مشخصات کتاب

سرشناسه:ماهنامه موعود،1379

عنوان و نام پدیدآور:شماره 19 - فروردین و اردیبهشت 1379/ ماهنامه موعود

ناشر چاپی : ماهنامه موعود

مشخصات

نشر دیجیتالی:اصفهان:مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان 1390.

مشخصات ظاهری:نرم افزار تلفن همراه ، رایانه و ماهنامه

رمز ماندگاری حسین علیه السلام

اسماعیل شفیعی سروستانی السلام علی الحسین

بوی محرم که به مشام می رسد، عالم رنگی دیگر می گیرد. قلبها تندتر از هر زمان و محزونتر از همیشه می تپد و میل به سوگ نشستن مثل خون در رگها می دود و آن وقت، در چشم برهم زدنی پرچمهای سرخ و سبز و سیاه در گوشه گوشه شهر و دیار ما به اهتزاز درمی آید و همه جا رنگ ماتم به خود می گیرد. این حسین کیست که عالم همه دیوانه اوست این چه شمعی است که جانها همه پروانه اوست هر کجا می گذرم عکس رخش جلوه گر است هر کجا می نگرم جلوه مستانه اوست عشق به حسین دلیل نمی خواهد، گویی خاک وگل ما را با محبت او سرشته اند. به خیل سیاهپوشان عزاداری که زیر خیمه حسین، علیه السلام، به سینه زنی، نوحه خوانی، علم کشی و... مشغولند که نگاه می کنی همه را حاضر می بینی، پیر، جوان، زن، مرد، دانشجو، کارگر، همه و همه بی آنکه رنگ و ریایی در کار کنند سردرپی عاشورا نهاده اند. و یا سینه زنان در پی عزاداران روانند تا شبی و یا نیمروزی خود را شریک غم زینب، علیهاالسلام، و عزادار شهیدان کنند. به یکباره همه رنگها و تعلقها از بین می رود، همه مرامها و مسلکها رنگ می بازد و جای آنهمه را نشستن در سوگ سالار کربلا می گیرد. حتی به قدر نوشاندن جرعه ای شربت به رهگذران و یا عرضه خرده نانی به فقرا، گاه در عجب می مانم که چه شوری در دلهای این مردم است که محرم آنان را از خود بی خود می سازد. خون عاشورایی بی هیچ تعارف در رگهای مردم این دیار جاریست

که با دمیدن خورشید اولین روز محرم دلهاشان به سوگ می نشیند تا در ظهر عاشورا ولوله ای عجیب بپا کنند. این شور و ولوله پرده بسیاری از پندارها را می درد. و عبث بودن بسیاری اندیشه را می نمایاند. هر چه می خواهی باش، هر کجا می خواهی برو، محرم با این جماعت آن می کند که هر ساله شاهد و ناظر آنی. اینان را نمی توان از حسین دور ساخت. بهمان سال که نمی توان آنان را از خوی جوانمردی، سلحشوری و رادمردی دور کرد، محرم انعکاس تمام نمای جوانمردی و سلحشوریست و شیعیان، جماعتی که بی سر و دستار، دل در طریق رندی و سلحشوری روانه اند. نمی توانی تصور کنی برخی که می بینی همان جماعتی هستند که تا روزی پیش از این در کوچه و خیابان پرسه می زدند و طعنه زنان از کنار همه باورها می گذشتند. نمی توانی بپذیری که برخی اینان که عریان در میان سینه زنان در عزای حسین، علیه السلام، از خود بی خود شده و بر دستها روانه می شوند همانان هستند که در کنار دخترکان از کنار کوچه می گذشتند. نمی توانی به خود بقبولانی که زنانی که کاسه بر دست به رسم گدایان در کنار خانه ها نشسته اند تا قدری برنج روز عاشورا را برای بیمار خود هدیه برند همان کسانی اند که انبارهای خود را از غذا انباشته اند. اینهمه را چه می شود، از حسین و محرم چه دیده اند که دیروز و فردای خود را فراموش کرده اند؟ اینهمه از حسین چه می جویند؟ خود را؟ حسین، علیه السلام، را؟ زینب را؟ عشق را؟ جوانمردی را؟ معنی زندگی را؟ معنی مرگ را؟ معنی بودن را؟ این دلبستگان به حسین، علیه السلام، و کربلا از مرام او و یارانش درس وفاداری به کلام صادقانه، درس محبت بی ما به ازاء، درس سر باختن در پای کلام حق جاری شده بر زبان، درس تکیه کردن به مردان مرد و ماندن در رکاب او، درس اعتماد کردن به خوی حسینی و درس پذیرا شدن حر واسپس جرم رفته را آموخته اند و هر گاه که شمه ای از اینهمه درس را دیگر بار تجربه کنند خود را با خوی حسینی می نمایانند تا در حسین تکرار شده باشند. گویی اینان در محرم و عاشورا آب زلالی می یابند که تشنگی درونشان را فرو می نشاند. سیاهی روز و روزگارشان را می زداید و چون سپری آنان را از ابتلائات زمانه و دنیای هراس انگیز پس از مرگ در امان می دارد. اینان خود را در پناه حسین، علیه السلام، در امان از هر بلا و ابتلاء می یابند. عاشورا از حسین و یارانش نمونه ای پرورده که تا ابدالاباد می توان بازو در بازوی آن از جای برخاست. عاشورا شوری می آفریند که راه صد ساله را یک شبه می توان پیمود. نیروی نهفته عشق به حسین، علیه السلام، از چنان عظمتی برخوردار است که به مدد آن می توان دریا دریا مردم را به زیر خیمه اهل بیت، علیهم السلام، کشید.

عاشورا خود حامل فرهنگ سترگی است که جاری شدن در آن می تواند همه صحنه های حیات را مبدل به عاشورای حسینی و یارانش نماید: اگر بچه های ما لذت محبت بی ما به ازاء را تجربه کنند. اگر امید پذیرفته شدن را چونان حر در دل زنده نگه دارند. اگر خانه خود، شهر خود، و سرزمین خود را مملو از مرام مردانی بیابند که بر عهدی که می بندند گردن می نهند. اگر «اعتماد کردن » را تجربه کنند. اگر صفحات کتابهای مدرسه را مزین به نام حسین، علیه السلام، خوی حسین، علیه السلام، و منش او بیابند. چگونه است که هر سال بچه های ما، زنان ما، مردان و جوانان ما، تمنا و تقاضای صادقانه و تشنگی بی حد خود را در وقت غیبت صفا و مهر اعلام می دارند اما در پاسخ اینهمه تنها به ذکر مصیبتی کوتاه بسنده می کنیم و از آن هم بهره های خود را مقدم می داریم؟ چگونه است که میل آنان را برای آنکه به «مردان مردی سلحشوری تکیه کنند می بینیم و جرعه ای از «مردی را در کام تشنه آنان نمی چکانیم. چگونه است که بر آنچه می گوییم وفادار نمی مانیم اما وفاداری جوانانمان را طالب می شویم؟ چگونه است که در نمی یابیم رمز ماندگاری حسین در چیست؟ چگونه است!...

خلیفه خدا، وارث زمین

آیة الله جوادی آملی

سخنرانی آیة الله جوادی آملی در نخستین جشنواره فرهنگی، هنری انتظار (نیمه شعبان 1420).

ذات اقدس اله، انسان را برای خلیفه شدن آفرید و قرآن نیز او را به عنوان خلیفه معرفی کرده است. کسی که کج راهه می رود، اصلا توفیق چنین خلافت به معنای خاص را ندارد. کسی که در مسیر مستقیم حرکت می کند، به نوبه خود از خلافت طرفی می بندد. انسان وارسته سهمی از خلافت الهی دارد تا برسد به آن ولی خدا که مظهر اسم اعظم است. وجود مبارک امام عصر، ارواحنافداه ، برای آن حقیقتی است که جهان بشریت در انتظار او به سر می برد و آن حقیقت این است که شجره شیرین خلقت ثمر بدهد; زیرا تاکنون این درخت آفرینش آنطور که باید میوه نداده است.

انسانی که برای آن آفریده شده تا به لقای الهی بار یابد، حداقلش آن است که به لحاظ اجتماعی جامعه او جامعه ای باشد که تمدن او عین تدین اوست.و به لحاظ فردی عالم عادل باشد. این که در سوره مبارکه حدید هدف انبیاء را گسترش عدل دانست هدف متوسط است نه هدف نهایی. آدم خوب شدن، ظالم نبودن، چیز فهمیدن، عادل بودن، بین راه است، نه پایان راه. پایان راه وقتی است که انسان به لقای الهی بار یابد; بگوید من آن نیستم که ندیده بپرستم. پایان راه آن است که انسان، همچون علی بن ابیطالب، علیه السلام، بگوید، من آن نیستم که فقط به فهمیدن اکتفا کنم، من آنم که به یافتن علاقه مند است.

خدا را نه با فکر متکلم می توان شناخت و نه با فکر حکیم، آنچه که در اذهان ماست مفهومی بیش نیست و خدا مصداق است و مفهوم نیست. انبیاء آمده اند تا آنچه را خودشان می بینند به ما نشان بدهند. و اگر کسی، گوشه ای از آن جمال و جلال را دید، از دنیا به همان بیانی تعبیر می کند که وجود مبارک امیرالمؤمنین تعبیر کرد. حضرت فرمود: این حکومت و خلافت با همه زرق و برق نزد من، همان آب بینی بز «عفطة عنز» است. ⁽¹⁾حشرات تمام تلاش و کوشششان آن است که در کنار این آب بینی «عفطة گرد بیایند; چون نه از زشتی آن باخبرند و نه می دانند آن «عفطة چه آثار سوئی دارد و نه از زیبایی ریاحین مستحضرند. حضرت، مقامی را دیده بود و مارا هم به دیدن آن فرا می خواند، برای دیدن آن مقام حداقلش آن است که ما آدم عالم عادل باشیم تا بتوانیم راه را طی کرده و آن مقام را ببینیم. مهمترین و بارزترین برنامه وجود مبارک ولی عصر، ارواحنا فداه، همان چیزی است که همه ما در نهاد و نهانمان آرزوی آن را می پرورانیم و آن این که ما جهانی داشته باشیم که در عین حال که همه با هم زندگی می کنند کسی را با کسی کاری نباشد، کسی مزاحم دیگری نباشد. چنین کاری از وجود مبارک ولی عصر به این دلیل برمی آید که او عصاره خلقت است و می خواهد هدف همه انبیاء و اولیا را پیاده کند. قرآن می فرماید: چنین انسانی بدون اقتدار و رهبری و حکومت نخواهد بود; زیرا با نصیحت، با ارشاد و موعظه، حدود الهی اجرا نمی شود، مرزها محفوظ نمی ماند. در برابر تهاجم بیگانگان، مرز را نمی شود با نصیحت بست و بالاخره حکومت لازم است. تعبیر قرآن درباره انسان کامل این نیست که ما او را حاکم می کنیم، ملک به او می دهیم، ملک به او اعطا و ایتاء می کنیم، این گونه واژه ها در مورد اوصیا نیست. درباره آنها می فرماید: حکومت ارث آنها است درباره دیگر حاکمان گاهی خداوند می فرماید: قل اللهم مالک الملک تؤتی الملک من تشاء و تنزع الملک ممن تشاء و تعز من تشاء و تذل من تشاء. ⁽²⁾سوره نساء ⁽³⁾سوره فرقان ⁽⁴⁾، آیه 58.⁽⁵⁾، آیه 54.⁽⁶⁾

یعنی خدایا ملک و ملک مال توست، تو هم مالکی، هم ملکی، هم قادری، هم مقتدری، هم نفوذ دست توست و هم ملک به دست توست و به هر که بخواهی می دهی، از هر که بخواهی می گیری. اینها در حدی است که شامل افراد زیادی می شود.

درباره داود و سلیمان، علیهماالسلام، فرمود:

وآتیناهم ملکا عظیما. (3) انبیای بنی اسرائیل را مشمول «ایتاء» کرده است، بالاتر از «ایتاء» ممکن است «اعطا» باشد. تعبیر هبه، عطا، ایتاء، تملیک در قرآن کریم فراوان است. اما تعبیر «ارث که من حکومت را «ارث فلان گروه قرار می دهم کم است. «توریث غیر از «تملیک و غیر از «هبه و مانند آن است. در تملیک، یک نحوه مبادله ای هست که کالایی به جای نقد و یا کالایی به جای کالا می نشیند. وقتی انسان چیزی را می خرد، یعنی نقدی را و مالی را می دهد و کالایی را می گیرد. در حقیقت در این داد و ستد، تبادل بین دو مال است; یعنی مالی به جای مال دیگر می نشیند. خریدار نقد و پول می دهد و فروشنده کالا را، این داد و ستد در حقیقت جا به جایی مالی در برابر مال دیگر است. که به آنها «تملیک ، «مبادله و مانند آنها می گویند. اما در «ارث این گونه نیست که یک مالی با مالی مبادله شود، مالی به جای مال دیگر بنشیند; بلکه، در ارث مالک به جای مالک می نشیند، نه مال به جای مال قرار بگیرد. مال در جای خود محفوظ است، آنکه مالک بالاصل بود، فعلا حضور و ظهور ندارد و دیگری حضور و ظهور پیدا می کند. وارث به جای مورث می نشیند، مالک به جای مالک می نشیند، مال به جای مال. این فرق جوهری ارث و با معاملات عادی است. در قرآن کریم برای برقراری حکومت اولیا و اوصیا بهترین واژه ای که به کار رفته تعبیر ارث است. خداوند فرمود: زمین مال خداست، گاهی می فرماید: «ما زمین را به دیگران دادیم . گاهی می فرماید: «ما زمین را به عنوان ارث به دیگران منتقل کردیم .

ان الارض لله یورثها من یشاء. (4) اگر زمین مال خداست و خدا مورث و مورثاست و دیگری که ولی خداست، وارث زمین است، زمین به عنوان میراث به او می رسد، به آن معنا نیست که چیزی سپرده و زمین را گرفته است، بلکه زمین را به ارث برده است. ارث وقتی صادق است که وارث به جای مورث بنشیند و این بدون خلافت حاصل نخواهد شد. اگر کسی خلیفه و جانشین خدا شد; یعنی مظهر خدا شد، آیت کبرای خدا شد، می تواند وارث زمین بشود. ذات اقدس اله این حقیقت را به صورت یک آیه ای که وجود مبارک ولی عصر، ارواحنافداه، در زادروزش آن را قرائت کرده، درآورده و فرمود:

و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمة و نجعلهم الوارثین. ⁽¹⁾ما می خواهیم آنها را وارث خودمان قرار بدهیم. آنها نسبت به جوامع بشری امامان و نسبت به خدای سبحان وارثانند. برقراری حکومت عدل، تحقق هدف همه انبیا و برآوردن نیاز جوامع بشری، یک حکومتی می طلبد که در آن ذات اقدس اله زمین را به عنوان ارث به این حاکم بدهد، نه با کودتا، نه با قیام مردمی نه با رای مردم; زیرا رای مردم عوض شدنی است. ممکن است رای مردم در برابر رای مردم دیگر محکوم به شکست باشد. ولی حکومتی جهانگیر را چیزی نمی تواند از پای درآورد، به دلیل این که این حکومت به دست و فکر مردم نیست. خداوند حکومت را به عنوان ارث به آنها داده است. در ارث این گونه نیست که هر کسی از هر کس ارث ببرد، در ارث یک پیوند لازم است. تا کسی یک پیوند واقعی با مورث نداشته باشد، از او ارث نمی برد.

وجود مبارک امام صادق، علیه السلام، در دیدار با بعضی از علمای عصرش، فرمود: «تو فقیه اهل عراق هستی عرض کرد: «آری . فرمود: «بر چه اساس برای آنها فتوی می دهی؟» عرض کرد: «بر اساس کتاب خدا و سنت پیامبرش . با اینکه او فقیه عصرش بود، وجود مبارک امام صادق، علیه السلام، فرمود: چگونه به قرآن فتوی می دهی در حالی که:

وما ورثک الله من کتابه حرفا. ⁽²⁾خداوند سبحان یک حرف را به تو ارث نداده است، تو «علم الدراسة را گذراندی، سالیان متمادی درس خواندی و مفسر شدی، اما ارث نبردی، «علم الوراثة با پیوند حاصل می شود و این پیوند به آن است که جان انسان به جان آفرین مرتبط بشود. وقتی انسان به جان آفرین مرتبط می شود که از خود بگذرد. با اینکه او سالیان متمادی در کوفه و غیر آن، کرسی تدریس داشت، اما امام معصوم، سلام الله علیه، به او فرمود: «چگونه به قرآن فتوی می دهی در حالیکه یک حرف از قرآن ارث نبردی . از این سخن معلوم می شود که علم الوراثه پیوند می خواهد و پیوند به این است که انسان از خود بگذرد. شما عالمی را پیدا نمی کنید که کتاب بنویسد و برای او بی تفاوت باشد که نام او را ببرند یا نبرند. یقینا هر کس کتابی می نویسد، علاقه مند است نام او برده شود. چنین کسی در وادی علم الدراسه است; زیرا انسان تا خویشتن را می بیند نمی تواند وارث حق باشد. بنابراین وقتی مالک به جای مالک و متصرف به جای متصرف می نشیند، باید با او مرتبط باشد و این نیست مگر که خلیفه او باشد، اگر خلیفه او بود و در ولایت کلی سهمی داشت، می تواند وارث او باشد.

ذات اقدس اله، به عنوان ارث وعده داده و فرمود:

ان الارض لله یورثها من یشاء.

و آن «من یشاء» راهم مشخص کرده و فرموده آنها که در زمین مستضعف ولی در ملکوت عظیمند، اراده ما بر این است که آنها را وارثان زمین قرار دهیم; یعنی به جای خودمان بنشانیم. با توجه به این که در ارث، وارث وقتی به جای مورث می نشیند که مورث رخت بر بندد، در خلافت هم همینطور است; یعنی آن «مستخلف عنه غیبت می کند و «خلیفه به جای «مستخلف عنه می نشیند. یک وقت می گوییم، فلان امام، خلیفه فلان پیامبر، علیه السلام، است، گاهی می گوییم فلان امام، جانشین فلان امام، علیه السلام، است، اینها معنا دارد، برای اینکه امام قبلی رحلت کرده و امام بعدی جای او نشسته است، یا پیغمبر رحلت کرده، امام جای او نشسته است، در صورتی که «مستخلف عنه و «منوب عنه ، رحلت کرده و یا غیبت کند، خلافت وارث معنا دارد، اما اگر یک موجودی دائما حاضر و ظاهر باشد: «الحی الذی لایموت ; (7) نه مرگ به سراغ او می رود، نه غیبت و خفا در مورد او راه دارد. با صدهزار جلوه برون آمدی که من با صدهزار دیده تماشا کنم تو را کی رفته ای ز دل که تمنا کنم تو را کی بوده ای نهفته که پیدا کنم تو را غیبت نکرده ای که شوم طالب حضور پنهان نگشته ای که هویدا کنم تو را اگر موجودی اهل غیبت، اهل مرگ، اهل غفلت، اهل نوم، اهل خستگی نباشد، خلافت از او چه چه معنایی دارد؟ اگر کسی می میرد یا غایب می شود، یا خسته می شود و یا فراموش می کند، در تمام این عناوین چهارگانه و مانند آن نیابت، خلافت و... معنا دارد، اما موجودی که دائما حی است: «الحی الذی لایموت ; جهل ندارد: «لا یعزب عنه مثقال ذرة فی السموات و الارض ; سهو ⁽¹⁾و نسیان ندارد: «و ما کان ربک نسیا»; و خدایی که خستگی در او ⁽²⁾سوره ابراهیم (14)، آیه 1.⁽³⁾راه ندارد: «افعینا بالخلق الاول ; ⁽⁴⁾دائما ظهور دارد خلافت او چه معنایی دارد؟ خلافت از خدا، یا ارث از خدا معنای خاص خود را دارد; یعنی اگر کسی خلیفه خدا شد، ذات اقدس اله، اولا تمام شؤون او را تامین می کند، ثانیا تمام کارهای سودمند را با دست و زبان و فکر و حرکت او انجام می دهد. و دست بی دستی خدا از آستین این خلیفه ظهور می کند. خداوند سبحان خودش را در یک مقطع خاص نشان می دهد. در جنگهایی که در صدر اسلام اتفاق می افتاد، ذات اقدس اله به آن مجاهدان نستوه می فرمود: شما در این جنگ نابرابر که پیروز شدید، در حقیقت دست بی دستی من بود که از آستین شما به در آمده است. اگر به پیغمبر فرمود:

و ما رمیت اذ رمیت ولکن الله رمی. ⁽⁵⁾ظریفترش را به صورت جمع به همه آنها گفت:

فلم تقتلوهم ولکن الله قتلهم. ⁽⁶⁾شما دشمنان را نکشتید خداوند کشت، نفرمود: «فلم تقتلوهم اذ قتلتموهم ولکن الله قتلهم . یکبار تعبیر این است:

و ما رمیت اذ رمیت ولکن الله رمی.

و یک وقت از این نمکین تر است:

فلم تقتلوهم و لکن الله قتلهم.

نفرمود نکشتید، آن وقتی که کشتید، بلکه خدا کشت، فرمود اصلا شما نکشتید. دستی از غیب بیرون آمد و بر سینه نامحرم زد و آن دست غیبی از آستین شما درآمده است و البته این کار شدنی است.

بنابراین انسان تا از خود نگذرد لیاقت خلافت خدا را ندارد، و اگر به آن مقام بار یافت وقتی می خواهد خلیفه خدا بشود، ذات اقدس اله همه کارهای خیر و صلاح و فلاح را از راه مجاری ادراکی و تحریکی آن شخص انجام می دهد. لذا این شخص هر کاری که انجام می دهد به اذن خداست. چون به قرب نوافل باریافت همه کارهای او آیت کار الهی است. چنین انسانی خلیفه و وارثی می شود که جای مورث می نشیند.

در جریان بهشت ذات اقدس اله فرمود:

الذین یرثون الفردوس. ⁽¹⁾المجلسی، محمدباقر، همان،ج 51، ص 12.⁽²⁾هرگز انسان بهشت را با کار کسب نمی کند، گرچه یک سلسله تعبیرات تشویقی در قرآن کریم هست که خداوند می فرماید: اگر شما فلان کار را انجام دادید خدا به شما اجر می دهد. تعبیر به اجر جز برای تشویق چیز دیگری نیست، و گر نه حقیقت اجر در اینجا صادق نیست. اجر و مزد آن است که انسان کاری را برای صاحب کار انجام دهد و چیزی از او دریافت کند. اگر کسی برای خود کار کند و از دیگری پول دریافت کند اجر و اجاره نیست. اگر ذات اقدس اله به ما می فرماید: عالم باشید، عادل باشید، کامل باشید، من به شما فیض می رسانم، معنایش این نیست که چیزی به من بدهید و من در قبالش چیزی به شما می دهم، اینجا عوض و معوض هر دو به سود بنده است. مولا که از کار ما طرفی نمی بندد. ذات اقدس اله فرمود: بهشت را من ارث بهشتیان قرار دادم، چون آنها با من مرتبط هستند، بهشت ارث آنهاست، نه اجرت آنها. بسیاری از ما وقتی که در دنیا هستیم، فکر می کنیم کاری انجام دهیم، تا مزدی دریافت کنیم، ولی وقتی (ان شاءالله) وارد بهشت شدیم، این آیه را تلاوت می کنیم که:

