مشخصات کتاب

سرشناسه : لباف علی ۱۳۵۳ - عنوان و نام پدیدآور : زخم آتش احراق بیت فاطمه علیهاالسلام درمنابع اهل سنت به اهتمام علی لباف

مشخصات نشر : تهران منیر ۱۳۸۵.

مشخصات ظاهری : ۶۲ ص.

شابک : ۶۵۰۰ ریال 978-964-539-006-6:

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : چاپ دوم.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

عنوان دیگر : احراق بیت فاطمه علیهاالسلام درمنابع اهل سنت موضوع : فاطمه زهرا (س)، ۸؟ قبل از هجرت - ۱۱ق -- تعقیب و ایذاء

موضوع : فاطمه زهرا (س)، ۸؟ قبل از هجرت - ۱۱ق -- نظر اهل سنت

رده بندی کنگره : BP۲۷/۳ /ت ۷ل ۲ ۱۳۸۵

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۷۳

شماره کتابشناسی ملی : م ۸۵-۷۳۷۳

دورنمای مطالب

پیشگفتار

گفتار یکم:بررسی استناد ماجرای تهدید به احراق

ثبت ماجرای(تهدید بیت فاطمه«علیهاالسّلام»به احراق)در سایر منابع اهل سنّت

کتاب«الإمامه و السیاسه»نوشته«ابن قُتَیبَه دِینَوَری»است

تصریحات اهل سنّت به صحّت انتساب کتاب«الإمامه و السیاسه»به«ابن قُتَیبَه»

1-تصریح«ابوبکر بن العربی»

2-تصریح«نجم الدین عمر بن محمّد مکّی»

3-تصریح«قاضی ابوعبدالله تنوزی»

4-تصریح«ابن حَجَرهیتمی»

5-تصریح«ابن خلدون»

6-تصریح«تقی الدین فاسی مکّی»

7-تصریح«شاه سلامه الله»

تصریحات محقّقان مُعاصر عرب به صحّت انتساب کتاب«الإمامه و السیاسه»به«ابن قُتَیبَه»

1-تصریح«فرید وجدی»

2-تصریح«عمر رضا کحاله»

مهّم ترین دلایل مخالفان انتساب کتاب«الإمامه و السیاسه»به«ابن قُتَیبَه»

پاسخ به محورهای چهارگانه

گفتار دوم:بررسی دلالت ماجرای تهدید به احراق

آشنایی با عقاید مذهبی«ابن قُتَیبَه دِینَوَری»

نکات راهگشا در تحلیل اندیشه های«ابن قُتَیبَه»

نکته یکم

نکته دوم

نکته سوم

نکته چهارم

فرازهایی از عقاید«اهل حدیث»

1-عقیده صریح و بیپروا به تجسیم و تشبیه خداوند!

2-تقدیرگرایی به مفهوم جبری آن!

3-فضیلت خلفای چهارگانه به ترتیب خلافت آنها!

4-عدالت همه صحابه!

5-وجوب اطاعت از سلطان جائر!

دستیابی به شخصیّت مذهبی«ابن قُتَیبَه»

1-دیدگاه«ذهبی»

2-دیدگاه« ابن حَجَرعَسقلانی»

جمع بندی

انگیزه ثبت سندی حاکی از(تهدید بیت فاطمه«علیهاالسّلام»به احراق)توسّط«ابن قُتَیبَه»چیست؟

الف)در مسیر پاسخگویی

سیری در مطالب مندرج در کتاب«الإمامه و السیاسه»

سیر یکم

سیر دوم

سیر سوم

سیر چهارم

سیر پنجم

ب)نتیجه گیری

سایر مورخین سنّی که ماجرای«تهدید به احراق»را ثبت نموده اند

چرا مؤلّف کتاب«الإمامه و السیاسه»از(آتش زدن درب خانه فاطمه«علیهاالسّلام»)سخنی به میان نمی آورد؟

الف)در مسیر پاسخگویی

تبیین پرسش

یادآوری انگیزه مؤلّف کتاب،از ثبت سند حاکی از(تهدید بیت فاطمه«علیهاالسّلام»به احراق)

