مشخصات کتاب

سرشناسه : محمدی ری شهری محمد، ۱۳۲۵-

عنوان و نام پدیدآور : برکات سرزمین وحی محمدی ری شهری

مشخصات نشر : تهران مشعر، ۱۳۸۰.

مشخصات ظاهری : ۱۴۴ ص.۱۱×۱۹ س م.

شابک : ۴۰۰۰ریال (چاپ دوم) ؛ ۴۰۰۰ریال (چاپ سوم) ؛ ۴۰۰۰ریال (چاپ چهارم) ؛ ۵۰۰۰ریال(چاپ هشتم) ؛ ۴۰۰۰ریال 9646293980

یادداشت : چاپ دوم ۱۳۸۱.

یادداشت : چاپ سوم ۱۳۸۱.

یادداشت : چاپ چهارم ۱۳۸۱.

یادداشت : چاپ هشتم: ۱۳۸۴

یادداشت : چاپ نهم: پاییز ۱۳۸۵.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس

موضوع : حج -- خاطرات

رده بندی کنگره : BP۱۸۸/۸/م ۳۴۳ب ۴ ۱۳۸۰

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۵۷

شماره کتابشناسی ملی : م ۸۰-۱۴۲۰۲

اشاره

پیشگفتار

سرزمین وحی، نقطه مرکزی و اصلی نزول برکات الهی است.

مسافران و زائران آن دیار خاطرات شیرین و مشاهدات جالب و آموزنده ای از برکات و کرامات این سرزمین دارند.

چه بسیارند کسانی که در این سرزمین از امدادهای غیبی الهی برخوردار شده اند.

بیماران صعب العلاج یا غیر قابل علاجی که در اینجا شفا یافته اند.

چه بسیار آرزوهای بلند که در اینجا محقّق گردیده است.

و بالأخره چه دعاها که در کنار کعبه مستجاب و چه حاجت ها که برآورده شده است.

هر کس گذری بر تاریخ این سرزمین داشته باشد یا با زائران آن ارتباط برقرار کند کم و بیش از این برکات و کرامات آگاهی می یابد. امّا متأسفانه، این حوادث عبرت آموز و سازنده که در واقع درس تجربی توحید است، تا کنون به طور شایسته ثبت نشده و نشر نیافته است.

بی شک اگر این خاطرات از ابتدا نوشته می شد، اکنون ده ها جلد کتابِ خواندنی و آموزنده در این موضوع وجود داشت که می توانست آیات بیّنات ⁽¹⁾بیت الحرام را تأیید و تفسیر کند.

به دلیل مسؤولیتی که در ارتباط با خدمت به زائران خانه خدا دارم، تا کنون به گزارش های فراوانی از کرامات سرزمین وحی دست یافته ام. برای آن که درس های عبرت آموز این سرزمین چون گذشته به فراموشی سپرده نشود و آیندگان از تجربیات معنویِ گذشتگان بهره مند گردند، آن گزارش ها را در این مجموعه گرد آوردم، بدان امید که این نوشتار گامی باشد در راه تدوین کتابهای بهتر وکاملتر در این زمینه. و این سنّت حسنه توسّط آیندگان تکمیل گردد و تداوم یابد.

اینک پیش از ورود به متن کتاب، اشاره به چند نکته ضروری است:

1- خاطراتی که از برکات سرزمین وحی در این مجموعه می آید، عمدتاً حاصلِ گزارش هایی است که در مکّه یا مدینه بی واسطه در حضور اینجانب طرح و ضبط شده و شمار اندکی از گزارش ها به صورت مکتوب ارسال گردیده است.

2- آنچه در این کتاب آمده، گزیده ای است از خاطرات گزارش شده، نه همه آنها.

3- در این مجموعه خاطراتی را آورده ایم که برای شخص گزارشگر اتفاق افتاده، یا او شاهد داستان بوده و یا شخص مورد وثوق و اطمینانی آن را نقل کرده است و در هر صورت حادثه در عصر حاضر به وقوع پیوسته است.

4- این مجموعه، تنها بازگو کننده خاطرات مربوط به برکات سرزمین وحی نیست، بلکه افزون بر آن، زائران خانه خدا را با بهترین برکات سرزمین وحی آشنا می سازد و راه و روش دستیابی به کرامات این سرزمین را نشان می دهد. و نیز این حقیقت را متذکر می شود که آنچه برای شماری از زائران بیت اللَّه الحرام و حرم نبوی اتّفاق افتاده، برای دیگران نیز قابل تکرار است و هر کس به این

سرزمین قدم بگذارد به اندازه معرفت و تلاش خود می تواند از برکات آن بهره مند شود.

5- کرامات سرزمین وحی، در واقع دلایل تجربی توحید است و نشر آن بیش از هر نوشته دیگر، می تواند در تقویت مبانی اعتقادی جامعه، به خصوص نسل جوان، مفید و سازنده باشد.

در پایان از همه زائران بیت اللَّه الحرام، به ویژه روحانیون و مدیران کاروان ها تقاضا می شود که مشاهدات و آگاهی های خود در این زمینه را به دفتر بعثه مقام معظّم رهبری بفرستند تا ثبت و منتشر شود. بدیهی است اگر کسانی مایل به آوردن نامشان نباشند، رعایت خواهد شد؛ چنانکه در این مجموعه نیز رعایت شده است.

رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّکَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ

4/ 5/ 1380

پنجم جمادی الأولی 1422

محمّدی ری شهری

فصل اوّل: بهترین برکات

برکات اجتماعی

فصل اوّل: بهترین برکات

سرزمین وحی، سرچشمه جوشان برکات مادّی و معنوی برای همه انسان ها است.

اکنون در آغاز این فصل، اشاره کوتاهی داریم به این برکات و بهره های فردی و اجتماعی آن:

برکات اجتماعی

برکات مادّی و معنوی سرزمین وحی برای امّت اسلامی بی شمار است، این برکات در موسم حج چنان خودنمایی می کند که مسلمانان می توانند جلوه های زیبا وامیدساز آن را، به گفته قرآن کریم، به روشنی ببینند.

لِیَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ. ⁽¹⁾

«تا- در موسم حجّ- شاهد منافع خود باشند.»

از امام صادق علیه السلام پرسیدند: مقصود از «منافع» در آیه کریمه، منافعِ دنیا است یا منافعِ آخرت؟

حضرت فرمود: همه! ⁽¹⁾

آری، امّت اسلامی می تواند به برکت خانه توحید، کلمه توحید و توحید کلمه، منافع مادّی و معنوی و نیز دنیایی و آخرتی خود را در همه زمینه ها، تأمین نماید.

بهترین برکات اجتماعی

امّا بهترین منافع و برکات اجتماعی سرزمین وحی، حکومت جهانی اسلام به رهبری مهدی آل محمّد- ارواحنا فداه وعجّل اللَّه فرجه- از این نقطه است که وعده قطعیِ الهی است:

وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ ⁽²⁾

«مادر «زبور» پس از «ذکر» ⁽³⁾نوشتیم که بندگان

صالح من- حکومتِ- زمین را به ارث می برند.»

بی شک روزی فراخواهد رسید که خورشید اسلام از کعبه بر دل و جان جهانیان فروغ خواهد بخشید و ارزشهای انسانی را بر جهان حاکم خواهد ساخت.

از امام باقر علیه السلام نقل شده که فرمود: «هنگامی که آن حضرت قیام کند، پشت به کعبه می ایستد و نخستین سخنش، در حالی که 313 نفر از یارانش پیرامونش گرد آمده اند، این آیه کریمه است:

بَقِیَّةُ اللَّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنتُمْ مُؤْمِنِین ⁽¹⁾

«حجّت باقی مانده خدا بهتر است برای شما اگر ایمان دارید.»

سپس می فرماید:

«أَنَا بَقِیَّةُ اللَّهِ وَخَلِیفَتُهُ وَحُجَّتُهُ عَلَیْکُمْ».

«من بقیّة اللَّه و خلیفه او و حجّت او بر شمایم.»

از آن پس مسلمانی بر او سلام نکند مگر آن که

گوید:

«السَّلامُ عَلیکَ یا بَقِیَّةَ اللَّهِ فِی أَرضِهِ». ⁽¹⁾

«سلام بر تو ای حجّت باقی مانده خدا در زمین.»

برکات فردی

افزون بر منافع عظیمی که سرزمین وحی برای جامعه بشری دارد، برکات فردی این سرزمین نیز فراوان است و همه زائران می توانند از آن برخوردار شوند و چه بسا برخوردار شده اند که نمونه هایی اندک در این نوشتار خواهد آمد.

بهترین برکات سرزمین وحی

باید توجّه داشت که بهترین و با ارزش ترین پاکسازی آینه جان از غبارها و زنگارهای آلودگی و نورانیّت بخشیدن بر دل است و اوج این غبار زدایی و منوّر ساختن دل، ایّام حجّ است.

با زدودن زنگارهای آینه دل و کنار رفتن حجابهای

ظلمانیِ آلودگی ها، دیده جان آماده اجابت این دعا می گردد:

«وَ انِرْ ابْصارَ قُلُوبِنا بِضِیآءِ نَظَرِها الَیْکَ حَتّی تَخْرِقَ ابْصارُ الْقُلوُبِ حُجُبَ النُّورِ فَتَصِلَ الی مَعْدِنِ الْعَظَمَةِ» ⁽¹⁾

«دیده های دلهایمان را، آنگاه که به سوی تو می نگرد، نورانیتی نافذ بخش تا از پرده ها و حجاب های نور بگذرند و به خاستگاه عظمت برسند.»

دیده دل از حجاب های نور می گذرد و با تجلّی صاحب خانه بر آن، به معدن عظمت می رسد.

بدیهی است این برکت نصیب هر کس نمی شود، همّتی والا می خواهد و دلی عاشق؛ همّتی که دل را از هر انگیزه ای، جز خدا، خالی کند و عشقی که مشکلات سلوک را بر عاشق هموار سازد.

در اینجا سخن آن عارف وارسته شنیدنی است که وقتی به او پیشنهاد سفر حجّ شد، گفت:

«برو عاشقی یاد بگیر و بعد بیا تابه مکّه رویم.» ⁽¹⁾

و نیز گفت:

«شخصی که مُحرم می شود باید بداند که این جا آمده است تا غیر خدا را بر خود حرام کند، و از لحظه ای که تلبیه گفت، دعوت خدا را پذیرفت و غیر خدا را بر خود حرام کرد، آنچه علاقه غیر خدایی است بر او حرام است و تا آخرین لحظات عمر نباید به غیر خدا توجّه کند!» ⁽²⁾

و به بیان زیبا و عرفانیِ امام خمینی قدس سره:

«لبّیک های مکرّر، از کسانی حقیقت دارد که ندای حق را به گوش جان شنیده و به دعوتِ اللَّه تعالی به اسم جامع، جواب می دهند. مسأله، مسأله حضور در محضر است و مشاهده جمال محبوب، گویی گوینده از خود در این محضر بیخود شده و جواب دعوت را تکرار می کند ...» ⁽³⁾

و گاه عاشق هنگام احرامِ عاشقانه و گفتن ذکر احرام:

«لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ، لَبَّیْکَ لا شَریکَ لَکَ لَبَّیْک»، چنان از خود بیخود می شود و محو جمال معشوق می گردد که قالب تهی می کند! شاید خاطره ذیل نمونه ای از احرامی بدین سان باشد:

خدایا! آمدم

حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای حسین انصاریان نقل کردند:

«حاج احمد کاشانی که از حمله داران با سابقه است، مردی است بلند قد، دارای محاسن و چهره ای روحانی و نورانی و بزرگوار. او حدود سی سفر به حج رفته که تعداد چهار- پنج مرتبه آن با هواپیما بوده است. وی از قدیم الایام به تعداد ظرفیت یک اتوبوس مسافر ثبت نام می کرد و آنان را به عراق برای زیارت عتبات و آنگاه به حج می برد.»

او نقل می کرد: «در سالی که مسافران را به کاظمین و عراق می بردم تا پس از زیارت عتبات به مکه ببرم، در میان مسافران زن و شوهری آرام، سنگین و مؤدب

بودند که یکی از بدرقه کنندگانشان نزد من آمد و گفت:

«حاج احمد آقا! این زن و شوهر خیلی کم رو و کم حرف هستند، توجه بیشتری به آنها داشته باش.»

گفتم: «چَشم، من به همه توجه دارم، به این دو نفر بیشتر می رسم.»

در آن سال هیچکس، حال این زن و شوهر را در نماز، عبادت، گریه و دعا نداشت. از شهرهای کربلا و نجف و کاظمین و زیارت عتبات فارغ شده به مدینه رفتیم. آن وقت ها باغ ملائکه و مرجان بود.

حدود بیست روز یا بیشتر در مدینه بودیم. پس از آن، برای عزیمت به مکه، به مسجد شجره، که در بیابان بود و آب به زحمت پیدا می شد، رفتیم. اینجا تنها محلی بود که آن مرد با من صحبت کرد. قدری جلو آمد و به آرامی گفت: اگر مقداری آب باشد که من غسل کنم و بعد محرم شوم، بهتر است.

گفتم: مانعی ندارد. یکی دو سطل آب آماده کردم و آوردم و کمکش کردم تا غسل کرد و به داخل مسجد آمد.

همه مسافران و از جمله همسر ایشان محرم شده،

بیرون آمدند و همگی منتظر او بودیم. مثل آدم های بهت زده در داخل مسجد اشک می ریخت و چیزی نمی گفت.

جلو آمدم و هر چند نمی خواستم حالش را به هم بزنم ولی چاره ای نداشتم، چون اتوبوس در حال حرکت بود.

خیلی آرام گفتم: آقا! محرم شده اید؟ گفت: نه.

گفتم: «تلبیه» را می دانید؟

گفت: تلبیه چیست؟

یکبار «لَبَّیکَ اللَّهُمَّ لَبَّیکْ ...» را برای او تکرار کردم، خیلی آرام و در حالی که اشک می ریخت، گفت:

جناب حاج احمد آقا! لبیک یعنی چه؟

گفتم: یعنی «خدایا آمدم» و بیش از این معنای آن را نمی دانم. گریه اش شدیدتر شد و پرسید: واقعاً به این معناست؟ گفتم: بلی تنها یکبار.

گفت: «خدایا! آمدم» و افتاد و از دنیا رفت.

زائران را از ماشین ها پیاده کردیم، او را غسل داده، کفن پوشاندیم و در کنار مسجد دفن کردیم».

آری، به گفته امام عارفان و امیر مؤمنان- علیه آلاف

التحیّة والثناء- در توصیف اهل تقوا:

«لَوْ لا الْأَجَلُ الَّذِی کَتَبَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ لَمْ تَسْتَقِرَّ أَرْوَاحُهُمْ فِی أَجْسَادِهِمْ طَرْفَةَ عَیْنٍ شَوْقاً إِلَی الثَّوَابِ وَ خَوْفاً مِنَ الْعِقَابِ» ⁽¹⁾

«اگر نبود مدّت زمان زندگی، که خداوند بر ایشان قرار داده، جانهایشان در پیکرهایشان، به اندازه چشم برهم زدن قرار نمی گرفت وجان می دادند.»

این حالت عرفانی نشانه آغاز شرح صدر و نورانیّت دل است. از پیامبر صلی الله علیه و آله پرسیدند که شرح صدر چیست؟

فرمود:

«نُورٌ یَقْذِفُهُ اللَّهُ فی قَلْبِ الْمُؤْمِنِ فَیَشْرَحُ لَهُ صَدْرَهُ وَیَنْفَسِحُ».

«شرح صدر، نوری است که خداوند در دل مؤمن می افکند و بدین سبب سینه اش گسترده و فراخ می شود.»

عرض کردند: آیا برای شرح صدر و نورانیّت دل،

نشانه ای هست؟ فرمود: آری، نشانه آن:

«الإِنابَةُ إلی دارِ الْخُلُودِ، والتَّجافی عَنْ دارِ الْغُرُورِ وَالاسْتِعْدادِ لِلْمَوْتِ قَبْلَ نُزُولِه». ⁽¹⁾

«روی کردن به سرای جاوید، دل کندن از سرای فریب وآمادگی برای مرگ، پیش ازفرارسیدنِ آن.»

این نورانیّت است که زمینه را برای گذر کردنِ دیده دل از حجاب های نور فراهم می کند و با دیدار جمال صاحبخانه، که بهترین برکات سرزمین وحی است، آن را نورانی می سازد، از این رو در حدیثی از حضرت ختمی مرتبت می خوانیم که بیشترین دعای او و پیامبران پیشین در عرفه که بهترین فرصت برای نیایش است، این است:

«اللَّهُمَّ اجْعَلْ فی سَمْعی نُوراً وَفی بَصَرِی نُوراً، وَفی قَلْبِی نُوراً، اللَّهمَّ اشْرَحْ لی صَدْری، وَیَسِّرْ لی أَمْری، وَأَعُوذُ بِکَ مِنْ وَسْواسِ الصُّدورِ وَتَشَتُّتِ الأُمُورِ». ⁽²⁾

«بار خدایا! در شنوایی ام نور، در بینایی ام نور، و

در دلم نور قرار ده. خدایا! به من شرح صدر عنایت کن، و به تو پناه می برم از وسوسه های درون سینه و پراکندگیِ کارها.»

لبّیک، بنده من!

علّامه مجلسی رحمه الله از کتاب «عیون المحاسن» نقل کرده است که: انس بن مالک همراه امام حسین علیه السلام در مکّه بود، با آن حضرت بر سر مزار حضرت خدیجه علیها السلام آمدند. امام شروع به گریستن کرد و آنگاه به انس فرمود: تو از این جا برو.

انس می گوید: من خودم را از چشم ایشان پنهان کردم. آن بزرگوار در ادامه نمازی طولانی، خداوند متعال را با این اشعار مورد خطاب قرار داد:

پروردگارا! پروردگارا! مولا تویی.

پس رحم کن بر بنده کوچک که پناهش تویی.

ای والا خصال، تکیه گاهم تویی

خوشا آن کسی که مولایش تویی.

خوشا کسی که خدمتکاری بیدار باشد.

و گرفتاری خویش به آن پر شکوه باز گوید.

او نه دردی دارد و نه بیماری.

او مولایش را بسیار دوست دارد.

هرگاه از رنج و اندوه خویش شکوه کند،

خداوند پاسخش دهد و به دعوت او لبیک گوید.

هرگاه در دل تاریکی ها دعا و زاری کند،

خداوند گرامیش دارد و او را نزدیک خود گرداند.

هنگامی که مناجات امام به اینجا رسید، ندا آمد:

لبیک بنده من! تو در پناه منی،

آن چه گفتی ما دانستیم.

فرشتگانم مشتاق شنیدن آوای تو هستند.

آواز بس کن که آن را شنیدیم.

دعای تو در میان حجاب ها می چرخد.

پرده دیگر بس است، ما آن را کنار زدیم.

اگر باد از گوشه های آن بوزد.

ازآنچه اورا فرا می پوشاند غش کنان به زمین می افتد.

از من بخواه بی بیم و امید.

و بی حساب که این منم، اللَّه! ⁽¹⁾

یا ذا المعالی علیکَ مُعتَمَدی طوبی لمن کُنتَ أنتَ مَوْلاهُ

طوبی لِمَن کانَ خادماً أرقاً یَشْکو إلی ذی الجلال بَلْواهُ

وَما بِهِ علّة ولا سقَمٌ أکْثَرَ مِنْ حُبِّهِ لِمَوْلاهُ

إذا اشتَکی بَثَّهُ وغُصّتهُ أجابَهُ اللَّه ثمَّ لَبّاهُ

إذَا ابْتلا بِالظلامِ مُبتَهلًا أکْرَمَهُ اللَّهُ ثُمَّ أدْناهُ

فنودی:

لبَّیک عبدی و أنت فی کَنَفَی وکلّما قلت قد عَلِمناه

صوتک تشتاقه ملائکتی فحسبک الصَّوت قد سمعناه

دُعاک عندی یجول فی حُجب فحسبک السِّتر قد سفرناه

لوهبَّت الریح من جوانبه خرّ صریعاً لما تغشّاه

سلنی بلارغبة و لارهب ولاحساب، إنّی أنا اللَّه

میزان الحکمة با ترجمه فارسی، ج 13، ص 6252، ح 20048

جوانِ عاشقِ خدا

حماد بن حبیب عطار کوفی گوید: ما به قصد حج شبانه از زُباله ⁽¹⁾کوچ کردیم. در راه، باد سیاه و تاریکی وزیدن گرفت که بر اثر آن کاروان از هم پاشید و من در آن صحراها و بیابان ها سرگردان شدم، رفتم تا به وادیی خشک و بی آب و علف رسیدم؛ به درختی کهنسال پناه بردم، به تدریج تاریکی همه جا را فراگرفت، ناگاه جوانی را دیدم که می آید. جامه های سفیدی بر تن دارد وبوی مشک از او در فضا پراکنده می شود، با خود گفتم:

