مشخصات کتاب

سرشناسه:ماهنامه موعود،1380

عنوان و نام پدیدآور:شماره 28 - مهر و آبان 1380/ ماهنامه موعود

ناشر چاپی : ماهنامه موعود

مشخصات نشر دیجیتالی:اصفهان:مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان ۱۳90.

مشخصات ظاهری:نرم افزار تلفن همراه ، رایانه و ماهنامه

شماره 28 - مهر و آبان 1380

مژده ای دل ...

مژده ای دل که مسیحا نفسی می آید

که ز انفاس خوشش بوی کسی می آید

از غم و هجر مکن ناله و فریاد که دوش

زده ام فالی و فریادرسی می آید با تبریک و تهنیت میلاد فرخنده حضرت صاحب الزمان، ارواحنافداه، حضور همه مشتاقان و منتظران، آرزو می کنیم خداوند از روی عنایت، فرجش را نزدیک گرداند تا چشمان همه مستضعفان به دیدار جمالش روشن شود. ان شاءالله

نیمه شعبان امسال، »موعود« همزمان با آغاز جشن میلاد، ششمین سال تولد مجموعه ای را به شادی می نشیند که همه همّ خود را مصروف ذکر نام بلند حضرت دوست ساخته است. راستش به خودمان این گمان نمی بردیم که تا اینجا بتوان پیش آمد و اگر عنایت و مرحمت خودشان نبود هیچ از ما برنمی آمد و این همه هنر اوست که از هیچ همه چیز می سازد.

امروزه، این نام در میان عموم محافل فرهنگی و بویژه نزد همه مردان و زنانی که به نام امام عصر، ارواحنافداه، نفس می زنند شناخته شده است.

از همان ابتدا »موعود« خود را مستقل از همه جریان ها و محافل نگه داشت چه، موعود مقدس، گمشده همه مستضعفان، همه یتیمان آل محمد9 و آرزوی همه کسانی است که در دل آرزوی بهاری حقیقی می پرورند و حق هم همین بود که علی رغم همه شداید و سختی ها در امان بماند شاید که رخصت اعلام نام آن عزیز را در عصر غیبت و غفلت فراچنگ آورد.

آنچه تقدیم حضورتان می شود، ویژه نامه جشن میلاد است که به همت جمعی از مشتاقان امکان عرضه در تیراژی بیشتر از ایّام معمول یافته است، از همین رو گلچینی از آثار دلنشین شماره های پیشین را با خود دارد و چونان سنت همه ساله همراه با مسابقه ای فرهنگی است که شاید بهانه ای باشد برای حضور بیش از پیش این مجله مهدوی در صحن خانه ها، تحفه ای که امید است انگیزه ای باشد برای اتصال و انس با فرهنگ مهدوی تا نیمه شعبان آینده و شاید هم تا...

اجازه می خواهم عرض کنم همه ما مکلف به انتظاریم. مکلف به آماده بودن برای استقبال از پیک خجسته ایمان و رستگاری. مکلف به تربیت نسلی که توان مقابله با همه شداید و شبهات عصر غیبت را داشته باشد. مکلف به بودن و زیستن در طریق معرفت به امام عصر7 هستیم.

هیهات اگر به ناگهان چونان شهاب ثاقب بیاید و خانه هامان، شهرمان و سرزمینمان آب و جارو نشده باشد!

هیهات اگر آمدنش در گرو خانه تکانی جسم و جانمان باشد و ما در غفلت و غیبت به خود مشغول باشیم!

هیهات اگر از تکلیف مسلمین در عصر غیبت بپرسند و ما در الفبایش درمانیم!

هیهات اگر نیمه شعبان سرآغاز تجدید عهد ما برای همه ماه ها و سال ها نباشد!

مولا یارتان!

جشن میلاد مبارک باد.

تحریریه موعود

عدالت بی پایان ..

اسماعیل شفیعی سروستانی شاید برخی خوانندگان موعود سؤال کنند: میان سرمقاله ویژه نامة جشن میلاد و استراتژی جعلی و دروغین رئیس جمهوری آمریکا یعنی (عدالت بی پایان ..) که آن را هدف حضور ظالمانه اش در منطقه خاور میانه و در کنار مرزهای ایران اسلامی اعلام کرده چه رابطه ای است ! قریب به سه سال پیش در موعود شمارة 12 مقاله ای با عنوان «آرماگدون منتشر شد که به مناسبت این ایّام و برای متذکر ساختن تمامی شیعیان دیگر بار اقدام به چاپ آن کردیم «آرماگدون نه فقط عنوان یک فیلم سینمایی بلکه استراتژی پنهان ایالات متحده آمریکا و یهودیت صهیونیستی است نقطة تلاقی بزرگ همه باور و فرهنگ اسلامی شیعی با تمامیت فرهنگ و تمدن غربی است که امروزه آمریکای امپریالیست نماد تمام عیار آن به شمار می آید. وقتی در اواسط سال 58 برای اولین بار فیلم مستند «نوسترآداموس را که برادران «وارنر» بر اساس پیشگویی های یهودی زاده ای ساکن دربار فرانسه (قرن 15 م ) دیدم دریافتم که مطالعات غرب و نظریه پردازانشان

دربارة جهان آینده و نقاط مهم تعارض فرهنگی و مدنی در عالم (بویژه در جهان اسلام گسترده است و آنان بر اساس همین مطالعات و تحقیقات گستردة خود برنامه ای درازمدت و راهبردی برای تحکیم پایه های حضور سیاسی اقتصادی و نظامی خود و همچنین تشکیل حکومت یکپارچة جهانی دارند. ساده لوحی بود اگر کسی گمان می کرد غرب ما را به خود وانهاده است به همان اندازه که ساده لوحی است اگر گمان کنیم غربیان هیچ شناختی از فرهنگ اسلامی و بویژه تفکّر شیعی ندارد. تماشای فیلم سینمایی «آرماگدون در کنار بسیاری از شواهد و قراین مرا متذکر این موضوع ساخت که آمریکا و متحدانش حسب طرحی فراگیر به میدان آمده اند. در این فیلم (به سان بسیاری از فیلم های ساخته شدة دهة 80 و 90) آمریکا و اروپای غربی به وسیلة سنگی فضایی (نیرویی آسمانی تهدید می شود. خرده شهاب های این سنگ به زمین رسیده و نیویورک را به خطر انداخته است چنانکه برج دوقلو دچار آتش سوزی می شود. عالی ترین هیأت سیاسی و نظامی آمریکا بر آن می شوند تا با اعزام سفینه ای به فضا این سنگ را پیش از ورود به جو زمین نابود کنند. در پایان این فیلم نیروهای اعزامی با موفقیت به زمین بازمی گردند تا نام آمریکا به عنوان «منجی ، شادی بخش دل های همة مردم جهان باشد. وقتی در دسامبر سال 1984 م (1356 ش ) علمای شیعه شناس در نشست تل آویو اعلام کردند که رمز بقا و دوام شیعیان دو موضوع (عاشورای امام حسین (ع) و اعتقاد به مهدی موعود (ع) ) است پرواضح بود که دریابند برای مقابله با این تفکّر و حوادثی که حسب بسیاری از روایات و بینات علمای یهود و نصارا پیش بینی شده راهی جز حضور در منطقه و طرح موضوعی مانند «عدالت بی پایان نیست طی دهة 90 اجرای پروژه هزاره در دستور کار دانشگاه سازمان ملل قرار گرفت و طی آن با حضور 200 تن از آینده شناسان و محققان موضوع وقایع آینده مورد نقد و بررسی قرار گرفت و گزارش سالانه آن منتشر شد. گفت و گو دربارة آینده و طرح یک استراتژی واحد برای آن موضوع مهم دو دهة گذشته غرب بوده و به همین دلیل طی همین سال ها ساخت فیلم هایی چون نوسترآداموس ماتریکس آرماگدون و... وظیفه آماده سازی ذهنی و روانی مردم ساکن در کشورهای غربی را عهده دار بوده اند. طرح «جهانی سازی ، مقدمه تشکیل حکومت جهانی بود. همان طرح و تمنایی که آرزوی آن را همه مستضعفان با ظهور موعود و منجی آخرالزمان در دل می پرورند به همراه عدالتی بی پایان و فراگیر. غرب به پایان خود رسیده و همه استعدادهای تجدید حیات را نیز از دست داده است چونان فواره ای که نقطه اوج خود را سپری ساخته است تلاش مذبوحانة غرب استکباری اگر چه خسارت زیادی به بار می آورد، امّا ره به جایی نمی برد. این وقایع جملگی ما را متذکر حادثه ای بزرگ می سازد که در هر صورت آمادگی بزرگ و فراگیر می طلبد. آمادگی جسمانی و معنوی همان که امروزه همه ما و بچه های ما سخت بدان محتاجند. تکیه بر «باور مهدوی امروزه تنها آرمانی است که می تواند همه مردم ساکن در این دیار و بلکه جهان اسلام را مهیای رویارو شدن با هر گونه خطر احتمالی (از سوی غرب و نظام استکباری آمریکا) نماید. چنانکه این آمادگی ضرورتاً ما را آمادة استقبال از پیک پی خجسته ایمان و رستگاری می کند.

سردبیر

امام مهدی علیه السلام و تمدن جدید

اشاره:

مقاله ای که از نظر گرامیتان می گذرد، فصلی از کتاب اسلام و تجدد است که به قلم «مهدی نصیری در دست تحریر و تکمیل است . نویسنده در این کتاب از نظریه تعارض کامل اسلام با تجدد و تمدن جدید دفاع کرده و مدعی شده است که اگر معصوم علیه السلام در عالم حضور می داشت و مبسوط الید بود و حکومت تشکیل می داد، هرگز به سراغ تاسیس تمدنی از نوع تمدن تکنولوژیک جدید نمی رفت; چرا که چنین تمدن در مبانی و نتایج و در همه ابعاد و زوایای آن در تعارض با آموزه های کتاب و سنت است . فصل انتخاب شده از کتاب مزبور در پاسخ به این سؤال است که آیا حضرت حجت بن الحسن علیه السلام از ساز و کارهای تمدن جدید در مقطع ظهور و نیز مقطع تاسیس تمدن اسلامی و امام زمانی علیه السلام استفاده خواهد کرد؟ در همین جا از همه صاحب نظران دعوت می کنیم که دیدگاه های خود را در این زمینه به دفتر مجله ارسال دارند که مورد استفاده خوانندگان موعود قرار گیرد . مهدی علیه السلام مبدا الآیات

آیا امام زمان علیه السلام هنگام ظهور از ابزار و ساز و کارهای تمدن جدید استفاده خواهد کرد؟ آیا جامعه امام زمانی و دنیای بعد از ظهور در عرصه معاش، تداوم تکاملی تمدن تکنولوژیک خواهد بود؟ با توجه به ذهنیت مشهور و غالب در مورد تمدن جدید، پاسخ سؤال فوق مثبت است و به این روایت استدلال می شود که: ابی الله ان یجری الاشیاء الا باسبابها (1) خداوند از این که کارها و رخدادها را جز با اسباب و علل عادی آن محقق نماید، امتناع می ورزد . اما با مراجعه به احادیث و روایات مربوط، خلاف این ذهنیت آشکار خواهد شد و در خواهیم یافت که حادثه ظهور و دوران پس از آن، بیش از آن که متکی بر علل و اسباب عادی باشد، با پشتوانه آیات و معجزات الهی و علل و اسباب غیبی و ملکوتی، صورت خواهد بست . اگر چه مشیت غالب خداوند بر جریان امور از راه علل و اسباب عادی است اما در مقاطعی، این مشیت به گونه ای غیرمتعارف و اعجازگونه، محقق می شود و ما در تاریخ، موارد متعددی از این دست سراغ داریم، مانند حکومت سلیمان، پادشاهی ذوالقرنین و ... یکی از القاب حضرت مهدی علیه السلام «مبداالآیات است و این بدان دلیل است که بیشترین معجزات، به دست مبارک ایشان از آغاز ظهور تا پایان دوران حکومت، محقق خواهد شد و خداوند برای هیچ یک از انبیا و رسل خود، این مقدار معجزه زمینی و آسمانی قرار نداده است . (2) برای وضوح بیشتر مطلب به ذکر پاره ای از این آیات و معجزات، براساس روایات معصومین، علیهم السلام، می پردازیم: 1 . پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله: مهدی علیه السلام در حالی خروج می کند که قطعه ابری بالای سر اوست . منادی در آن ابر ندا می کند: این مهدی علیه السلام خلیفه خداست، از او پیروی کنید . (3) 2 . امام علی علیه السلام: [در زمان حکومت مهدی علیه السلام] گرگ و میش با هم در یک مکان زندگی می کنند، بچه ها با مارها و عقرب ها بازی می کنند، در حالی که اذیت نمی شوند و شر از میان می رود و خیر باقی می ماند . (4) منصور با رعب و موید به ظفر

3 . امام باقر علیه السلام: قائم ما با رعب، یاری و با پیروزی تایید می شود . زمین در زیر پای او می پیچد و گنج های آن برای او آشکار می شود . حکومت او مشرق و مغرب را فرامی گیرد و خداوند دینش را بر همه ادیان غالب می گرداند، اگرچه مشرکان، ناخوش دارند . (5) 4 . وقتی که قائم آل محمد [ صلی الله علیه و آله] ظهور کند، خداوند او را با ملائکه مسومین و مردفین و منزلین و کروبین در حالی که جبرییل جلو، میکاییل علیه السلام در طرف راست، و اسرافیل علیه السلام در طرف چپ اوست، یاری فرماید . رعب آن حضرت به اندازه یک ماه راه، جلو، و یک ماه، عقب سر، و یک ماه، از طرف راست، و یک ماه از طرف چپ، می رود و ملائکه مقربین در پیش روی آن حضرت هستند . (6) 5 . گویا می بینم اصحاب قائم علیه السلام را که بین آسمان و زمین را پر کرده اند، چیزی نیست مگر مطیع آنها حتی درندگان زمین و هوا; همه چیز و همه کس در صدد تامین رضایت آنها هستند . زمینی بر زمین دیگر فخر می کند و می گوید امروز بر من یکی از اصحاب قائم [ علیه السلام] گذشته است . (7) 6 . چون قائم آل محمد [ صلی الله علیه و آله] قیام کند، به هر اقلیمی، مردی را می فرستد و به او می گوید: فرمان تو در کف دست توست، چون با موضوعی مواجه شوی که از آن سر در نیاوری و نفهمی، به کف دست خود نظر کن و به هر چه در او بینی عمل نما . و قشونی به قسطنطنیه می فرستد، چون به خلیج برسند، چیزی بر پاهای خود می نویسند و روی آب راه می روند، اهل روم آنها را می بینند و می گویند: اینها اصحاب او هستند که روی آب راه می روند، پس خود او چگونه است؟ آن گاه، دروازه های شهر را به روی آنها باز خواهند کرد، آنها وارد می شوند و هر چه بخواهند حکم می نمایند . (8) 7 . اصحاب قائم علیه السلام سیصد و سیزده نفر از فرزندان عجم می باشند، بعضی از ایشان را در روز با آشنایی به نام خود و نام پدر و نسب و شمائل در ابر سوار می کنند، به مکه می برند و بعضی در رختخواب خود خوابیده، نابهنگام در مکه دیده می شوند، بدون میعاد و سابقه قرارداد . (9) 8 . وقتی قائم علیه السلام از مکه قیام کند و عازم کوفه شود، منادی او ندا می کند: هیچ یک از شما خوراکی و آشامیدنی برندارد . [مهدی علیه السلام] سنگ موسی را که دوازده چشمه از او جاری می شود با خود حمل می نماید، در هر منزلی که وارد می شود آن را نصب می کند و چشمه ها از او می جوشد . هر گرسنه از آن بخورد، سیر و هر تشنه، سیراب می شود . این توشه آنان خواهد بود . (10) 9 . مهدی علیه السلام هفت سال حکومت خواهد کرد که هر سال از آن، معادل ده سال از سال های شماست، آنگاه خداوند آنچه خواهد، انجام می دهد . [ابوبصیر] می گوید:

گفتم، فدای تو شوم، چگونه این سال ها طولانی می شوند؟ امام علیه السلام فرمود: خداوند به فلک امر می کند که کند حرکت کند . از همین رو روزها و سال ها طولانی می شوند . ابوبصیر: کسانی می گویند اگر در فلک تغییری پیدا شود، عالم تباه می شود . امام علیه السلام: این سخن زندیق هاست، اما مسلمانان این سخن را خواهند پذیرفت; چرا که خداوند برای پیغمبر خود صلی الله علیه و آله ماه را دو نیمه کرد; قبل از آن برای یوشع بن نون خورشید را برگرداند، و خبر از طولانی بودن روز قیامت که معادل هزار سال شماست داد . (11) 10 . ذوالقرنین را در انتخاب میان دو ابر، مخیر کردند که او ابر رام را برگزید و ابر سخت و سرکش برای صاحب شما [حضرت مهدی علیه السلام] ذخیره شد . راوی پرسید: ابر سرکش کدام است؟ فرمود: ابری که در آن رعد و برق و صاعقه است، پس صاحب شما بر آن سوار می شود و آن ابر او را در راه های هفت آسمان و هفت زمین، بالا می برد . (12) [1] پرچم رسول الله صلی الله علیه و آله انگشتر سلیمان، سنگ و عصای موسی

11 . قائم علیه السلام با پرچم رسول الله صلی الله علیه و آله و انگشتر سلیمان علیه السلام و سنگ و عصای موسی علیه السلام ظهور می کند و فرمان می دهد که ندا در دهند، کسی [از یاران و سربازان آن حضرت] غذا و آب و علوفه، همراه خود برندارد . یارانش [از روی گمان یا مطایبه یا . . ]. گویند: گویا می خواهد ما و مرکب هایمان را از پا درآورد! پس حرکت را آغاز می کنند و به اولین منزلی که می رسند، قائم علیه السلام سنگ [موسی] را بر زمین می زند و از آن، غذا و آب و علوفه می روید، آنگاه خود و مرکب هایشان، از آن می خورند و می آشامند تا آن که به نجف - پشت کوفه - می رسند . (13) 12 . اولین کسی که با قائم علیه السلام بیعت می کند جبرییل است، سپس فرشتگان و نجبای جن و آنگاه نزدیکان و یاران آن حضرت . (14) 13 . [هنگام رویارویی قائم علیه السلام و سفیانی] در شام بانگ برآورده می شود که عرب حجاز علیه شما [سفیانی] گرد آمده اند . سفیانی به یاران خود می گوید: آنها چه می گویند؟ یارانش به او می گویند: آنها جز شتر و خرما چیزی ندارند و ما تا به دندان مسلح هستیم، ما را به سوی آنها بفرست . آنگاه سفیانی با لشکری بالغ بر 170 هزار نفر که به انواع سلاح ها مسلح هستند، خارج می شود و در کنار دریاچه «طبریه منزل می کند . مهدی علیه السلام نیز همراه لشکریان خود به سوی او حرکت می کند، شب ها راه می رود و روزها کمین می کند . چون سفیانی به دریاچه طبریه رسید خشم خدا و خلق خدا متوجه او می شود، پرندگان با بال های خود لشگر او را می زنند و کوه ها سنگ های خود را به سوی آنها فرو می ریزند و فرشتگان با صدای خود بر آنها نهیب می زنند، یک ساعت نمی گذرد مگر این که همه سپاه سفیانی هلاک می شود و از سپاه سفیانی جز خود او حتی یک نفر هم نمی ماند . مهدی علیه السلام او را گرفته، در کنار دریاچه طبریه در نزدیکی دمشق در زیر درختی که شاخه هایش مشرف بر دریاچه است، سر می برد . (15) 14 . نخستین کسی که با قائم علیه السلام بیعت می کند، جبرییل است که به صورت پرنده سفید رنگی نازل شده، با او بیعت می کند . آنگاه یک پای خود را بر بیت الحرام و پای دیگرش را بر مسجد اقصی می گذارد و با صدای روشن و فصیح ندا می کند که همه مردمان می شنوند: «امر خدا فرا رسید پس شتاب نکنید» (16) آنگاه صدای دیگری از سوی قرص خورشید شنیده می شود که همه مخلوقات در آسمان ها و زمین آن را می شنوند . بانگ می زند: «این مهدی آل محمد صلی الله علیه و آله است با او بیعت کنید و از فرمان او سرپیچی نکنید» . (17) امام صادق علیه السلام: 15 . مفضل بن عمر از امام صادق علیه السلام سؤال کرد: آقای من! [حضرت مهدی علیه السلام] از کجا و چطور ظهور می فرماید؟ امام علیه السلام فرمود: ای مفضل! تنها ظاهر می شود و تنها به خانه خدا می آید و تنها وارد کعبه می شود و آن روز را به تنهایی به شب می رساند; چون شب فرا آمد و مردم همه به خواب رفتند، جبرییل و میکاییل و صفوف ملایکه از آسمان نزد او فرود می آیند; جبرییل به او می گوید: آقای من! سخنت روا و امرت جاری است . آن حضرت دست مبارک بر صورت خود می کشد و می گوید: «ستایش خدای را که وعده خویش استوار فرمود و زمین را در قبضه ما گذاشت . در هر کجای بهشت که بخواهیم منزل می گیریم، چه قدر خوب است اجر و جزای عمل کنندگان ;

در بین رکن و مقام، می ایستد آیا جامعه امام زمانی و دنیای بعد از ظهور تداوم تکاملی تمدن تکنولوژیک خواهد بود؟ حادثه ظهور و دوران پس از آن، بیش از آن که متکی بر علل و اسباب عادی باشد، علل و اسباب غیبی و ملکوتی، دارد . و به آواز بلند می گوید: «ای جماعت نقبا و ای خاصان و آنانکه شما را [خداوند] پیش از ظهور برای نصرت من ذخیره کرده، از صمیم دل و اطاعت کامل، نزد من آیید» . صدای مبارک آن حضرت در شرق و غرب عالم به آنها می رسد، بعضی از آنها در محراب به عبادت مشغول، و بعضی در رختخواب خود می باشند، به همین یک صدا، همه آواز او را می شنوند، دعوتش را اجابت کرده، رو به مکه می آورند . زمانی بس اندک به قدر به هم زدن چشم، همه آنان پیش او در بین رکن و مقام، حاضر می شوند . خداوند امر فرماید نوری از آسمان تا زمین، ستون وار کشیده شود و به آن نور، همه مؤمنین که در روی زمین هستند، روشنایی گیرند و نوری از آن به اندرون خانه های مؤمنان تابش نماید و دل های آنان به تابش آن نور، خرم و خرسند می شود . (18) 16 . فرج ما هنگامی است که صاحب این امر [قائم علیه السلام] با میراث های پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از مدینه خارج شده، رهسپار مکه معظمه گردد . راوی پرسید: میراث پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله چیست؟ فرمود: شمشیر، زره، عمامه، برد، تازیانه، پرچم، کمان و زین اسب . آن حضرت چون وارد مکه شد، شمشیر را از غلافش درمی آورد، زره، برد و عمامه را می پوشد، پرچم را برافراشته، تازیانه را به دست می گیرد و از خدای تبارک و تعالی اذن ظهور می طلبد . (19) فرشتگان و جنیان، یاران حضرت

17 . مفضل از امام صادق علیه السلام پرسید: آقای من! آیا فرشتگان و جنیان [هنگام ظهور مهدی علیه السلام] برای مردم ظاهر می شوند؟ امام علیه السلام فرمود: به خدا سوگند آری! و با مردم گفتگو خواهند کرد آنچنان که با هم سخن می گویند . مفضل: آیا فرشتگان و جنیان همراه با مهدی علیه السلام حرکت خواهند کرد؟ امام علیه السلام: آری، مابین کوفه و نجف فرود می آیند و تعدادشان چهل و شش هزار فرشته و شش هزار جن است . (20) 18 . قائم علیه السلام به هر سو که رود، ابرها بر سر او سایه می افکنند و با زبانی فصیح می گویند: این مهدی آل محمد صلی الله علیه و آله است که زمین را پس از وفور بی عدالتی و ستم، پر از قسط و عدالت می کند . [همچنین] زمین در زیر پای او و یارانش در هم می پیچد . (21) [یعنی قدرت طی الارض خواهند داشت [] 2] 19 . وقتی قائم ما اهل بیت قیام کند، به محله ای از کوفه می رود . برپا می ایستد و با دست مبارک خود به جایی اشاره می کند که بکنید آنجا را، حفر می نمایند، دوازده هزار شمشیر، دوازده هزار زره و دوازده هزار کلاه خود از آن خارج می کنند که به دوازده هزار نفر از عجم و موالی [ایرانیان] می پوشاند . (22) 20 . چون قائم آل محمد صلی الله علیه و آله قیام کند، شمشیرهای نبرد [از آسمان] فرود می آیند، بر هر شمشیری اسم خود و نام پدر صاحب آن شمشیر را نوشته اند . (23) 21 . هرگاه قائم ما قیام کند، خداوند به گوش ها و چشم های شیعیان ما، قوه و نیرویی بخشد - و در حالی که بین آنها و قائم علیه السلام واسطه ای نباشد - با شیعیان ما تکلم فرماید و آنها می شنوند و به آن حضرت می نگرند، در حالی که آن حضرت در مکان خود می باشد . (24) [3] 22 . شیعیان ما در زمان سلطنت قائم علیه السلام بزرگان اهل زمین و حکام بر آنها خواهند بود . به هر مردی از آنها، از جانب خداوند قوت چهل مرد داده می شود . حضرت ابوجعفر علیه السلام فرمود: شیعیان ما قبل از ظهور، مرعوب دشمنان ما هستند اما وقتی که امر ما واقع و مهدی آل محمد صلی الله علیه و آله ظاهر شد، هر یک از شیعیان ما از شیر با جرات تر و از نیزه برنده تر شوند; دشمنان ما را لگدکوب می کنند و آنهارا با دست می کشند . (25) 23 . هرگاه قائم علیه السلام خروج کند، زمین، گنج های خود را بیرون می ریزد و مردم همه، آن را مشاهده می کنند . (26) 24 . جبرییل پرچم رسول خدا صلی الله علیه و آله را، روز نبرد بدر نازل نمود که به خدا سوگند جنس آن از پنبه و کتان و ابریشم و حریر نبود . راوی می پرسد: پس از چه بود؟ امام علیه السلام: از برگ بهشت که رسول خدا صلی الله علیه و آله آن را روز بدر باز نمود، آنگاه آن را پیچید و به علی علیه السلام داد که پیوسته

با او بود تا آن که روز نبرد بصره آن را باز کرد، آنگاه آن را پیچید و اکنون نزد ماست، و تا وقتی که قائم علیه السلام قیام نکند، کسی آن را نمی گشاید و هرگاه قیام کرد، پرچم را باز می کند . (27) 25 . زره رسول خدا صلی الله علیه و آله بر تن قائم ما علیه السلام راست می آید و زیاد و کم نخواهد آمد . ابوجعفر [امام باقر علیه السلام] آن را پوشید که از قامتش بلندتر بود . من هم پوشیدم اندکی بزرگتر بود . (28) 26 . گویا قائم علیه السلام را بر فراز تپه ای در کوفه می بینم که زره رسول الله صلی الله علیه و آله را پوشیده است ... و سوار بر اسبی سیاه است ... و چنان جنبشی ایجاد می کند که ساکنان هر سرزمینی او را در میان خود می بینند، پرچم رسول الله را به اهتزاز در می آورد ... و هیچ مؤمنی باقی نمی ماند جز آن که دلش چون آهن سخت خواهد شد و قدرت چهل مرد را پیدا خواهد کرد ... سیزده هزار و سیصد و سیزده فرشته همراه او [برای یاری اش] خواهند بود، فرشتگانی که با نوح در کشتی بودند و با ابراهیم هنگامی که در آتش انداخته شد، و نیز فرشتگانی که هنگام شکافته شدن دریا با نوح بودند، و نیز آنها که با عیسی هنگام عروج به آسمان بودند و چهار هزار فرشته ای که با پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله بودند ... و سیصد و سیزده فرشته روز بدر و چهار هزار فرشته ای که روز عاشورا به یاری حسین علیه السلام شتافتند اما حسین علیه السلام به آنها اجازه جنگیدن نداد، ... تمام این فرشتگان در زمین منتظر قیام قائم علیه السلام هستند . (29) 27 . قائم علیه السلام هنگام خروج، عصای موسی را به همراه دارد که هرگاه آن را بیفکند، اژدهایی خواهد شد که فاصله بین دو فکش چهل ذراع است و هر آنچه را که به او امر شود، می بلعد . (30) 28 . هنگام ظهور، زمین به نور قائم علیه السلام منور می گردد و تاریکی از میان می رود و مردم نیازی به نورافشانی خورشید و ماه ندارند . (31) 29 . در دوران ظهور، مؤمن پرنده ای را از هوا به زیر می کشد، پس آن را ذبح کرده و پس از بریان نمودن می خورد اما استخوانش را سالم باقی می گذارد، آنگاه به آن می گوید: به اذن خداوند، زنده شو، پس زنده می شود و پرواز می کند و همچنین است، در مورد آهوهای صحرا . در آن زمان، قائم علیه السلام مایه روشنی شهرهاست و مردم نیازی به خورشید و ماه ندارند و بر روی زمین نه جانوری موذی یافت می شود و نه شری و نه سمی و نه فسادی، چرا که دعوت او، آسمانی است و نه زمینی و شیطان در آن راهی برای وسوسه و فتنه انگیزی ندارد . بنابراین نه کردار زشتی وجود دارد و نه حسادتی و نه چیزی از تباهی . زمین و درخت دچار آفت نمی شوند و کشتزارها سالم و برپایند و هرگاه چیزی از آنها برگیرند، مجددا در وقتش می روید و به حالت اول برمی گردد . پدر خانواده به فرزندش لباس می پوشاند در حالی که پیوسته با اوست و مندرس نمی گردد و به هر رنگی که مایل باشد درمی آید ... برای شیطان در آن دوران، بدنی یافت نمی شود که در آن سکنی گزیند و فرشتگان با مؤمنان مصافحه می کنند . (32) 30 . گویا قائم علیه السلام را می بینم که در پشت نجف، بر اسبی سیاه همراه با نقاطی سفید و خطی سفید در پیشانی آن، سوار شده است، آنگاه آن را به حرکت درمی آورد، پس در این هنگام، اهل همه سرزمین ها او را در سرزمینشان، مشاهده می کنند . (33) زنده شدن مردگان

31 . چون قائم علیه السلام ظهور کند و داخل کوفه شود، خداوند از گورستان وادی السلام، هفتاد هزار صدیق را زنده می کند که همگی از اصحاب و انصار او می شوند . شیخ مفید نیز در کتاب ارشاد، روایت کرده است که بیست و هفت نفر از قوم موسی، و هفت نفر از اصحاب کهف، و یوشع بن نون و سلمان و ابودجانه و مقداد و مالک اشتر، از انصار آن حضرت علیه السلام خواهند بود و فرمانروای کشورها می شوند . (34) 32 . هرگاه قائم علیه السلام قیام کند، خداوند به فرشتگان فرمان می دهد که بر مؤمنین سلام کنند و با آنان در نشست هایشان، همنشین شوند و هرگاه یکی از مؤمنان نیاز و درخواستی [از حضرت علیه السلام] داشته باشد، قائم علیه السلام فرشته ای را به سراغ او می فرستد تا او را نزد قائم علیه السلام ببرد، پس نیازش برآورده می شود و مجددا به محل خود برگردانده می شود . برخی مؤمنان در ابرها سیر می کنند و برخی شان با فرشتگان می پرند و برخی نیز با فرشتگان راه می روند . بعضی از مؤمنان از فرشتگان سبقت می گیرند و بعضی نیز مورد مراجعه فرشتگان برای تحاکم و قضاوت قرار می گیرند . در آن زمان، مؤمن نزد خداوند از فرشتگان، گرامی تر است، و قائم علیه السلام بعضی از مؤمنان را حاکم و قاضی بین صد هزار فرشته قرار می دهد . (35) فرشتگان و جنیان برای یاری حضرت علیه السلام مابین کوفه و نجف فرود

می آیند و تعدادشان چهل و شش هزار فرشته و شش هزار جن است . چون سفیانی به دریاچه طبریه رسید، پرندگان با بال های خود لشگر او را می زنند و کوه ها سنگ های خود را به سوی آنها فرو می ریزند . صدای مبارک آن حضرت در شرق و غرب عالم به یارانش می رسد و در زمانی بس اندک همه آنان پیش او حاضر می شوند . از مجموع روایات فوق و ده ها روایت دیگر، درمی یابیم که ظهور و حاکمیت حضرت حجت ابن الحسن علیه السلام بر بساط زمین، در بستری از آیات و معجزات الهی جریان می یابد و ضمن آن که جامعه امام زمانی علیه السلام دربردارنده شگفتی ها و امور خارق العاده فراوانی است، اما هیچ نسبتی بین این امور با ساز و کارهای مخرب، بحران زا و تباه کننده تمدن جدید وجود ندارد . از خلال این احادیث روشن می شود که طومار این تمدن، به دست حضرت علیه السلام و یا خود زورمداران بر اثر جنگ جهانی، بکلی در هم پیچیده می شود و بشریت به تمدنی طبیعی، متعادل و متناسب با فطرت انسانی دست می یابد که در عین طبیعی و غیرتکنولوژیک (36) بودن، حاوی امکانات و توانمندی های عظیم مادی و معنوی است . درهم پیچیده شدن طومار قدرت کفار

دو آیه از آیات قرآن نیز اشاره به زیر و رو شدن بساط قدرت کفار و منکران و دشمنان ولایت ائمه معصومین، علیهم السلام، همزمان با ظهور حضرت مهدی علیه السلام دارد: 1 . فلما نسوا ما ذکروا به فتحنا علیهم ابواب کل شی حتی اذا فرحوا بما اوتوا اخذناهم بغتة فاذا هم مبلسون . (37) آنگاه چون پند و هشدارها را فراموش کردند، همه درها [ی قدرت] را بر آنها گشودیم و چون بدانچه دست یافتند، سرمست شدند، ناگهان فرو گرفتیمشان و آنگاه بود که نومید شدند . از امام باقر علیه السلام در باره این آیه سؤال شد، فرمود: این که فرموده است «پس چون آنچه را به ایشان تذکر داده شده بود، فراموش کردند» ، یعنی: چون ولایت علی علیه السلام را ترک گفتند، «همه درها را بر آنها به هر مردی از آنها، از جانب خداوند قوت چهل مرد داده می شود . مؤمنان در زمان حضور امام علیه السلام برای ارتباط با ایشان، نیازی به وسایلی چون تلفن و تلویزیون ندارند بلکه به صرف توجه امام علیه السلام می توانند با او سخن بگویند . گشودیم ، یعنی دولتشان در دنیا و آنچه برای آنها از امکانات و توانایی های مادی در آن گسترده شده است . و اما این که فرموده: «تا آنگاه که به آنچه عطا شدند، شادمان و سرمست گشتند، به ناگاه آنها را گرفتار کردیم و در آن هنگام خوار و ناامید شدند» ، منظور قیام حضرت قائم علیه السلام است به طوری که گویی هیچ گاه سلطه و حکومتی برای آنها نبوده است . (38) 2 . حتی اذا اخذت الارض زخرفها و ازینت و ظن اهلها انهم قادرون علیها اتیها امرنا لیلا او نهارا فجعلناها حصیدا کان لم تغن بالامس، کذلک نفصل الایات لقوم یتفکرون . (39) تا آنگاه که زمین پیرایش و آرایش خود را برگرفت و چون اهل آن گمان کردند که مسلط بر زمین هستند، فرمان ما در شب یا روز به آن در رسیده و آن را چون محصول درو شده گرداندیم، گویی که دیروز هیچ چیز نبوده است، بدینسان آیات [خود] را برای اندیشه وران، روشن و شیوا بیان می داریم . امام صادق علیه السلام در تاویل این آیه فرمود: درباره بنی فلان [کنایه از دشمنان علی علیه السلام و کفار همدست آنان است] سه آیه نازل شد: 1 . خداوند فرمود: تا آنگاه که زمین پیرایش و آرایش خود را برگرفت و اهل آن گمان کردند که مسلط بر زمین هستند، فرمان ما در شب یا روز به آن دررسید، یعنی خروج حضرت قائم علیه السلام با شمشیر، پس [آن همه زینت را] چون محصول درو شده قرار دادیم که گویی دیروز هیچ چیز نبوده است . 2 و 3 - ... (40) مؤخره ها:

[1] - نکته ای را که باید در ارتباط با آیات قرآن و روایات معصومین، علیهم السلام، متذکر شویم این است که نمی توان بدون دلیل مشخص و واضح، از معنای ظاهر یک آیه یا روایت، صرف نظر کرد و آن را بر خلاف ظاهر، تفسیر و تاویل کرد، مگر در صورتی که آیات قرآن و یا روایات دیگر، چنین تفسیر و تاویلی را تایید کنند و یا آن که معنای ظاهر با دلیل عقل بدیهی و فطری (و نه هر گمان و برداشت عقلی) منافات داشته باشد . فی المثل در آیه «یدالله فوق ایدیهم ، به دلیل آن که آیات دیگر قرآن هرگونه تشابه بین خداوند و دیگر مخلوقات را نفی می کنند (لیس کمثله شی) و او را منزه از تجسم می دانند و ادله روشن عقلی نیز نافی جسم بودن خداوند است، واژه «ید» بر معنای قدرت، حمل می شود . با این مقدمه، درباره این روایت و دیگر روایات یادآور می شویم که نمی توان آنها را بدون دلیلی روشن، برخلاف معنای ظاهریشان حمل کرد و مثلا ابر آسمانی و دارای رعد و برق را به معنای هواپیماهای جنگنده، و شمشیر را به معنای سلاح های جدید مثل ژ3 و کلاشینکوف گرفت . [2] - مؤلف «بیان الائمه در ذیل این روایت می نویسد: «کرامت و معجزه دیگر برای حضرت علیه السلام و یارانش، این است که خداوند زمین را در زیر پای آنها درهم می پیچد . آنان در چند لحظه از مشرق به مغرب می روند بدون آن که نیازی به ماشین یا هواپیما

داشته باشند و همه اینها به برکت امام قائم علیه السلام و دانش هایی است که به مردم می آموزد» (بیان الائمه، ج 3، ص 253) [3] - ممکن است کسانی این روایت را مربوط به رسانه تلویزیون بدانند اما سه نکته در متن روایت وجود دارد که این برداشت را رد می کند: 1 . روایت می گوید هرگاه قائم علیه السلام قیام کند، این اتفاق رخ می دهد، در حالی که تلویزیون قبل از دوران ظهور، اختراع شده و مورد استفاده قرار گرفته است . 2 . خداوند به چشم و گوش شیعیان، توانایی ای می دهد که هر کجا باشند حضرت علیه السلام با آنان سخن می گوید . بنابراین، قدرت ابزاری در اینجا مطرح نیست بلکه قدرت در چشم و گوش شیعیان است، ضمن آن که اختصاص به شیعیان دارد . 3 . روایت تصریح می کند این مخاطبه و گفت وگو، بدون واسطه هیچ ابزاری انجام می شود . مؤلف کتاب بیان الائمه ضمن نقل روایت فوق می نویسد: «این روایت بیانگر آن است که بعد از قیام قائم علیه السلام به برکت وجود شریف ایشان و تابش نور امامت بر کره زمین، دل ها و چشم های مؤمنان چنان نورانی می شود و گوش هایشان چنان قدرت می گیرد که بدون نیاز به هیچ ابزار و واسطه ای، می توانند هنگام نیاز به ارتباط با امام علیه السلام از سرزمین ها و شهرهای دور با ایشان سخن بگویند در حالی که ایشان را مشاهده می کنند، بنابراین مؤمنان در زمان حضور امام علیه السلام برای ارتباط با ایشان، نیازی به وسایلی چون تلفن و تلویزیون ندارند بلکه به صرف توجه امام علیه السلام می توانند با او سخن بگویند و نیازهای ارتباطی خود را مرتفع سازند، (حاج شیخ محمدمهدی نجفی، بیان الائمه، ج 3، ص 175 - 174) البته روایتی دیگر بیانگر آن است که شیعیان علاوه بر ارتباط بی واسطه با امام علیه السلام با یکدیگر نیز می توانند چنین ارتباطی را برقرار کنند: امام صادق علیه السلام: مؤمن در زمان قائم علیه السلام در حالی که در مشرق است، برادر خود را در مغرب می بیند و آن که در مغرب است، برادر خود را در مشرق می بیند . (نجم الثاقب، ص 165) پی نوشت ها: 1 . الفصول المهمة فی اصول الائمه، ج 1، ص 647 . 2 . نجم الثاقب، ص 111 . 3 . کشف الغمه، ج 3، ص 260; بحارالانوار، ج 51، ص 81 . 4 . منتخب الاثر، ص 474; الزام الناصب، ص 139، نجم الثاقب، ص 156 . 5 . بیان الائمة، ج 3، ص 255 . 6 . بحارالانوار، ج 52، ص 348، الغیبة، ص 234 . 7 . بحار الانوار، ج 52، ص 327; کمال الدین و تمام النعمة، ج 2، ص 673 . 8 . الغیبة (نعمانی)، ص 319; بحارالانوار، ج 52، ص 365 . 9 . الغیبة (نعمانی)، ص 315، بحارالانوار، ج 52، ص 369 . 10 . الخرائج و الجرائح، ج 2، ص 690; بحارالانوار، ج 52، ص 335 . 11 . الزام الناصب، ص 223; اعلام الوری، ص 432; بحارالانوار، ج 52، ص 339; الارشاد، ص 365; نجم الثاقب، ص 148 . 12 . بصائرالدرجات، ص 29; بحارالانوار، ج 12، ص 182; نجم الثاقب، ص 172 . 13 . بیان الائمه، ج 3، ص 122، به نقل از نورالانوار والوافی . 14 . الزام الناصب، ص 216; الارشاد، ص 343; بحارالانوار، ج 53، ص 8 . 15 . الزام الناصب، ص 201; بشارة الاسلام، ص 46; منتخب الاثر، ص 183; معجم احادیث الامام المهدی، ج 3، ص 108 . 16 . سوره نحل، آیه 1 . 17 . الزام الناصب، ص 23; بحارالانوار، ج 52، ص 279 و 285 و ج 53، ص 8 . 18 . الزام الناصب، ص 215; بحارالانوار، ج 53، ص 7 . 19 . الغیبة (نعمانی)، ص 144; بحارالانوار، ج 52، ص 301 . 20 . نجم الثاقب، ص 152 . 21 . بیان الائمه، ج 3، ص 252 . 22 . الاختصاص، ص 334، بحارالانوار، ج 52، ص 377 . 23 . الغیبة (نعمانی)، ص 244; بشارة الاسلام، ص 215; بحارالانوار ج 52، ص 356 . 24 . الکافی، ج 8، ص 241; بحارالانوار، ج 52، ص 336 . 25 . الاختصاص، ص 8; بحارالانوار، ج 52، ص 372 . 26 . نجم الثاقب، ص 159 . 27 . الغیبة (نعمانی)، ص 308; بحارالانوار، ج 52، ص 360; نجم الثاقب، ص 169 . 28 . بحارالانوار، ج 52، ص 319; بصائرالدرجات، ص 188; الخرائج و الجرائح، ج 2، ص 691 . 29 . کامل الزیارات، ص 120 - 119; الغیبة (نعمانی)، ص 309; کمال الدین، ج 2، ص 671; اثبات الهداة، ج 3، ص 493; بحارالانوار، ج 52، ص 325 . 30 . بیان الائمه، ج 3، ص 291، به نقل از العوالم . 31 . بیان الائمه، ج 3، ص 318 . 32 . بیان الائمه، ج 3، ص 317 . 33 . بیان الائمه، ج 3، ص 169، به نقل از کمال الدین و تمام النعمة . 34 . نجم الثاقب، ص 158 - 157 . 35 . بیان الائمه، ج 3، ص 286، به نقل از دلائل الامامة . 36 . مقصود، تکنولوژی های جدید است . 37 . سوره انعام، آیه 44 . 38 . سیمای حضرت مهدی علیه السلام در قرآن، ترجمه سیدمهدی حائری قزوینی، ص 122 - 121 . 39 . سوره یونس، آیه 24 . 40 . سیمای حضرت مهدی علیه السلام در قرآن، ص 171 .