نمونه هایی از تلاش مؤلّف کتاب،برای صیانت از این انگیزه

معیار مؤلّف کتاب،برای ثبت یا کتمان حوادث فاطمیّه

ب)نتیجه گیری

جستجو برای کشف اسناد حاکی از(آتش زدن درب خانه فاطمه«علیهاالسّلام»)در منابع اهل سنّت

الف)قرائن آتش زدن درب خانه فاطمه«علیهاالسّلام»

نقل«بَلاذری»

نقل«ابوالفداء»

نقل«ابن عبد ربّه»

ب)نشانه هایی از اسناد آتش زدن درب خانه فاطمه«علیهاالسّلام»

نقل«ابن ابی الحدید»

جمع بندی و نتیجه گیری

نقل«مسعودی»

ثبت سند حاکی از(ضرب و جرح حضرت زهراعلیهاالسّلام»)توسّط«ابن قُتَیبَه»و حذف آن از کتاب«المعارف»

نقل«ابن شهر آشوب مازندرانی»

نقل«گنجی شافعی»

خاتمه

و آنگاه که تعصّب،دیده عقل را نابینا میکند

*آغاز مطالب

پیش گفتار

«عبد العزیز نعمانی»در نقد اسناد و مدارک تاریخی حاکی از به شهادت رسیدن حضرت فاطمه زهرا«علیهاالسّلام»مینویسد:

«یکی دیگر از راویان این داستان، ابن قتیبه، عبداللهبن مسلم دینوری است که در کتاب الإمامه و السیاسه میگوید:

ابوبکر درباره گروهی که از بیعت با او خودداری کرده و پیرامون علی گرد آمده بودند،پرسید و عمر را پیش آنان فرستاد.

عمر به خانه علی آمد و آنان را آواز داد ولی آنان بیرون نیامدند،پس عمر هیزم خواست و گفت:

سوگند به آن که جان عمر در دست اوست، اگر بیرون نیایید،خانه را با هر که در آن است به آتش خواهم کشید.

به او گفتند:اگر فاطمه در آنجا باشد چه؟

گفت:حتی اگر او در آنجا باشد.

پس همه جز علی بیرون آمدند و بیعت کردند.⁽¹⁾.

برخی با استناد از کتاب الإمامه و السیاسه که به زعم آنان نویسنده آن ابن قتیبه دینوری که مسلک سنی داشته،سعی نمودهاند تا از این طریق شهادت حضرت فاطمه به اثبات برسانند، در حالی که در این استناد دو اشکال وجود دارد.

اول آن که از روایت الإمامه و السیاسه چنین بر می آید که حضرت عمر صرفاً به تهدید بسنده نمود و مخالفان را متقاعد ساخت تا بیعت نمایند و در جهت سوزاندن خانه حضرت فاطمه و حمله به آن بانوی گرامی هیچگونه اقدامی ننمود.

دوم آن که کتاب الإمامه و السیاسه تألیف ابن قتیبه دینوری نمی باشد و علما در انتساب آن به ابن قتیبه دینوری تردید دارند.»!⁽²⁾.

در این نوشتار،سعی داریم تا به اختصار،به بررسی ادعاهای«عبد العزیز نعمانی»درباره«استناد و دلالتِ»این مدرک مهم تاریخی

بپردازیم.

گفتار یکم

بررسی استناد ماجرای تهدید به احراق

ثبت ماجرای(تهدید بیت فاطمه«علیهاالسّلام»به احراق)در سایر منابع اهل سنّت

قبل از آن که به بررسی استناد کتاب«الإمامه و السیاسه»به«ابن قُتَیبَه»بپردازیم،این نکته مهم را یادآور میشویم که:

ثبت و ضبطِ(تهدید عمر مبنی بر،به آتش کشیدن خانه فاطمه«علیهاالسّلام»)تنها به کتاب«الإمامه و السیاسه»اختصاص نداشته وتصریحات حاکی از صحّت وقوع این ماجرا را در سایر منابع معتبر مکتب خلفا نیز میتوان مشاهده نمود.

