوان قراردادی:[موتمر علماء بغداد (فارسی)]

عنوان و نام پدیدآور:کنفرانس دانشمندان بغداد، یا، ترجمه موتمر علما بغداد/ [ترجمه] بقلم هدایت الله مسترحمی جرقویه ای اصفهانی

مشخصات نشر:قم: هدایت الله مسترحمی، 1402ق. = 1361.

مشخصات ظاهری:ص 160

یادداشت:کتابنامه به صورت زیرنویس

عنوان دیگر:ترجمه موتمر علماآ بغداد

موضوع:شیعه -- دفاعیه ها و ردیه ها

شناسه افزوده:مسترحمی، هدایت الله، 1311 - ، مترجم

رده بندی کنگره:BP228/4/الف2م8041 1361

رده بندی دیویی:297/479

شماره کتابشناسی ملی:م 71-5131

مقدمه مترجم

اشاره

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

الحمد للّه الّذی أرشد العقول الی توحیده و هداها، و أبطل ببراهین الحقّ شبه الباطل و محاها، و ثبت الایمان فی قلوب ذوی الایقان کما أثبت الأرض بالجبال و أرساها، و أضلّ عقول الکافرین و أعمی بصائر المنافقین فأدبرت عن الایمان فلم تجبه اذا دعاها،

و الصّلاة و السّلام علی سیّدنا و نبیّنا خیر الخلیقة و أزکاها محمّد المصطفی الّذی خصّه اللّه بأسمح الشرائع و أسناها، و علی آله الّذین هم قرّروا قواعد الملّة و شیّدوا بناها، و أزالوا ظلم الشرک و محاها؟.

سیّما علی مولانا و امام زماننا المهدی هذه الامّة، المخصوص بعلوّ الرتبة و أجلاها عجل اللّه تعالی فرجه.

و الجحیم لمن یسمع المواعظ و یری العبر و کأنّها

لا یسمعها و لا یراها، و لمن کان فی میادین الغفلات تلعب و بالشهوات تتلاهی.

أمّا بعد، چنین گوید: این خدیمه أهل علم و فضل و دین: حاج سید هدایت اللّه مسترحمی حسن آبادی جرقویه ای اصفهانی عفی عنه، طبق أمر مبارک حضرت آیه اللّه العظمی آقای سیّد شهاب الدین مرعشی نجفی مدّ ظلّه العالی، کتاب: (مؤتمر علماء بغداد) تألیف مقاتل بن عطیّه را با مقدّمه وجود مقدّس ایشان برای بار سوّم در بیست هزار جلد تجدید طبع نمودم، که: بار دوّم آن در بیروت، و مرتبه أوّل در پاکستان بچاپ رسیده بود از روی نسخه خطی موجود در کتابخانه: راجا، در شهر محمودآباد هند، و سپس طبق خواسته بسیاری از مؤمنین، و دستور حضرت آیه اللّه العظمی مرعشی دامت برکاته آن را ترجمه نمودم بتوفیق الهی، و خوش داشتم برای اطلاع برادران دینی مختصر شرحی از زندگانی

خواجه نظام الملک و ملکشاه سلجوقی را در حدود اطلاعاتم در مقدمه کتاب بنویسم. زیرا ممکنست در حدّ خود خدمتی باشد بأهل علم و فضل و دانش؟

خواجه نظام الملک

خواجه نظام الملک: أبو علی، حسن بن علی بن اسحاق بن عباس طوسیّ، مشهور به خواجه نظام الملک أهل اطراف سبزوار (بیهق) متولّد 410 که 11 ساله بود از حفظ قرآن فارغ شد، پس از طیّ مراحل دوران تحصیلی گوی سبقت را از دیگران گرفته، و در صنوف فضائل و فنون کمالات شهره آفاق گردید، و همواره در رعایت علماء و مراعات فقراء و نشر خیرات و اشاعه مبرّات دقیقه ای فروگذار نمی کرد، مدّت 28 سال تقریبا در زمان الب ارسلان و ملکشاه، رئیس الوزراء بود، و حقّا وزیری نیکو سیرت و با کفایت و با تدبیر بود، و باتفاق مورّخان همانند او بسیار کم دیده شده.

و در غالب شهرها به بنیاد مساجد و مدارس اقدام می کرد، از آن جمله: در طوس، هرات،

نیشابور، اصفهان، بصره، بغداد، مدارسی بنام: نظامیّه ساخت، که مشهورترین آنها نظامیّه بغداد است، و قرنها دانشگاه اسلامی بود، و مدّتی تدریس در آن مدرسه را بغزالی صاحب احیاء العلوم واگذار کرده بود، و مدّتی بأبو الخیر شافعی قزوینی أحمد بن اسماعیل بن یوسف طالقانی، مؤلّف: التبیان فی مسائل القرآن، و حظائر القدس که 64 اسم برای ماه رمضان در آن نوشته، و خصائص السواک، و مفاتیح العطیّات، واگذار نمود.

و بناهای مفصّل در اصفهان که پایتخت ملکشاه بود و عالی قاپو و مدرسه نظامیّه در محلّه دار البطیخ بنا نمود، و علم سیاق و طریق دفترداری، و تاریخ جلالی از ابتکارات او است، و کتاب: وصایا و سیاستنامه، از تألیفات او است، و شعراء در مدحش قصیده ها گفته، و علماء و فضلاء بنام او کتابها نوشته اند، از جمله: معین الدّین

أبو نصر أحمد بن عبد الرزّاق طنطرانیّ قصیده ای عربی بنام: قصیده طنطرانیّه در مدح او سروده که أصل نسخه خطی آن در کتابخانه قدس رضوی علیه السّلام مشهد به شماره: 4854 موجود است.

نظام الملک علاوه بر سلطه کاملش در نثر در سرودن شعر نیز بهر دو زبان عربی و فارسی بهره وافری داشت از جمله أشعار فارسی او درباره توصیه پسر خود به ملک شاه

یک چند به اقبال تو ای شاه جوانبخت

گرد ستم از چهره أیّام ستردم

منشور نکونامی و طغرای سعادت

پیش ملک العرش بتوقیع تو بردم

چون شد ز قضا مدّت عمرم نود و شش

اندر سفر از ضربت یک کارد به مردم

بگذاشتم آن خدمت دیرینه به فرزند

او را بخدا و به خداوند سپردم

و از أشعار عربی او است:

بعد الثمانین لیس قوّة

قد ذهبت شرة الصبوة

کأنّنی و العصا بکفّی

موسی و لکن بلا نبوّة

و آخر عمر معزول گشت بمکر و حیله ترکان (زبیده) خاتون دختر پادشاه ما وراء النهر و همسر ملکشاه؟.

و در روز دهم ماه رمضان سنه 485 هجری در نواحی صحنه کرمانشاه جوانی اسماعیلی مذهب بنام ابو طاهر ایوانی از فدائیان حسن صباح که لباس صوفیان داشت. و بعنوان تقدیم نامه عرض حال به او نزدیک شده بود کاردی زد، و متأسفانه أثر کرد و از دنیا رفت، و جنازه او را باصفهان بردند و در مدرسه نظامیّه خود او به خاک سپردند، و شعراء در مرثیه او أشعاری سرودند، از جمله مقاتل بن عطیّه (دامادش) که أشعاری سروده، از جمله انها:

کان الوزیر نظام الملک لؤلؤة

نفیسة صاغها الرّحمن من شرف

عزّت فلم تعرف الأیّام قیمتها

فردّها غیرة منه الی الصّدف

اختار مذهب حقّ فی محاورة

تبدی الحقیقة فی برهان منکشف

دین التشیّع حقّ لا مراء له

و ما سواه سراب خادع السجف

لکنّ حقدا دفینا حرّ کوه له

فبات بدر الدجی فی ظل منخسف

علیه ألف سلام اللّه تالیه

تتری علی روحه فی الخلد و الغرف

و حکیم أنوری در مرثیه او این رباعی را گفته:

حامی جهان، ز جور أفلاک، برفت

بنیاد نظام، عالم خاک، برفت

او رفت و سعادت از جهان پاک برفت

تو ز هر زمانه خور، که تریاک برفت

در منتخب التواریخ از کتاب حبیب السیر نقل می کند که: خواجه مجلّه ای (شهادت چهل مؤمن) نوشت و شهادت بزرگان را در آن درج نمود، و وصیّت کرد که در جوف کفنش با او دفن کنند، از جمله شیخ أبو اسحاق شیرازی نوشت (خیر الظلمة حسن، کتبه أبو اسحاق)،، خواجه که توقیع او را که دید گریه کرد و گفت: سخن راست اینست، و بعد از شهادتش بزرگی او را در خواب دید، از حالش پرسید؟ گفت به واسطه سخن و کلمه راستی که شیخ أبو اسحاق نوشت، خداوند مرا آمرزید.

و از کتاب زینة المجالس نقل کرده: هرگاه تحفه به مجلس خواجه نظام الملک می آوردند، خواجه آن را به حضار قسمت می نمود، روزی باغبانی سه دانه خیار نورس نزد وی آورد، خواجه هر سه دانه را خورد، و فرمود: هزار درهم به او بدهند، سؤال نمودند (چرا تقسیم نکردید؟) گفت: آن خیارها تلخ بود، ترسیدم اگر به دیگری بدهم، طاقت نیاورد، و اظهار کند و این بیچاره خجالت بکشد.

و از روضة الانوار نقل می کند که: بسلطان ملکشاه گفتند: نظام الملک در هر سال از خزانه نهصد هزار خلعت بعلماء و صلحاء و زاهدان و عابدان می دهد ، و شما را از آن نفعی نیست، و به آن مبلغ

لشکر جرّاری می توان فراهم نمود، سلطان ملکشاه این سخن را به خواجه گفت، خواجه فرمود: به این زر می توان لشکری ترتیب داد، که ایشان دشمنان را به شمشیر یک ذرعی و تیری که رفتنش سیصد ذرع باشد دفع کنند، و من به این زر برای تو لشکری ترتیب دهم که از أوّل شب تا صبح دستها بدعا بلند کنند به درگاه الهی، شمشیر همّت بأبر برسانند، و تیر دعا از هفت آسمان گذرانند، و لشکر و من و تو در پناه ایشانیم، سلطان گریه کرد، و او را تحسین نمود

و نیز نقل می کند که: خواجه بسیار نقل حدیث می کرد ، و می گفت: من می دانم که قابل این نیستم، می خواهم خودم را داخل در قطار نقله حدیث بنمایم،

ملک شاه سلجوقی:

سلطان جلال الدّین ملکشاه بن آلب أرسلان محمّد بن داود بن میکائیل بن سلجوق، بزرگ ترین و سوّمین - سلاطین سلاجقه است، 17 ساله بود که به سلطنت رسید و اصفهان را پایتخت خود قرار داد، و بعد از بیست سال سلطنت در: 15 شوال 485 قمری پس از 18 روز از قتل خواجه نظام الملک، بدرود زندگی گفت، و در پاچنار اصفهان محله: دار البطیخ، در: مقبره نظام الملک به خاک سپرده شد، و پادشاهی سلجوقیان در عهد او به

منتهای وسعت و عظمت رسید، که از سر حدّ چین تا مدیترانه، و از شمال بحیره خوارزم و دشت قیچان تا ماورای یمن، بنام او خطبه می خواندند⁽¹⁾.

و از کارهای زمان این پادشاه، به همّت و راهنمائی نظام الملک اقدام بطرح و اصلاح تقویم، و بستن زیجی است در اصفهان، در سال: 467، که در آن انجمن ابو الفتح حکیم عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری و عبد الرحمن خازنی، و شش نفر دیگر شرکت داشتند، و این تاریخ را بنام ملکشاه، تاریخ: جلالی، نامیدند..

این بود مختصر تحقیقی از کتابهای: منتخب التواریخ، حبیب السیر، تاریخ نگارستان، الکنی و الألقاب، وقایع الأیام قمی، ریاض السیاحة، وقایع السنین و الأعوام، أحسن التواریخ، عالم آرای شاه اسماعیل، بیست مقاله تقی زاده، تاریخ فخری، تاریخ ادبیات ایران، هدیة العارفین (متمم کشف الظنون) مسترحمیست

مقدمه مؤلّف

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم الحمد للّه وحده، و الصّلاة السّلام علی من بعث رحمة للعالمین، محمّد النبیّ العربیّ، و آله الطیّبین الطّاهرین، و علی أصحابه المطیعین.

و بعد: کتابی که در مقابل دیدگان مبارک شما قرار گرفته، ترجمه کتاب عربیست بنام مؤتمر علماء بغداد تألیف مقاتل بن عطیّه داماد نظام الملک طوسی، و هم چنانکه خواهید خواند، مناظره ایست بین علمای شیعه و علمای أهل سنّت، و اجتماع و مناظره ایشان بأمر سلطان ملک شاه سلجوقی، و زیر نظر وزیر دانشمندش نظام الملک بوده

و قضیّه چنین است که: ملکشاه سلجوقی متدیّن بدین مبین اسلام و از فرقه أهل سنّت بوده، لکن همانند بعضی از رهروان مذهبش، کوردل و متعصّب نبوده که کورکورانه و چشم بسته، مخالفت با عقل سلیم و وجدان نماید و دنبال رو پدران و أجداد بیراهه رو خود باشد، بلکه پیرو عقل و وجدان

و دوستدار علم و علماء بوده، و در عین حال بسیار شائق به کارهای سرگرم کننده و مخصوصا علاقه مند به شکار حیوانات و پرندگان و ماهی بوده.

و وزیرش نظام الملک أبو علی: حسن طوسی، از أهل طوس (خراسان) ایران، و مردی: عالم، دانا، فاضل، زاهد و حقّا روگردان از دنیا، دارای اراده قویّ، و محبّت زیاد به خاندان عصمت علیهم السّلام داشت، و دوستدار علم و أهل آن بود، به طوری که پیوسته در جستجوی فرصت مناسبی بود برای اشاعه دین و نشر علوم، بهمین منظور مدرسه نظامیّه را در بغداد بنا نمود، و برای دانشجویان دینی شهریه و حقوق ماهانه مقرّر داشت، و همیشه یار و یاور فقرا و تهی دستان و أفراد کم در آمد بود و توجّه کامل مبذول می داشت

ورود عالم شیعه

روزی یکی از علمای بزرگ شیعه بنام: حسین بن علیّ علویّ، وارد شدند بر ملکشاه سلجوقی، و ساعتی نشستند و در موضوعی سخن گفتند و بعد خارج شدند، پس از خروج ایشان از نزد سلطان، یکی از أهل سنّت که حاضر در مجلس و ناظر

گفتگو بود، آن جناب را سخریّه و استهزاء و بدگوئی کرد!!

ملک با تعجّب پرسید: برای چه بدگوئی و استهزا نمودی مرد سنّی معروض داشت: مگر سلطان او را نمی شناسد؟! او مردیست از کفّار که خداوند آنان را غضب و لعن فرموده

آیا شیعه کافر است؟

ملک با تعجّب پرسید: چگونه کافر است؟ مگر مسلمان نیست جواب داد: نه، هرگز، مسلمان نیست، بلکه شیعه است،

ملک پرسید: شیعه یعنی چه؟ مگر آنان یک فرقه از:

هفتاد و سه فرقه های مسلمانان نیستند؟!

مرد سنّی - نه، آنان اعتراف به خلافت أبو بکر و عمر و عثمان ندارند.

ملک پرسید: آیا ممکنست مسلمانی باشد و معترف به زعامت و رهبری این سه نفر نباشد؟!

مرد سنّی: بلی، ایشان شیعه ها هستند.

ملک گفت: اگر اعتراف به زعامت و رهبری این سه نفر أصحاب (پیغمبر، ص) ندارند چگونه ایشان را مردم بنام مسلمان می نامند!؟

مرد سنّی - بهمین جهت بعرض رسانیدم که جزو کفّار هستند

ملک اندکی سر در گریبان فکر فروبرد، و سپس گفت: ما ناچاریم نظام الملک را احضار نمائیم تا موضوع بررسی و روشن و از هر جهت کشف گردد، و بلافاصله دستور حضور وزیر داد، به اطلاعش رسانیدند، نظام الملک وارد (و تحیّت ظاهری انجام) شد، و اجازه گرفت و نشست.

سؤال ملک از خواجه

ملک از حال شیعه سؤال کرد و گفت: آیا مسلمان هستند! نظام الملک گفت: أهل سنّت اختلاف دارند درباره شیعه، بعضی گویند: مسلمانند، زیرا: أشهد أن لا إله إلاّ اللّه و أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه - می گویند، نماز می خوانند، روزه می گیرند، و طایفه ای گویند کافرند.

ملک از: آمار و عدد شیعه پرسش نمود؟ نظام الملک گفت: عدد ایشان را کاملا و بطور دقیق نمی دانم، و لکن نصف مسلمین را تقریبا تشکیل می دهند.

ملک گفت: آیا امکان دارد نصف مسلمانان کافر باشند؟ نظام الملک جواب داد: آری، بقول کسی که کافر بداند، و

لکن من آنان را کافر نمی دانم.

قضیه شیعه و سنی

ملک گفت: می توانی علمای شیعه و علمای تسنّن را حاضر گردانی تا بحث و بررسی شود و واقعیّت مطلب روشن گردد

وزیر: (نظام الملک) - این امریست بسیار مشکل و (از جهتی) بر سلطان و مملکت سخت می ترسم.

ملک: چرا؟ و برای چه می ترسی؟؟!

وزیر: زیرا قضیّه شیعه و سنّی قضیّه ساده و بی أهمیّت و روشنی نیست، بلکه قضیّه حقّ و باطل است که به واسطه آن جنگها و کشتارهای بسیار بوقوع پیوسته! و خونهای بسیار ریخته شده، و زنان زیادی اسیر گشته و فرزندان بی حدّ یتیم و بی سرپرست مانده اند، و أموال و کتابخانه های زیادی به آتش کشیده شده، و تألیفات و کتابهائی از طرفین در این موضوع نوشته و تألیف گردیده

ملک جوان، سخت در تعجّب شد از این قضیّه، و مختصر فکری کرد و گفت: ای وزیر، تو خوب می دانی که خداوند نعمتی بزرگ بمن عنایت فرموده، و مملکتی پهناور

و لشکری بی شمار برای من مهیّا ساخته، و ما ناچاریم که خدا را در مقابل این نعمت بزرگ شکر کنیم، و شکر ما آنست که در همین زمان در جستجوی حقّ و حقیقت باشیم، و گمراهان را به راه راست هدایت و رهبری نمائیم، و بطور مسلّم و علی التحقیق یکی از این دو فرقه (شیعه، سنّی) بر حقّ و دیگری باطلست بنابراین بر ما حتم و لازمست که راه حق را بشناسیم و متابعت آن کنیم، و باطل را بشناسیم و رهایش سازیم و دوری نمائیم،

و تو ای وزیر: باید مجلسی تشکیل دهی از علمای شیعه و سنّت، و رؤساء، و امراء لشکری، و کشوری، و نویسندگان و منشیان، و سایر أرکان دولت، و در آن جلسه بحث و گفتگو شود، تا اگر دیدیم حقّ با أهل سنّت است شیعیان را باجبار بمذهب أهل سنّت درآوریم و معتقد سازیم.

وزیر: پرسید: اگر شیعیان مذهب أهل سنّت را قبول نکردند و معتقد نشدند چه خواهی کرد؟؟؟.

ملک: بلادرنگ و بدون فکر گفت: آنان را می کشیم!.

وزیر: آیا ممکن (و عاقلانه و صحیح) است که ما بکشیم

نصف مسلمانان را؟؟؟!!.

ملک: پرسید: پس راه علاج و حلّ مطلب و کشف موضوع چیست

وزیر: باید مطلب بکلّی ترک و نادیده گرفته شود، و پیرامونش فکر نشود، زیرا برای ما غیر از این راهی نیست.

گفتگوی ملکشاه، و حکیم دانشمند، نظام الملک، بهمین جا خاتمه یافت، لکن سلطان شب را با تفکّر و تحیّر و سرگردانی بسر برد، به طوری که خواب و استراحت از او سلب گردید، و هر لحظه در این فکر بود که چگونه می توان این أمر مهمّ بزرگ قابل توجّه را إصلاح نمود و حقیقت را یافت؟؟؟.

باید جلسه تشکیل شود

چون صبح شد نظام الملک را طلبید و گفت می نگرم که صلاح و بسیار بجا است، علمای فریقین را در یک جا دعوت نمائیم (تا با یکدیگر گفتگو نمایند) و ما در خلال گفتگو و مناقشه و دلیل و برهانهائی که هر یک برای حقّانیّت خود می آورند، راه حقّ را دریابیم، و بفهمیم که حقّ با کدامیک از دو طرفست،، اگر مشاهده نمودیم حقّ با مذهب أهل سنّت است، تمامی شیعیان را با نرمش و آرامش، و نصیحت توأم با ملایمت، دعوت

بمذهب أهل سنّت خواهیم کرد، و آنان را با ثروت و ریاست و جاه و مقام ترغیب و تشویق بنمائیم، و عزّتی بدهیم آن چنانکه رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله انجام می داد برای تألیف قلوب و کشاندن دلهای غیر مسلمان بسوی دین، تا با این عمل در حدّ و توانائی خود خدمتی باسلام و مسلمین کرده باشیم، و به نوبه خودمان وظیفه مذهبی را انجام دهیم

وزیر: - گفت بسیار نظر پسندیده، و رأی عالی و خوبی است، لکن من از تشکیل این جلسه ترس و هراس دارم زیرا می ترسم شیعه بر أهل سنّت غالب شوند، و دلیلهای ایشان محکم تر از دلیلهای ما باشد، و أهل سنّت در شک و تردید واقع شوند، و شبهه در مذهب ما پدید آید.

ملک: در شگفت شد و پرسید: آیا چنین چیزی امکان دارد؟؟ آیا می شود که دلیلهای شیعه بر دلیلهای ما متقن و محکم تر باشد؟ و علمای ما از جواب عاجز شوند

وزیر: بلی غلبه شیعه بر ما واضحست که امکان دارد، زیرا: ایشان دلیلهای قاطع و برهانهای روشنی دارند

از قرآن و أحادیث بر صحّت عقیده و درستی مذهبشان،

ملک: (چون شیفته حقّ بود) از سخن و جواب وزیر قانع نشد، و دستور داد که حتما باید علمای طرفین را در یک زمان و یک مکان دعوت و احضار نمائی تا کشف حقیقت شود، و از هر لحاظ و جهت حقّ از باطل تمیز و تشخیص داده شود

وزیر: برای این أمر مهمّ مدّت یک ماه مهلت خواست لکن ملکشاه نپذیرفت، و گفت: یک ماه بسیار طولانیست، این أمر باید هرچه زودتر انجام گردد، بدین سبب مقرّر شد پس از مدّت 15 روز جلسه تشکیل شود.

در خلال این مدّت نظام الملک ده نفر از بزرگان علمای أهل سنّت که کاملا تسلّط داشتند بر تاریخ، فقه، حدیث، اصول، و جدل، در نظر گرفت و آنان را دعوت نمود، و هم چنین ده نفر از بزرگان علمای شیعه که اطلاعات وافر و تسلّطی کامل داشتند دعوت کرد، در ماه شعبان در مدرسه نظامیّه بغداد (که از بناهای خود نظام الملک است) حضور به هم رسانند،

و مقرّر شد که جلسه تشکیل یابد با شرائط ذیل:

شرایط جلسه و افتتاح آن:

1 - بحث از صبح تا شب بدون وقفه ادامه داشته باشد غیر از وقت نماز و صرف نهار و مختصر استراحت.

2 - مطالبی که مورد بحث و گفتگو و سؤال و جواب قرار می گیرد باید از کتابهای معتبر و محلّ اطمینان و مورد وثوق باشد، و استدلال و استناد بشنیدنیها و شایعات نشود

3 - باید آنچه بیان می شود در جلسه نوشته شود (بدون حذف کلمه یا جمله ای).

روز معیّن فرارسید و ملکشاه (در جایگاه مخصوص در صدر مجلس) نشست، نظام الملک، و رؤساء لشکر و امراء کشوری و علمای أهل سنّت در سمت راست ملک نشستند، و در سمت چپ ملک، علمای شیعه جلوس نمودند.

وزیر: نظام الملک سکوت مجلس را به اشاره ملک شکست و) افتتاح جلسه کرد و گفت:

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم و الصّلاة علی محمّد و آله و صحبه بنام خدای بخشنده مهربان، درود بر محمّد و آل و أصحاب

او باد، باید صحبتها و بحثها و جدلها مؤدّبانه باشد و واقعا باید در جستجوی حقّ بود (زیرا بحسب ظاهر همه ماها طالب حقّ هستیم) و دیگر اینکه هیچ کس از ما حاضر در جلسه صحابه را به ناسزا و بدی یاد نکند

عالم بزرگ شیعه و أهل سنت و معنی شیعه

أعلم علمای أهل سنّت که بلقب: شیخ عباسی، شهرت داشت گفت: من با أهل مذهبی که تمام صحابه پیغمبر را کافر می دانند، مباحثه و گفت و شنود نمی کنم.

عالم بزرگ شیعه بنام: حسین بن علیّ، مشهور به علویّ (که از نوابغ دهر و مفاخر علماء آن عصر بود) پرسید أهل کدام مذهب اسلام، تمام صحابه را کافر می دانند؟

عباسی: شما شیعه ها هستید که همه صحابه را کافر می دانید⁽¹⁾

و جلال الدین سیوطی که از مفاخر علمای اهل تسنن است، و در قرن نهم هجری او را مجدد طریقه سنت و جماعت می دانند، در: درّ المنثور، نقل می نماید که: رسول خدا (ص) بعلی (ع) فرمود: و الذی نفسی بیده انّ هذا و شیعته لهم الفائزون یوم القیامة، فنزل:

إِنَّ اَلَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا اَلصّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ اَلْبَرِیَّةِ

یعنی: قسم به کسی که جان من در قبضه قدرت او است این مرد (اشاره بعلی) و شیعه او، روز قیامت رستگارانند، آنگاه آیه: إِنَّ اَلَّذِینَ.. الخ، نازل گردید

خوارزمی در مناقب، و ابن حجر در صواعق، و ابن اثیر در: ج 3 نهایه، گویند: جابر بن عبد اللّه نقل نموده که خدمت رسول خدا (ص) بودیم، علی (ع) رو بما آمد آن حضرت فرمود: قد اتاکم اخی: رو بشما آمد برادرم، آنگاه ملتفت شد بسمت کعبه و دست علی را گرفت و فرمود: و الذی نفسی بیده انّ هذا و شیعته هم الفائزون یوم القیامة، یعنی: قسم به خدائی که جان من در دست قدرت او است، این علی و شیعیان او رستگارانند روز قیامت، و مشابه این دو روایت را سمهودی در جواهر العقدین، و ابن صباغ در فصول المهمة، و میر سید علی شافعی همدانی در مودة القربی، و ابن حجر متعصب در: صواعق، نقل کرده اند. مسترحمی

آیا شیعه صحابه را کافر می داند؟

علوی: این سخنت خلاف واقع و حقیقت است، آیا علی علیه السّلام و عباس (عموی پیغمبر: ص) و سلمان و عبد اللّه بن عباس، و مقداد، و أبوذرّ، و بعضی دیگر از صحابه نیستند؟ و آیا ما شیعیان آنان را کافر می دانیم

عباسی: مقصودم از همه صحابه: ابو بکر، عمر، و عثمان، و پیروان ایشان هستند.

علوی: تو خود سخنت را نقض کردی و باطل ساختی مگر: أهل منطق نمی گویند: موجبه جزئیّه نقیض سالبه کلّیه است، در أوّل می گوئی: شیعه تمام صحابه را کافر می داند، و سپس می گوئی: شیعه بعضی از صحابه را کافر می داند!.

چون سخن بدینجا رسید، نظام الملک خواست سخنی گوید، که عالم شیعه به او اجازه نداد، و گفت:

ای وزیر کسی حقّ سخن گفتن ندارد، مگر: وقتی که ما عاجز از جواب شویم. زیرا: خلط مبحث می شود (وجه بسا گفته شود که شیعیان متوسّل بمکر و حیله شدند، و وزیر بکمک ایشان شتافت، و بالنتیجه غالب گشتند) و سخن از مجرای خود خارج شده، و آنچه که منظور نظر است بدست نیاید؟؟؟.

بعد فرمود: ای عباسی، اینکه گفتی: شیعه تمام صحابه را کافر می داند، معلوم شد دروغ محض و افتراء و تهمت است.

سبّ و لعن صحابه

عباسی: از جواب فرو ماند و چهره اش از خجلت سرخ گردید، و گفت: از این مطلب بگذریم، و لکن آیا شما شیعیان سبّ و ناسزا بأبی بکر و عمر و عثمان نمی گوئید

علوی: در میان شیعیان کسانی هستند که سبّ و لعن می نمایند، و کسانی هم هستند که سبّ نمی کنند

عباسی: شما آقای علوی از کدامیک از ایشانی؟

سب و شتم صحابه موجب کفر نیست

علوی: من از آن طایفه که سبّ و لعن نمی کنند، و

لکن می دانم آنان که سبّ و لعن می نمایند دلیل و برهان دارند، و علاوه سبّ و لعن أبو بکر و عمر و عثمان سبب کفر و فسق نمی شود، حتی از گناهان صغیره هم بحساب نمی آید؟⁽¹⁾

صحابه پیغمبر از گمراهی و فسق مصون بودند، و عموما پاک و منزه هستند؟ با اینکه علی التحقیق این چنین نبوده اند، و قضایائی که بین آنها اتفاق افتاده ثابت می نماید که آنها گمراه و أهل فسق و عصیان بودند، و حسادت و جاه طلبی انها را وادار بأعمال زشت می نموده و از طریق حق منحرف می شدند، پس اگر کسی با نقل دلیل انتقادی از انها بنماید موجب کفر نخواهد شد، چنانکه عایشه عثمان را سبّ و ناسزا می گفت، به قولش: اقتلوا نعثلا فقد کفر، یعنی: بکشید این پیر خرفت را که کافر شده و احمد حنبل در: ج 2 مسند، ص: 236، و حلبی در: ج 2 سیره ص: 107، و بخاری در: ج 2 صحیح ص: 74، و مسلم در کتاب جهاد صحیح، و واحدی در اسباب النزول ص: 118، نقل می کنند که: در حضور پیغمبر (ص) غالبا اصحاب مانند ابو بکر و غیر او بهم یکدیگر دشنامهای رکیک می دادند، و گاه به یکدیگر می زدند ، رسول خدا (ص) مشاهده می نمود و انها را کافر نمی خواند، و اصلاحشان می داد،

عباسی: رو کرد به ملک شاه و معروض داشت: آیا ملک شنید این مرد چه گفت، و چه مطلبی عنوان کرد

علوی: ای عباسی، توجّه تو بملک و سخن گفتنت با ایشان، مغالطه و خلط مبحث است، زیرا ملک ما را حاضر نموده برای بررسی مسائل و بیان دلائل، نه آنکه متوسل بزور شویم؟.

ملک: آنچه را که علوی گفت صحیح است، در جواب چه می گوئی، آقای عباسی.

عباسی: واضح است که هر شخص سبّ صحابه کند کافر است

لعن رسول خدا ص بر متخلفین لشکر اسامه

علوی: نزد تو واضحست، نه در پیش ما، چه دلیل

داری بر کفر کسی که: سبّ و لعن نماید بعضی از صحابه را؟ مگر نمی دانی کسیرا که رسول خدا (ص) سبّ و لعن کند مستحق سبّ و لعن می شود؟؟؟.

عباسی: می دانم، و اعتراف می نمایم.

علوی: پس رسول خدا (ص) سبّ و لعن نمود ابو بکر و عمر را

عباسی: کجا و چه وقت سبّ و لعن فرمود آن حضرت چرا: نسبت دروغ می دهید بر حضرتش؟!.

علوی: أهل سنّت در تاریخ نقل نموده اند که حضرت رسول صلی اللّه علیه و آله لشکری را مهیّا فرمود برای حفاظت حدود شام، به ریاست اسامه، که أبو بکر و عمر، جزو همان لشکر بودند، و رسول خدا صلی اللّه علیه و آله فرموده: لعن اللّه من تخلّف عن جیش اسامة، خدا: لعنت کند کسیرا که روگردان از لشکر اسامه شود، و أبو بکر و عمر به بهانه بیماری پیغمبر نرفتند و تخلّف نمودند⁽¹⁾و لعن آن حضرت شامل حال ایشان شد، و کسی را که آن حضرت لعن کند

شایسته و مستحق لعن مسلمانان می شود؟.

عباسی: مدتی سر پیش افکند و سخنی نگفت

ملک: متوجّه وزیر شد و گفت: آیا چنین است که علوی بیان نمود؟؟؟.

وزیر: گفت، بلی چنین است، أهل تاریخ مطلب را بهمین نحو در کتابهای خود نوشته اند⁽¹⁾

پس چرا معاویه کافر نیست؟

علوی: اگر سبّ صحابه حرام، و موجب کفر است پس چرا معاویه را کافر نمی دانید؟ و حکم بفاسق و فاجر بودن او نمی کنید، زیرا: علی علیه السّلام را که باعتقاد ما و شما یکی از صحابه است مدّت چهل سال سبّ می نمود؟ و همچنین: سبب شد که پس از مرگش مدّت هفتاد سال علی علیه السّلام را سبّ می نمودند؟!.

ملک: این سخن را رها کنید و در موضوع دیگری صحبت نمائید (چون در خلال سخن مطلب معلوم شد)

قرآن در زمان پیغمبر جمع شد

عباسی: از بدعتهای شما شیعیان اعتراف بقرآن (و درستی آن) نداشتن است.

علوی: بلکه از بدعتهای شما است نسبت بقرآن، زیرا می گوئید قرآن را عثمان جمع آوری نمود، آیا رسول خدا (ص) از این عمل جاهل بود، و نمی دانست که باید قرآن جمع آوری شود؟ تا اینکه عثمان جمع نمود و نکته دیگر: آنکه اگر قرآن مرتّب و منظم و جمع آوری شده نبود، چگونه رسول خدا (ص) أمر می فرمود باصحاب خود که قرآن را ختم نمائید، و برای ختم قرآن أجر و ثواب معیّن می نمود؟ آیا قرآن جمع نشده چگونه دستور قرائت آن را می داده از أوّل تا آخر؟ و آیا می توان گفت که مسلمانان در گمراهی بودند تا اینکه عثمان سبب نجات و راهنمائی ایشان گردید؟⁽¹⁾.

ملک: خطاب بوزیر کرد و گفت: آیا علوی راست می گوید که أهل سنّت معتقدند: قرآن جمع شده بدست عثمان

وزیر: بلی مفسّرین قرآن و مورّخین چنین گویند.

عقیده شیعه درباره قرآن

علوی: ملک بداند که شیعه معتقد است: قرآن در زمان رسول خدا صلی اللّه علیه و آله جمع آوری گردید⁽¹⁾، همچنان که فعلا موجود، و در دسترس همه است، و نه حرفی و نه نقطه ای از آن کم و نه بر آن افزوده شده، و این أهل سنّت هستند که معتقدند: بعضی از سوره های قرآن ناقص، و در بعضی افزوده شده، و اینکه بعضی از آیات آن مقدّم و بعضی مؤخّر گشته؟ و رسول خدا صلی اللّه علیه و آله آن را جمع آوری ننموده، و عثمان جمع آوری نمود در زمانی که به حکومت و امارت رسید؟.

عباسی: (وقت را غنیمت شمرد و از باب مغلطه

گفت:) جناب ملک توجّه دارند که این مرد عثمان را حاکم و أمیر نامید؟ و بعنوان خلیفه (پیغمبر) یاد نکرد

علوی: بلی عثمان خلیفه نبود؟.

ملک: برای چه و به چه دلیل خلیفه نبود عثمان؟

علوی: بهمان دلیلی که شیعه عقیده دارد خلافت أبو بکر، و عمر، و عثمان، باطل است.

ملک: (که گویی تغییر حالت پیدا کرد، اندکی برآشفت ، و با تعجّب پرسید) برای چه شیعه این چنین عقیده دارد؟!

تعیین خلافت خلفاء

علوی: زیرا: عثمان حاکم شد بسبب شورائی که عمر بین شش نفر قرار داده بود، که خود عثمان هم جزو آنها بود، و سه نفر، یا: دو نفر از ایشان عثمان را برگزیدند، پس مشروعیّت خلافت عثمان وابسته بتعیین عمر است؟ و عمر به حکومت رسید بسبب وصیّت و سفارش أبو بکر، بنابراین حکومت عمر منوط و مربوط بأبی بکر است؟ و أبو بکر به حکومت رسید به واسطه انتخاب چند نفر معدودی معلوم الحال، و آن هم بزور شمشیر و

اعمال ظلم و شکنجه و پرخاش و سخنان رکیک،

گفتار ابو بکر و عمر

و بهمین جهت عمر در حقّش می گفت: کانت بیعة النّاس لأبی بکر فلتة من فلتات الجاهلیّة، وقی اللّه المسلمین شرّها فمن عاد الیها فاقتلوه⁽¹⁾بیعت مردم با ابو بکر یک قضیّه بی مبنا و بی ریشه جاهلیّت بود، امّید است خداوند مسلمانان را از شرّ این قضیّه حفظ کند، و هر که این گونه رفتار کند از این ببعد، او را حتما بکشید؟

و أبو بکر می گفت: أقیلونی أقیلونی فلست بخیرکم و علیّ فیکم⁽²⁾

ص: 31 تذکره الخواص: 62، و فاضل قوشچی در شرح تجرید گوید: ابو بکر در این گفتارش اگر راست گفته، که صلاحیت برای امامت و زمامداری ندارد؟ و اگر دروغ گفته، بازهم صلاحیت ندارد، زیرا: امام و رهبر و خلیفه باید راستگو باشد، چون شرط امامت عصمت از گناه است؟

شایستگی مقام ریاست و زعامت و رهبری و خلافت را دارد دارد) در بین شما (مردم مسلمان) است؟

بدین جهت شیعه معتقد است که خلافت این سه نفر، از ریشه و أساس باطلست

ملک: رو کرد بوزیر و گفت: آیا علوی صحیح می گوید ابو بکر و عمر چنین سخنانی گفته اند؟؟؟!.

وزیر: بلی، تمام مورّخین چنین نوشته اند

ملک: اگر این چنین است، پس چرا ما به این سه نفر احترام می نمائیم؟! (و بعنوان خلیفه قبول نموده ایم)

وزیر: پیروی از گذشتگان خود کرده ایم.

علوی: خطاب بملک گفت: ملک از وزیر سؤال نماید، آیا متابعت و پیروی از حقّ سزاوار و شایستهت؟

است؟ یا پیروی از أسلاف و گذشتگان (گمراه خود) آیا کورکورانه پیروی از گذشتگان، مخالف با حقّ و حقیقت نیست؟ آیا مشمول این آیه شریفه که خدای تعالی (در سرزنش و توبیخ این دسته از مردم گمراه) می فرماید:

إِنّا وَجَدْنا آباءَنا عَلی أُمَّةٍ وَ إِنّا عَلی آثارِهِمْ مُهْتَدُونَ

پدران خود را بر آئین و عقایدی یافتیم و از آنها البته پیروی خواهیم کرد (22 - سوره زخرف)

خلیفه پیغمبر ص فقط علی ع است

ملک: درحالی که خطاب به علوی می نمود، گفت: اگر این سه نفر خلیفه رسول خدا «صه» نباشند، پس چه کسی خلیفه و جانشین آن حضرت خواهد بود؟

علوی: خلیفه (بلافصل) آن حضرت، علیّ بن أبی طالب.

ملک: چگونه تنها فقط علی خلیفه رسول خدا است؟

علوی: زیرا حضرت رسول صلی اللّه علیه و آله و سلّم آن حضرت را بعنوان:

خلیفه، معیّن و مشخّص فرموده، و در چندین مورد و مکان اشاره فرموده، از جمله در منطقه و سرزمین غدیر خم بین مکّه و مدینه (یک فرسخی جحفه، در سفر حجّة الوداع، هنگام مراجعه از حجّ) که دست علی علیه السّلام

را بلند نموده، و بتمام جمعیّت مسلمان حاضر فرموده من کنت مولاه فهذا علیّ مولاه، اللّهمّ وال من والاه، و عاد من عاداه، و انصر من نصره، و اخذل من خذله.⁽¹⁾

ص: 460 و ص: 473، جامع الاصول ابن اثیر: ج 9، ص: 468، مطالب السئول محمد بن طلحه شامی، تذکره الخواص ابن جوزی، ص: 85، احمد بن حنبل در مسند، ابن حمزه در البیان و التعریف: ج 2 ص: 137، گنجی در کفایة الطالب ص: 13، طبری در: ذخائر العقبی ص: 67، ابن کثیر در: البدایة و النهایة، ج 5

ص: 208 روح المعانی آلوسی، ج 6، ص: 193، تفسیر المنار ج 6، ص: 464، نفحات اللاهوت کرخی، ص: 28، تیسیر الوصول ابن الدیبع، ج 2، ص: 147، وفاء الوفاء سمهودی، ج 2 ص: 173، رموز الاحادیث نقشبندی ص: 168، ارجح المطالب امر تسری: ص: 587، تاریخ بغداد، ج 8، ص: 290، التاریخ الکبیر بخاری

ص: 194 ج 2، نظم درر السمطین زرندی، عقد الفرید ج 5، ص: 58، محاضرات راغب، ج 2، ص: 213، مناقب خوارزمی، ص: 80، مقتل خوارزمی، ج 1

ص: 47 ترجمان القرآن، ص: 822، و عدّه دیگری که مجال و فرصت ضبط همه اسامی کتب در این کتاب نیست؟ و می توانید به: احقاق الحق و بعض از مجلدات الغدیر مراجعه فرمائید.

هر که من مولای او هستم، پس این علی مولای او است، خدایا: دوست بدار هر که او را دوست دارد، و یارید.

کن هر که او را یاری کند، و سرکوب و سرنگون کن هر که را که قصد سرکوب و سرنگونی او را دارد

سپس از منبر فرود آمد و به مسلمانان که یکصد و بیست هزار نفر بودند، فرمود: سلام کنید به علی بعنوان أمیر المؤمنین بودن، طبق دستور آن حضرت صلی اللّه علیه و آله مسلمانان یکی بعد از دیگری می آمدند و به علی علیه السّلام می گفتند: السّلام علیک یا أمیر المؤمنین أبو بکر آمد و گفت: السّلام علیک یا أمیر المؤمنین، عمر آمد و گفت: السّلام علیک یا أمیر المؤمنین، بخّ بخّ لک یا بن أبی طالب، أصبحت مولای و مولی کلّ مؤمن و مؤمنة، سلام بر تو ای أمیر مؤمنین، این بزرگی و عظمت بر تو مبارک باد، صبح کردی در حالی که مولای من و مولای تمامی مرد و زن با ایمان هستی

پس خلیفه شرعی و واقعی رسول خدا صلی اللّه علیه و آله علی علیه السّلام

ملک: توجّهی بوزیر کرد و گفت: صحیح است آنچه علوی بیان نمود؟؟؟.

وزیر: بلی، چنین متذکرند مورّخین و مفسّرین⁽¹⁾.

ملک: (چون به صحّت مطلب آگاه شد، زیرا یقین داشت که وزیر بدون مطالعه و اطلاع کامل مطلبی را تأیید و یا انکار نمی کند) گفت: این سخن را رها نمائید، و موضوع دیگری را پی گیری کنید؟؟؟.

عقیده بتحریف قرآن

عباسی: شیعه قائل و معتقد به تحریف قرآنست.

علوی: بلکه در نزد شما أهل سنّت این مطلب شهرت بسزائی دارد، و می گوئید: قرآن تحریف شده.

عباسی: این دروغ است، و چه دروغ آشکارا؟

علوی: مگر شما روایت نمی کنید در کتابهایتان که نازل گردید بر رسول خدا صلی اللّه علیه و آله آیاتی درباره غرانیق بعد نسخ شد، و از قرآن حذف گردید؟

ملک: از وزیر پرسید: آنچه را علوی ادّعا

می کند (هم چنانکه بیان نمود) صحیح است؟؟؟

وزیر: مفسّرین أهل سنّت در تفسیرهای خود - (بطور مفصل) ذکر کرده اند.

ملک: اگر چنین باشد، چگونه می توان اعتماد کرد بقرآن تحریف شده؟؟؟.

علوی: ملک بداند، که این مطلب را ما شیعیان نمی گوئیم، بلکه گفتار أهل سنّت است، بنابراین قرآن در بین ما شیعیان صحیح و معتبر، و کاملا مورد اعتماد و در نزد أهل سنّت مورد اعتبار و اعتماد نیست.؟؟.

عباسی: درباره تحریف قرآن، أحادیثی شما شیعیان در کتابهای خود نقل نموده اید، از علمایتان

علوی: أوّلا - این گونه أحادیث بسیار کم است و ثانیا: این گونه أحادیث جعلی که دشمنان شیعه وضع و جعل کرده اند، تا تشویش ایجاد کنند بین ما شیعیان، و ثالثا: راویان و اسناد این گونه أحادیث ناصحیح و غیر معتبر است، و آنچه که از بعضی از علما

نقل قول شده مورد اعتماد نیست، و علمای بزرگ ما که از هر جهت محلّ اعتماد ما شیعیان هستند قائل و معتقد به تحریف قرآن نیستند،

آیات: غرانیق

و نمی گویند آنچه را که شما أهل سنّت می گوئید، که قائل هستید خداوند آیاتی در مدح بت ها نازل فرموده، و می فرماید «تلک الغرانیق العلی منها الشفاعة ترتجی»⁽¹⁾

اینان غرانیق بزرگی هستند که از ایشان امید شفاعت هست

ملک: رها کنید این مطلب را (که حقیقت آن بر ما معلوم گشت) و در پیرامون موضوع دیگر سخن بگوئید، (و تحقیق و تحلیل نمائید)؟؟؟.

اهل سنت می گویند: خدا جسم است

علوی: أهل سنّت نسبت می دهند به خداوند چیزهائی که لایق شأن خدائی نیست؟؟؟.

عباسی: مثلا چه نسبتی می دهند؟؟؟!.

علوی: مثل اینکه می گوئید: خدا جسم است، و همانند بشر است، و می خندد و می گرید، و دست و پا و چشم و عورت دارد، و پای خود را روز قیامت در آتش فرو می برد، و از آسمانها با الاغ خود به آسمان دنیا (آسمانی که گرداگرد زمین است) می آید؟؟؟

عباسی: چه مانعی دارد اینها برای خدا (مگر شما شیعیان منکر هستید؟) با اینکه قرآن بالصراحة بیان می کند، چنانکه می فرماید: وَ جاءَ رَبُّکَ ، می آید پروردگار تو، و می فرماید: یَوْمَ یُکْشَفُ عَنْ ساقٍ (41 - قلم) روزی که بالا زده شود دامن از ساق، و می فرماید: یَدُ اَللّهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ (10 فتح) دست خدا بالای دست بشر است، و در حدیث است که خداوند پای خود را داخل در آتش می کند..

عباسی: چه مانعی دارد اینها برای خدا (مگر شما شیعیان منکر هستید؟) با اینکه قرآن بالصراحة بیان می کند، چنانکه می فرماید: وَ جاءَ رَبُّکَ ، می آید پروردگار تو، و می فرماید: یَوْمَ یُکْشَفُ عَنْ ساقٍ (41 - قلم) روزی که بالا زده شود دامن از ساق، و می فرماید: یَدُ اَللّهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ (10 فتح) دست خدا بالای دست بشر است، و در حدیث است که خداوند پای خود را داخل در آتش می کند..

ابو هریره کذاب و جاعل حدیث

علوی: أمّا آنچه در حدیث است در نزد ما دروغ و افترا و تهمت است، زیرا: أبو هریره⁽¹⁾

و ابو حنیفه گوید: صحابه پیغمبر عموما ثقه و عادل - بودند، و من از هر کدام و بهر سند باشد حدیث می گیرم، مگر حدیثی که منتهی بابی هریرة و انس و سمرة شود

ملک: درحالی که خطاب بوزیر می کرد، گفت: صحیح است؟ واقعا، عمر ابو هریره را منع کرد از نقل حدیث؟

وزیر: بلی، او را منع کرده، و تاریخ نمایانگر است

ملک: پس چگونه ما اعتماد بأحادیث ابو هریره داریمود

وزیر: بجهت اعتماد علمای ما أهل سنّت بر احادیثش

ملک: بنابراین دانش علمای ما از عمر بیشتر است زیرا عمر منع نموده أبو هریره را از بیان حدیث، چون دروغ می بست بر رسول خدا (ص) و علمای ما دست آویز خود نموده اند أحادیث دروغ او را (جدّا عجبست)

عباسی: اگر (بفرض اینکه) چشم پوشی کنیم آقای علوی، و بگوئیم: أحادیثی که بدست ما رسیده درباره (جسم، دست، پا، و رفت و آمد) خدا، صحیح نیست، چه خواهی گفت درباره آیات قرآن (که خواندم، و تصریح به همه اینها می نماید؟)..

قرآن محکم و متشابه دارد

علوی: در قرآن آیات محکمات و متشابهات هست هم چنانکه آیات: ظاهر دارد و باطن.

و آیاتی که محکم و ظاهر است به ظاهرش عمل می شود،، (مثل: إِنَّ اَللّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ، «إنّ اللّه خبیر بصیر») و متشابهات آن، لازم است که روی قاعده بلاغت عمل شود، و بمجاز، و کنایه، و تقدیر، باید توجّه داشت

و در غیر این صورت صحیح نیست معنا کردن آیات از نظر عقل و شرع، مثلا: اگر معنی شود این آیه که خدای تعالی می فرماید: وَ جاءَ رَبُّکَ ، (آمد پروردگار تو) بظاهر آن، هیچ گاه با عقل و شرع صحیح نخواهد بود، زیرا عقل و شرع حکم می کنند بوجود خداوند در تمام مکانها، به طوری که هیچ مکانی خالی از وجود خدا نیست، و ظاهر آیه جسمیّت خدا را می فهماند؟ و لازمه جسم: داشتن مکانست، بنابراین اگر خداوند در آسمان باشد، زمین خالی از خدا خواهد بود؟ و اگر در زمین باشد، آسمان خالی خواهد بود؟ و این مطلب عقلا و شرعا صحیح نیست

عباسی: در مقابل این سخن منطقی متحیّر شد، چه بگوید، و از جواب بازماند، و لکن (پس از لحظه ای سکوت، از روی عناد و لجاجت) گفت: من نمی توانم این سخن را بپذیرم، و حتما باید بظاهر آیات قرآن توجّه داشت و بس.

عقیده بظاهر قرآن

علوی: پس چه می گوئی و چه می کنی با آیات متشابهات، زیرا به هیچ نوعی نمی توانی معنی کنی و امکان ندارد که بتوانی بظاهر تمام آیات شریفه قرآن توجّه کنی و معنی و تفسیر نمائی و استناد بجویی، و اگر بر خلاف این بگوئی و معتقد باشی که باید بظاهر آیات نظر نمود، این دوستت که در کنار تو نشسته جناب آقای شیخ أحمد عثمان، و از بزرگان أهل سنّت و جماعت، و نابینا هستند، باید از أهل آتش جهنّم باشند؟.

عباسی: برای چه ایشان از أهل آتش جهنّم هستند؟ (با این همه فضل و دانش و علم؟؟؟)

علوی: زیرا خدای تعالی می فرماید:

(وَ مَنْ کانَ فِی هذِهِ أَعْمی فَهُوَ فِی اَلْآخِرَةِ أَعْمی وَ أَضَلُّ سَبِیلاً (هر کس در این جهان دنیا نابینا - ی کفر و جهل و ضلالت - است، در عالم آخرت نیز نابینا و گمراه است)

جناب آقای شیخ أحمد توجّه نمودید و راضی به این

أمر می باشید؟ (بجرم نابینا بودن در آخرت نابینا باشید)

شیخ أحمد: نه، هرگز، نه هرگز، و مراد از: أعمی، در آیه بمعنی: نابینائی از چشم نیست بلکه مراد: منحرف از راه حقّ و حقیقت است.

علوی: پس ثابت شد که هیچ کس نمی تواند بظاهر آیات قرآن نظر داشته و به آن معتقد و عمل کننده باشد

چون سخن به اینجا رسید، بشدّت درباره ظاهر آیات قرآن گفتگو و سخنها ردّ و بدل شد، و علوی عباسی را مغلوب می ساخت، و با دلیل و برهان او را محکوم می نمود، و با کوتاه ترین جمله او را شکست می داد.

ملک: (به چهره عباسی نگریست و دید از هر جهت عاجز و درمانده از جواب شده) پای میانجیگری را در پیش نهاد و گفت: این موضوع را رها نمائید و درباره مطلب دیگر سخن به میان بیاورید؟.

جبر در اعمال

علوی: خطاب به عباسی کرد و فرمود: از جمله انحرافات و عقیده باطل شما أهل سنّت آنست که در

باره خدای سبحان می گوئید: خداوند بندگان را مجبور به گناه و أعمال حرام می فرماید، و سپس ایشان را به کیفر گناه و ارتکاب فعل حرام معاقبه و مجازات می کند

عباسی: این عقیده و سخن از هر جهت صحیح است، زیرا خدای تعالی در قرآن می فرماید: وَ مَنْ یُضْلِلِ اَللّهُ (هر که را خدا گمراه کند - 88 نساء) و می فرماید: طَبَعَ اَللّهُ عَلی قُلُوبِهِمْ (اینان هستند که خدا بر دلهایشان مهر نهاده - 16 محمّد).

علوی: اینکه می گوئی در قرآنست، در قرآن آیات و کلمات مجاز و کنایه هست که حتما باید به آن توجّه داشت، و آن چنان معنی کرد که مخالف با واقعیّت و حقیقت نباشد، بنابراین معنی «ضلال» اینست که خداوند رها می کند أفراد شقیّ و گنهکار را که قابل هدایت شدن را ندارند، تا گمراه شوند، هم چنانکه ما می گوئیم: الحکومة أفسدت النّاس، حکومت مردم را به بدبختی کشانیده، یعنی توجهی بوضع انها

نکرده و ما یحتاج ایشان را فراهم ننموده، این: أوّلا و ثانیا: مگر نشنیده اید که خدای تعالی می فرماید:

«إِنَّ اَللّهَ لا یَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ» (خدا أمر به کارهای زشت و گناه نمی کند - 28، أعراف) و در جای دگر قرآن می فرماید: «إِنّا هَدَیْناهُ اَلسَّبِیلَ إِمّا شاکِراً وَ إِمّا کَفُوراً» ، (ما به حقیقت راه - حقّ و باطل - را بانسان نمودیم، می خواهد هدایت پذیرد و شکر این نعمت گوید، و می خواهد کفران نعمت کند 3، دهر) و می فرماید: «وَ هَدَیْناهُ اَلنَّجْدَیْنِ» (و راه خیر و شرّ - و حقّ و باطل - را به او نمودیم 10، بلد)، و ثالثا: عقلا جایز و صحیح نیست که خدای تعالی أمر به معصیت بفرماید، و سپس عقاب و عذاب نماید، و چنین رفتاری از عوام مردم بدور است، تا چه رسد از خدای تعالی که منزّه است ذات مقدّسش از آنچه که درباره اش می گویند مشرکین و ستمکاران

ملک: رشته سخن را بدست گرفت و گفت: نه، نه،

امکان ندارد خداوند مجبور نماید انسانی را به گناه و بعد از آن عذابش کند، اگر چنین باشد ظلم بتمام معنی است، و خدا منزّه و مبرّاست از ظلم و فساد «أَنَّ اَللّهَ لَیْسَ بِظَلاّمٍ لِلْعَبِیدِ» (خدا به بندگانش ظلم نمی کند، 182، آل عمران، 51، أنفال، 10 حجّ)

و من گمان ندارم که أهل سنّت و جماعت معتقد باشند به آنچه که این آقای عباسی می گوید.

و بعد خطاب کرد بوزیر و گفت: آیا أهل سنّت و جماعت عقیده دارند به آنچه که آقای عباسی می گوید

وزیر: بلی، مشهور بین أهل سنّت همین است، که خداوند بندگان را مجبور به گناه می کند، و در قیامت عذاب خواهد کرد؟.

ملک: چگونه معتقدند؟؟! و می گویند مطلبی را که مخالف با عقل یک انسان عادی کم عقل است؟

وزیر: تأویلات و استدلالات دارند به آنچه می گویند

ملک: هر نوع تأویل و استدلال داشته باشند أهل

سنّت در عقاید باطل خود، بازهم با عقل و منطق و شعور ساده تطبیق نمی کند، مگر آنچه را که علوی بیان نمود مطابق می دانم، به اینکه خداوند کسی را مجبور بکفر و معصیت نمی کند.

پیغمبر در نبوت خود شک داشت؟

علوی: مطلب مهمّتر دیگر آنست که: أهل سنّت و جماعت می گویند: رسول خدا صلی اللّه علیه و آله در نبوّت خود شکّ و تردید داشت؟.

عباسی: این دروغ و تهمت محض است بما!.

علوی: مگر شما أهل سنّت در کتابهای خود نقل نکرده اید که رسول خدا (ص) می گفت: گاهی که جبرئیل بر من نازل نمی شد، گمان می بردم که بر عمر بن الخطاب نازل گردیده، با اینکه بطور یقین و مسلّم می دانیم در قرآن آیاتی است دلالت می کند بر اینکه خداوند پیمان گرفته از حضرت محمّد (ص) بر رسالتش؟.

ملک: درحالی که با تعجّب نظر بوزیر می نمود گفت:

آیا صحیح است آنچه را علوی بیان نمود، که حتما روایت:

شکّ رسول خدا در نبوّتش، در کتابهای أهل سنّت هست

وزیر: بلی، موجود است در بعضی از کتابها.

ملک: اینکه کفر محض است (این چه مطلبی)

پیغمبر عایشه را بدوش خود گرفت

علوی: مطلب دیگری که أهل سنّت در کتابهای خود نقل نموده اند، آنست که: رسول خدا (ص) عایشه را بر روی شانه خود سوار می نمود تا تماشا کند کسانی را که طبل می زدند و نی می نواختند،⁽¹⁾(من می پرسم از شما) آیا چنین عملی شایسته پیغمبر است

عباسی: چه ضرری و چه زشتی دارد (که آن حضرت عایشه را بر کتف خود بلند نماید تا تماشا کند؟؟!)

علوی: آقای عباسی، آیا شما چنین خواهید کرد شما که در مقابل پیغمبر یک فرد عادی هستید، عیال خود را بدوش می گیری که تماشای طبل کوبان و نی زنان کند

ملک: (با اضطراب و مختصر خشم گفت) هر که

حیا و غیرت هرچه قدر هم اندک باشد، داشته باشد راضی نمی شود که عیال خود را در بین مردم بدوش بگیرد، تا تماشای طبل زنان بنماید، تا چه رسد برسول خدا، که نمونه و مجسّمه حیا و غیرت و ایمان است؟، آیا این موضوع در کتابهای أهل سنّت درج شده است؟

وزیر: بلی، موجود است در بعضی از کتابها ملک: پس چگونه می توانیم ایمان داشته باشیم به نبوّت پیغمبری که شکّ در نبوّتش داشته؟؟!.

عباسی: ناچاریم این قبیل روایات را تأویل نمائیم

علوی: چگونه می توان روایت مورد بحث را تأویل کرد (و به چه نحو می شود از ظاهر آن گذشت، و معنی دگری بنمائیم، و آیات متشابهات قرآن را تأویل نمی کنید؟؟) آیا جناب ملک توجّه دارند که أهل سنّت عقیده دارند به چه خرافات و مطالب باطل و بیهوده و بی مبنا؟؟؟.

عباسی: آقای علوی، مراد و مقصد شما از خرافات و باطل ها چیست؟؟؟.