میلاد موعود

ابراهیم شفیعی سروستانی

دوازدهمین پیشوای شیعیان، بنابر مشهورترین اقوال، در شب جمعه نیمه شعبان سال 255 ق. در شهر سامرا دیده به جهان گشود1. بنا به گفته شیخ مفید(م 413 ق.) پدرش امام حسن عسکری جز او فرزندی نه پنهان و نه آشکار به جا نگذاشت و او را نیز در پنهان و خفا نگهداری فرمود.2

مادر بزرگوار آن حضرت بانویی شایسته به نام »نرجس3« بود که به نام های دیگری چون »سوسن4«، »صیقل5« یا »صقیل« و »ملیکه6« نیز نامیده شده است7. او دختر »یوشعا« پسر قیصر روم و از نوادگان »شمعون« یکی از حواریان مسیح بود که به طریقی معجزه آسا از سوی خداوند برای همسری امام یازدهم برگزیده شد.8

خلاصه ماجرا از این قرار است:

هنگامی که »نرجس« در روم بود خواب های شگفت انگیزی دید، یک بار در خواب پیامبر عزیز اسلام9 و عیسای مسیح را دید که او را به عقد ازدواج امام حسن عسکری درآوردند، و در خواب دیگری، شگفتی های دیگری دید و به دعوت حضرت فاطمه زهرا3 مسلمان شد، امإ؛ اسلام خود را از خانواده و اطرافیان خویش پنهان می داشت. تا آنگاه که میان مسلمانان و رومیان جنگ درگرفت و قیصر خود به همراه لشکر روانه جبهه های جنگ شد. »نرجس« در خواب فرمان یافت که به طور ناشناس همراه کنیزان و خدمتکاران به دنبال سپاهی که به مرز می روند برود، و او چنین کرد و در مرز برخی از جلوداران سپاه مسلمانان آنان را اسیر ساختند و بی آنکه بدانند او از خانواده قیصر است همراه سایر اسیران به بغداد بردند.

این واقعه در اواخر دوران امامت امام دهم حضرت هادی روی داد9، و کارگزار امام هادی نامه ای را که امام به زبان رومی نوشته بود به فرمان آن گرامی در بغداد به نرجس رساند و او را از برده فروش خریداری کرد و به سامرا نزد امام هادی برد، امام آنچه را نرجس در خواب های خود دیده بود به او یادآوری کرد، و بشارت داد که او همسر امام یازدهم و مادر فرزندی است که بر سراسر جهان مستولی می شود و زمین را از عدل و داد پر می سازد. آنگاه امام هادی نرجس را به خواهر خود »حکیمه« که از بانوان بزرگوار خاندان امامت بود سپرد تا آداب اسلامی و احکام را به او بیاموزد و مدتی بعد نرجس به همسری امام حسن عسکری درآمد.10

نام، کنیه و القاب

نام و کنیه امام عصر همان نام و کنیه پیامبر اکرم9 است. در برخی از روایات آمده است:

تا زمانی که خداوند زمین را به ظهور او و استقرار دولتش زینت نبخشیده است، برکسی روا نیست که نام و کنیه آن حضرت را بر زبان جاری سازد.11

بر همین اساس عده ای از فقها قائل به حرمت نام بردن از آن حضرت به نام واقعی اش شده و عده ای دیگر نیز این امر را مکروه دانسته اند. اما بیشتر فقها نهی از نام بردن حضرت را اختصاص به زمان غیبت صغری و شرایطی که بیم خطر جانی برای آن حضرت وجود داشت، دانسته اند.12

به دلیل وجود روایات یادشده، شیعیان آن حضرت را با القاب مختلفی چون: حجت، قائم، مهدی، خلف صالح، صاحب، صاحب الزمان، صاحب الدار می نامیدند و در دوران غیبت کوتاه آن امام، ارادتمندان و دوستداران حضرتش باتعابیری چون »ناحیه مقدسه« از ایشان یاد می کردند.13

چگونگی میلاد

دشمنان اهل بیت، علیهم السلام، و حاکمان ستم پیشه اموی و عباسی، بر اساس روایت هایی که از پیامبر اکرم9 به آنها رسیده بود، از دیرباز می دانستند که شخصی به نام »مهدی« از خاندان پیامبر9 و دودمان امامان معصوم برمی خیزد و کاخ های ظلم وستم را نابود می سازد، از همین رو پیوسته در کمین بودند که چه موقع آخرین مولود از نسل امامان شیعه به دنیا خواهد آمد تا او را از بین ببرند.

از زمان امام محمد تقی رفته رفته فشارها و سختگیری ها بر خاندان پیامبر فزونی گرفت تا در زمان امام حسن عسکری به اوج خود رسید و آن حضرت در تمام دوران حیات خویش در شهر »سامرا« زیر نظر بودند، و کوچکترین رفت و آمد به خانه آن امام از نظر دستگاه خلافت مخفی نبود.

در چنین شرایطی طبیعی است که میلاد آخرین حجت حق نمی تواند آشکار باشد و به همین خاطر تا ساعاتی قبل از میلاد آن حضرت نزدیکترین خویشان امام حسن عسکری نیز از اینکه قرار است مولودی در خانه امام به دنیا بیاید خبر نداشتند و هیچ اثری از بارداری در مادر آن بزرگوار مشاهده نمی شد.

روایتی که در این زمینه از »حکیمه« دختر بزرگوار امام جواد و عمه امام حسن عسکری نقل شده، شنیدنی است. شیخ صدوق (م 381 ق.) در کتاب کمال الدین روایت کرده است که:

ابو محمد حسن بن علی به دنبال من فرستاد و فرمود: ای عمه! امشب روزه ات را با ما افطار کن زیرا امشب شب نیمه شعبان است و خداوند در این شب آن حجتی را که حجت او در زمین است آشکار می سازد. پرسیدم: مادر او کیست؟ فرمود: نرجس، عرض کردم: خدا مرا فدای شما گرداند، به خدا قسم در او هیچ اثری از حاملگی نیست! فرمود: موضوع این چنین است که می گویم، حکیمه خاتون ادامه می دهد: من [به خانه امام عسکری] درآمدم، پس از آنکه سلام کردم و نشستم نرجس پیش من آمد و در حالی که کفش های مرا از پایم بیرون می آورد گفت: ای بانوی من چگونه شب کردی؟ گفتم: بلکه تو بانوی من و بانوی خاندان منی. سخن مرا انکار کرد و گفت: چه شده است عمه؟ به او گفتم: دختر جان خداوند تبارک و تعالی در همین شب به تو فرزند پسری عطا می کند که سرور دنیا و آخرت خواهد بود. نرجس از حیا در جای خود نشست. وقتی از نماز عشاء فارغ شدم و افطار کردم، به بستر رفتم و خوابیدم، در نیمه های شب

برای نماز برخاستم، نمازم را تمام کردم، در حالی که هنوز نرجس خوابیده بود و اثری از زایمان در او نبود. تعقیب نماز را به جای آوردم و خوابیدم، امّا لحظاتی بعد وحشت زده از خواب بیدار شدم. که در این موقع نرجس هم برخاست و به نماز ایستاد.

حکیمه می گوید: در همین حال شک و تردید به سراغ من آمد، امّا ناگهان ابومحمد[امام حسن عسکری] از همان جا که نشسته بود ندا برآورد: ای عمه! شتاب مکن که آن امر نزدیک شده است. حکیمه ادامه می دهد: در حال خواندن سوره های »سجده« و »یس« بودم که نرجس با اضطراب از خواب بیدار شد، من با شتاب پیش او رفتم و گفتم: نام خدا بر تو باد، آیا چیزی احساس کردی؟ گفت: بله، عمه جان. به او گفتم: بر خودت مسلّط باش و آرامشت را حفظ کن، که این همان است که به تو گفتم. حکیمه ادامه می دهد: دقایقی کوتاه خواب به سراغ من آمد و در همین موقع بود که حالت زایمان به نرجس دست داد و من به سبب حرکت نوزاد بیدار شدم، جامه را از روی او کنار زدم و دیدم که او اعضای سجده را به زمین گذاشته و در حال سجده است، او را در آغوش گرفتم و

همانا خدای متعال از آن هنگام که آدم را آفرید زمین را از حجت خدا خالی نگذاشته و نیز تا قیامت خالی نخواهد گذاشت، و به جهت حجت خدا از اهل زمین رفع بلا می شود، باران می بارد و برکات زمین خارج می گردد. با تعجب دیدم که او کاملاً پاکیزه است و از آثار ولادت چیزی بر او نمانده است. در این هنگام ابومحمد[امام حسن عسکری] ندا برآورد که: ای عمه! پسرم را نزد من بیاور. نوزاد را به سوی او بردم، آن حضرت دستانش را زیر ران ها و کمر او قرار داد و پاهای او را برسینه خود گذاشت، آنگاه زبانش را در دهان او کرد و دستانش را بر چشم ها و گوش ها و مفاصل او کشید و بعد از آن گفت: پسرم! سخن بگو و آن نوزاد زبان گشود و گفت: شهادت می دهم که خدایی جز خدای یکتا نیست و هیچ شریکی برای او وجود ندارد و شهادت می دهم که محمد9 فرستاده خداست. آنگاه بر امیرمؤمنان و سایر امامان درود فرستاد تا به نام پدرش رسید...14

بعد از تولد آن حضرت، امام حسن عسکری تعداد بسیار محدودی از یاران نزدیک خود را در جریان میلاد مهدی موعود قرار دادند و تعدادی دیگر از یاران آن حضرت نیز موّفق به دیدار آن مولود خجسته شدند.

امام حسن عسکری در نامه ای که به »احمدبن حسن بن اسحاق قمی« نگاشتند چنین مرقوم فرمودند:

برای ما فرزندی متولد شد، لازم است خبر تولد او را پنهان بداری و به هیچ کس از مردم بازگو نکنی، ما کسی را بر این تولد آگاه نمی کنیم جز خویشاوند نزدیک را به جهت خویشاوندی و دوست را به جهت ولایتش، دوست داشتیم خبر این تولد را به تو اعلام کنیم تا خداوند به جهت آن تو را مسرور سازد، همچنان که، مرا مسرور ساخت. والسلام

احمدبن اسحاق همچنین نقل می کند که: »خدمت امام عسکری شرفیاب شدم و می خواستم در مورد جانشین پس از او پرسش کنم و آن گرامی بدون آنکه سؤال کنم فرمود: ای احمد، همانا خدای متعال از آن هنگام که آدم را آفرید زمین را از حجت خدا خالی نگذاشته و نیز تا قیامت خالی نخواهد گذاشت، و به جهت حجت خدا از اهل زمین رفع بلا می شود، باران می بارد و برکات زمین خارج می گردد.

عرض کردم: ای پسر رسول خدا، امام و جانشین پس از شما کیست؟

آن حضرت با شتاب به درون خانه رفت و بازگشت، در حالی که پسری سه ساله، که رویی همانند ماه تمام داشت، بر دوش خویش حمل می کرد، فرمود: ای احمدبن اسحاق! اگر نزد خدای متعال و حجت های او گرامی نبودی، این پسرم را به تو نشان نمی دادم، همانا او همنام رسول خدا و هم کنیه اوست، او کسی است که زمین را از عدل و داد پر می سازد همچنان که از ظلم و جور پر شده باشد. ای احمدبن اسحاق مثل او در این امت مثل »خضر« و »ذوالقرنین« است، سوگند به خدا غایب می شود به طوری که در زمان غیبت او از هلاکت نجات نمی یابد مگر کسی که خداوند او را بر اعتراف به امامت وی ثابت قدم بدارد و موفق سازد که برای تعجیل فرج او دعا کند.

عرض کردم: سرور من، آیا نشانه ای دارد که دل من به آن اطمینان پیدا کند؟ در این هنگام آن پسر به عربی فصیح گفت: »منم بقیةالله در زمین، همانکه از دشمنان خدا انتقام می گیرد، ای احمدبن اسحاق پس از مشاهده عینی دنبال اثر نگرد...«15

صفات و خصائل

مرحوم شیخ عباس قمی در کتاب منتهی الامال در توصیف جمال دلارای امام عصر چنین می گوید:

همانا روایت شده که آن حضرت شبیه ترین مردم است به حضرت رسول9 در خَلق و خفلق. و شمایل او شمایل آن حضرت است. و آنچه جمع شده از روایات در شمایل آن حضرت، آن است که آن جناب ابیض [سفید] است که سرخی به او آمیخته و گندمگون است که عارض شود آن را زردی از بیداری شب و پیشانی نازنینش فراخ و سفید و تابان است و ابروانش به هم پیوسته و بینی مبارکش باریک و دراز که در وسطش فی الجمله انحدابی [برآمدگی] دارد و نیکورو است و نور رخسارش چنان درخشان است که مستولی شده بر سیاهی محاسن شریف و سر مبارکش، گوشت روی نازنینش کم است. بر روی راستش خالی است که پنداری ستاره ای است درخشان، »و علی رأسه فرق بین وَفْرتین کأنّه ألف بین واوین« میان دندان هایش گشاده است. چشمانش سیاه و سرمه گون و در سرش علامتی است، میان دو کتفش عریض است، و در شکم و ساق مانند جدّش امیرالمومنین است.

و وارد شده: »المهدی طاووس أهل الجنّة وجهفهف کالقمر الدرّی علیه جلابیب النور«؛ یعنی حضرت مهدی طاووس اهل بهشت است. چهره اش مانند ماه درخشنده است. بر بدن مبارکش جامه هایی است از نور. »علیه جیوب النور تتوقد بشعاع ضیاءالقدس«؛ بر آن جناب جامه های قدسیه و خلعت های نورانیه ربانیه است که متلألأ است به شعاع انوار فیض و فضل حضرت احدیت. و در لطافت و رنگ چون گل بابونه و ارغوانی است که شبنم بر آن نشسته و شدت سرخی اش را هوا شکسته و قدّش چون شاخه بان درخت بیدمشک یا ساقه ریحان [است]، »لیس بالطویل الشامخ و لا بالقصیر اللازق«؛ نه دراز بی اندازه و نه کوتاه بر زمین چسبیده. »بل مربوع القامة مدور الهامة«؛ قامتش معتدل و سر مبارکش مدور [است]. »علی خَدّه الأیمن خال کأنّه فتاة مسک علی رضراضة عنبر«؛ بر روی راستش خالی است که پنداری ریزه مشکی است که بر زمین عنبرین ریخته [است]. »له سمت مارأت العیون أقصد منه«؛ هیأت نیک و خوشی دارد که هیچ چشمی هیأتی به آن اعتدال و تناسب ندیده [است] صلّی اللّه علیه و علی آبائه الطاهرین.16

پی نوشت ها:

. ر. ک: الصدوق، محمد بن علی بن الحسین، همان، ص432.

شیعه، انتظار، وظایف منتظران

ابراهیم شفیعی سروستانی

عظمت وجودی و ابعاد مختلف شخصیت حضرت صاحب الامر، علیه السّلام، باعث شده است که در طول هزار و اندی سال که از غیبت کبری می گذرد، هر گروه از مردم بسته به گرایش های خاص اعتقادی، اجتماعی و فرهنگی که داشته اند، از دیدگاهی خاص به تحلیل شخصیت و تعیین جایگاه آن حضرت در عالم هستی بپردازند و هر گروه تنها درک و تصور خود از این موضوع را تصور درست و مطابق با واقع از شخصیت آن یگانه هستی تلقّی کنند. در این میان جمعی از اصحاب سیر و سلوک و رهروان طریق عرفان و معنا با طرح موضوع خلیفةاللَّه و انسان کامل و پرداختن به نقش حجت الهی در عالم هستی، تنها به جنبه فرا طبیعی آن وجود مقدس توجه کرده و از سایر جنبه ها غفلت ورزیدند.

گروهی دیگر از اصحاب شریعت توجه خود را تنها معطوف به جنبه طبیعی آن وجود مقدس ساخته و ضمن مطرح کردن نقشی که آن حضرت به عنوان امام و پیشوای مردم به عهده دارند هیچ گونه مسؤولیتی را در زمان غیبت متوجه مردم ندیدند و تنها تکلیف مردم را این دانستند که برای فرج آن حضرت دعا کنند تا خود بیایند و امور مردم را اصلاح کنند.

عده ای هم ضمن توجّه به جنبه فراطبیعی و طبیعی وجود مقدس حضرت حجّت، علیه السّلام، تمام همّ و غمّ خود را متوجّه ملاقات با آن حضرت ساخته و تنها وظیفه خود را این دانستند که با توسل به آن حضرت به شرف ملاقات با آن ذات اقدس نائل شوند. اما در این میان گروهی با در نظر گرفتن همه ابعادی که بدان ها اشاره شد، به طرح معنای درست انتظار پرداخته و درصدد تعیین وظیفه و نقش مردم در دوران غیبت برآمدند. در این دیدگاه، هم مسأله خلافت الهی انسان کامل مطرح است، هم به جایگاه و نقش مردم در قبال آن حضرت توجّه شده و هم وظیفه ای که مردم در دعا برای حفظ آن وجود مقدّس و تعجیل در ظهورش دارند از نظر دور داشته نشده است. شاید بتوان امام راحل امت، قدس سره، را به عنوان درخشان ترین چهره از گروه اخیر ذکر کرد. ایشان با صراحت به نقد و بررسی برداشت های مختلفی که از مسأله انتظار فرج وجود دارد، پرداخته و دیدگاه خاص خود را در این زمینه چنین مطرح ساختند: البته این پر کردن دنیا را از عدالت، این را ما نمی توانیم بکنیم، اگر می توانستیم می کردیم. اما، چون نمی توانیم بکنیم ایشان باید بیایند. ... اما ما باید فراهم کنیم کار را، فراهم کردن اسباب این است که کار را نزدیک بکنیم، کار را همچو بکنیم که مهیا بشود عالم برای آمدن حضرت، علیه السّلام، ... 2ایشان در جایی دیگر نیز درباره مفهوم »انتظار فرج« می فرمایند:

انتظار فرج، انتظار قدرت اسلام است و باید کوشش کنیم تا قدرت اسلام در عالم تحقق پیدا کند. و مقدمات ظهور ان شاءاللَّه تهیه شود.

3برای شناخت جایگاه و مفهوم انتظار در تفکر شیعی برخی از روایاتی را که در این زمینه وارد شده است مورد بررسی قرار می دهیم تا روشن شود که:

در تفکّر شیعی، انتظار موعود، به عنوان یک اصل مسلّم اعتقادی مطرح بوده و در بسیاری از روایات بر ضرورت انتظار قائم آل محمد، علیهم السلام، تصریح شده است، که از جمله می توان به روایات زیر اشاره کرد: 1. محمد بن ابراهیم نعمانی در کتاب الغیبة روایت کرده است که روزی امام صادق، علیه السّلام، خطاب به اصحاب خود فرمودند: آیا شما را خبر ندهم به آنچه خدای، صاحب عزت و جلال، هیچ عملی را جز به آن از بندگان نمی پذیرد؟ گفتم: چرا. فرمود: گواهی دادن به اینکه هیچ شایسته پرستشی جز خداوند نیست و اینکه محمد [صلّی اللّه علیه وآله] بنده و فرستاده او است، و اقرار کردن به آنچه خداوند به آن امر فرموده، و ولایت ما، و بیزاری از دشمنانمان - یعنی خصوص امامان - و تسلیم شدن به آنان، و پرهیزکاری و تلاش و مجاهدت و اطمینان و انتظار قائم، علیه السّلام. 42. ثقة الاسلام کلینی در کتاب الکافی روایت می کند که روزی مردی بر حضرت ابوجعفر امام باقر، علیه السّلام، وارد شد و صفحه ای در دست داشت؛ حضرت باقر، علیه السّلام، به او فرمود: این نوشته مناظره کننده ای است که پرسش دارد از دینی که عمل در آن مورد قبول است. آن مرد عرض کرد: رحمت خداوند بر تو باد همین را خواسته ام. پس حضرت ابوجعفر باقر، علیه السّلام، فرمود: گواهی دادن به اینکه خدا یکی است و هیچ شریکی برای او وجود ندارد، و این که محمد بنده و رسول او است، و این که اقرار کنی به آنچه از سوی خداوند آمده، و ولایت ما خاندان و بیزاری از دشمنان ما، و تسلیم به امر ما، و پرهیزکاری و فروتنی، و انتظار قائم ما، که ما را دولتی است که هر وقت خداوند بخواهد آن را خواهد آورد. 53. شیخ صدوق در کتاب کمال الدین از »عبدالعظیم حسنی« روایت می کند که:

روزی بر آقایم محمدبن علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بن ابی طالب، علیهم السلام، وارد شدم و می خواستم که درباره قائم از آن حضرت سؤال کنم که آیا همان مهدی است یا غیر او پس خود آن حضرت آغاز سخن کرد و به من فرمود:

ای ابوالقاسم! بدرستی که قائم از ماست و او است مهدی که واجب است در [زمان] غیبتش انتظار کشیده شود و در [زمان] ظهورش اطاعت گردد، و او سومین [امام] از فرزندان من است. 6روایات یاد شده و بسیاری روایات دیگر - که در این مجال فرصت طرح آنها نیست - همگی بر لزوم انتظار حضرت قائم در دوران غیبت دلالت می کند، امّا حال باید دید که انتظار که این همه بر آن تأکید شده و یکی از شرایط اساسی اعتقاد اسلامی شمرده می شود - چه فضیلتی دارد و در کلام معصومین، علیهم السلام، از چه جایگاهی برخوردار است. 2. فضیلت انتظار

در روایات اسلامی آنچنان مقام و منزلتی برای منتظران موعود برشمرده شده که گاه انسان را به تعجب وا می دارد که چگونه ممکن است عملی که شاید در ظاهر ساده جلوه کند از چنین فضیلتی برخوردار باشد. البته توجه به فلسفه انتظار و وظایفی که برای منتظران واقعی آن حضرت بر شمرده شده، سرّ این فضیلت را روشن می سازد.

در اینجا به پاره ای از فضائلی که برای منتظران قدوم، حضرت بقیةالله الأعظم بر شمرده شده، اشاره می کنیم: 1. از پیامبر گرامی اسلام، صلّی اللَّه علیه وآله، روایت شده است که فرمودند:

برترین عبادت ها انتظار فرج است.

برترین جهاد امت من انتظار فرج است. 83. مرحوم مجلسی در کتاب بحارالانوار از امیرالمؤمنین، علیه السّلام، نقل می کند که آن حضرت فرمودند:

منتظر فرج باشید و از رحمت خداوند ناامید نشوید. بدرستی که خوشایندترین اعمال نزد خداوند، صاحب عزّت و جلال، انتظار فرج است. 94. شیخ صدوق در کتاب کمال الدین از امام صادق، علیه السّلام، روایت کرده که آن حضرت به نقل از پدران بزرگوارشان - که بر آنها درود باد - فرمود:

منتظر امر (حکومت) ما، بسان آن است که در راه خدا به خون خود غلتیده باشد.

خوشا به حال شیعیان قائم ما که در زمان غیبتش چشم به راه ظهور او هستند و در هنگام ظهورش فرمانبردار او، آنان اولیاء خدا هستند، همان ها که نه ترسی برایشان هست و نه اندوهگین شوند.

11

هر کس از شما بمیرد در حالی که منتظر این امر باشد همانند کسی است که با حضرت قائم، علیه السّلام، در خیمه اش بوده باشد. سپس حضرت چند لحظه ای درنگ کرده، آنگاه فرمود: نه، بلکه مانند کسی است که در خدمت آن حضرت شمشیر بزند. سپس فرمود: نه، به خدا همچون کسی است که در پیشگاه رسول خدا، صلّی اللّه علیه وآله، شهید شده باشد.12 چرا این همه فضیلت؟

با مشاهده روایات یاد شده ممکن است برای بسیاری این پرسش پیش آید که چرا انتظار از چنین فضیلت برجسته ای برخودار است؟ برای رسیدن به پاسخ مناسبی برای این پرسش چند نکته اساسی را باید مورد توجه قرار داد:

امام علی، علیه السلام، در همین زمینه می فرماید:

ارزش مرد به اندازه همت اوست. 13پس از این مقدمه می توان گفت که چون انسان منتظربرترین و ارزشمندترین آمال و آرزوهای ممکن را داراست، به طور طبیعی از بهترین و والاترین ارزش ها نیز برخوردار است. توضیح اینکه آرزوی نهایی انسان منتظر، حاکمیت نهایی دین خدا و مذهب اهل بیت، علیهم السلام، بر سراسر جهان، استقرار حکومت صالحان و مستضعفان در سراسر گیتی، کوتاه شدن دست ظالمان و مستکبران از گوشه گوشه جهان، برقراری نظام قسط و عدالت بر پهنه زمین و گسترش امنیت و رفاه در جای جای کره خاک است؛ یعنی آرزویی که از ابتدای تاریخ تاکنون و در زمان هیچ پیامبری محقق نشده است. قطعاً چنین آرزوی بلندی از ارزش و فضیلتی وصف ناپذیر برخوردار است. البته به شرط آنکه »منتظر« به تناسب آرزوی بلند خود از تلاش و کوشش برای تحقق هر چه زودتر این آرزو کوتاهی نکند. 3. انتظار عامل پویایی و سازندگی فرد و اجتماع: چنانکه از مطالب بعدی و در بحث از وظایف منتظران روشن خواهد شد، انتظار نقش مهمی در سازندگی، پویایی و اصلاح فرد و جامعه در زمان غیبت دارد، و اگر انسان منتظر به وظایفی که برای او برشمرده شده عمل کند به الگوی مطلوب انسان دیندار دست می یابد و از جایگاه و مرتبه والایی برخوردار می شود. به عبارت دیگر انسان منتظر با رعایت همه شرایط انتظار به همان شأن و منزلتی که مورد انتظار دین اسلام است، رسیده و به بالاترین نقطه کمال نائل می شود. با توجه به نکات بالا به رمز فضائل بی شماری که برای منتظران برشمرده شد واقف می شویم و بدرستی درمی یابیم که چرا انسان منتظر از نظر اسلام از چنین مقام و مرتبه بلندی برخوردار است. 3. وظایف منتظران

در مورد وظایف و تکالیف شیعیان در دوران غیبت سخن های بسیاری گفته شده است و حتی در بعضی از کتاب ها، از جمله کتاب مکیال المکارم فی فوائد الدعاء للقائم تا هشتاد وظیفه برای منتظران قدوم خاتم اوصیاء حضرت بقیةاللّه، ارواحنا له الفداء، بر شمرده شده است.

14اما، از آنجا که تبیین همه وظایفی که شیعیان در عصر غیبت بر عهده دارند در این محدوده نمی گنجد، به تعدادی از مهمترین این وظایف اشاره می کنیم: 1 - 3. شناخت حجت خدا و امام عصر، علیه السّلام

اولین و مهمترین وظیفه ای که هر شیعه منتظر بر عهده دارد کسب معرفت نسبت به وجود مقدس امام و حجت زمان خویش است. این موضوع تا بدان درجه از اهمیت قرار دارد که در روایات بسیاری که به طریق شیعه و اهل سنّت از پیامبر گرامی اسلام، صلّی اللّه علیه وآله، و ائمه معصومین، علیهم السلام، نقل شده، آمده است:

هر کس بمیرد و امام زمانش را نشناسد، به مرگ جاهلی مرده است. 15و در روایت دیگری که مرحوم کلینی از امام محمد باقر، علیه السلام، نقل می کند آمده است:

هر کس در حالی که امامی نداشته باشد بمیرد، مردنش مردن جاهلیت است و هر آنکه در حال شناختن امامش بمیرد پیش افتادن و یا تأخیر این امر [دولت آل محمد، علیهم السّلام] او را زیان نرساند و هر کس بمیرد در حالی که امامش را شناخته همچون کسی است که در خیمه قائم [علیه السّلام] با آن حضرت باشد. 16توجه به مفاد دعاهایی که خواندن آنها در عصر غیبت مورد تأکید قرار گرفته است، نیز ما را به اهمیت موضوع شناخت حجت خدا رهنمون می سازد؛ چنانکه در یکی از دعاهای معروف و معتبری که شیخ صدوق آن را در کتاب کمال الدین نقل کرده، می خوانیم:

بار الها! خودت را به من بشناسان که اگر خودت را به من نشناسانی پیغمبرت را نخواهم شناخت. بارالها! پیغمبرت را به من بشناسان که اگر پیغمبرت را به من نشناسانی حجت تو را نخواهم شناخت. بارالها! حجت خود را به من بشناسان که اگر حجتت را به من نشناسانی از دینم گمراه می گردم. خداوندا! مرا به مرگ جاهلیت نمیران و دلم را [از حق] پس از آنکه هدایتم فرمودی منحرف مگردان... 17امام صادق، علیه السلام، در مورد کمترین حد معرفت امام می فرماید:

کمترین حد معرفت به امام آن است که [بدانی] امام مساوی با پیامبر، صلّی اللَّه علیه وآله، است مگر در درجه نبوت. امام، وارث پیامبر است و همانا اطاعت از او اطاعت از خدا و رسول خداست و باید در هر امری تسلیم او بود و به سخن و فرمان او عمل کرد... 18مؤلف کتاب ارزشمند مکیال المکارم مراد و مقصود از »معرفت امام« را، که در روایت های یادشده بر آنها تأکید شده است، چنین توضیح می دهند:

بدون تردید مقصود از شناختی که امامان ما - که درودها و سلام های خداوند برایشان باد - تحصیل آن را نسبت به امام زمانمان امر فرموده اند، این است که ما آن حضرت را آنچنانکه هست بشناسیم؛ به گونه ای که این شناخت سبب در امان ماندن ما از شبهه های ملحدان و مایه نجاتمان از اعمال گمراه کننده مدعیان دروغین باشد، و این چنین شناختی جز به دو امر حاصل نمی گردد: اول، شناختن شخص امام، علیه السّلام، به نام و نسب، و دوم، شناخت صفات و ویژگی های او و به دست آوردن این دو شناخت از اهم واجبات است. 19البته امر دومی که در کلام یادشده بدان اشاره شده، در عصر ما از اهمیت بیشتری برخوردار بوده و در واقع این نوع شناخت است که می تواند در زندگی فردی و اجتماعی منتظران منشأ اثر و تحول باشد؛ زیرا اگر کسی بحقیقت به صفات و ویژگی های امام عصر، علیه السّلام، و نقش و جایگاه آن حضرت در عالم هستی و فقر و نیاز خود نسبت به او واقف شود، هرگز از یاد و نام آن حضرت غافل نمی شود. نکته ای که در اینجا باید در نظر داشت این است که شناخت امام زمان، علیه السلام، از شناخت دیگر امامان معصوم، علیهم السلام، جدا نیست و اگر کسی به طور کلی به شأن و جایگاه ائمه هدی واقف شد، صفات و ویژگی های آنها را شناخت و به مسؤولیت خود در برابر آنها پی برد، قطعاً نسبت به امام عصر، علیه السلام، نیز به شناختی شایسته می رسد. بهترین راه برای پی بردن به مراتب و مقامات بلند امامان معصوم شیعه به طور کلی و امام عصر، علیه السلام، به طور خاص، مطالعه و تأمل در کتاب هایی است که در این زمینه نگاشته شده است که از جمله می توان به کتاب های زیر اشاره کرد: الکافی، محمدبن یعقوب کلینی (ج1، کتاب الحجة)، کتاب الغیبة، محمد بن ابراهیم نعمانی، کتاب الغیبة، ابوجعفر محمدبن الحسن معروف به شیخ طوسی، کمال الدین و تمام النعمة، محمدبن علی بن الحسین معروف به شیخ طوسی، بحارالانوار، مولی محمدباقر مجلسی (ج51، 52 و 53). بحمدالله همه این کتاب ها به فارسی ترجمه شده و در دسترس همگان است. خواندن زیارت »جامعه کبیره« و تأمل و تدبّر در اوصافی که در این زیارت برای ائمه معصومین، علیهم السلام، نقل شده نیز در حصول معرفت نسبت به مقام و جایگاه امام در عالم هستی بسیار مؤثر است. البته باید توجه داشت که شناخت و معرفت حقیقی نسبت به حجت خدا تنها با مطالعه کتاب حاصل نمی شود و در این راه باید از عنایات حضرت حق نیز مدد جوییم و - همچنانکه در دعایی که پیش از این بدان اشاره کردیم، ملاحظه شد - از درگاه الهی نیز توفیق شناخت حجتش را درخواست کنیم، تا بدین وسیله از گمراهی و سرگردانی نجات یابیم. این موضوع را از روایتی که مرحوم کلینی از »محمد بن حکیم« نقل کرده، می توان استفاده کرد. در این روایت آمده است:

از ابی عبداللّه (امام جعفر صادق)، علیه السّلام، پرسیدم: معرفت ساخته کیست؟ فرمود: از ساخته های خداوند است و برای بندگان نقشی در حصول معرفت نیست. 20شاید بتوان گفت که شناخت نشانه ها و علائم ظهور نیز یکی از فروع شناخت امام عصر، علیه السلام، است؛ زیرا شناخت دقیق نشانه ها و علائم ظهور موجب می گردد که انسان فریب مدعیان دروغین مهدویت را نخورد و در دام شیّادانی که ادعای »مهدی« بودن دارند نیفتد. توضیح اینکه برای ظهور منجی آخرالزمان نشانه ها و علائم حتمی و تردیدناپذیری برشمرده شده که با مشاهده آنها می توان به حقانیت آن منجی و اینکه او واقعاً همان امام منتظر؛ یعنی امام مهدی، علیه السلام، است پی برد.

بنابراین بر همه منتظران لازم است که پس از شناخت کامل امام عصر، علیه السلام، به مطالعه و شناسایی علائم و نشانه های ظهور نیز بپردازند. برای آشنایی با نشانه های ظهور نیز علاوه بر کتاب هایی که در بالا بدانها اشاره شد می توان به کتاب های زیر مراجعه کرد: نوائب الدهور فی علائم الظهور، سیدحسن میرجهانی، عصر ظهور، علی کورانی، روزگار رهایی، کامل سلیمان، ترجمه علی اکبر مهدی پور و نشانه های ظهور او، محمد خادمی شیرازی.

2 - 3. پیراستگی از بدی ها و آراستگی به خوبی ها

وظیفه مهم دیگری که هر شیعه منتظر بر عهده دارد پیراستن خود از خصایص ناپسند و آراستن خود به اخلاق نیکو است، چنانکه در روایتی که از امام صادق، علیه السّلام، نقل شده، آمده است:

هر کس دوست می دارد از یاران حضرت قائم، علیه السّلام، باشد باید که منتظر باشد و در این حال به پرهیزکاری و اخلاق نیکو رفتار نماید، در حالی که منتظر است، پس چنانچه بمیرد و پس از مردنش قائم، علیه السّلام، به پاخیزد، پاداش او همچون پاداش کسی خواهد بود که آن حضرت را درک کرده است، پس کوشش کنید و در انتظار بمانید، گوارا باد بر شما [این اجر] ای گروه مشمول رحمت خداوند!21 امام عصر، علیه السلام، نیز با توجه به ناگهانی بودن امر ظهور همه شیعیان را در زمان غیبت به انجام اعمال پسندیده و دوری از اعمال ناپسند فراخوانده، می فرماید:

پس هر یک از شما باید آنچه را که موجب دوستی ما می شود، پیشه خود سازد و از هر آنچه موجب خشم و ناخشنودی ما می گردد، دوری گزیند؛ زیرا فرمان ما به یکباره و ناگهانی فرامی رسد و در آن زمان توبه و بازگشت برای کسی سودی ندارد و پشیمانی از گناه کسی را از کیفر ما نجات نمی بخشد. 22موضوع تهذیب نفس و دوری گزیدن از گناهان و اعمال ناشایست، به عنوان یکی از وظایف منتظران در عصر غیبت، از چنان اهمیتی برخوردار است که در توقیع شریفی که از ناحیه23مقدسه حضرت صاحب الامر به مرحوم شیخ مفید، رضی اللّه عنه، صادر گردیده، اعمال ناشایست و گناهانی که از شیعیان آن حضرت سر می زند، یکی از اسباب و یا تنها سبب طولانی شدن غیبت و دوری شیعیان از لقای آن بدر منیر شمرده شده است:

... پس تنها چیزی که ما را از آنان (شیعیان) پوشیده می دارد، همانا چیزهای ناشایستی است که از ایشان به ما می رسد و خوشایند ما نیست و از آنان انتظار نمی رود. 24باید توجه داشت که ما تنها زمانی می توانیم خود را منتظر امام عدالت گستر و پیرو او بدانیم که در زندگی فردی و اجتماعی خود، راه و روش مورد نظر او را اجرا کنیم. چنانکه در نامه امیرالمؤمنین علی، علیه السلام، خطاب به عثمان بن حنیف، فرماندار بصره آمده است:

آگاه باش که هر پیروی را پیشوایی است که پی وی را پوید و از نور دانش او روشنی جوید، بدان که پیشوای شما بسنده کرده است از دنیای خود به دو جامه فرسوده و دو قرصه نان را خوردنی خویش نموده. بدانید که شما چنین نتوانید کرد. لیکن مرا یاری کنید به پارسایی و کوشیدن و پاکدامنی و درستی ورزیدن. 25برخی منابع که با مطالعه آنها می توان به الگوی مطلوب برای اخلاق و رفتار مورد نظر ائمه معصومین، علیهم السلام، دست یافت عبارتند از:

انسان با مداومت بر خواندن این دعاها و سعی و تلاش در به کار بستن آنچه در آنها آمده است، می تواند به وضعیت ماهنامه موعود شماره 28 پی نوشت ها:

َّ 1. صحیفه نور (مجموعه رهنمودهای امام خمینی، قدس سره)، ج 20، ص 198 - 199.

34 »مرابطه« چنانکه فقها در کتاب جهاد گفته اند، این است که شخص مؤمن برای جلوگیری از هجوم و نفوذ مشرکان و کافران در مرزهای کشور اسلامی و یا هر موضعی که از آن احتمال بروز حمله ای علیه مسلمانان می رود، به حال آماده باش و در کمین به سر برد.(ر.ک: النجفی، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج21، ص39.)این عمل در زمان غیبت امام معصوم، علیه السّلام، مستحب بوده و فضیلت های بسیاری برای آن بر شمرده شده است، چنانکه در روایتی که به طریق اهل سنت از رسول گرامی اسلام، صلّی اللّه علیه وآله، نقل شده آمده است:

رفباطف یَوْمف وَ لَیْلَةف خَیْرٌ مفنْ صفیامف شَهْرف وَ قفیامفهف، وَ إفنْ ماتَ مفرابفطاً جَرَی عَلَیْهف عَمَلفهف وَ أَجْری عَلَیْهف رفزْقفهف وَ اَمفنَ مفنَ الففتَّانف.

یک شبانه روز مرابطه (مرزداری) در راه خدا از اینکه شخص یک ماه روزها روزه باشد و شب ها به عبادت قیام نماید ثوابش بیشتر است. پس هر گاه در این راه بمیرد عملی که انجام می داده بر او جریان خواهد یافت، و روزیش بر او جاری خواهد شد و از فرشته ای که در قبر مرده ها را امتحان می کند ایمن خواهد ماند. (البرهان، علاءالدین علی المتقی، کنزالعمّال فی سنن الأقوال و الأفعال، ج4، ص284، ح10509)

اما در مورد اینکه حداقل و حداکثر زمان مرابطه چه اندازه است باید گفت که: حداقل زمان مرابطه سه روز و حداکثر آن چهل روز است؛ زیرا اگر از این مقدار بیشتر شود دیگر بر آن صدق مرابطه نکرده و جهاد شمرده می شود و شخص هم از ثواب جهادکنندگان برخوردار می شود. (ر. ک: النجفی، محمد حسن، همان، ج21، ص42-41)