جالب تر آن که این تصریحات،در منابع و مآخذی مندرج می باشند که جای هیچگونه تردیدی در انتساب آنها به نویسندگانشان وجودندارد.

برخی از این منابع عبارت اند از:

1- «أنساب الأشراف»(تألیف:بَلاذری،متوفّای279)،ج1،ص586،رقم1184،چاپ مصر.

2-«تاریخ الاُمم و الملوک»(تألیف:طبری،متوفّای310)،ج2،ص443،چاپ بیروت.

3-«العقد الفرید»(تألیف:ابن عبد ربّه،متوفّای328)،ج5،ص13-14،چاپ بیروت،1404ق(=ج3،ص64،چاپ مصر،1353

ق.)

4-

«المختصر فی أخبار البشر»(تألیف:ابو الفداء،متوفّای732)،ج1،ص156،چاپ بیروت(=ج1،ص165،چاپ مصر.)

همان طور که ملاحظه می فرمایید،ثبت و ضبطِ(تهدید عمر مبنی بر احراق بیت فاطمه«علیهاالسّلام»)«الإمامه و السیاسه»اختصاص نداشته و با استناد به منابع فوق می توان گفت:

جای هیچ شکّی در(تهدید عمر مبنی بر،به آتش کشیدن خانه فاطمه«علیهاالسّلام»)وجود ندارد و وقوع این ماجرا،از حوادث قطعی وتردید ناپذیر در تاریخ اسلام می باشد.

کتاب«الإمامه و السیاسه»نوشته«ابن قُتَیبَه دِینَوَری»است

اشاره

این کتاب،بارها با نام مؤلّف آن،یعنی«ابن قُتَیبَه دِینَوَری،متوفّای276»در مصر و سایر کشورها به چاپ رسیده است.

علاوه بر این،بسیاری از علمای اهل سنّت به تألیف این کتاب توسّط«ابن قُتَیبَه»و صحّت انتساب آن به وی،تصریح نموده اند.

برخی تصریحات اهل سنّت به صحّت انتساب کتاب«الإمامه و السیاسه»به«ابن قُتَیبَه»بدین شرح میباشد:

1-

«ابوبکربن العربی»در کتاب«العواصم من القواصم»صفحه248.

2-

«نجم الدین عمربن محمّد مکّی»مشهور به«ابن فهد»در کتاب«إتحاف الوری بأخبار ام القری»،ذیل حوادث سال93قمری.

3-

«قاضی ابوعبدالله تنوزی»معروف به«ابن شباط»درکتاب«الصله السمطیّه»،فصل دوم،باب34.

4-

«ابن حَجَر هیتمی»درکتاب«تطهیر الجنان و اللسان»،صفحه72.

5-

«ابن خلدون»در کتاب«العبر و دیوان المبتداء و الخبر»معروف به«تاریخ ابن خلدون»،جلد دوم،صفحه166.

6-

«تقی الدین فاسی مکّی»در کتاب«العقد الثمین»،جلد ششم،صفحه72.

7-

«شاه سلامه الله»در کتاب«معرکه الآراء»،صفحه126.

اظهارات شخصیّت های فوق-که همگی از بزرگان اهل سنّت می باشند-مؤیّد صحّت انتساب کتاب«الإمامه و السیاسه»به«ابن قُتَیبَه»می باشد.

همچنین برخی از محقّقان مُعاصر عرب نیز به تألیف این کتاب توسّط«ابن قُتَیبَه»تصریح نموده اند.

برخی تصریحات محقّقان مُعاصر عرب به صحّت انتساب کتاب«الإمامه و السیاسه»به«ابن قُتَیبَه»بدین شرح می باشد:

1-

«فرید وجدی»درکتاب«دائرة المعارف القرن العشرین»،جلد دوم،صفحه749وصفحه754.

2-

«عمر رضا کحاله»در کتاب«معجم المؤلّفین»،جلد دوم،صفحه297.

مهّم ترین دلایل مخالفان انتساب کتاب«الإمامه و السیاسه»به«ابن قُتَیبَه»را در چهار محور میتوان گردآوری نمود:⁽¹⁾

محور یکم)

مؤلّف در متن کتابش از بانویی نقل قول کرده است که در سال92قمری شاهد فتح اندلس بوده است؛و این مطلب با سال حیات«ابن قُتَیبَه»سازگاری ندارد!