الحمد لله الذی صدقنا وعده و اورثنا الارض. ⁽³⁾خدای را سپاس که زمین بهشت را به ما ارث داد، تا هر جای این بهشت را که بخواهیم، بتوانیم مستقر شویم. بهشتیان نمی گویند خدای را شکر که اجر ما را به ما داد. از این سخن معلوم می شود تمام این کارها برای برقراری پیوند است; نه این کارها برای این است که چیزی بدهیم و کالایی بگیریم. تمام این امور چه به علم و حکمت و کتاب برگردد «ویعلمهم الکتاب و الحکمة ⁽⁴⁾و چه به «یزکیهم برگردد، همه برای آن است که از خود بگسلیم و به او بپیوندیم. وقتی به او پیوستیم چیزی به نام ارث به ما عطا می کند. ممکن است نوجوانی که از دوران کودکی گذشت، کسی به او بگوید، اگر تو در امتحان موفق شدی، این مقدار اجر و پاداش می گیری، ولی وقتی به مقام استادی رسید، این ملکه علم ارث اوست، این درس نخوانده تا چیزی به کسی بدهد و پاداش بگیرد، چون برای دیگران درس نخوانده است، برای خود درس خوانده است. و آثار آن را در خویشتن می یابد. بنابراین هم تعبیر خدا این است که آنها فردوس را ارث می برند و هم تعبیر بهشتیان این است که ما وارث هستیم و خدای سبحان به ما ارث داده است. حکومت وجود مبارک حضرت مهدی، ارواحنا فداه، از سنخ میراث بهشت است، روزی جهان بهشت می شود که کسی که به معنای تام، خلیفه و وارث خداست، حکومتی که ارث خداست، به معنای تام، به دست او برسد. آنگاه یک تمدنی پدید می آید که عین تدین است، در چنین جامعه ای حد وسط کمال مردم، «لیقوم الناس بالقسط است به ⁽⁵⁾طوری که اصلا مردم از ستم بدشان می آید، و حد اعلای آن این است که به این فکر کنند که «دیگران هم بکنند آنچه مسیحا می کرد». این همه فرشتگان که مقاماتی دارند و انسانی که می تواند از حد فرشته بگذرد، چرا به آن مقام راه نیابد؟

آن بزرگواری که می گوید:

بار دیگر از ملک قربان شودالبته تعبیر «پران هم در بعضی از نسخه ها هست; یعنی از او متقربتر و به خدا نزدیکتر می شوم، سرش همین است. اینکه گفته اند:

الصلوة قربان کل تقی. ⁽¹⁾نماز قربانی هر نمازگزار است، همین است.

تمام عبادتهای بندگان «قربانی است; زیرا قربانی عبارت است از عملی که بنده را به خدا نزدیک کرده و عامل تقرب باشد، هر کاری را که انسان «قربة الی الله انجام دهد قربانی اوست. و اختصاص به ذبح و قربانی گوسفند و گاو در روز دهم ذی الحجه ندارد. در روایت ما آمده است «الصلوة قربان کل تقی و مشابه این تعبیر در مورد زکات هم آمده است که زکات هم قربان است. ⁽²⁾آن بزرگوار که می گوید:

بار دیگر از ملک قربان شوم از او هم به خدا نزدیکتر می شوم، آنجا جای پر کشیدن نیست، اگر هم پر است، از باب:

مرغ باغ ملکوتم نیم از عالم خاک از آن سنخ پر کشیدنهاست. اگر کسی می تواند به آن مقام راه یابد، به آن حد نهایی نزدیک می شود. پس وجود مبارک حضرت ولی عصر، ارواحنا فداه، که ظهور و حضور پیدا کرده است، همه کارهای الهی از مجاری ادراکی و تحریکی او انجام می شود و جامعه را به قسط و عدل سوق می دهد، تا از آنجا سر پلی بسازد که انسان چیزی را ببیند که دیگران نمی بینند. همه ما به نوبه خود در زندگی خود یک خواب خوبی دیده ایم، سر اینکه انسان یک خواب خوب می بیند، آن است که اولا، روح ما مجرد است، ثانیا، همه اسرار در جایگاه خود مضبوط است. و ثالثا، در هنگام خواب شواهد بیرونی کم است; یعنی گوش و چشم و سایر مجاری مزاحم ما نیستند. و رابعا، روح مجرد با اسرار موجود هماهنگ می شود و چیزهایی را می بیند، همانطور که عده ای خواب خوبی می بینند برای او حدی از انسانها همین معنا در بیداری هم هست. اگر کسی گوش و چشم خود را کنترل کند: دیگران هم بکنند آنچه مسیحا می کردوجود مبارک حضرت هنگامی که ظهور می کند، بسیاری از صحابه و اصحاب او به این مقام راه می یابند. و می فهمند آنچه زیبایی در عالم است، عکس زیباییهای عالم دیگر است. وجود مبارک یوسف، علیه السلام، با همه جمال و جلالی که داشت، عکسی از اوست. اگر شما یک بوستانی را ببینید که همه نعم در این بوستان هست و عکسش را هم در روزنامه ببینید، از این عکس چقدر لذت می برید؟ عکس مگر چقدر عاکس را نشان می دهد؟ تمام آنچه در این جهان به عنوان زیبایی است، عکسی از اوست.

این همه عکس می و رنگ مخالف که نمود یک فروغ رخ ساقی است که در جام افتاد

وجود مبارک حضرت که ظهور کرد، بسیاری از یاران او به این مقام می رسند که ملکوت برای آنها روشن می شود، این هدف والاست. در طلیعه سوره مبارکه ابراهیم آمده است:

الر، کتاب انزلناه الیک لتخرج الناس من الظلمات الی النور. (19)

فرمود این قرآن برای این نیامده که مردم، آدم خوب شوند، آدم خوب شدن حد وسط است، این قرآن آمده است تا مردم فرشته و نورانی شوند، نه اینکه بد نکنند، از بدی منزجر شوند.انسانهای وارسته نه تنها به طرف بدی نمی روند، بدی به طرف آنها نمی آید، تعبیر قرآن کریم درباره بزرگان از انسانهای نمونه این نیست که آنها به طرف بدی نمی روند، بلکه آنها به جایی رسیده اند که اصلا وسوسه و بدی به طرف آنها نمی رود. درباره یوسف صدیق، علیه السلام، فرمود:

کذلک لنصرف عنه السوء و الفحشاء. ⁽¹⁾نفرمود: «لنصرفه عن السوء»; ما او را از بدی باز داشتیم. فرمود: اصلا بدی به سراغ او نمی آید.

چرا بعضیها خیال سرقت را در سر نمی پرورند. مثلا انسان مؤمنی که متمکن است، امکان ندارد که کسی او را وسوسه کند که بیا سرقت کن. یک همچو خیالی به سراغ او نمی آید. چون او منزه است از اینکه دست به چنین کارهایی بزند ممکن است درباره گناهان دیگر تصمیم بگیرد و بعد منصرف شود، ولی بعضی از گناهان اصلا به سراغ او نمی آید. لذا در مورد حضرت یوسف صدیق، علیه السلام، فرمود: اصلا گناه به سراغ او نمی آید. اصلا بدی را از او منصرف کردیم. البته وجود مبارک حضرت یوسف صدیق مقامی برتر از این هم دارد. وجود مبارک حضرت ولی عصر، ارواحنا فداه، که ظهور می کند، برای این است که انسانها را به این مقام برساند، این هدف از آفرینش انسان است و تاکنون چنین هدفی ظهور نکرده است. گاهی اوحدی از انسانها

در زوایای این عالم به این مقام رسیده اند اما این برخلاف آن است که جامعه بشری فرهنگش، فرهنگ نور باشد. کسی باید فرهنگ نور را محقق کند که خلیفه خدا و وارث زمین باشد، به همان گونه که بهشتیان زمین را به ارث می برند، حکومت الهی را به ارث ببرد. همانطور که هیچ جانی از اعضاء و جوارح غافل نیست; یعنی اگر چشم ما به سمتی متوجه شد، حتما جان ما آگاه است، و دست ما کاری انجام داد، جان ما خبیر است; وجود مبارک حضرت ولی عصر، ارواحنا فداه، که جان جانان است آنچه در خاطره ها می گذرد، به اذن خدا علیم است، چون انسانی است کامل و رابط بین همه ما و او. این نه برای آن است که خداوند نیازمند به اوست بلکه برای آن است که ما محتاج به نردبان و طناب هستیم. اگر خدا بخواهد، ما را دستگیر کرده و مچ ما را بگیرد، نیازی به طناب ندارد، اما برای اینکه دستمان به دامان بی دامانی او برسد، قرآن را آویخته، تا به آن چنگ بزنیم:

واعتصموا بحبل الله جمیعا. ⁽¹⁾کسی که به چاه افتاده نیازمند طناب است، اما کسی که اشراف مطلق دارد نیاز به طناب ندارد، این انسان است که نیازمند است به وسیله انسان کامل، به ذات اقدس اله باریابد. بنابراین وقتی وجود مبارک حضرت ولی عصر ظهور کند، هدف همه انبیاء، از راه ارث زمین، از راه خلافت ذات اقدس اله اجرامی شود. البته، ناگفته نماند این کار، کار بسیار سختی است; زیرا گاهی افراد عادی در شرایط متعارف به سرمی برند و حاکمی می خواهد آنها را اصلاح کند، یک وقت است که دنیا پر از ظلم و جور شده است. الآن وقتی بررسی می کنیم، می بینیم، قسمت مهم بودجه روی زمین صرف کشتار مردم می شود; یعنی آن مقدار بودجه ای که صرف خونریزی و افساد می شود، بیش از آن مقداری است که صرف تامین نیازهای مردم است. تمام این کارخانه ها و شرکت های مهم اسلحه سازی، شبانه روز، سه شیفته کار می کنند و هر روز هم یک عده ای این اسلحه ها را حمل و نقل می کنند و عده ای آن را می فروشند، عده ای هم مصرف می کنند.

یا مواد مخدر و یا علل و عوامل فساد دیگر، قسمت مهم بودجه روی زمین صرف فساد می شود.

قرآن کریم می فرماید:

ان الملوک اذا دخلوا قریة افسدوها و جعلوا اعزة اهلها اذلة. ⁽²⁾

کار حاکمان ستم این است. شما حالا بررسی کنید اکثر بودجه روی زمین برای کشتن و خونریزی و فساد و افساد مصرف می شود نه برای تامین نان و آب مردم. اگر کسی بخواهد چنین فساد جهانگیری را اصلاح کند، کاری جز کار ولوی نخواهد بود.

درآمدی بر استراتژی انتظار -1

اسماعیل شفیعی سروستانی

1- چهار حرکت

طی یک دهه اخیر درباره علل حوادث و رخدادهای اجتماعی ایران و بویژه آنچه بنوعی مربوط به عملکرد و نحوه حضور جوانان می شود; مقالات و تحلیلهای مختلفی عرضه شده است. نکته جالب توجه غلبه تمایلات سیاسی بر تحلیلهای عرضه شده در اینباره است و از همین رو تصمیمات متخذه بر آن اساس موجب بروز حوادث بعدی شده تا آنجا که طی ده سال اخیر هیچ تصمیم روشنی برای حل بسیاری از بحرانها و یا جلوگیری از حوادثی که در آینده می تواند موجب بروز بحران شود; اتخاذ نشده است. جایگزینی تحلیلهای سیاسی بجای مطالعات فرهنگی و برنامه ریزی بسیاری از گردانندگان امور اجرایی کشور موجب بروز برداشتهایی قابل تامل شده تا آنجا که ناخواسته سمت و سوی بسیاری از تصمیم گیریهای سازمانهای فرهنگی، اقتصادی، سیاسی کشور متمایل به «خروج از خاستگاه اولیه انقلاب اسلامی ، «خروج از مدار تعیین شده توسط منابع نظر دینی و بالاخره «خروج از مدار مبارزه با استکبار و امپریالیسم بوده است. شایان ذکر است که نگارنده هیچیک از این امور و حوادث جاری را سرنوشت ناگزیر و پیامد غیر قابل اجتناب نمی شناسد و بعکس اینهمه را ناشی از مجموعه عواملی می داند که بزودی در مطلبی با عنوان «جوانان و جامعه جوان ما» عرضه خواهد شد. آنچه که در این مقال سعی در بازگشایی و طرح آن دارم تحلیل «چهار مرحله از حیات انقلاب اسلامی ایران است شاید قضاوت درباره آنچه که طی بیست سال اخیر پشت سر نهاده ایم سخت باشد. چه، بسیاری از حوادث و یا تصمیم گیریها سیر کامل خود را طی نکرده و بسیاری از عوامل پنهان و پشت پرده هویدا نشده اند و نتایج بسیاری از اعمال چنانکه شایسته است آشکار نشده است. از همین رو این تحلیل ناظر بر قضاوت نهایی نیست. معمولا اهل سیاست با شتاب بیشتری

درباره عملکرد گروه رقیب به قضاوت می پردازند و با ذکر شواهد و دلایل خصم را مخطی و خود را مصیب می شمارند از همین رو اینان همواره منشا ناآرامی و بحرانند و غوغا و بی قراری را در میان جامعه انسانی می پراکنند. بی گمان اینهمه ناشی از بیماری روشنفکری و اصحاب ایدئولوژی است و در عصر غلبه روشنفکری بیش از این نمی توان انتظار داشت. دو انقلاب طی چهارصد سال گذشته جهان و ساکنان کره ارض شاهد دو انقلاب بزرگ بوده اند; اگر چه طی این مدت حوادث بسیاری رخ داده و منجر به دگرگونیهای بزرگ اجتماعی و سیاسی و اقتصادی شده اما هیچکدام به منزله «انقلاب به معنی خاص کلمه و مفهومی که می بایست متبادر به ذهن شود نبوده اند. یکی از این دو انقلاب سیر تطور و تحول خود را طی نموده و دیگری در گذار از مراتب خود درگیر با شرایط و حوادث عارضی و طبیعی روزگار می گذراند. انقلاب اول، انقلاب کبیر فرانسه بود. همان که بدنبال نهضتهای روشنگری، اصلاح دینی و امانیسم اروپا را در خود فرو برد و منجر به رنسانس بزرگی شد که طی چهار قرن اخیر همه خلق عالم گرفتار و درگیر با آنند. و انقلاب دوم، انقلاب اسلامی ایران است. وجه اشتراک این دو جریان بزرگ اتکاء و رجوع بنیانگذاران و رهبران آنها «برنگرش کلی و ویژه به عالم بود. دریافتی که اساس همه اقوال و اعمال را تشکیل می داد. باید دانست که وجه تمایز تمدنهای بزرگ و فراگیر خاستگاه فرهنگی آنهاست. همانکه چون رشته ای پنهان صورتهای متمدن مادی را به هم می پیوندد و موجب بروز نوایی و ندایی واحد از همه اجزاء آن می شود. چنانکه این ندا و آهنگ را در میان وجوه مختلف تمدن اسلامی می توان مشاهده کرد و حسب آن آهنگ می توان به بازشناسی تمدن معاصر پرداخت. پوشیده نیست که این نوا و این فرهنگ پنهان خود ناظر بر نگرشی کلی به هستی است. دریافتی درباره آدم، جایگاه او، نقش و نحوه حضورش و بالاخره نسبتی که با جهان مادی و خالق هستی پیدا می کند. به عبارتی سه موضوع اصلی «تفکر، فرهنگ و تمدن بانسبتی ویژه (ارتباطی طولی) سمت و سوی همه وجوه آشکار و پنهان حیات آدمی را در برهه ای خاص از تاریخ می نمایانند. از همین روست که متذکر این نکته شدم که «غرب سیر تطور و تحول خود را پشت سر نهاده چه، با بروز همه مایه های نظری خود و بسط آراء اهل نظر در هیات ادب و فرهنگی فراگیر و بالاخره تمدنی پر سر و صدا به آخرین مرحله از سیرتکوینی خود رسیده است. در واقع امروزه غرب درگیر با ایدئولوژیهای سیاسی و اجتماعی سعی در به تاخیر انداختن مرگ محتوم خود دارد. این سرنوشت همه تمدنهاست. و علت این امر هم چیزی

جز هم گسیختگی ارتباط «تفکر، فرهنگ و تمدن نیست. صورتهای یک تمدن تا سالیان دراز می مانند اما چونان اعضاء بدن آدمی که پس از فراغت نفس از تن، بتدریج روی به فسردگی می گذارند و بالاخره از هم گسیخته شده و می پوسند، اعضاء و اجزاء مدنیت یک قوم نیز روی به فسردگی می گذارند. و این در حالی است که اهل ادب و فرهنگ در خود تکرار می شوند و بعد از چندی مهیای پذیرش عهدی نو می گردند. عهدی که مبدا تفکری جدید است و ادب ویژه خود را به وجود می آورد و بر ویرانه های تمدن قبلی تمدنی دیگرگون و متفاوت در صورت و سیرت خلق می کند. سالهای درازی است که از مغرب زمین متفکری (به معنی حقیقی کلمه) برنخاسته و اهل ایدئولوژی نیز قادر به حراست از کیان فرهنگی و نظری تمدن غربی نبوده اند چه آنان در گیرودار مناسبات سیاسی و اقتصادی از مایه فکری پیشینیان خود خورده اند و استعداد جدیدی نیز برای تجدید حیات نظری و فکری غرب نیز بروز نکرده است. شایان ذکر است که موضوع این مقال تفسیر این مباحث نیست.

«انقلاب اسلامی در شرایطی حادث شد که انقلاب اول آخرین مرحله از حیات خود را پشت سر می نهاد و گفتگو از «عهدی به میان آورد که فراموش شده بود. در واقع پرسشی بزرگ بود که تمامیت غرب را مورد تعرض قرار می داد. لذا جدال و رویارویی این دو انقلاب پیش از آنکه در صحنه مدنیت و یا حتی فرهنگ آشکار شود در صحنه و «ساحت نظر» رخ می نمود چه انقلاب بزرگ غربی با سلب حیثیت آسمانی و معنوی از عالم و آدم رویکردی این جهانی و مادی فراروی انسان قرار می داد. رویکردی که منجر به تولد انسان جدید و سیراو در «عالم غربی شد. و این نکته ای بود که اگر چه توسط مردم و در شعارها اعلام می شد اما بدل به باوری عمومی و شناختی فراگیر برای تجدید نظر در ساختار همه مناسبات فرهنگی و مدنی جاری نشده بود. خدا رحمت کند «جلال آل احمد» را; وقتی مبتنی بر دغدغه ویژه روشنفکری متعرض «غربزدگی مسلمین شد، «ماشینیزم را مطرح نمود. پیش از جلال و پس از او نیز هرگاه کسی علم مخالفت با غربزدگی را به دست گرفت متعرض «صورت و حیات مادی غرب شد از همین رو هیچگاه بطور جدی مبادی و مبانی غرب مورد باز خواست واقع نشد. و حتی این برخورد موجب شد تا مسلمین این

خیال را در سر بپرورند که با روش «گزینشی اخلاقی می توانند هر چه خواستند (از اندیشه و فرهنگ گرفته تا مدنیت و تکنولوژی) از غرب بگیرند و با ریختن آب توبه آن را مسلمان و بومی کنند و با خیال راحت صاحب فرهنگ و تمدنی اسلامی و یا شرقی شوند. چنین بود که طی 200 سال همه حرکتهای اجتماعی موجب شد تا مسلمین بیش از پیش در دام و باتلاق غربزدگی و غربگرایی فرو روند. شاید از همین روست که مکلا و معمم با مشاهده رفتاری مبتذل و یا لباسی عریان میان مسلمین فریاد وا اسلاما سرمی دهند; اما درست در همان زمان بدون پرسش از ذات تمدن غربی مبانی و مبادی علوم غربی را در هیات علوم دانشگاهی می پذیرند و مبتنی برآن دریافتهای دینی را تفسیر نموده و به اصطلاح جدید سکولاریزه می نمایند و خم به ابرو نمی آورند. رجوع حیث تفکر انقلاب اسلامی به حق، متعرض شالوده نظری فرهنگ و تمدن غربی بود. از همین رو بود که از همان روزهای نخست به انقلابیون مسلمان لقب «بنیادگرایان و به انقلاب اسلامی لقب «بنیادگرایی دادند. و این در حالی بود که اندیشمندان غربی و پس از آنها سیاستمداران می دانستند غرب خود را با جمله معروف «من می اندیشم پس هستم به مفهوم اعراض از حق و آسمان و دین، آغاز کرده بود.

سالها پیش از پیروزی انقلاب اسلامی (در سال 1357) زمینه ها و بستر لازم برای آن تحول بزرگ فراهم آمده بود چنانکه نویسندگان بسیاری درباره سلسله عوامل و دلایل بروز آن مطالب بسیاری نگاشته اند. استبداد و فزون خواهی سلسله پهلوی، ظهور تدریجی نوعی آگاهی در میان مردم درباره ویرانیها و ظلمهای ایادی استکبار و... هر چه بود مشیت آسمانی برچیده شدن نظام سلطنتی را رقم زده بود، چه بهمان سال که نظام سلطه بخاطر بینش و عملکردش در مدار سقوط و فرود قرار گرفته بود، طلب رهایی و مجاهدتها، طالبان رهایی را بر مدار صعود نشانده بود و این هر دو سنت های لایتغیر بودند. نمی بایست از یاد برد که مردی چون خمینی بزرگ، قدس سره، محصول سالها رنج، خلوت و مجاهدت خود را می بایست می دید و خونهای ریخته شده مجاهدان نیز میدان به ثمرنشستن دانه نهضت و انقلاب را فراهم می نمود. پوشیده نیست که اینهمه در گرو «وقتی معین بود که فرود آن نتایج بزرگی را موجب شد چنانکه بسیاری از تحلیلگران را که همواره در پی شناسایی عوامل سیاسی و اجتماعی (مادی) برای رخدادها بودند به حیرت آورد. آنچه را که نباید از یاد برد حضور خیل بزرگ «جوانان در این حادثه شگرف بود. دعوت بزرگ داعی انقلاب به گوش جان جمعیتی جویای دیگرگونی و تغییر وضع نامطلوب رسید. تلاقی «جوانان آرمانخواه و «آرمان بزرگ موجب بود تا جمعیتی کثیر خود را به تمامی وقف نهضت بزرگ امام خمینی، قدس سره، کند و از همین رابطه تنگاتنگ «آرمان و انسان جوان میدان و اسباب لازم را برای تحقق آنچه که مشیت و سنت بود فراهم آورد. وقتی که جوانی در خدمت آرمانی ویژه می آید همه هم و مقدورات خویش را تقدیم آرمان می کند و در خدمتش وارد می شود. و سیر صعودی نهضت از همین جا آغاز شد. جریانی که طی مدت پانزده سال همه پله های ترقی را پشت سر نهاد و موجب شد تا واقعه بزرگ بهمن 57 بوقوع پیوندد. و این حرکت اول بود. (نمودار 1) جوانی دوره رهایی، جوشش، ترک تعلق، بی اعتنایی به اعتبارات، آرمانخواهی و نیروی جسمی است. نیروی عجیب و قابل توجهی که در هر زمان می تواند مبدا حرکتها و تحولات بزرگ و یا هرج و مرجها و آشفتگیها شود. بارانی است که فرود می آید تا در بستر روان شود. بستری که سیلابی خانه مان برانداز می سازد و یا سبب سرزندگی و شادابی می شود. احساس لطیف جوانی هر نغمه و شعر و شعاری را پاسخ می دهد حتی اگر احساسی و تمنایی صرفا جسمانی باشد. جوانی از همان غریزه و احساس جسمانی نیز شعری بلند و تمنایی سترگ می سازد تا جوان در هوای آن کوه را از میانه بردارد. جوانی از ساده ترین صورتها الهه ای فریبنده و اسطوره ای می سازد تا جوان همه ذوق و احساس خود را در پای آن افکند و بروز شاعرانه های بسیاری را سبب شود. و به عبارت مشهور جوانی شعبه ای از جنون است جوانی برداشتن هر مانع ورادعی را در چشم جوان سهل و ساده می نمایاند تا جوان همه نیروی خود را در پای آرمان مطلوبش فداکند. و چنین بود که حرکت اول به ثمر نشست.

حرکت دوم انقلاب از فردای پس از پیروزی آغاز شد. فصل جدیدی از حیات مردم ایران. بی گمان این حرکت در شرایطی آغاز شد که بحران و درهم ریختگی همه وجوه حیات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی کشور را در خود فرو برده بود. به آن می مانست که یکباره از میان دانه های یک تسبیح نخ و بند بیرون کشیده شده باشد. در فضایی نه چندان روشن و مملو از ابهام و سؤال از همین رو از هر سری صدایی برمی خاست. فرصت طلبان نابکار داخلی، چپاولگران بیگانه اما مترصدفرصت، انقلابیون پرجوش و خروش و سرمست از باده پیروزی، و چشمان منتظر جملگی تصویر درهمی از این برهه حساس را می نمایانند. آنچه که از نظر ما در این مقاله قابل بررسی است حیات عمومی مردمی است که واسپس مبارزه ای طولانی در راه آرمانشان، خود را مواجه با «واقعیت یافتن تمنا و آرزوهاشان می دیدند. بیرون راندن خصم و تحقق آنچه که غیر ممکن می نمود. در واقع «آرمان مبدل به واقعیتی جاری در بستر زمان و مکان شده بود. یعنی آنچه که تنها در صفحه دل و پهنه کاغذ بسان آرزویی دور نقس می بست صورت بیرونی و واقعیتی خارجی یافته بود. باید متوجه این نکته بود که در چنین وضعی جمله مردم متذکر مبانی نظری حرکت نیستند. بلکه، با احساسی شور آفرین و هیجانی ستودنی سعی در ایجاد نسبت و رابطه با آنچه که با آن مواجه می شوند دارند. از همین رو سعی در از هم پاشیدن و انهدام همه آنچه که می بینند می کنند تا شاید ضمن تشفی خاطر خیال خود را درباره اضمحلال نشانه های طاغوت و نظام نامطلوب راحت کرده باشند. برخلاف تصور، حرکت دوم بمراتب از حرکت اول سخت تر است; چه، در حرکت دوم بنابر ساختن و بنای نظام اجتماعی، اقتصادی و سیاسی براساس آرمان تحقق یافته است. آنهم در میان انبوهی از مشکلات و مسایل پیش بینی نشده و اگر به این مجموعه دو موضوع مهم و قابل توجه را بیفزاییم تصویر دقیقتری به دست می آید.

1- طرح مدون و مورد نیاز برای بنا و عمارت ساختمان سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور مبتنی بر نظام نظری مطلوب. (در جای دیگر به آنچه که مورد غفلت واقع شده اشاره خواهم نمود).

2- کاهش انرژی و قدرت آرمانخواهی به دلیل تحقق آنچه که طی سالهای دراز و حرکت اول در آرزوی همه جوانان بود. باقی مانده انرژی حرکت اول باعث شد در مرحله دوم بسیاری از باقی مانده های نظام سیاسی پیشین به کنار رود و میدان برای بازسازی فرهنگی و مدنی مبتنی بر خاستگاه انقلاب اسلامی گسترش یابد. اما گذرایام بتدریج رابطه میان «آرمان و «آرمانخواهان را دگرگون ساخت; به این معنی که جماعتی که تمامیت خود را وقف «آرمان مطلوب کرده بودند آرمان را در خدمت خود آوردند. از اینجا زمان حرکت روی خط افق آغاز شد. تا آنجا که خود را طلبکار و آرمان را مرهون خویش به حساب آوردند. (نمودار 2) از همین رو در این مقطع ما مواجه با یک نقطه عطف جدی هستیم. مواجه با سیری ثابت که بتدریج روی به افول نهاد و باعث کاهش انرژی، کاهش دلبستگی عمومی و افزایش توقعات شد و اینهمه بدلیل بروز تدریجی هفت غفلت بود که در جای خود بدان خواهم پرداخت. آنچه که انقلاب اسلامی حامل آن بود، نگرش ویژه ای بود به هستی اما مانده در وضعی اجمالی که تا بروز و ظهور تفصیل یافته آن راهی دراز در پیش بود. تفکری که می بایست مبدل به فرهنگی فراگیر شود و بر شالودهایش اساس مدنیتی دیگرگون شکل یابد. این امر مخصوص به انقلاب اسلامی نبود بلکه وضعی بود که تمامی انقلابهای مهم تاریخ بشر با آن روبرو بودند. برای مثال اگر چه ظهور مسیحیت پایه های نظام اجتماعی، سیاسی روم قدیم و تمدن و فرهنگ شرک آلود آن را به لرزه در آورد اما چیزی حدود 300 سال طول کشید تا انسان غربی تابع ادب مسیحی شود و با به رسمیت شناختن تفکر و فرهنگ ویژه آن بنیاد تمدن عصر مسیحیت را استوار سازد. و یا اروپای پس از رنسانس برای ظهور تمام عیار فرهنگ ویژه خود و ایجاد تمدنی براساس اندیشه امانیستی و اخلاق لیبرالیستی حدود 200 سال صبوری کرد. در تاریخ خودمان هم نمونه هایی از این واقعه را شاهد بوده ایم. پیروزی اعراب در وقت رویارویی با ایرانیان سرآغاز حادثه ای شگرف بود. حادثه ای که پس از 200 سال ایران را مبدل به گاهواره تمدن اسلامی ساخت و موجب بروز فرهنگ نو در گستره وسیع این خاک شد. در خیزش مشروطیت نیز نمونه ای از این ماجرا را می توان سراغ گرفت. اگر چه این خیزش خواسته یا ناخواسته متکی بر فرهنگ غربی بود اما پس از 80 سال موجب شد تا مردم ایران مؤدب به ادبی شوند که ریشه در فرهنگ و تفکر اروپای قرن 19 داشت. انقلاب اسلامی تعرضی جدی به مبانی نظری غرب داشت و تعریفی نو از عالم و آدم می داد اما در سالهای اولیه پس از پیروزی در هاله ای از اجمال ماند تا شاید مجال خروج از آن وضع را بیابد. جوش و خروش طبیعی سالهای 58 و59 اجازه آشکار شدن رخوت و سستی را نمی داد اما، کاهلی دوستان انقلاب، مشکلات عدیده اجتماعی، اقتصادی و سیاسی عارض شده و بالاخره هوشیاری و بیداری خصم مترصد دیریازود موجب بروز آن می شد و سیر روی خط افق را مبدل به سیری نزولی می کرد تا آنکه حرکت سوم آغاز شد.

وقوع جنگ بزرگ هشت ساله آزمایشی بزرگتر بود. پدیده ای که بسرعت گرد رخوت و سستی را تکاند و حیاتی نو به کالبد انقلاب و انقلابیون ارزانی داشت. صرف نظر از تحلیلهای مختلفی که درباره این حادثه عرضه شده جنگ در سینه جوانان آتش آرمان و مطلوبی دیگر را روشن نمود. آتشی که دیگر بار موجب شد جمعیتی کثیر خود را در خدمت «آرمان و مقصود در آورند و خیال به خدمت آوردن مطلوب و نشستن بر سر سفره رنگین پس از پیروزی را از سر بدر کنند. از اینرو علی رغم مشکلات و خرابیها حرکت عمومی دیگر بار روی به صعود نهاد. حرکت عمومی به حرکت سفینه ای می ماند که از زمین جدا می شود تا در فضای ماوراء زمین و جو بر مداری معین مستقر شود. عموم سفینه ها از سه منبع انرژی بهره می برند: منبع اول سفینه را از زمین جدا می کند و تا جو بالا می برد. چنانکه مخزن سوخت دوم به یاری سفینه نیاید پس از چندی دیگر بار با سرعتی سرسام آور به زمین باز می گردد و منهدم می شود. مخزن دوم سفینه را از جو عبور می دهد تا به فضای بالای زمین صعود می دهد اما قرار گرفتن در مدار اصلی نیازمند منبع و مخزن سوخت سومی است که اسباب آن را سفینه با خود دارد. سفینه انقلاب اسلامی با منبع سوخت اول از مدار سال 57 گذشت اما تاخیر در رسیدن منبع انرژی موجب شد تا برای چندی سفینه در انتظار و التهاب بماند. منبع سوخت دوم یعنی جنگ این سفینه را از مدار 68 نیز گذراند. جنگ به صورت طبیعی و متاثر از انقلاب اسلامی موجب بروز فضایی شد که عموم مردم بتدریج با فرهنگ انقلاب آشنا شدند. مردمی که ذهن و زبان و نگرش و مناسبات مادیشان برمبنای فرهنگ و ادب پیش از انقلاب شکل گرفته بود. زندگی در ساحت دین نیازمند ظهور عالمی دیگرگون بود. بی گمان معلمان، متولیان و امیران سرزمین فرهنگ و ادب و پس از آن متولیان امور اجرایی در زمره اولین کسانی بودند که می بایست انکارکنندگان عالم غربی شوند. منادیانی که نظر و عملشان حکایت از ایمان به عالم دینی می کرد ورنه، عموم مردم همواره تابع حکم امیران و ادبی هستند که وظیفه هدایت و راهبری را عهده دارند.

هشت سال نبرد با دشمن میدان بارور شدن و ظهور ادب دینی را فراهم آورد و موجب شد تا جمع کثیری از جوانان در فضایی خارج از همه آلودگیهای شهری متاثر از ادب غربی خود را مهیا کنند و سیر و سلوک در عالم دینی را تجربه نمایند ضمن آنکه این سالها فرصت لازم را برای دگرگون ساختن بسیاری از مناسبات باقی مانده از دوران قبل نیز فراهم می ساخت. طی همه این سالها حال و هوای میدان جنگ یا در واقع مدرسه انقلاب اسلامی بتدریج به میان شهرها و روستاها منتقل می شد و بر ذهن و زبان و ساختار اخلاقی و اعتقادی مردم تاثیر می گذاشت. اما... پایان سالهای پرالتهاب جنگ باب این مدرسه بزرگ را بست و جمله دانش آموزان و دانش آموختگان راهی شهرها شدند با انگیزه و امیدی قوی برای بنا کردن شهری و عالمی هماهنگ و همسان با آنچه که طی هشت سال در میان مناسبات خود آن را تجربه کرده بودند در واقع مخزن سوخت دوم سفینه انقلاب را به مداری بالاتر سوق داده بود. (نمودار3) سفینه برمدار 68 به حرکت خود ادامه می داد به امید آنکه مخزن سوخت سوم چنان حرکتی ایجاد کند که سفینه بتواند به عالیترین مرتبه خود برسد. حرکت سوم در ایران به «دوران سازندگی شهرت گرفت. مهمترین مشخصه این دوران بروز احساس تند در میان مدیران اجرائی کشور بود. احساس نیاز به «برنامه و طرحی کلان برای سازماندهی تمامی مناسبات اقتصادی و سیاسی و فرهنگی کشور. همان امری که به دلایل مختلف مورد غفلت واقع شده بود. اشتغال جوانان قبیله انقلاب در میدانهای نبرد رویارو، تغییر استراتژی استکبار برای رویارویی با انقلاب اسلامی (تغییر سیاست حذف انقلاب اسلامی به سیاست استحاله فرهنگی) و سازماندهی عواملی مشخص از میان روشنفکران برای تحقق این خواسته، تصدی گروهی از تکنوکراتها و متخصصانی که جان و دلشان

با انقلاب اسلامی و فرهنگ ویژه آن (مطابق دکترین امام خمینی) نبود; دست در گردن هم موجب شد که وظیفه سازماندهی و تغییر ساختار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به عهده کسانی گذاشته شود که مدینه آرمانی خود را در عالم غربی جستجو می کردند و این به معنی «تصمیم به بازگرداندن سفینه انقلاب اسلامی به پایگاه زمینی بود. از دیگر سو پایان جنگ و تحقق بخشی از آرمانهای سالهای دفاع مقدس موجب شد تا «میل به خدمت در آوردن آرمان و بهره مند شدن از نتایج حاصله از همه سالهای مبارزه (چونان حرکت اول) دیگر بار در ساحتهای مختلف بروز کند». از این زمان سفینه انقلاب در کشاکش تمنای دو گروه ماند. جمعیتی که میل به ارتقاء آن را تا آخرین مدار معهود داشتند و جمعیتی که با ترسیم ویژگیها و بر شمردن مواهب عالم غربی (گاه به اسم دین و انقلاب) برای افول آن تلاش می کردند. لازم است پیش از گفتگو درباره آنچه می بایست اتفاق می افتاد نگاهی به وضع کودکان، نوجوانان و جوانان طی این سالها داشته باشیم. کودکان انقلاب، نوجوانان جنگ، جوانان عصر سازندگی در کنار حوادث و در میان فراز و نشیبهای سالها مبارزه، آرمانخواهی، جنگ و تلاش جمعیتی که نقطه عطفهای مهم سالهای 1357 تا 1368 را باعث شدند نوزادانی پای در عرصه حیات نهادند که از صحنه اصلی زندگی پدران و مادران خود بدور بودند. و به آرامی و در بی خیالی سالهای اولیه زندگی خود را روی خط افق سپری می ساختند. مدرسه اولین صحنه از حیات اجتماعی اما رسمی آنان بود، محلی که اینان

امام مهدی و دنیای استکبار

مهدی فقیه ایمانی مهدی از این جهت با جدش محمد مصطفی، صلی الله علیه وآله، شباهت دارد که با شمشیر قیام می کند و دشمنان خدا و رسولش و زورگویان و طاغوتیان را به قتل می رساند و با شمشیر و ایجاد رعب و وحشت نصرت می یابد و یاری می شود و هیچ یک از پرچمهایش شکست خورده بر نخواهد گشت. همچنین امام صادق، علیه السلام، در پاسخ ابو خدیجه که از ایشان درمورد حضرت قائم سؤال کرده بود، فرمودند:

کلنا قائم بامر الله واحد بعد احد حتی یجی ء صاحب السیف فاذا جاء صاحب السیف جاء بامر غیر الذی کان. ⁽¹⁾

همه ما یکی پس از دیگری قائم به امر خدا هستیم تا زمانی که صاحب شمشیر بیاید; پس آنگاه که صاحب شمشیر آمد برنامه و دستوری غیر از آنچه بوده به اجرا درمی آورد.

گویا مراد حضرت از این عبارت آن باشد که پدرانش مامور به تقیه و مدارا بودند و او مامور به جهاد و براندازی ظلم و زور.

دهها حدیث دیگر از این قبیل وجود دارد که همگی بیانگر قیام حضرت مهدی و رویارویی او با دشمنانش به وسیله شمشیر و سلاح جنگی پیامبر اکرم و امیر مؤمنان است. شکی نیست که حضرتش هیچگونه استفاده ای از وسائل و نیروهای تاخت و تاز فعلی دنیا نخواهد کرد. با توجه به قیام عدل مآبانه اسلامی و انسانی آن بزرگوار به منظور برچیدن بساط ظلم و ستم و برقراری عدل و داد از یک سو و ظالمانه بودن استفاده از هر نوع سلاحهای جنگی فعلی از سوی دیگر معقول و قابل قبول نیست که حضرتش از سلاحهای جنگی - غیر شمشیر و نیزه - این چنینی استفاده نماید و قطره خونی را بنا حق بریزد یا ظالمانه به جان و مال مردم آسیب رساند. آری به شرحی که برخوردهای جنگی پیامبر و امیر مؤمنان و درگیریهای آن دو بزرگوار را با کفار و مشرکین و یهود و نصاری و منافقین - در رابطه با نشر و گسترش اسلام - در مصادر تاریخی و حدیث سنی و شیعه ملاحظه می کنیم، حضرت مهدی موعود، روحی له الفداء، هم عینا برای ادامه خط و رسم آن دو بزرگوار بدون هیچگونه اقدام ظالمانه ای به گسترش اسلام و برقراری عدل و داد جهانی می پردازد و حدیث:

یملا الله به الارض قسطا و عدلا بعد ما ملئت ظلما و جورا.

و دیگر احادیث و پیشگوییهای پیامبر اکرم، صلی الله علیه وآله، و پیامبران پیشین و ائمه اطهار، علیهم السلام، را تحقق می بخشد. اکنون این سؤال مطرح است که: چگونه حضرت مهدی با شمشیر و نیزه در مقابل آن همه سلاحهای جنگی و هواپیماهای بمب افکن و موشک انداز و نیروهای آتش زا و مخرب و وسائل نقلیه زمینی، هوایی، و دریایی می تواند استقامت کند و جمعیتها و گروههای منحرف و بیراهه رو و ضد اسلام را به اسلام و قرآن گرایش دهد و در صورت تمرد و تخلف آنها از پذیرش اسلام به کار آنها خاتمه دهد؟ در پاسخ این سؤال باید گفت که: اگر بخواهیم از بعد معجزه و استفاده از نیروی معنوی و یاری الهی وارد شویم، می توانیم بگوییم: همانطوری که به شرح مندرج در آیات قرآنی، خداوند با یک قطعه چوب (عصا) حضرت موسی و هارون را بدون همکاری بنی اسرائیل و یاری آنها بر فرعون و دارودسته و نیروی یک میلیون و ششصد هزار نفری او مسلط و پیروز کرد. ⁽¹⁾چنانکه می دانید بعد از آنکه فرعون هشتاد نفر از نیروهای ساحر و جادوگر خود را احضار کرد و آنها در مقابل حضرت موسی با گستردن طناب و چوب و دیگر چیزها صحنه جست و خیزی در شکل مارها و دیگر حیوانات وحشتزا را به نمایش درآوردند; حضرت موسی به امر الهی عصای خود را بر زمین زد و فورا عصا به شکل اژدهای عظیمی به حرکت درآمد و تمام وسائل و مایه های جادویی جادوگران را بلعید، آن چنانکه آنها به شگفت آمده و وحشتزده شدند و همه در مقابل حضرت موسی تسلیم شدند و به سجده افتادند و گفتند ما به خدای موسی و هارون ایمان آوردیم و معتقد به خدای راستین حضرت موسی شدند و در پاسخ فرعون که آنها تهدید به قطع دست و پا و به دارآویختن نموده بود، گفتند: مهم ⁽²⁾نیست هر کاری می خواهی بکن، ما گناهانی کرده ایم که می خواهیم با ایمان به خدا و تسلیم در مقابل پیغمبرش ما را ببخشد و بیامرزد. و نیز حضرت موسی به امر الهی عصا را بر آب رود نیل زد و آبهای آن مثل کوه روی هم انباشته شد و دوازده جاده خشک به وجود آمد، پس حضرت موسی با دوازده فرقه بنی اسرائیل وارد جاده های خشک شدند و فرعون هم به همراه لشکرش در تعقیب موسی وارد جاده های خشک رود نیل شد و بالاخره پس از آنکه آخرین نفر از بنی اسرائیل از دریا خارج شد و پا بیرون نهاد آخرین نفر از نیروها و دنباله روان فرعون وارد دریا شد، آنگاه خداوند با موجی لحظه ای دریا را پر از آب و فرعون - همان خدای دروغین را - با انبوه زر و زیورهای وزنه دار آویخته به خود و سلاحهای سنگین و همراهانش همه را غرق کرد و جثه فرعون را مثل پر کاه روی آب قرار داد که کافر و مؤمن همه به حیرت درآمدند. در حالی که موسی و هارون و تعداد ششصد هزار نفر بنی اسرائیل همه نجات یافتند و بنی اسرائیل وارث و مالک تشکیلات فرعون و سرزمین مصر شدند. ⁽³⁾به فرموده امام رضا، علیه السلام، حضرت مهدی، علیه السلام، عصای موسی و انگشتر سلیمان را در دست دارد; و طبعا همانند موسی از عصا ⁽⁴⁾و همانند سلیمان از انگشتر

استفاده معجزه آسا خواهد کرد. بدین ترتیب برای خداوند خیلی سهل و آسان است که حجتش امام زمان، علیه السلام، را بر دنیای کفر و استعمار و زور و قلدری مسلط و پیروز فرماید; آن چنانکه دنیای کفر و ایمان به حیرت درآید و اسلام راستین هر چه سریع تر و گسترده تر در سراسر جهان به نمایش درآید و بساط ظلم و کفر برچیده شود. اکنون اگر با گذشت بیش از سه هزار سال از تاریخ ماجرای برچیده شدن بساط خدایی خیالی و دروغین فرعون به وسیله حضرت موسی تجسم ذهنی جزئیات قضیه و به وقوع پیوستن آن برای ما مشکل است به سراغ ماجرای از هم پاشیده شدن دستگاه وسیعترین حکومت جهانی، یعنی شوروی - آنهم بدون جنگ و خونریزی - می رویم. آری، این شوروی بود که با تشکل و به هم پیوستگی زورمندانه پانزده کشور از کشورهای آسیایی و اروپایی که جمعا بالغ بر دویست و سی و پنج میلیون و هفتصد هزار نفر جمعیت آن بود، به اضافه جمعیتهای تعدادی جمهوریهای خودمختار و چند منطقه ملی و گسترش یافتن آن به وسعت سه برابر آمریکا و همانند قاره ای در مقابل قاره های آسیا و آفریقا و اروپا با انواع قدرتهای نظامی و سلاحهای جنگی فعلی و درآمدهای مالی، مخازن گسترده نفت، تولیدات وسیع مواد معدنی، کشاورزی، مواد غذایی، صنایع فلزکاری، کشتی سازی، اسلحه سازی، دامپروری، و دیگر چیزهای سرنوشت ساز یکی از دو حکومت فوق قدرت جهانی تلقی و قلمداد شده و با جمعیتی بالغ بر 000،414،740 نفر بر اساس برآورد سال 1969 میلادی توسط سازمان ملل متحد یکی از دو قدرت بزرگ ⁽¹⁾جهان بود. اما بر اثر بیراهه رویهای مختلف نظام حکومتی شوروی و کوبیدن راه و رسم انسانی و نارسائیهای قانونی و ندانم کاری و قلدری مسؤولان درجه بالا و سرنوشت ساز و آن فشار اقتصادی و از همه بدتر و زیان بخش تر فاصله اندازی بین دین و مردم دیدیم که ناگهان از هم پاشیده شد و سقوط کرد. اینگونه قضایا که در گذشته به طور فراوان به وقوع پیوسته و دنیای کنونی هم در گوشه و کنار جهان دست به گریبان آن می باشد هر یک می تواند سرنخی باشد برای قابل قبول بودن قیام جهانی حضرت مهدی موعود و امکان آغاز آن با تجمع سیصد و سیزده نفر از عوامل ⁽²⁾اصلی قیام از بلاد اسلامی و مناطق مختلف در مکه معظمه و رسیدن آمار اصحاب و تجمع کنندگان به ده هزار نفر یا کمی بیشتر که در این موقع از ⁽³⁾مکه خارج می شوند و آنگاه پیروزی حضرتش در رابطه با برقراری عدل جهانی و نابودی حکومتهای ظلم و کفر و استعمار و استبداد به حقیقت می پیوندد و به نمایش عملی در می آید.

آری قرآن مجید با ایراد آیه شریفه:

کم من فئة قلیلة غلبت فئة کثیرة باذن الله. ⁽⁴⁾خاطر نشان فرموده است که چه بسیار گروه اندک که به اذن الهی بر گروه فراوان و رقم چند صد برابر یا چند هزار برابر چیره و پیروز شدند و نمونه های متعددش پیروزیهای حیرت انگیز پیامبر گرامی اسلام بود با نیروهای کم بر نیروهای چند برابری کفار و مشرکین و بالاخره گسترش هر چه بیشتر اسلام و برچیده شدن بساط شرک و بت پرستی از صحنه حجاز و عربستان و بعدا دیگر مناطق و بلاد دور و نزدیک به حجاز.

با دعای ندبه در پگاه جمعه -6

قسمت ششم

علی اکبر مهدی پور

دعای ندبه و عقائد کیسانیه 1- «کوه رضوی »

«رضوی » نخستین کوه از کوههای «تهامه » در یک منزلی «ینبع » و هفت منزلی «مدینه » است که در احادیث فراوانی از آن یاد شده، از جمله: 1- رسول اکرم، صلی الله علیه وآله، فرمود:

رضوی، رضی الله عنه رضوی، خدای از آن خشنود است! ⁽¹⁾2- در حدیث دیگری فرمود:

رضوی از کوههای بهشت است. ⁽²⁾3- امام صادق، علیه السلام، چون وارد سرزمین «روحا» شد، نگاهی به کوه آن نمود که مشرف بر دشت روحا بود، به عبدالاعلی مولی آل سام که در محضر آن حضرت بود، فرمود: این کوه را می بینی؟ این کوه «رضوی » نامیده می شود، از کوههای فارس بود، چون ما را دوست داشت، خداوند آن را به سوی ما انتقال داد. از هر گونه درخت میوه در آن هست. چه پناهگاه خوبی است برای شخص نگران و بیمناک. این جمله را دو بار تکرار کرد و سپس فرمود:

اما ان لصاحب هذا الامر فیه غیبتین، واحدة قصیرة، و الاخری طویلة.

برای صاحب این امر در این کوه دو غیبت است، یکی کوتاه و دیگری طولانی. ⁽¹⁾4- امام زین العابدین، علیه السلام، در ضمن یک حدیث طولانی از آمدن جبرئیل امین در آستانه ظهور به محضر آن حضرت سخن گفته، در پایان می فرماید: و یجیئه بفرس یقال له البراق، فیرکبه، ثم یاتی الی جبل رضوی.

آنگاه اسبی را که براق نامیده می شود به حضور ایشان می آورد. قائم [علیه السلام] بر آن سوار می شود، سپس به سوی کوی رضوی حرکت می کند.

آنگاه از گرد آمدن 313 تن از یاران خاص و آغاز دعوت اعلام ظهور بتفصیل سخن می گوید. ⁽²⁾5- امام صادق، علیه السلام، در ضمن یک حدیث طولانی از گرد آمدن ارواح مؤمنان در گلستان «رضوی » سخن گفته، در پایان می فرماید: ثم یزور آل محمد فی جنان رضوی، فیاکل معهم من طعامهم، و یشرب معهم من شرابهم، و یتحدث معهم فی مجالسهم، حتی یقوم قائمنا اهل البیت، فاذا قام قائمنا بعثهم الله فاقبلوا یلبون زمرا زمرا. سپس روح مؤمن در گلستان «رضوی » با آل محمد [علیهم السلام] دیدار می کند، از خوراک آنها می خورد، از نوشیدنیهای آنان می نوشد، در محافل آنها با آنها هم صحبت می شود تا روزی که قائم اهل بیت قیام کند. هنگامی که قائم ما قیام نمود، خداوند آنها را برمی انگیزاند، پس همگی به حضور آن حضرت می رسند و دسته دسته به دعوتش لبیک می گویند. از حدیث اول و دوم فضیلت و قداست کوه رضوی استفاده می شود. حدیث سوم بصراحت دلالت می کند بر این که حضرت بقیة الله، ارواحنافداه، در غیبت صغری و کبری قسمتی از عمر مبارکش را در کوه رضوی سپری می کند. از حدیث چهارم استفاده می شود که آن مصلح جهانی در آستانه ظهور نیز بر کوه رضوی می گذرد و از آنجا به سوی مکه معظمه عزیمت می نماید. از حدیث پنجم نیز استفاده می شود که شماری از یاران آن حضرت در این کوه از نعمتهای پروردگار متنعم هستند، تا به هنگام ظهور آن حضرت رجعت نموده، دامن خدمت به کمر بسته، اوامر حضرتش را مو به مو اجرا نمایند. 2- «ذوطوی »

«طوی » در لغت به معنای پیچیدن و درنوردیدن است و برخی از مشتقات آن، چون «طایه » به سرزمین هموار، پشت بام، سکو و صخره های بزرگ در ریگزارهای پهناور گفته می شود. ⁽³⁾«ذی طوی » در یک فرسخی مکه، در داخل حرم قرار دارد و از آنجا خانه های مکه دیده می شود. ⁽⁴⁾کسی که می خواهد از طرف «مسفله » (پایین مکه) وارد مکه معظمه شود، مستحب است که در ناحیه «ذی طوی » غسل کرده، سپس وارد شهر مکه شود. ⁽⁵⁾این منطقه بین «حجون » و «فخ » قرار دارد. کسی که در مسجد تنعیم احرام بسته به سوی مسجدالحرام عزیمت می کند، پس از عبور از منطقه «فخ » (محل شهادت حسین شهید فخ) وارد «ذی طوی » می شود، آنگاه از طرف قبرستان المعلا (قبرستان حضرت ابوطالب، علیه السلام) وارد مکه معظمه می شود. ⁽⁶⁾رسول اکرم، صلی الله علیه وآله، در «حجة الوداع » شب چهارم ذیحجة الحرام را در آنجا بیتوته کردند، نماز صبح را در آنجا اداء نمودند، آنگاه غسل کرده، از بخش سنگلاخ «ذی طوی » که مشرف بر حجون است، وارد مکه معظمه شدند. ⁽⁷⁾«طوی » نام کوهی در شام، «ذی طوا» با الف ممدوده نام محلی در راه طائف و «ذی طوی » با الف مقصوره نام محلی در غرب مکه و در دروازه آن است. ⁽⁸⁾و اینک به تعدادی از روایات درباره «ذی طوی » توجه فرمایید: 1- از امام صادق، علیه السلام، پرسیدند: کسی که برای عمره مفرده احرام بسته، کجا باید تلبیه را قطع کند؟ فرمود: اذا رایت بیوت ذی طوی فاقطع التلبیة. هنگامی که خانه های ذی طوی را مشاهده کردی، تلبیه را قطع کن. ⁽⁹⁾2- از امام رضا، علیه السلام، پرسیدند که در عمره تمتع، کجا باید تلبیه را قطع کند؟ فرمود: اذا نظر الی عراش مکة، عقبة ذی طوی. هنگامی که سایبانهای مکه را در گردنه ذی طوی مشاهده نماید. راوی پرسید: «خانه های مکه را می فرمایید؟» فرمود: آری. ⁽¹⁰⁾3- امام صادق، علیه السلام، در مقام تشریح کیفیت حج رسول اکرم، صلی الله علیه وآله، فرمود: فلما دخل مکة دخل من اعلاها من العقبة، و خرج حین خرج من ذی طوی. هنگامی که وارد مکه می شد از سمت بالای مکه از سوی گردنه وارد می شد، و هنگامی که از مکه خارج می شد از ذی طوی

خارج می شد. ⁽¹⁾4- امام صادق، علیه السلام، به هنگام تشریح ساختمان کعبه معظمه فرمود: فبنی ابراهیم البیت و نقل اسماعیل الحجر من ذی طوی. حضرت ابراهیم، علیه السلام، خانه خدا را بنا کرد و حضرت اسماعیل، علیه السلام، از ذی طوی سنگ حمل کرد. ⁽²⁾5- امام باقر، علیه السلام، در حالی که با دست مبارکش به ناحیه «ذی طوی » اشاره می کرد، فرمود: یکون لصاحب هذا الامر غیبة فی بعض هذه الشعاب. برای صاحب این امر در برخی از این دره ها غیبتی خواهد بود. ⁽³⁾6- امام باقر، علیه السلام، در تشریح محل حضرت بقیة الله، ارواحنافداه، در آستانه ظهور می فرماید: ان القائم، علیه السلام، ینتظر من یومه فی ذی طوی، فی عدة اهل بدر، ثلاثمائة عشر رجلا حتی یسند ظهره الی الحجر، و یهز الرایة المعلقة. قائم، علیه السلام، آن روز را در «ذی طوی » در حال انتظار، با313 نفر، به تعداد اهل بدر، به سر می برد، تا پشتش را به حجرالاسود تکیه داده، پرچم برافراشته را به اهتزاز درآورد. ⁽⁴⁾7- امام صادق، علیه السلام، نیز در این رابطه می فرماید: کانی بالقائم، علیه السلام، علی ذی طوی، قائما علی رجلیه حافیا یرتقب بسنة موسی، علیه السلام، حتی یاتی المقام فیدعو فیه. گویی قائم، علیه السلام، را با چشم خود می بینم که با پای برهنه در «ذی طوی » سرپا ایستاده، همانند حضرت موسی، علیه السلام، نگران و منتظر است که به مقام [ابراهیم] بیاید و دعوت خود را اعلام نماید. ⁽⁵⁾8- امام باقر، علیه السلام، روز شکوهمند ظهور را چنین ترسیم می کند: ان القائم یهبط من ثنیة ذی طوی، فی عدة اهل بدر، ثلاثمائة و ثلاثة عشر رجلا، حتی یسند ظهره الی الحجرالاسود، و یهز الرایة الغالبة. قائم، علیه السلام، از تپه های «ذی طوی » با313 تن به تعداد اصحاب بدر، به سوی مکه معظمه سرازیر می شود، تا پشت مبارکش را به حجرالاسود تکیه داده، پرچم همیشه پیروزش را به اهتزاز درآورد. ⁽⁶⁾9- و در حدیث دیگری شهادت نفس زکیه را تشریح کرده، از آغاز قیام جهانی آن مصلح غیبی سخن گفته، می فرماید: فیهبط من عقبة طوی فی ثلاثمائة و ثلاثة عشر رجلا، عدة اهل بدر، حتی یاتی المسجدالحرام، فیصلی فیه عند مقام ابراهیم، اربع رکعات... آنگاه از گردنه طوی با313 تن از یاران، به تعداد اصحاب بدر، حرکت می کند تا وارد مسجدالحرام می شود، چهار رکعت در مقام ابراهیم نماز می خواند... ⁽⁷⁾پس از بررسی احادیث پنجم تا نهم، هیچ تردیدی نمی ماند که منطقه «ذوطوی » رابطه مستحکمی با حضرت بقیة الله، ارواحنافداه، دارد و آن حضرت مدتی از دوران غیبتش را در آنجا سپری می کند و در آستانه ظهور در آن مکان مقدس منتظر فرمان الهی می شود، و313 تن فرماندهان لشکری و کشوری خودش را در آنجا سامان می دهد، و حرکت نهایی خودش را از آنجا آغاز کرده، به سوی حرم امن الهی گام می سپارد. هر شخص باانصافی که احادیث مربوط به «رضوی » و «ذی طوی » را بررسی کند، اطمینان کامل پیدا می کند که این دو مکان مقدس از اماکن مقدسی است که در دوران غیبت قسمتی از عمر شریف آن کعبه مقصود و قبله موعود در آنها سپری می شود. و در نتیجه بسیار بجا و شایسته است که منتظران ظهور و شیفتگان حضور، در مقام عرض ارادت به پیشگاه آن پیشوای غایب از نظر، با دیدگانی اشکبار از طول انتظار عرضه بدارند: ای کاش می دانستم که در کدامین سرزمین مسکن گزیده ای؟! آیا در کوه رضوی، یا سرزمین ذی طوی، یا جای دیگر؟... روی این بیان این فراز از دعای ندبه که با سند معتبر از امام صادق، علیه السلام، صادر شده است، هیچ ارتباطی به عقاید کیسانیه ندارد، بلکه دقیقا مطابق اعتقادات امامیه است و ما در پرتو کلمات

نورانی پیشوایان معصوم، علیهم السلام، معتقدیم که حضرت بقیة الله، ارواحنافداه، در دوران غیبت، گاهی در مکه معظمه، گاهی در مدینه منوره، گاهی در کوه رضوی، گاهی در دشت ذی طوی، گاهی در سرزمینهای دوردست، گاهی در بیت الحرام و... تشریف دارند و فراز یاد شده از دعای ندبه دقیقا با این عقیده سازگار است و با عقاید کیسانیه به هیچوجه سازگار نیست و اینک دلایل ناسازگاری دعای شریف ندبه را با عقاید کیسانیه فهرست وار می آوریم: 1- در دعای ندبه، سرزمین «ذوطوی » نیز در کنار «رضوی » ذکر شده، در حالی که هیچ فردی از فرقه کیسانیه به اقامت محمد حنفیه در سرزمین ذوطوی معتقد نیست. 2- در دعای ندبه، در کنار این دو نقطه «او غیرها»; «یا جای دیگر» آمده در حالی که آن عده از فرقه های کیسانیه که به اقامت محمد حنفیه در کوه رضوی معتقد هستند، به جای دیگری عقیده ندارند. 3- به دنبال این فراز از دعای ندبه آمده است: بنفسی انت من مغیب لم یخل منا. جانم به فدایت، ای غایب از نظری که از ما دور نیستی. در حالی که هیچ احدی از فرقه کیسانیه چنین اعتقادی در مورد محمد حنفیه ابراز نکرده است. 4- در دعای ندبه در مورد امام غائب، علیه السلام، آمده است: این ابن النبی المصطفی؟ فرزند پیامبر برگزیده کجاست؟ در حالی که محمد حنفیه از نسل رسول اکرم، صلی الله علیه وآله، نیست. 5- در دعای ندبه در مورد حضرت مهدی، علیه السلام، آمده است: و ابن خدیجة الغراء. کجاست فرزند خدیجه بلند جایگاه؟ در حالی که جناب محمد حنفیه از تبار حضرت خدیجه، علیهاالسلام، نیست. 6- در ادامه آن آمده است: و ابن فاطمة الکبری. کجاست فرزند فاطمه کبری؟ همه می دانیم که محمد حنفیه فرزند «خوله » است نه حضرت زهرا، علیهاالسلام. 7- در دعای ندبه با دهها تعبیر روشن، چون «یابن الحجج البالغة »; «ای فرزند حجتهای بالغه الهی » امام غائب از ابصار، از نسل ائمه اطهار، علیهم السلام، تعبیر و مخاطب شده است، در حالی که محمد حنفیه فرزند یک امام است نه چند امام، فرزند یک حجت است نه چندین حجت. 8- در دعای ندبه به تعبیر صریح و با قاطعیت تمام، امام غایب از نظر از نسل رسول گرامی اسلام معرفی شده و آمده است: هل الیک یا ابن احمد سبیل فتلقی. ای فرزند احمد [صلی الله علیه وآله] آیا راهی به سوی تو هست که سرانجام به دیدار تو بیانجامد؟ روی این بیان، همه فرازهای دعای ندبه، اعتقادات کیسانیه را در هم می کوبد و هرگز با عقاید آنها سر سازگاری ندارد. و اینکه تعبیر «ا برضوی » در این دعای شریف آمده، به این جهت است که کوه رضوی یکی از دهها محل اقامت آن حضرت در دوران غیبت است. و به معنای همسویی با عقاید کیسانیه نیست. و به تعبیر دیگر: دعای ندبه از عقاید کیسانیه نشات نگرفته،

بلکه «عقاید کیسانیه » تطبیق بی مورد مسائل مهدویت به محمد حنفیه است. و لذا می بینیم که همه عقاید کیسانیه نسخه برداری ناقص از عقاید امامیه است، مثلا «کیسانیه » می گویند: 1- محمد حنفیه از مکه معظمه ظاهر می شود. ⁽¹⁾2- از کنار حجرالاسود قیام می کند. ⁽²⁾3-313 تن به تعداد اصحاب بدر با او بیعت می کنند. ⁽³⁾4- فرشتگانی که در بدر حضور داشتند به یاری او می شتابند. ⁽⁴⁾5- به وسیله آنها شهر مکه را تسخیر می کند. ⁽⁵⁾]6- محمد حنفیه همنام و هم کنیه پیامبر اکرم، صلی الله علیه وآله، می باشد. ⁽⁶⁾7- شمشیر پیامبر، صلی الله علیه وآله، در دست اوست. ⁽⁷⁾8- چهل تن از یاران همراه او هستند. ⁽⁸⁾9- او همانند حضرت سلیمان و ذوالقرنین بر همه روی زمین فرمانروایی می کند. ⁽⁹⁾10- او نمرده است و نمی میرد، تا ظهور کرده جهان را پر از عدل و داد کند، آن چنانکه پر از جور و ستم شده است. ⁽¹⁰⁾و اینها دقیقا عقیده شیعیان اثناعشری است، که بر اساس دلایل متقن و روایات معتبر و مستند واصله از رسول اکرم و ائمه معصومین، علیهم السلام، در مورد کعبه مقصود و قبله موعود، حضرت بقیة الله، ارواحنافداه، معتقد هستند. روی این بیان دعای ندبه از عقاید کیسانیه نشات نگرفته بلکه کیسانیه اعتقادات شیعیان معتقد و منتظر را به پیشوای پنداری خود - جناب محمد حنفیه - تطبیق کرده اند. در مورد کیسانیه و رد اعتقادات آنها، بزرگانی از قدمای علما، چون: 1- شیخ صدوق (م 381 ق.) در «کمال الدین و تمام النعمة »; 2- شیخ مفید (م 413 ق.) در «العیون و المحاسن »; 3- سید مرتضی علم الهدی (م 436 ق.) در «الفصول المختارة »; 4- شیخ طوسی (م 460 ق.) در «کتاب الغیبة ». و دهها تن از شخصیتهای برجسته جهان تشیع، در طول قرون و اعصار، بتفصیل سخن گفته اند و در اواخر قرن دوم هجری همه فرقه های آنها منقرض شده اند و بیش از یکهزار سال است که حتی یک نفر در زیر آسمان به عقیده آنها معتقد نیست، دیگر نیازی نیست که ما در این رابطه بحث کنیم. و این که در این رابطه نسبتا بحث طولانی کردیم به دو هت بود: 1- اخیرا عده ای پیدا شده اند که در مورد فرزندان ائمه، علیهم السلام، تبلیغات ناروایی می کنند، تا از این طریق مقام شامخ معصومین، علیهم السلام، را زیر سؤال ببرند. این گروه بعد از زید شهید، لبه تیز شمشیر خود را متوجه جناب محمد حنفیه نموده اند، تا به خیال خام خود آنها را مدعی امامت معرفی کنند. از بررسی مطالب فوق همگان به این نتیجه می رسند که باید حساب کیسانیه را از جناب محمد حنفیه جدا کرد و در پاکی و شایستگی این فرزند امیرمؤمنان، علیه السلام، شک و تردیدی به خود راه نداد. 2- از سی سال پیش گروهی از بیماردلان، از تشکیل مجالس شکوهمند دعای ندبه در روزهای جمعه بشدت رنج می برند و تلاش می کنند که در دل معتقدان و منتظران شبهه ایجاد کنند و در صفهای فشرده شیعیان شیفته و منتظر رخنه کنند. این گروه گاهی تلاش می کنند که سند دعای ندبه را انکار کنند، وگاهی تلاش میکنند که فرازهایی از دعای ندبه را برخلاف عقاید امامیه قلمداد نمایند. از این رهگذر در مورد جناب محمد حنفیه و عقاید کیسانیه مقداری بسط سخن دادیم. یکی از نویسندگانی که اصرار دارد دعای ندبه را نشات گرفته از عقاید «کیسانیه » قلمداد کند، درپایان سخنان خود می گوید: مطالعه دقیق متن دعای ندبه که از ائمه ما بتصریح و ترتیب نام نمی برد و پس از حضرت امیر، علیه السلام، که بتفصیل از مناقب و فضائل

وی سخن می گوید، ناگهان و بی واسطه به امام غائب خطاب می کند، باز این سؤال را بیشتر در ذهن طرح می کند. ⁽¹⁾یک نگاه گذرا به متن دعای ندبه بی اساس بودن مطلب فوق را به روشنی ثابت می کند، در فرازی از دعای ندبه می خوانیم: 1- این الحسن این الحسین؟ حسن و حسین کجایند؟ 2- این ابناء الحسین؟ فرزندان حسین کجایند؟ 3- صالح بعد صالح شایسته ای پس از شایسته ای. 4- وصادق بعد صادق راستگویی پس از راستگویی. 5- این السبیل بعد السبیل؟ کجاست راه (به سوی خدا) پس از راهی؟ 6- این الخیرة بعد الخیرة؟ کجایند برگزیدگانی پس از برگزیده هایی؟ 7- این الشموس الطالعة؟ کجایند خورشیدهای فروزان؟ 8- این الاقمار المنیرة؟ کجایند ماههای تابان؟ 9- این الانجم الزاهرة؟ کجایند اختران درخشان؟ 10- این اعلام الدین و قواعد العلم؟ کجایند مشعلهای دین و پایه های دانش؟ این جمله های نورانی بروشنی اثبات می کنند که در مکتب دعای ندبه و درفرهنگ نورانی این چکامه بی نظیر، مطابق معارف حقه آیین تشیع، بعد از امام حسین، علیه السلام، امامان، نور و پیشوایان راستینی هستندکه یکی پس از دیگری با انوار تابناک خود جهان هستی را از سرچشمه زلال معرفت سیراب نموده، گمگشتگان وادی غوایب را از ضلالت و گمراهی نجات داده به شاهراه هدایت و صراط مستقیم حضرت حق رهنمون می شوند. صفاتی که در این فرازهای دهگانه برای امامان نور بیان شده به ترتیب زیر است: 1- فرزندان امام حسین، علیه السلام، هستند; 2- افراد شایسته امت اند; 3- راستگویانند; 4- راه حق تعالی اند; 5- برگزیدگانند; 6- خورشیدهای فروزان اند; 7- ماههای تابان اند; 8- ستارگان درخشان اند; 9- مشعلهای دین اند; 10- پایه های دانش اند; آیا به دور از انصاف و خالی از تحقیق نیست که کسی بگوید: در دعای ندبه بعد از حضرت امیر، علیه السلام، از دیگر امامان نامی برده نشده و لذا این دعا با عقاید کیسانیه سازگار است و با اعتقادات امامیه همسو نیست؟! به طوری که ملاحظه فرمودید، در دعای ندبه پس از نام مقدس امام حسن و امام حسین، علیهماالسلام، ده فراز آمده که در ضمن آنها ده صفت از اوصاف امامان نور بیان شده، سپس به اوصاف آخرین حجت پروردگار، واپسین ذخیره الهی، حضرت بقیة الله، ارواحنافداه، پرداخته می گوید: این بقیة الله التی لاتخلو من العترة الهادیه... ⁽²⁾آنگاه تعدادی از برنامه های حیات بخش آن حضرت را به هنگام ظهور موفور السرور آن قبله موعود بیان کرده، خطاب به آن حضرت می گوید: یابن السادة المقربین، یابن النجباء الاکرمین... ⁽³⁾اگر فرازهایی را که بعد ازجمله: «فی الهادین بعد الهادین » تا جمله «یابن النعم السابغات » در مورد ائمه بعد از امام حسین، علیه السلام، تاحضرت بقیة الله، ارواحنافداه، به کار رفته بشماریم، بیش از سی جمله و بیش از سی ویژگی از ویژگیهای امامان نور و پیشوایان معصوم، علیهم السلام، خواهد بود. آیا سی جمله در وصف امامان هشتگانه (از امام زین العابدین تا امام حسن عسکری، علیهم السلام،) کافی نیست که اثبات کند که دعای ندبه از آنها یادکرده و ناگهان و بی واسطه به امام غائب نپرداخته است؟!

سبو عطش -5

قسمت پنجم نگرشی بر موضوع دعا برای تعجیل فرج

مرتضی مهدوی روایت چهارم

اشاره: موضوع سخن، دعا برای تعجیل فرج امام عصر، علیه السلام، بود. در این زمینه سه روایت همراه با برخی آفات آنها را بیان کردیم. در این قسمت روایت نسبتا مشهوری از امام عصر، ارواحنافداه، رسیده است که در این شماره آن را مورد بحث قرار می دهیم. روایت مزبور در یکی از توقیعات ⁽¹⁾آن حضرت بیان شده است: و اکثروا الدعاء بتعجیل الفرج، فان ذلک فرجکم. ⁽²⁾برای تعجیل فرج بسیار دعا کنید، چرا که گشایش و فرج شما نیز در همان است. نکاتی از این حدیث گرانقدر این روایت شریف شامل نکاتی است که برخی از آنها را یادآور می شویم:

در این حدیث، چنانکه قبلا نیز گفته ایم، اهمیت و ارزش دعای تعجیل فرج به نحوی بارز مورد تاکید قرار گرفته است. این حدیث نشان می دهد که دعای تعجیل فرج نزد خداوند و ولی اعظم او، علیه السلام، بس مهم است و سخت بدان عنایت دارند; و به همین دلیل نیز شیعیان خود را به آن «امر» فرموده اند. بنابراین دوستداران و شیعیان آن حضرت نیز باید به آن عنایت و التفات کنند و بنگرند این موضوع چه بسیار نزد مولایشان دارای اهمیت و ارزش است، پس آنان نیز همان قدر بدان اهمیت دهند. نکته دیگر در این زمینه خود موضوع «امر» امام است. این امر، علاوه بر آنچه گفتیم (یعنی نسبت به اهمیت «مامور به ») که، نسبت به اهمیت «آمر» نیز باید مورد توجه و عنایت شیعیان و علاقه مندان امام عصر، عجل الله تعالی فرجه، قرار گیرد.