این جوان از اولیاء اللَّه است، اگر مرا در اینجا ببیند ممکن است برمد و من باعث شوم از آنچه می خواهد انجام دهد منصرف شود، از این رو تا جایی که توانستم خود را پنهان کردم. او نزدیک شد و خود را برای نماز آماده کرد و آنگاه از جا برخاست و گفت:

«یا مَنْ أحارَ ⁽¹⁾کُلّ شَیْ ءٍ مَلَکوتاً، وَقَهَرَ کُلَّ شَی ءٍ جَبَروتاً أوْلِجْ قَلْبی فَرَحَ الإقبالِ عَلَیْکَ، وألْحِقْنی بِمَیدان المُطیعین لک».

«ای آنکه ملکوتش همه چیز را به حیرت افکنده و جبروتش هر چیزی را مقهور خود ساخته است! شادمانی روی کرد خود را بر دلم وارد ساز و مرا به میدان فرمانبردارانت درآور.»

او سپس به نماز ایستاد. وقتی آرامش کامل یافت، به طرف محلّی که در آن برای نماز آماده شد رفتم، ناگاه چشمه ای دیدم که از آن آبی سفید می جوشید. من نیز آماده نماز شدم و پشت سر او ایستادم. به ناگاه چشمم به

محرابی افتادکه گویی درآنجاتجسم یافت! اومشغول نماز بود. به هر آیه ای که در آن وعده- پاداش نیک- یا وعید- عذاب- بود، می رسید، آن را با سوز و گداز تکرار می کرد.

او همچنان گرم راز و نیاز بود تا تاریکی شب رو به زوال گذاشت.

آنگاه ایستاد و گفت:

«یَا مَنْ قَصَدَهُ الضَّالُّونَ، فَأَصَابُوهُ مُرْشِداً، وَأَمَّهُ الْخائِفُونَ فَوَجَدُوهُ مَعْقِلًا، وَلَجَأَ إلَیْهِ الْعائِذُون فَوَجَدُوهُ مَوْئلًا، مَتی راحَة مَنْ نَصَبَ لِغَیْرِکَ بَدَنَهُ، وَمَتی فَرَحَ مَنْ قَصَدَ سِواکَ بِنِیّتِهِ، إلهی قَدِ انْقَشَعَ الظَّلامُ، وَلَمْ أقضِ مِنْ حِیاضِ مُناجاتِکَ صَدْراً، صَلِّ عَلی مُحَمّدٍ وَآلِهِ، وَافْعَلْ بی أَوْلَی الأَمْرَینِ بِکَ یَا أَرْحَمَ الرّاحِمِین». ⁽¹⁾

«ای کسی که گمراهان آهنگ او کردند و او را راهنما یافتند وبیمناکان به او روی آوردند و او را ملجأ دیدند و پناهجویان به او پناه بردند و او را

پناهگاه یافتند. کی آسوده می شود کسی که بدنش را برای غیر تو به رنج افکنده؟! و کی شاد می شود کسی که جز تو را می خواهد؟! خداوندا! تاریکی شب رو به زوال گذاشت، امّا آنگونه که می خواستم جانم از شراب مناجاتت سیر نشد! بر محمّد و آلش درود فرست و با من- از دو امر ⁽¹⁾- آن کن که به تو سزاوارتر است، ای مهربان ترین مهربانان.»

این سخنان نشانه آن بود که راز و نیازِ جوان عاشق با محبوب خویش به پایان رسید و چه بسا دیگر او را نیابم و دستم به دامنش نرسد، از این رو جلو رفتم و به وی چسبیدم و گفتم:

تو را سوگند می دهم به آن که رنج خستگی را از تو زدود و لذّت شدّت شوق و انس با خود را به تو چشانید، مرا زیر بال رحمت خود گیر و سایه مهرت بر من فکن که من گمشده ام، هر چه کردی دیدم، و آن چه گفتی شنیدم.

او در پاسخم گفت:

«لَوْ صَدَقَ تَوَکُّلُکَ ما کُنْتَ ضالًاّ، وَلَکِنِ اتَّبِعْنِی وَاقْفُ أَثَرِی».

«اگر به راستی توکلّ داشتی هیچ گاه گم نمی شدی، اکنون پیِ مرا بگیر و به دنبال من بیا.»

... دستم را گرفت، پس چنین پنداشتم که زمین زیر پایم حرکت می کند، چون سپیده صبح دمید به من گفت:

«أَبْشِرْ، فَهذِهِ مَکَّة»؛ «مژده، این مکّه است!»

هیاهوی مردم را شنیدم و راه را دیدم، پس به او گفتم: تو را سوگند می دهم به کسی که در رستاخیز و روز تهی دستی امیدت به اوست، بگو که کیستی؟ گفت:

«أمّا إذا أقْسَمْتَ عَلَیَّ فَأنَا عَلیّ بْنُ الْحُسَیْنُ بْن عَلِیّ بْن أبی طالِب علیهم السلام».

«حال که سوگندم دادی، من علی بن حسین بن علی فرزند ابوطالبم.» ⁽¹⁾

عنایت های بدون درخواست

شماری از زائران خانه خدا، بی آنکه از خداوند چیزی بخواهند، مشمول بهترین عنایات او می شوند و خداوند متعال به آنان چیزهایی ارجمندتر از آنچه به سائلین داده است، عطا می کند.

آنان، بلند همّتانی هستند که در این سفر نورانی و روحانی، تنها در اندیشه صاحبخانه اند، نه در فکر عنایات او!

همانان که شیرینیِ یاد صاحبخانه و حضور در محضر او، همه چیز را از یادشان برده و با زبان «حال» و «قال» می گویند:

ما از تو نداریم بغیر تو تمنّا حلوا به کسی ده که محبت نچشیده ⁽¹⁾

از شهید شیخ فضل الله نوری رحمه الله.

درباره انسان های بزرگی، در حدیث قدسی چنین

آمده است:

«مَن شَغَلَهُ ذِکْری عَنْ مَسْأَلَتی أَعْطَیْتُهُ أَفْضَلَ مَا أُعْطی السّائِلِین».

«کسی که یاد من او را چنان به خود مشغول کند که فراموشش شود از من چیزی بخواهد، بهتر از آنچه به درخواست کنندگان می دهم، به او عطا می کنم.» ⁽¹⁾

بنابراین، بهترین راهِ جلب برترین عنایات خداوند این است که زائر خانه خدا، دل از غیر او ببرد. با همه وجود متوجّه صاحب خانه شود. آن هنگام خواهددید که چگونه خداوند متعال فراتر ازآنچه دیگران خواسته اند، مصالح واقعیِ او را تأمین می کند. سخن زیبا و ارجمندی در این باره از حضرت فاطمه علیها السلام نقل شده است که:

«مَن أَصْعَدَ إِلَی اللَّهِ خالِصَ عِبَادَتِهِ، أَهْبَطَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ لَهُ أَفْضَلَ مَصْلَحَتِهِ».

«هر کس عبادت خالص خود را به سوی خدا فرا

برد، خداوند- عزّوجلّ- بهترین چیزی که مصلحت اوست برایش فرو فرستد.» ⁽¹⁾

گاه انسان تصوّر می کند که چیزی به صلاح اوست امّا خداوند متعال می داند که مصلحت او چیز دیگری است. در این باره حاج آقا رضا سلطانی داستانی را نقل می کنند که جالب و آموزنده است:

نجات از آتش سوزی مِنا

ایشان می گوید: «در سال 1354 ه. ش. قرار بود با زائرانی از استان چهارمحال بختیاری به حج مشرف شویم. در آن زمان، نیازهای حاجیان از قبیل: مسکن، حمل و نقل، خیمه و چادر در عرفات و منا و ... توسط حمله داران تهیه و تدارک می شد و من در این راستا برای آماده سازی و فراهم آوردن امکانات، به عربستان رفته، منازل مورد نظر را در مکه و مدینه اجاره کردم، سپس برای مشخص نمودن خیمه های عرفات و منا، به آقای محمدعلی امان که هم اکنون رییس مؤسّسه

مطوّفین است مراجعه کرده، از وی خواستم خیمه های ما را در قطعه زمینی بزرگتر در نظر بگیرد، چون او در دو منطقه از منا، زمین داشت که در زمین بزرگتر، کاروان های قم و تعدادی از دوستان کاروان دار من نیز اسکان داده شده بودند، امان قول مساعد داد و من خداحافظی کرده، رفتم، امّا بعد که به مکه آمدم و برای تحویل گرفتن خیمه ها مراجعه کردم، معلوم شد که برای خیمه های ما در زمین کوچک جا نگهداشته است.

ناراحت شدم و به شدت به وی اعتراض کردم. او گفت:

اشکالی ندارد، تعدادی چادر به خیمه های شما اضافه می کنم تا مشکلتان برطرف شود و همین کار را هم کرد و من ناگزیر پذیرفتم.

روز عید قربان، پس از رمی جمرات، مشغول گرفتن وکالت از حجاج برای قربانی و آماده سازی غذا برای ظهر آنان بودم که ناگهان متوجه شدم در منا آتش سوزی رخ داده است. با یک بررسی سریع معلوم شد که آتش از خیمه های ما فاصله دارد ولی به دلیل انفجار کپسولهای گاز و باک بنزینِ اتومبیلها و وزیدنِ باد، آتش به سرعت گسترش یافت و در کمتر از یک ساعت

منطقه وسیعی از منا را دربرگرفت. در این حال حاجیان را به سرعت به سمت کوه هدایت کردم. حجّاج دیگر، از کشورهای مختلف نیز که تلفاتی داشتند، به کوههاپناه می بردند. همه امور از کنترل خارج شده بود و از وسایل اطفای حریق و فعّالیّت دو فروند هلی کوپتر، به خاطر گستردگی آتش، کاری ساخته نبود. با نگرانی در مقابل خیمه های خالی از زائر دست به دعا برداشته بودم که ناگهان با فریاد یکی از حمله دارها متوجّه رسیدن آتش شدم و به طرف کوه حرکت کردم. در دامنه کوه به هر یک از زائران که برمی خوردم، توصیه می کردم در ارتفاعات بنشیند.

سرانجام پس از ساعاتی، همه چیز در آن قطعه سوخت و آتش خاموش شد و ما بازگشتیم و با کمال تعجّب دیدیم که چادرهای ما با همه وسایلش، بدون کمترین خسارتی سرپا است! و این در حالی بود که چادرهای فراوانی که از آتش در امان مانده بودند، در رفت و آمد ماشینها و ازدحام جمعیّتِ در حال گریز، نابود شده بودند.

برای پیداکردن زائرانِ خود به طرف کوه بازگشتم و

در حالی که از تشنگی خود غافل بودم، به جستجو پرداختم. با اضطراب و نگرانی در قسمت های صعب العبور کوه در جستجو بودم که شخصی از پشتِ سر کتفم را گرفت و قدحی چینی پر از آب خنک بر دهانم گذاشت، پس از خوردن آب، از او تشکر کردم و به راه افتادم. لحظاتی بعد که متوجّه تشنگی خود شده بودم، به یاد لحظه ای افتادم که شخصی با آب خنک سیرابم کرد، ولی من به علت اضطراب و عجله ای که داشتم، هنگام ملاقات با آن شخص، دقت کافی برای شناختنش نکردم!

نکته جالب توجه این بود که محلی را که من برای برپایی چادرهای زائران خود در نظرداشتم وبر آن اصرار می کردم، در این آتش سوزی به کلی سوخته و از بین رفته بود!

ذکر چند نکته را در اینجا مفید می دانم:

1- در زمینی که چادرهای گروه ما برپا شده بود، غیر از چادرهای زائران همراه من و تعداد دیگری از زائران اصفهانی، متأسفانه بقیه چادرها با همه وسائل سوخت و از میان رفت.

2- وسایل و آذوقه فراوانی که به مقدار بیش از نیاز برداشته بودم، در این وضعیّت، نیاز حجاج فراوانی را برآورده ساخت. بدینوسیله توفیق جمع آوری و پذیرایی از تعداد زیادی از زائران را پیدا کردیم.

سرانجام متوجه شدم که در خصوص اصرار بر برپایی چادرها در زمینی خاص، آیه شریفه وَعَسی أَنْ تَکْرَهُوا شَیْئاً وَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَعَسَی أَنْ تُحِبُّوا شَیْئاً وَهُوَ شَرٌّ لَکُمْ وَاللَّهُ یَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَاتَعْلَمُونَ ⁽¹⁾

«چه بسا چیزی را خوش نداشته باشید، حال آن که خیر شما در آن است و یا چیزی را دوست داشته باشید در حالی که شرّ شما در آن است و خدا می داند و شما نمی دانید.»

به خوبی صادق است».

در رابطه با آتش سوزی در مِنا داستان دیگری نقل شده که شنیدنی است. راوی از دوست همسفرش که در حادثه آتش سوزی حضور داشته چنین نقل می کند:

«هم اتاقی من پیرمرد زمین گیری بود که به زحمت راه می رفت. زمانی که در منا آتش سوزی رخ داد و نزدیک بود به چادر ما نیز برسد، همگی فرار کردیم و

در حال خود نبودیم تا به وسط کوه رسیدیم، ناگهان متوجه شدیم که آن پیرمرد در خیمه مانده و آتش منطقه را فرا گرفته است. مطمئن شدیم که وی در آتش سوخته است، امّا وقتی کمی جلوتر رفتیم و به بالای کوه رسیدیم، پیرمرد را در حالی که ظرف آبی در کنارش بود یافتیم. از او پرسیدم: چگونه به اینجا آمدی؟ گفت:

وقتی شما مرا تنها گذاشتید، آقایی آمد و دستم را گرفت و به کنار این چادر آورد و گفت: «همینجا بنشین تا رفقایت بیایند این هم آب است، هرگاه تشنه شدی بنوش.»

فصل دوّم: بهترین توشه سفر

ارزش زیارت خانه خدا

فصل دوّم: بهترین توشه سفر

بهترین و ارزشمندترین توشه ای که زائر خانه خدا پیش از سفر، باید تهیّه کند و بیش از هر چیز دیگر باید همراه داشته باشد تا بتواند از برکات سرزمین وحی بهرمند شود، شناخت و معرفت است، امام خمینی قدس سره در این باره می فرماید:

«مهمّ آن است که حاج بداند کجا می رود و دعوت چه کسی را اجابت می کند؟ و میهمان کیست؟ و آداب این میهمانی چیست؟ و بداند هر خودخواهی و خودبینی با خداخواهی مخالف است و با هجرت الی اللَّه مباین و موجب نقض معنویت حجّ است.» ⁽¹⁾

ارزش زیارت خانه خدا

زائر سرزمین وحی، پیش از هر چیز باید بداند که کجا می رود؟ خداوند منّان چه توفیق بزرگی نصیب او کرده است و زیارت خانه خدا چقدر ارزش دارد؟

این سفر روحانی و نورانی به حدی ارزشمند است که امام صادق علیه السلام می فرماید:

«وَدَّ مَنَ فی القُبُورِ لَوْ أَنَّ لَهُ حِجّةً واحِدةً بِالدُّنْیا وَمَا فِیها». ⁽¹⁾

«آنان که در دل قبر آرمیده اند، آرزو دارند در مقابل دادن دنیا و آنچه در آن است، توفیق انجام یک بار حج را داشته باشند!»

این سخن بدان معنا است که ارزش حج، فوق تصوّر است، و زائرِ با معرفت، می داند که ارزش این عبادت با معیارهای مادّی قابل سنجش نیست.

زائرِ با معرفت می داند که زیارتِ خانه، در واقع زیارت صاحبخانه است و او در این سفر به زیارت خدا می رود، دعوت او را اجابت کرده، و مهمان اوست.

زائرِ با معرفت، می داند که مهمانی خداوند متعال در این سفر، پذیرایی از جسم زائر نیست که جسم او همیشه مهمان خداست. از این رو کمتر به فکر رفاه و آسایش مادی است و با تمام توان، تلاش می کند از لذاید معنوی این سفر و انس با صاحبخانه بهره مند شود.

و بالأخره زائر با معرفت، می داند مهم ترین ادب ورود به مهمانخانه معنوی خداوند متعال و بهره گیری از برکات آن، پاکی دل است و برای پاکسازی جان باید ریشه ناپاکی ها و آلودگی های معنوی را، که خودخواهی و خودبینی است، از خود دور کند.

امّا کسی که ارزش این سفر و معنای مهمانی خدا و ادب آن را نمی داند، نمی تواند از آنچه خداوند متعال برای مهمانان در حرمسرای خود تهیّه دیده استفاده کند و از برکات سرزمین وحی بهره مند شود.

زائری که در سرزمین وحی به فکر رفاهِ بیشتر، خوراکِ بهتر، و سوغاتیِ افزونتر است معنای مهمانی خدا را نمی داند!

او بیش از آن که به فکر بهره گیری معنوی از حج و عمره و صاحبخانه باشد، به فکر صبحانه و ناهار و شام است و اگر احیاناً قصور یا تقصیری در پذیرایی مشاهده کند گناهی است نابخشودنی!

او بیش از آن که غمِ دست خالی بازگشتنِ از برکات معنویِ خانه خدا را داشته باشد در فکر پر کردن ساکهای خود از سوغاتی است.

او با پرسه زدن در بازارهای مکّه و مدینه و گاه جدّه! با همه توان می کوشد که جنسی را ارزان تر بخرد، مبادا کاسب های بی انصاف سر او را کلاه بگذارند، و اگر بشنود که رفیقش چیزی را ارزان تر خریده متأثّر می شود، امّا نمی داند که شیطان چه کلاه بزرگی بر سرش گذاشته، و گرانبهاترین فرصت ها را به ارزان ترین قیمت از او ستانده است.

و بالأخره زائری که معنای مهمانی خدا را نمی داند، در مکّه و مدینه چیزی جز آثار باستانی مشاهده نمی کند و هدف و فلسفه مناسک حجّ و عمره را درک نمی نماید و از زیبایی ها و جاذبه های معنوی و نورانیت سرزمین وحی بهره ای نمی برد.

برگرد که تو حج نکردی!

داستانی به امام سجّاد علیه السلام منسوب است که هنگام بازگشت از حجّ با استقبال شخصی به نامِ شبلی ⁽¹⁾که او نیز از حجّ بازگشته بود، روبرو شد. به او فرمود: شبلی! حجّ گزاردی؟ شبلی در پاسخ حضرت گفت: آری، ای پسر پیامبر.

امام علیه السلام: آیا در میقات فرود آمدی و لباس های دوخته را بیرون آوردی و غسل کردی؟

شبلی: آری.

سپس پرسید آیا نظافت کردی و احرام بستی و تصمیم بر حجّ گرفتی؟

سپس فرمود: آیا داخل میقات شدی و دو رکعت نمازِ احرام خواندی و «لبیّک» گفتی؟

سپس فرمود: آیا وارد حرم شدی، کعبه را دیدی و نماز خواندی.

سپس فرمود: آیا کعبه را طواف کردی و رکن ها را لمس نمودی و سعی (میان صفا و مروه) کردی؟

نه سعی نموده ای!

سپس پرسید: آیا دست به حجر الأسود نهادی؟ کنار مقام ابراهیم علیه السلام ایستادی؟ و دو رکعت نماز گزاردی؟

امام در اینجا صیحه ای زد و سپس فرمود: آه، آه! هر کس دست بر حجرالأسود نهد، با خدای متعال دست داده است، پس ای بیچاره، بنگر تا پاداش آنچه را که حرمتش بزرگ است، تباه نسازی و این مصافحه (و بیعت) را چون گناهکاران با مخالفت و ارتکاب حرام، نشکنی.

سپس فرمود: وقتی کنار مقام ابراهیم علیه السلام ایستادی آیا نیّت کردی که همه فرمان های الهی را اطاعت و همه نافرمانی های او را ترک کنی؟

ابراهیم ایستاده ای و نه در آنجا دو رکعت نماز خوانده ای!

سپس فرمود: آیا بر سر چاه زمزم رفته و از آب آن نوشیدی؟

سپس فرمود: آیا سوی منا رفتی؟

سپس پرسید: آیا در عرفات وقوف کردی؟ و بالای جبل الرحمه رفتی و وادیِ نَمِره را شناختی و کنار جَمَره ها، خدای سبحان را خواندی؟

از آن- بپرهیزی؟

آنگاه پرسید: آیا از میانِ دو نشانه ⁽¹⁾عبور کردی و پیش از گذشتنِ از آنجا، دو رکعت نماز گزاردی؟ و به مزدلفه ⁽²⁾رفتی و از آنجا سنگریزه جمع کردی؟ و از مشعر الحرام گذشتی؟

نماز، نماز شکرِ شب دهم است، مشکل گشا و آسانی آور است؟