محور دوم)

مؤلّف در متن کتابش از«ابو لیلی»نقل قول کرده است؛در حالی که وی به سال148قمری قاضی کوفه بوده است؛و این مطلب با سال حیات«ابن قُتَیبَه»سازگاری ندارد!

محور سوم)

در متن کتاب آمده است که مؤلّف آن در شهر دمشق بوده است؛در حالی که«ابن قُتَیبَه»ازشهر بغداد جز به شهر«دینَور»نرفته است!

محور چهارم)

مؤلّف در کتابش از حمله«موسی بن نصیر»به مراکش یاد میکند؛در حالی که این شهر در سال454قمری بنا شده است؛و این مطلب با سال حیات«ابن قُتَیبَه»سازگاری ندارد!

پاسخ به محورهای چهارگانه

اشاره

پاسخ به محورهای چهارگانه⁽²⁾.

پاسخ به محور یکم)

در سند،نام برخی از افراد ساقط شده است؛چنانچه در برخی نسخه های کتاب،عبارت«ذَکَروا»به چشم میخورد.

پاسخ به محور دوم)

روش«ابن قُتَیبَه»چنین بوده است که مطالب را بی واسطه از«ابن ابی لیلی»نقل می نموده است؛چنانچه در تألیف کتاب« المعارف»هم همین رویّه را به کار برده است.

پاسخ به محور سوم)

از مطالعه دقیق کتاب می توان دریافت که در آن،هیچ اشاره صریحی مبنی بر اقامت مؤلّف آن در شهر دمشق،به چشم نمی خورد.

پاسخ به محور چهارم)

در چاپ سال1331نامی از مراکش نیامده است و تنها نام«مغرب»به چشم می خورد.

به احتمال زیاد،«گاینگوس،خاورشناس اسپانیایی»در تشخیص قلمرو حکومت«موسی بن نصیر»دچار اشتباه گردیده و نام«مراکش»را به متن کتاب افزوده است.

آیا کتاب«الإمامه و السیاسه»تألیف«ابن حَزْم اندلسی،متوفّای456»⁽¹⁾

اهل سنّت، معتزله،مُرجئه،شیعه و خوارج.

از دیدگاه«ابن حَزْم»همه این فرقه ها گمراهند جز«اهل سنّت»که وی آنان را«اهل الحق»و جز ایشان را«اهل البدعه»می نامد.(ر.ک:الفِصَل،ج2،ص106-107)

.است؟

جالب است که«جبرائیل جبور»پس از رد ادلّه مخالفین انتساب کتاب«الإمامه و السیاسه»به«ابن قُتَیبَه»،با استناد به کتاب«الذخیره فی محاسن أهل الجزیره»(تألیف:ابن بسّام)می نویسد:

مؤلّف کتاب«الإمامه و السیاسه»،«ابن حَزْم»می باشد!

در نقد ادعای فوق،به طرح یک پرسش اکتفا مینماییم:

چرا«قاضی ابوبکربن العربی،متوفّای543»که با«ابن حَزْم»مُعاصر بوده و آثار وی را به خوبی می شناخته است،«به صراحت»کتاب«الإمامه و السیاسه»به«ابن قُتَیبَه»نسبت داده است؟⁽¹⁾.

گفتار دوم

بررسی دلالت ماجرای تهدید به احراق

جهت بررسی دلالت سند تاریخی مندرج درکتاب«ابن قُتَیبَه»-که از(تهدید عمر مبنی بر سوزاندن خانه فاطمه«علیهاالسّلام»)سخن به میان می آورد-نخست باید با افکار و عقاید مذهبی«ابن قُتَیبَه»آشنا شویم و پس از آن،به تحلیل این«مدرک تاریخی مهم»بپردازیم.

آشنایی با عقاید مذهبی«ابن قُتَیبَه دِینَوَری»

در تحلیل اندیشه های مذهبی«ابن قُتَیبَه»توجّه به نکات ذیل بسیار راهگشا می باشد: