مشخصات کتاب

سرشناسه : عطائی اصفهانی علی عنوان و نام پدیدآور : پاسخ های ما به پرسشهای اهل سنت پاسخ به چند پرسش فقهی و اعتقادی علی عطائی اصفهانی مشخصات نشر : تهران مشعر، ۱۳۸۳.

مشخصات ظاهری : ص ۲۷۶

شابک : 964-7635-60-5۱۴۰۰۰ریال یادداشت : فهرستنویسی براساس اطلاعات فیپا.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس عنوان دیگر : پاسخ به چند پرسش فقهی و اعتقادی موضوع : شیعه -- احتجاجات موضوع : اهل سنت -- دفاعیه ها و ردیه ها

موضوع : شیعه -- دفاعیه ها و ردیه ها

رده بندی کنگره : BP۲۱۲/۵/ع ۶پ ۲ ۱۳۸۳

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۴۱۷

شماره کتابشناسی ملی : م ۸۳-۲۴۵۳۰

اشاره

مرقومه مبارکه حضرت آیة اللَّه اشتهاردی دامت برکاته

مرقومه مبارکه حضرت آیة اللَّه اشتهاردی

بسم اللَّه الرحمن الرحیم

الحمدللَّه الذی لم یشرک (حین انْ شاء خَلْقَ ماسواه) احداً ولا شیئاً، فلا یجوز عقلًا ان یشرکه غیره فی عبادته.

والصلاة والسلام علی جمیع انبیائه ولا سیّما النبی الخاتم الذین بعثوا للتنبیه و الإرشاد الی هذا التوحید المطلق فتنبّه قوم من الجن و الانس و هم اقلّ ولم یتنبّه آخرون وهم الأکثر.

وعلی أوصیائهم ولا سیّما وصیّ النبی الخاتم- علی بن ابی طالب والاثنی عشر علیهم صلوات اللَّه الملک القدوس.

در ماه ذی القعدة الحرام 1424 ه ق در مدینه منوره ادام اللَّه انوار ذوی الأنوار الی ما شاء کتابی بدستم رسید که مؤلف محترم آن، فاضل محترم سماحة حجة الاسلام و المسلمین حاج شیخ علی عطایی اصفهانی زیدت توفیقاته که نام آن کتاب را چرا؟ چرا؟ (پرسش و پاسخ در مدینه منوره) قرار داده است.

حقیر با استعجال آن کتاب شریف را من البدو الی الختم مروری کردم، الحق و الانصاف اکثر آنچه مرقوم داشته است،

سؤالًا و جواباً (چون پاسخ های آن پرسش ها را از کتاب های خود اهل تسنن آورده) بر طبق انصاف بدون اعمال تعصب مذهبی بیان فرموده است. امید است ان شاء اللَّه تعالی ذات اقدس الهی جزای خیر از جانب اهل بیت عصمت و طهارت به مؤلف محترم مرحمت فرماید و بیش از پیش توفیق شناسایی طریقه آل عصمت و طهارت علیهم السلام را عنایت فرماید.

لکن مسأله مخالفت با طریقه آل البیت علیهم السلام ریشه دارد آن هم ریشه عمیقی که به این زودی شاخ و برگ آن قطع نخواهد شد.

آنچه که به نظر حقیر فعلًا می رسد- به عنوان موقت چاره پذیر است- این است که تنها علم و دانش در رفع اختلاف کفایت نمی کند بلکه باید علم و دانش با قدرت و توانایی و نفوذ هماهنگی کند.

چنانچه ائمه دین علیهم السلام هم نتوانستند پیش ببرند چون علم بود و قدرت نبود.

علامه حلی علیه الرحمة و خواجه نصیر الدین طوسی رحمه الله هماهنگی کردند با هلاکو خان مغول که تازه مذهب تشیع را پذیرفته بود و مذهب اهل بیت را مقداری رواج دادند.

و یا لااقل قدرت، مخالفِ با علم نباشد.

و به عبارت دیگر ذات اقدس الهی هم عالم است و هم قادر و این دو صفت ذاتی، هر وقت پیاده شد بر بندگان و بندگان مَظْهَر این دو صفت بودند تمام اختلافات برداشته می شود.

اما اگر علم الهی بود و قدرت، قدرت شیطانی، محال است اصلاح جامعه بر طبق مرام انبیاء و اوصیای آنان، چون شیطان ضد رحمان است و جمع بین ضدین عقلًا محال است.

اگر ممالک اسلامی و سَران آنها هماهنگی کنند یک جلسه و نشستی در امور دینی با هم داشته باشند، عملًا و قولًا امید این هست شیطان عقب نشینی کند و اما اگر تمام همتشان امور مادیه باشد (چنانچه هست).

همانگونه که بنیان گزار جمهوری اسلامی حضرت امام راحل، خمینی- روّح اللَّه روحه- مکرر و مشدّد قولًا و کتباً سفارش اکید در وحدت فیضیه و دانشگاه کردند و همه علماء معاصرین و مراجع دینی هم صحت او را پذیرفته اند نظر به همین معنا داشته اند که علم و قدرت هماهنگی کنند.

و شاید معنای ان تنصروا اللَّه ینصرکم ⁽¹⁾

اشاره به همین جهت است چون نصرت خدا بدون بکار زدن علم و قدرت الهی متحقق نمی شود.

و همه گرفتاری های انبیاء سلف هم همین مقابله قدرت با علم بوده و فعلًا خصوص کشور ایران- به واسطه خون هزاران شهید- اعم از علما و روحانیون و دانشجویان عزیز بلکه عده ای از اساتید دانشگاه و بقیه اقشار جمعیت حتی ارتش محترم و ... فی الجملة هماهنگی بین قدرت و علم به دست رسیده، این نعمت عظمای کم سابقه بلکه بی سابقه را

غنیمت بدانیم.

با این که دولت اسلامی ایران مذهبی جعفری با سایر کشورهای اسلامی خصوصاً کشور حجاز که مرکز نبوغ اسلام و طلوع خورشید تابان الی یوم القیمة، تماس در جهت پیش برد مقصد اهل بیت علیهم السلام به طوری که- در عین حال این که هر کس به مذهب خود عمل می کند- بدگویی نسبت به هم دیگر نکنند، به طریق قانونی در مقابل کفاری که اتفاق کرده اند بر علیه اسلام ناب.

صدهزاران خیط یکتا را نباشد قوتی چون بهم برتافتی اسفندیارش نگسلد

و اگر چنین کاری دست دهد بسیاری بدبینی ها و زشت گویی ها از بین خواهد رفت. چنانچه در زمان مرحوم آیة اللَّه العظمی الحاج آقا حسین بروجردی قدس سره در سوریه هم چون تصمیمی به وسیله مرحوم آیة اللَّه الحاج الشیخ عبدالکریم زنجانی رحمه الله با عده ای از دانشمندان و علماء اهل تسنن گرفته شد و مرحوم آیة اللَّه زنجانی حدیث معروف بین الفریقین (مثل اهل بیتی کمثل سفینة نوح من رکبها نجی و من تخلف عنها غرق) ⁽¹⁾

را عنوان کرد، نتیجه این شد که در سوریه تقیه از بین برود و از جهت مهر و تسبیح و مسواک و سایر اختلافات به طریق آزادانه به کار زده شود و از آن زمان تا کنون حکومتین

(ایران و سوریه) اختلاف سیاسی هم ندارند و اثر این گونه وحدت ها به مراتب بیش از آثار نقض و ابرام های طرفین است و یا نسبت شرک و کفر و زندقه و ... (که از طرف گروه تندرو به شیعیان اهل بیت عصمت و طهارت خصوصاً شیعیان ایران بلکه دولت اسلامی ایران) شایع شده است و بیایید به آیه قل کل یعمل علی شاکلته ⁽¹⁾

و به آیه لکم دینکم ولی دین ⁽²⁾

عمل کنیم نه به تزریقات و تبلیغات و بلندگوهای کفار مطلقاً اعم از اهل کتاب یا غیر اهل کتاب و نه ضربه زدن بَر فِرق مسلمین، بعضی بعض دیگر را تا امثال مؤلف محترم دامت توفیقاتهم. به تبلیغ معارف اسلامی و بالا بردن افکار عمومی در توحید و خداشناسی و کردار و رفتار و گفتار اخلاق بپردازند که این همه عقب ماندگی اخلاق مسلمین عمده اش اختلاف عملی مسلمین خودشان با خودشان است نه خودشان با غیر مسلمین اعاذنا اللَّه من شرور انفسنا التی منها توجه ذوی القدرة الی الدنیا و ما یتعلق بها و أیقظنا من نومة الغفلة و النسیان- والحمدللَّه اولًا وآخراً و ظاهراً وباطناً.

اقل الطلاب علی پناه اشتهاردی فی اللیلة الاولی او الثانیة من ذی الحجة سنة 1424 ه ق بالمدینة المنورة.

پیشگفتار

بسم اللَّه الرحمن الرحیم

الحمد للَّه ربّ العالمین وصلّی اللَّه علی محمّد وآله الطاهرین.

قال اللَّه تبارک و تعالی:

إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً ⁽¹⁾

.خداوند فقط می خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملًا شما را پاک سازد.

قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم:

ایها الناس انی تارک فیکم الثَّقَلَیْن، کتاب اللَّه وعترتی اهل بیتی فتمسّکوا بهما لن تضلوا فإن اللطیف الخبیر أخبرنی وعهد إلیّ أنّهما لن یفترقا حتی یردا علیّ الحوض ⁽²⁾

ای مردم، من دو چیز گران قیمت در میان شما

می گذارم یکی کتاب خدا و دیگر عترت و اهل بیتم، پس به آن دو چنگ زنید تا هرگز گمراه نشوید، خداوند لطیف خبیر به من خبر داد و با من عهد کرد که این دو هرگز از هم جدا نشوند تا در کنار حوض [کوثر] بر من وارد شوند.

قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم:

انّ مثل اهل بیتی مثل سفینة نوح من رکبها نجا و من تخلّف عنها غرق ⁽¹⁾

مثل اهل بیت من مثل کشتی نوح است، هر کس آن را سوار شد نجات یافت و هر کس از آن تخلف نمود (سوار نشد) هلاک گردید. ⁽²⁾

61- (2424) حدثنا .... عن صفیة بنت شیبة قالت: قالت عائشة: خرج النّبی صلی الله علیه و آله غداةً وعلیه مِرطٌ مُرَحَّلٌ من شَعْرٍ أسوَدَ، فجاءَ الحسن بن عَلیّ فأدْخَلَهُ ثمّ جاءَ الحسین فَدَخَلَ معه ثمّ جائت فاطمة فادخلها ثمّ جاء علیّ فأدْخَلَه ثمّ قال: إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً ⁽³⁾

.عایشه گفت: صبحگاهی پیامبر أکرم صلی الله علیه و آله [از منزل خارج شد در حالی که عبایی بر دوش داشت پس حسن فرزند علی خدمت آنحضرت آمد، پیامبر او را داخل عبا نمود، پس از آن

حسین آمد، او را با حسن زیر عبا جا داد، سپس فاطمه آمد، او را نیز زیر عبا جا داد، سپس علی آمد پس او را داخل عبا نمود، پس از آن گفت: خداوند می خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملًا شما را پاک سازد.

شیعیان در سفر به حج و عمره، برخی امور سؤال برانگیز را از برادران اهل سنت مشاهده می کنند و مایل هستند منشأ و وجه اختلاف آنها را با عقاید و اعمال ما شیعیان بدانند و نوعاً از روحانیون محترم پاسخ آنها را جویا می شوند.

از چند سال پیش که توفیق مکرّر در تشرف به حج و عمره را جهت پاسخگویی به مسائل شرعی داشته ام، بعضی از روحانیون از اینجانب خواستند مسائل محلّ خلاف را که چشم گیر و مورد توجه عموم است، بررسی و با توضیح کوتاهی در اختیار زوار محترم قرار دهم. که در این کتاب تا حد امکان درخواست آنها را اجابت نمودم.

یادآور می شوم که اصل این کتاب را در سال 1382 و در ایّامی که در مدینه منوره بودم، در فرصت های مناسب نوشتم و از صحاح و مسانید اهل تسنن، تنها صحیح بخاری، ⁽¹⁾

توجه: روایاتی را که از صحیح بخاری با تعیین صفحه و شماره روایت، نقل کرده ام، تماماً از این نسخه است.

توجه: روایاتی را که از صحیح مسلم با تعیین صفحه و شماره روایت، نقل کرده ام، تماماً از این نسخه است.

که اهل سنّت آنها را صحیح ترین و معتبرترین کتاب های خود می دانند نزد این جانب بود و گاهی هم از کتابخانه مسجد النبی و نوشته های بن باز استفاده می کردم. ⁽¹⁾

توجه: آنچه از این کتاب نقل کرده ام از چاپ دوم سال 1424 ه چاپ ریاض، مؤسسه الجریسی است.

در تکمیل کتاب از نظرات حضرات آیات: حاج شیخ علی پناه اشتهاردی وحاج شیخ غلامرضا صلواتی- دامت برکاتهم- استفاده کردم که بدینوسیله از لطف و عنایت هر دو بزرگوار کمال تشکر و سپاسگزاری را دارم و از خداوند متعال طول عمر پر برکت و توفیق بیشتر آنان را خواستارم.

بیان آیة اللَّه العظمی حاج آقا حسین بروجردی قدس سره در لزوم تبعیت از اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام

اشاره

سزاوار نیست احدی از مسلمانان، در وجوب پیروی و لزوم تبعیت از عترت طاهره در امور دینی و تکالیف الهی، از فروع عملیه و اصول اعتقادیه، و تقدیم فتاوا و روایات آنها بر گفته ها و روایات دیگران تردید و یا شبهه کند، هرچند معتقد به ولایت و خلافت و

جانشینی آنها از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در امور سیاسی و امور دنیوی نباشد، زیرا که رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم این امر را در حدیث ثقلین که مورد اتفاق شیعه و سنی بوده و بسیاری از بزرگان و عالمان دین بر صحت آن اعتراف دارند، بیان فرمود و آن را محکم و استوار نمود و بر آن تأکید فرمود، آیةاللَّه بروجردی سپس می گویند: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم معارف الهیه و واجبات دینیه و سنن نبویه و تمام آنچه را مردم به آن نیاز دارند به عترت سپرد و نزد آنها ودیعه و امانت گذاشت و به همین جهت عترت را عِدْل (هم سنگ) قرآن مجید قرار داد و در موارد متعدد و جاهای بسیار سفارش به پیروی آثار آنها فرمود، به تمسک و اعتصام و اهتدا به هدایت آنها و به اخذ از علوم و دانش آنها توصیه نمود، و مردم را از ردّ بر آنها و از تخلف نمودن از فرامین آنان نهی فرمود، همان گونه که این مطلب از احادیث متعدده متواتره ظاهر می شود.

یکی از آن احادیث، حدیث معروف به حدیث ثقلین است که شیعه و سنی بر آن اتفاق دارند. چرا که سی و چهار نفر از اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم این حدیث را از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نقل کرده اند و علاوه بر علما و محدثین امامیه بیش از یکصد و هشتاد نفر از بزرگان و مشاهیر علما و محدثین آنها در کتاب های صحیح و معتبر خود با سندهای صحیح- نزد خودشان- آن را

روایت و ثبت کرده اند. ⁽¹⁾

مرحوم آیة اللَّه بروجردی قدس سره، پس از این مقدمه- که آن را تلخیص و ترجمه نمودم- حدیث شریف ثقلین را از کتاب های معروف و مورد قبول اهل تسنن نقل کرده است و سپس به طور مفصل، معنا و مطالبی که از آن استفاده می شود را بررسی و توضیح داده و در پایان فرموده است.

حاصل آنچه ذکر کردیم این شد که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بر همه امت واجب فرمود، در امور شرعیه و تکالیف الهیه به عترت طیبه متمسک شوند و وجوب تمسک به

اهل بیت علیهم السلام را مؤکد و مشدد و محکم فرمود و با کلمات عدیده و الفاظ گوناگون این امر را محکم و استوار نمود، به گونه ای که انکار آن ممکن نیست و تأویل آن جایز نمی باشد. ⁽¹⁾

خلاصه این که، حدیث مبارک ثقلین را خاصه و عامه از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم روایت نموده اند و این حدیث شریف، امامت و خلافت و مرجعیت ائمه معصومین علیهم السلام را ثابت و قطعی فرموده و برای شخص عاقل و با انصاف جای هیچ گونه شک و تردیدی باقی نگذاشته است.

گذشته از حدیث ثقلین، احادیث کثیره دیگری وجود دارد که آنها را نیز شیعه و سنی به طور متواتر نقل کرده اند و همه آنها حاکی از این است که پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله و سلم هدایت و سعادت و نجات مسلمانان را منوط به پیروی از اهل بیت و اطاعت از آنان دانسته اند، مانند حدیث سفینه، که اباذر نقل کرده که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

انّ مثل اهل بیتی فیکم مثل سفینة نوح من رکبها نجا و من تخلّف عنها هلک ⁽²⁾

[و در روایت دیگر به جای «هلک» «غرق» آمده است .

مَثل اهل بیت من مثل کشتی نوح است، هر کس آن را سوار شد نجات یافت و هر کس از آن تخلف نمود (سوار نشد) هلاک گردید.

حضرت آیة اللَّه العظمی آقای بروجردی قدس سره این حدیث را از چند کتاب از کتاب های معروف اهل تسنن از اباذر نقل کرده و فرموده است:

متجاوز از صد نفر از بزرگان علمای عامه در جوامع و مصنفاتشان این حدیث را روایت کرده اند. ⁽¹⁾

روایات در لزوم اطاعت از اهل بیت عصمت و طهارت بسیار وبنای این کتاب بر اختصار است خصوصاً که درهمین دو حدیث کفایت واتمام حجت است و همه مؤمنین توجه دارند که فقهای شیعه به استناد همان احادیث خصوصاً حدیث ثقلین، در مقام استنباط احکام شرعی و فتوا به فروع فقهی به روایات صادره از پیامبرأکرم صلی الله علیه و آله واهل بیت آن حضرت رجوع می کنند.

کمال نهایی در پرتو وحدت است

یکی از اهم امور و اوجب واجبات، بر همه مسلمانان

اتحاد و حفظ وحدت و همدلی و در کنار یکدیگر بودن و پرهیز از تفرقه و جدایی است. خداوند متعال فرموده است:

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ کُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَاناً وَکُنْتُمْ عَلَی شَفَا حُفْرَةٍ مِنْ النَّارِ فَأَنْقَذَکُمْ مِنْهَا کَذَلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ آیَاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ ⁽¹⁾.

«همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید و نعمت خدا را بر خود یاد کنید آنگاه که دشمنان یکدیگر بودید پس میان دلهای شما الفت انداخت تا به لطف او برادران هم شدید و بر کنار پرتگاه آتش بودید که شما را از آن رهانید. اینگونه خداوند نشانه های خود را برای شما روشن می کند. باشد که شما راه یابید.»

بمقتضای این آیه شریفه، هر مسلمانی گذشته از آن که موظف است به قرآن و عترت- که بهترین حبل و دستاویز انسان هاست- تمسک جوید، باید همراه مسلمانان و در کنار آنان باشد و هماهنگ به ریسمان الهی اعتصام جویند و هرگز از اتحاد و اتفاق و همدلی که نعمت ویژه الهی و منشأ رسیدن به کمال نهایی است عفلت نکنند و از خطر اختلاف و دشمنی با همدیگر که همانند حرکت در لبه پرتگاه و گودال آتش است،

غافل نشوند و توجه داشته باشند که نزاع و کشمکش موجب سست شدن و از بین رفتن قدرت و شوکت است و خداوند سبحان مسلمانان را از آن برحذر داشته است. وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ ⁽¹⁾

؛ «با هم نزاع نکنید که سست شوید و مهابت شما از بین برود.»

همچنین بر همه مسلمانان است که در پرتو وحی الهی، زندگی مسالمت آمیز داشته باشند و از اختلاف و تفرقه و تشتّت که پیروی از گام های شیطان است پرهیز نمایند، زیرا او دشمن آشکار انسان ها است و بارزترین مظهر عداوت او، ایجاد اختلاف و تفرقه و آشوب است. یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِی السِّلْمِ کَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ؛ ⁽²⁾

«ای کسانی که ایمان آورده اید همگی به اطاعت خدا در آیید و گامهای شیطان را دبنال مکنید که او برای شما دشمنی آشکار است.»

منشأ اتحاد یا اختلاف دانشمندان اند

از سویی روشن است که توده مردم، تابع دانشمندان و مبلغان و گویندگان اند، اگر آنان حقایق را به دور از تعصّب و لجاج و عناد و صرفاً به منظور ارشاد و هدایت بازگو کرده و بنویسند، هرگز شکاف و بدبینی در جوامع پدید نمی آید، اما چنانچه آنان- خدای ناخواسته- از روی تعصب و عناد سخن

گویند و افرادی کینه توز و تشتّت طلب باشند، امیدی به اتفاق و اتحاد و اصلاح و رشد جامعه مسلمانان نخواهد بود و امّت اسلامی هرگز طعم گوارای وحدت را نخواهند چشید، و به کمال مطلوب و خداپسند دست نخواهند یافت.

از این رو قرآن کریم علما و دانشمندان را قبل از دیگران و بیش از سایرین، سفارش به اتحاد می کند و خطر اختلاف را به آنها هشدار می دهد و از عذاب روزی می ترساند که در آن برخی چهره ها دگرگون می گردد. وَلَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْبَیِّنَاتُ وَأُوْلَئِکَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ* یَوْمَ تَبْیَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِینَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَکَفَرْتُمْ بَعْدَ إِیمَانِکُمْ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا کُنْتُمْ تَکْفُرُونَ؛ ⁽¹⁾

«و چون کسانی مباشید که پس از آنکه دلایل آشکار برایشان آمد پراکنده شدند و با هم اختلاف پیدا کردند و برای آنها عذابی سهمگین است در آن روزی که چهره هایی سفید و چهره هایی سیاه گردد. امّا سیاهرویان به آنان گویند آیا بعد از ایمانتان کفر ورزیدید. پس به سزای آن که کفر می ورزیدید این عذاب را بچشید.»

البته قرآن مجید ارائه حق و اقامه برهان و جدال احسن را می ستاید و به آن امر می کند قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَکُمْ؛ ⁽²⁾

«بگو دلیلتان را بیاورید.» وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ؛ ⁽³⁾

«به شیوه ای که نیکوتر

است مجادله نما.» ولی اختلاف بعد از علم و روشن شدن واقع را که غرضی جز نیل به هدف پلید نفسانی در آن نیست، زیانبار دانسته و دانشمندان را مسؤول آن اعلام نموده و منشأ تفرقه بعد از علم و آگاهی به حق را ظلم و بغی و تجاوز دانسته است. وَمَا اخْتَلَفَ فِیهِ إِلَّا الَّذِینَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَیِّنَاتُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ؛ ⁽¹⁾

«و جز کسانی که کتاب به آنان داده شد پس از آنکه دلایل روشن برای آنان آمد به خاطر ستم و حسدی که میانشان بود، هیچکس در آن اختلاف نکرد.» وَمَا تَفَرَّقُوا إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ؛ ⁽²⁾

«و فقط پس از آن که علم برایشان آمد راه تفرقه پیمودند آن هم به صرف حسد و برتری جویی میان همدیگر.»

و بر همگان روشن است که ظلم و تجاوز و تعدّی، هرگز موجب سعادت جوامع مسلمان نخواهد بود.

بر این اساس لازم است دانشمندان و صاحب نظران برای ایجاد وحدت و استواری پایه های اتحاد و اتفاق و الفت و هماهنگی در بین مسلمانان کوشش نمایند و در عین ارشاد و هدایت و برطرف نمودن شبهات و پاسخ به سؤالها و راهنمایی و ارشاد آنها، از آنچه موجب تفرقه و عناد و بدبینی می شود پرهیز کنند.

البته این مطلب نباید به معنای اجتناب از گفتن سخن حق و روشن ساختن واقعیت و تبیین حقیقت تلقّی شود، زیرا چنانچه حق و حقیقت مخفی بماند و بیان نشود موجب از بین رفتن حق و سبب گمراهی مردم می شود، لذا بر علما و دانشمندان است که بدور از جوّسازی و تهمت و افترا حق را بیان کنند و مردم را از گمراهی نجات دهند.

با توجه به مطالب مزبور، در این کتاب سعی شده از الفاظ توهین آمیز و عباراتی که موجب تفرقه است دوری شود و در حدّ ارائه حقیقت و اقامه دلیل و برهان بر آن و نهایتاً از باب وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ؛ ⁽¹⁾

«به شیوه ای که نیکوتر است مجادله نما.» از کتاب های مقبول نزد خودشان مطالب را بازگو و حق را تبیین کرده و پاسخ سؤال ها داده شده است. در این نوشتار چنانچه خلاف این پیش آمده سهو قلم است که امید می رود تذکر داده تا اصلاح گردد، در عین حال وَلْیَعْفُوا وَلْیَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ یَغْفِرَ اللَّهُ لَکُمْ؛ ⁽²⁾

«و باید عفو کنند و گذشت نمایند مگر دوست ندارید که خدا بر شما ببخشاید؟»

وما توفیقی الا باللَّه

والسلام علی من اتبع الهدی

وضو

اشاره

اختلاف ما با آنها در وضو

پرسش 1: چرا ما «شیعیان» در وضو- پس از شستن صورت- دستها را از بالا به پایین می شوییم و با آب وضو که در کف دست مانده است جلوی سر را مسح می کنیم و روی پا را نیز با آن مسح می کنیم ولی اهل تسنن مانند ما وضو نمی گیرند و عدّه ای از آنها تمام سر را با گوشها مسح می کنند و پاهایشان را بجای مسح می شویند؟

پاسخ: ما «شیعیان دوازده امامی» در برخی از واجبات وضو با اهل تسنن اختلاف داریم:

1- در فقه ما، شستن صورت از بالا به پایین واجب است- البته برخی فرموده اند: شستن صورت از بالا مبنی بر احتیاط است ⁽¹⁾-. ولی اهل تسنن به اتفاق گفته اند: شستن صورت از بالا به پایین مستحب است ⁽²⁾.

2- در فقه ما، شستن دستها از بالا به پایین واجب است ولی اهل تسنن به اتفاق گفته اند: شخص مخیر است دستها را از پایین به بالا یا به عکس بشوید و اتفاق نموده اند بر اینکه از پایین (از سر انگشتها) به بالا شستن مستحب است ⁽¹⁾.

3- در فقه ما «شیعیان» مسح کردن جلوی سر واجب است ولی اهل تسنن در مسح سر اختلاف دارند.

مالکی ها گفته اند: مسح تمام سر واجب است.

حنبلی ها گفته اند: مسح تمام سر و گوشها واجب است.

حنفی ها گفته اند: مسح یک چهارم سر واجب است.

شافعی ها گفته اند: مسح بعضی از سر- هر مقدار که باشد- واجب است ⁽³⁾.

و برخی از آنها هم گفته اند: اگر به جای مسح، سر را بشویند یا به آن آب بپاشند کفایت می کند ⁽⁴⁾.

4- در فقه شیعه مسح نمودن روی پا واجب است ولی اهل تسنن به اتفاق گفته اند: واجب است پاها را بشویند ⁽⁵⁾.

بنابر آنچه نقل شد، محل خلاف بین ما و آنها چهار مورد است:

1- ما شستن صورت را از بالا به پایین واجب می دانیم ولی آنها مستحب می دانند. دلیل ما بر این امر روایاتی است مبنی بر اینکه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در وضو صورت مبارکشان را از بالا به پایین می شسته اند و روایتی نیز نقل شده که امام علیه السلام امر فرموده است:

اغسل من اعلی وجهک الی اسفله ⁽¹⁾

صورت را از بالا به پایین بشویید.

اما اهل تسنن گفته اند: آیه شریفه: فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ ⁽²⁾

امر به شستن کرده و از جهت کیفیتِ شستن، مطلق است و در آن نفرموده است از بالا بشویید. و روایات نیز استحباب از بالا شستن را ثابت می کند نه وجوب آنرا.

2- ما شستن دستها را از بالا به پایین واجب می دانیم ولی آنها مستحب می دانند.

دلیل ما بر این امر روایات بیانیه است، که رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم دستها را از بالا به پایین می شست و روایت صحیحه ای نیز از امام علیه السلام وارد شده که حضرت در مقام تفسیر آیه مربوط به وضو ⁽³⁾

چهار تذکر

1- در آیه مبارکه حدّ و مقدار دست که باید در وضو شسته شود تا آرنج تعیین شده است، زیرا «مرافق» جمع «مرفق» به معنای «آرنج» است و چون هنگامی که گفته شود دست را بشویید، ممکن است به ذهن برسد که دست ها را تا مچ بشویید، چرا که عرفاً این مقدار شسته می شود، برای رفع این توهم، فرموده است، تا آرنج بشویید «الی المرافق».

از این توضیح معلوم شد که کلمه «الی» در آیه فوق، فقط برای بیان حد شستن و مقدار آن می باشد نه کیفیت شستن. به طوری که برخی از اهل تسنن توهم کرده و مدعی شده اند که باید ولو به نحو استحباب دستها را از سر انگشتان به طرف آرنج بشویند و به ظاهر آیه تمسک کرده اند.

توضیح اینکه این مطلب در آیه، مانند آن است که- مثلًا- به خادم مسجد بگویند: «اکنس المسجد من الباب الی المحراب» مسجد را از درب آن تا محراب جارو بزن، در اینجا منظور گوینده بیان حد و مقداری است که باید جارو بزند و نمی خواهد بگوید: از کجا شروع و به کجا ختم کن.

با این توضیح روشن شد که آیه، تنها مقداری از دست را که باید بشویند ذکر کرده و متعرض کیفیت شستن نشده است، خصوصاً که در آیه، کلمه «مِنْ» نیامده است.

2- کلمه «ب» که در «برؤسکم» می باشد، طبق روایات معتبره به معنای «تبعیض» است، یعنی «قسمتی» از سر را مسح کنید. عده ای از اهل لغت نیز گفته اند: «ب» به معنای «تبعیض» می آید. ابن هشام نیز در مغنی حرف الباء به این مطلب اشاره کرده است. بر این اساس این که جمعی ازاهل تسنن، تمام سر وحتی برخی از آنها، گوشهارا مسح می کنند، از آیه استفاده نمی شود وارتباطی به آیه ندارد.

3- در قرآن ها «وَارْجُلَکُم» به فتح لام نوشته شده است لذا باید توجه نمود که آیا «ارجلکم» به «وجوهکم» عطف شده یا به محل «رؤسکم»؟! نظر شیعه چیست؟ و نظر اهل تسنن چه می باشد؟

4- قرار گرفتن «ارجلکم» پاها در کنار «رؤسکم» سرها گویا و گواه بر این است که پاها نیز باید مانند سر مسح شود نه این که آنها را بشویند، و اگر «ارْجُلَکم» بفتح لام قرائت می شود به لحاظ آن است که عطف بر محلّ «برؤسکم» است نه عطف بر «وجوهکم».

زیرا در میان «وجوهکم» و «ارجلکم» یک جمله مستقل فاصله است و در عطف به یکی از آنها «الأقرب یمنع الابعد» حاکم است، به علاوه عده ای از قراء «ارجلِکم» را به کسر لام خوانده اند، گذشته از اینها اعراب کلمه، شرعاً حجیّت ندارد و حکمی را ثابت نمی کند، چون اعراب گذاری ها از جانب رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم نبوده است.

با این توضیحات معلوم شد که جهت روشن شدن کیفیت شستن و مسح نمودن باید سراغ عمل و سنت رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم رفت که به وسیله اهل بیت آن حضرت بیان شده است.

باید دستها را از بالا به پایین بشویید ⁽¹⁾.

3- ما مسح سر را واجب و متعیّن می دانیم ولی آنها با ما در این مورد اختلاف دارند، بین خودشان نیز اختلاف وجود دارد، به شرحی که قبلًا بیان کردم.

دلیل ما روایات فراوانی است که دلالت و صراحت دارند بر وجوب مسح مقداری از جلوی سر، یکی از آن روایات صحیحه زراره است که به امام باقر علیه السلام عرض کرد:

عن ابی جعفر علیه السلام قلت له: الا تخبرنی من أین

علمت وقلت: ان المسح ببعض الرأس و بعض الرجلین؟ فضحک علیه السلام وقال: یا زرارة قاله رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم ونزل به الکتاب من اللَّه عزَّوجلَّ قال تعالی (فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ) فعرفنا ان الوجه کله ینبغی أن یُغسل- الی ان قال- ثم فصل تعالی بین الکلام فقال: (وَامْسَحُوا بِرُءُوسِکُمْ) فعرفنا حین قال «برؤسکم» ان المسح ببعض الرأس لمکان الباء ⁽¹⁾.

از کجا دانستی که مسح به بعضی از سر و به بعضی از پا می باشد؟ حضرت فرمود:

ای زراره این حکم را رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم فرموده و در باره آن آیه از طرف خدا نازل شد، خداوند متعال فرمود: (فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ) پس از این جمله فهمیدیم که باید همه صورت را شست.- تا آنکه فرمود:- پس از آن خداوند متعال، بین کلام فاصله انداخت (یعنی جمله دوم را از جمله اول جدا نمود) و فرمود: (وَامْسَحُوا بِرُءُوسِکُمْ) پس- از اینکه در شستن صورت «با» نیاورد و در مسح سر «با» آورد- و «برؤسکم» فرمود دانستیم که مسح به بعضی از سر است، بخاطر «باء».

خلاصه اینکه، آیه شریفه دلالت دارد بر اینکه مسح مقداری از سر واجب است، زیرا معلوم است که «باء» در جمله «برؤسکم» زاید نیست و اصل عدم زیاده و بر خلاف فصاحت

و بلاغت است، و روایات فوق در مقام سؤال و بیان و تفسیر آیه مبارکه صریح است که «باء» در «برؤسکم» برای تبعیض می باشد.

اما اهل تسنن بلحاظ اختلاف آنها در فهم آیه شریفه و نداشتن روایات قابل قبول نزد خودشان، گرفتار اختلاف شده اند و برخی از آنان روایتی نقل کرده اند که رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم تمام سر مبارکش را مسح کرد و دستش را از جلوی سر آورد تا پشت سر و باز بر گرداند به جلوی سر ⁽¹⁾.

روایت دیگری هم نقل کرده اند که گوشها از سر (جزء سر) است ⁽²⁾.

نیز روایتی نقل کرده اند که: دو انگشت سبابه را داخل گوشها ببرند و دو انگشت ابهام را روی گوشها بکشند ⁽³⁾. البته این را از مستحبات مسح سر می دانند.

خلاصه، از آیه شریفه استفاده می شود که شستن صورت ومسح سر با هم تفاوت دارند و صورت بدون حرف «باء» آمده ولی سر با حرف «باء» آمده است و عدّه زیادی از علمای اهل تسنن اعتراف و قبول کرده اند که «باء» برای تبعیض است و برخی هم گفته اند «باء» زائده است لذا گفته اند: باید تمام سر

را مسح نمود ⁽¹⁾.

4- ما «شیعیان دوازده امامی» واجب می دانیم که روی پاها مسح شود ولی اهل تسنن به اتفاق می گویند، باید پاها را مانند صورت و دستها بشویند ⁽²⁾.

دلیل ما علاوه بر روایات فراوان ⁽³⁾- که صریح در این هستند که باید پاها را مسح نمود- آیه شریفه وَامْسَحُوا بِرُءُوسِکُمْ وَأَرْجُلَکُمْ إِلَی الْکَعْبَیْنِ ⁽⁴⁾

می باشد.

زیرا بطوری که از روایات صحیحه و از سیاق خود آیه شریفه استفاده می شود جمله «وارجلکم الی الکعبین» عطف است بر محلّ «برؤسکم» و چون «رؤسکم» مفعول «وامسحوا» است و محلّاً منصوب است «وارجلکم» نیز منصوب می باشد- به لحاظ عطف بر محل «برؤسکم»-.

بر این اساس معنای آیه این می شود «سر را مسح کنید،

پاها را نیز مسح کنید.»

ولی اهل تسنن مدّعی هستند که «وارجلکم الی الکعبین» عطف است به «وجوهکم» و معنا این می شود که: پاها را نیز مانند صورت و دستها بشویید. و ظاهر آیه را گرفته اند ⁽¹⁾که «ارجلکم» به فتح لام است و عطف به «وجوهکم» می باشد.

پاسخ آنها این است که علاوه بر روایات بیانیه که کیفیت وضو گرفتن رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم را نقل کرده اند و علاوه بر روایات معتبره کثیره که از اهل بیت پیامبر اکرم علیه السلام در تفسیر آیه و در چگونگی وضو وارد شده است ⁽²⁾. سیاق آیه شریفه گویای این است که «وارجلکم» عطف بر محلّ «برؤسکم» است، زیرا جمله «فاغسلوا وجوهکم» تمام شده و جمله «فامسحوا برؤسکم» فاصله شده است و این جمله مربوط به مسح سر می باشد و پس از آن جمله «وارجلکم الی الکعبین» آمده است و فاصله شدن جمله ای مستقل بین معطوف و معطوف علیه، بر خلاف فصاحت و بلاغت و بر خلاف سیاق عبارت است و کلمات فصحا وبلغا از چنین اموری مبرّی است تا چه رسد به کلام خدواند متعال، مضافاً بر اینکه ماده «مَسَحَ» بنفسه متعدی است و «باء» حرف جرّ که سر مفعول آن آمده است برای افاده تبعیض است نه برای تعدیه، پس در واقع «برؤسکم» منصوب است و «ارجلکم» عطف است به آنگونه که در واقع می باشد.

پرسش 2: چرا ما شیعیان نمازهای یومیه را در سه وقت می خوانیم ولی اهل تسنن در پنج وقت می خوانند؟ نماز در سه وقت

پاسخ: در واقع نمازهای یومیه در پنج وقت وارد شده است و پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و سلم اکثر اوقات نمازها را در پنج وقت می خوانده اند و بنابر مشهور در فقه شیعه، خواندن نماز در پنج وقت افضل می باشد ولی رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در مواردی نماز ظهر و عصر را با هم و نماز مغرب و عشاء را نیز با هم و پشت سر هم خوانده اند که این مسأله علاوه بر روایات شیعه در روایات «صحیح مسلم» ⁽¹⁾و «صحیح بخاری» ⁽²⁾نیز وارد شده است و حتی یکی از معروف ترین علمای آنها هم در کتاب «تحفة الاخوان» ⁽³⁾به این روایات اشاره کرده است و در «صحیح مسلم» در ادامه روایت است که:

«قلت: لإبن عباس لم فعل ذلک؟ قال: أراد أن لا یحرج احداً من امّته».

راوی گوید: از ابن عباس سؤال کردند چرا رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم نماز ظهر و عصر و نماز مغرب و عشا

را با هم خواند؟ ابن عباس گفت: رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم خواست احدی از امتش در زحمت و مشقت قرار نگیرد.

نمازهای یومیه در سه وقت

و برخی از بزرگان اهل سنت هم این مسأله را پذیرفته و کتاب مستقلی در این زمینه نوشته اند ⁽¹⁾.

پرسش 3: چرا ما «شیعیان» قبل از طلوع فجر اذان نمی گوییم ولی اهل تسنن حدود یک ساعت به طلوع فجر اذان می گویند و هنگام طلوع فجر هم یک اذان برای نماز صبح می گویند؟

پاسخ: همانگونه که می دانید و در پیشگفتار اشاره شد در فقه شیعه همه عبادات و مقدار و چگونگی آنها بر گرفته از قرآن کریم و از دستور و عمل رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم است که توسط اهل بیت معصوم آن حضرت علیهم السلام به دست فقهای عظام رسیده است و به عبارت دیگر، عبادات توقیفی است ⁽²⁾و منوط به جعل و تعیین از ناحیه شارع مقدس اسلام است و هیچ کس نمی تواند

از پیش خود و از روی سلیقه و دلخواه، عملی را به عنوان عبادت اختراع و پیشنهاد کند. و در فقه شیعه ثابت نشده که رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم و یا ائمه علیهم السلام دستور گفتن اذان قبل از طلوع فجر را داده باشند لذا ما گفتن آن را بدعت و حرام می دانیم ولی اهل تسنن طبق چند روایتی که در کتابهایشان آمده است ⁽¹⁾، اذان قبل از طلوع فجر را مشروع می دانند و می گویند، منظور از گفتن آن این است که اگر کسی برای خوردن سحری یا برای نماز شب یا برای غسل و طهارت و مهیّا شدن جهت نمازصبح، خواب مانده است بیدار شود ⁽²⁾. شهادت به ولایت

پرسش 4: چرا ما «شیعیان» در اذان و اقامه بعد از «اشهد ان محمداً رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم» «اشهد ان علیاً امیر المؤمنین علیه السلام ولی اللَّه» می گوییم ولی اهل تسنن نمی گویند و به ما هم اعتراض می کنند و سؤال می کنند که «علیّ ولی اللَّه» (علی علیه السلام ولی خدا است) یعنی چه؟

مگر خدا ولیّ دارد؟

پاسخ: در فقه شیعه روایاتی وجود دارد مبنی بر این که هرگاه شهادت به توحید و رسالت حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم دادید، شهادت به ولایت حضرت علی علیه السلام نیز بدهید و از مجموع روایات استفاده می شود که شهادت و اقرار به یگانگی

خدا و رسالت رسول خدا و ولایت و امامت امیر المؤمنین علیه السلام از یکدیگر جدا نمی باشند و بین آنها تلازم وجود دارد و غیر قابل انفکاک است، لیکن همان گونه که در توضیح المسائل مراجع آمده است، شهادت به ولایت حضرت امیر علیه السلام جزء اذان و اقامه نیست و ما «شیعیان» آن را به قصد جزئیت نمی گوییم بلکه در هر یک از اذان و اقامه بعد از شهادت به رسالت، یک بار به قصد تیمّن و تبرک، شهادت به ولایت نیز می دهیم و می گوییم «اشْهَدُ انَّ عَلیَّاً امیرُ الْمُؤمنیِنَ وَوَلیُّ اللَّه» و معنای آن این است که علی علیه السلام از طرف خدا بر مردم امامت و ولایت دارد، همان گونه که محمد علیه السلام از طرف خدا بر مردم رسالت دارد ⁽¹⁾.

ولی اهل تسنن با اصل امامت و ولایت آن حضرت مخالفت کرده و همچنان بر مخالفت خود اصرار می ورزند و هرگز حاضر نیستند «اشهد ان علیاً ولی اللَّه» را به زبان بیاورند بلکه عدّه ای از آنان از گفتن این جمله و هر کلام دیگری که دالّ بر فضیلت حضرت امیر علیه السلام باشد ابا دارند و سعی می کنند به هیچ وجه نام مقدس حضرت امیر علیه السلام را نیاورند حتی در مواردی که «علیّ» به عنوان صفت خدای سبحان مطرح است و در قرآن مجید هم آمده است: «وهو العلی العظیم» ⁽²⁾

، که شیعه در پایان تلاوت قرآن می گوید: «صدق اللَّه العلیّ العظیم» [راست گفت

خدای والای بزرگ آنها از گفتن لفظ «علی» امتناع کرده و می گویند: «صدق اللَّه العظیم» [راست گفت خدای بزرگ .

یک مناظره

در مسجد النبی یک نفر از اهل تسنن مصر به اینجانب گفت: آیا شما «شیعیان» می گویید «علیّ ولیّ اللَّه» علی ولیّ خداست؟ گفتم: بلی، مگر چه اشکالی دارد؟ گفت: مگر خدا ولی می خواهد؟ گفتم: مگر شما نمی گویید: «محمد رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم»؟ محمد رسول خدا است در فکر فرو رفت و گفت: بلی می گوییم، گفتم: مگر خدا رسول می خواهد؟ گفت:

معنای آن این است که «محمد صلی الله علیه و آله و سلم از طرف خدا رسالت [بر مردم دارد» گفتم: معنای «علی ولی اللَّه» نیز این است که «علی علیه السلام از طرف خدا ولایت و امامت [بر مردم دارد» بعد به او گفتم: نظیر این عبارت در کتاب های شما نیز آمده است، مثلًا در «صحیح بخاری» است که عمر بن الخطاب به علی بن أبی طالب علیه السلام و عباس عموی رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم گفت: من ولی ابوبکر هستم، «فکنت انا ولیّ أبی بکر» ⁽¹⁾

و معلوم است که ابوبکر مرده بود و ولی نمی خواست، پس معنای گفته عمر این است که من از طرف ابوبکر ولایت بر مردم دارم، سپس به او گفتم:

البته باید از عمر و ابوبکر سؤال شود که مگر اختیار مردم با آنها

بود که برای آنان ولی تعیین کنند؟ و ابوبکر چگونه می توانست برای مردم تصمیم گیری کند؟

در هر حال شیعیان معتقد هستند که علی علیه السلام از طرف خدا و توسط رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم برای امامت و ولایت و رهبری مردم تعیین شده است ولذا می گویند «اشهد ان علیاً امیر المؤمنین و ولی اللَّه» و در مقابل، شما اهل تسنن طبق گفته خود عمر، باید بگویید «اشهد ان عمر ولی ابوبکر» و نباید بگویید عمر خلیفه رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم است و الا عمر را تکذیب کرده اید، لبخندی زد و چون این مطلب را از «صحیح بخاری» نقل کردم و نمی توانست انکار کند. اندکی سکوت کرد و گفت: شما به چه دلیل می گویید علی بن ابی طالب علیه السلام از طرف خدا بر مردم ولایت دارد؟ گفتم: ادله این امر- عقلًا و نقلًا- فراوان است و از باب نمونه یکی از ادله آن این آیه شریفه است:

إِنَّمَا وَلِیُّکُمْ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعُونَ؛ ⁽¹⁾

تنها ولی و سرپرست شما، خدا و رسول خدا و کسانی هستند که ایمان آورده اند و نماز را به پای می دارند و در حال رکوع زکات می پردازند.

در تفاسیر شیعه و عده زیادی از اهل تسنن آمده است که مراد از والذین آمنوا در این آیه مبارکه علی بن ابی طالب علیه السلام است و تصریح نموده اند که علی علیه السلام در حال رکوع انگشتر خود

را به فقیر بخشید و این آیه شریفه در شأن او نازل شد ⁽¹⁾.

و شما می توانید به «الغدیر» مرحوم علامه امینی، یا به کتاب «المراجعات» مراجعه کنید و یا به تفاسیر خودتان در ذیل آیه مراجعه و تحقیق کنید، سپس اضافه کردم: علاوه بر این آیه، ادله زیادی بر ولایت و امامت علی علیه السلام موجود است و یکی از آنها داستان غدیر خم است.

صحبت که به اینجا رسید رفقای او که سخت نگران و ناراحت بودند، دست او را گرفتند و گفتند بحث کافی است.

گرچه او مایل بود که بحث را ادامه دهد اما رفقای او اجازه ندادند و خداحافظی کردند. والحمدللَّه رب العالمین.

پرسش 5: چرا ما در اذان صبح «الصلاة خیر من النوم» نمی گوییم ولی اهل تسنن می گویند؟ الصلاة خیر من النوم؟!

پاسخ: در فقه شیعه و در روایات اهل بیت علیهم السلام این جمله وجود ندارد لذا گفتن آن به قصد جزء اذان جایز نیست و بدعت است ولی درمنابع روایی اهل تسنن چند روایت با مضمونهای مختلف، وجود دارد که در برخی از آنها نقل شده رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم اذان را تعلیم داد و امر کرد این جمله را در اذان صبح بگویند ⁽²⁾. و در برخی از آنها آمده که

این جمله را عمر بن الخطاب و پسرش عبداللَّه به اذان اضافه کردند ⁽¹⁾.

لازم به یادآوری است که «صحیح بخاری» و «صحیح مسلم» که از معتبرترین کتابهای اهل سنت است در روایات اذان این جمله را نقل نکرده اند ⁽²⁾.

مذاهب اربعه اتفاق دارند که این جمله در اذان صبح مستحب است. ⁽³⁾حی علی خیر العمل

پرسش 6: چرا ما در اذان و اقامه «حیّ علی خیر العمل» می گوییم ولی اهل تسنن این جمله را اصلًا نمی گویند؟

پاسخ: از پاسخ سؤال قبل روشن شد که شیعه تابع سنت و امر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم است. شیعه کیفیت عبادات را از روایات پیامبر صلی الله علیه و آله و از طریق اهل بیت علیهم السلام فرا گرفته و به صورتی که آنها فرموده اند عمل می کند و آنها فرموده اند: در اذان واقامه دو مرتبه بگویید «حیّ علی خیر العمل» یعنی بشتاب برای بهترین عمل که نماز است.

و اهل تسنن نیز روایاتی نقل کرده اند که در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم «حیّ علی خیر العمل» دراذان واقامه گفته می شده است ولی مدّعی هستند که آن روایات ضعیف است و

حتمی نیست ⁽¹⁾لذا این جمله را نمی گویند.

پرسش 7: چرا ما «شیعیان» در اذان و غیر اذان، وقتی نام مبارک رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم را به زبان می آوریم یا می شنویم صلوات می فرستیم ولی اهل تسنّن مقید به فرستادن صلوات نیستند؟

پاسخ: علاوه بر آیه شریفه إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِیماً ⁽²⁾

ترجمه: «خداوند و فرشتگانش بر پیامبر درود می فرستند ای کسانی که ایمان آورده اید بر او درود فرستید و به فرمانش به خوبی گردن نهید.»

روایات کثیره ای از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم وائمه علیهم السلام در دست است که به همه مسلمانان سفارش فرموده اند که هر وقت و در هر حال اسم مبارک حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم یا لقب وکنیه آن جناب را بگویند یا بشنوند صلوات بفرستند و در کتابهای اهل سنّت که به نظر خودشان صحیح و از معتبرترین کتابها می دانند مانند «صحیح مسلم» نقل شده که حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

نماز بعد از اذان

وقتی مؤذن اذان می گوید، جمله های اذان را مانند او بگویید (حکایت کنید) و بر من صلوات بفرستید، بدرستی که هر کس بر من صلوات بفرستد خداوند به هر صلواتی ده صلوات بر آن کس می فرستد. ⁽³⁾

همچنین کتاب صلاة المؤمن، القحطانی، ص 157، همین مضمون را آورده است.

بر این اساس شیعه خود را موظّف می داند که وقتی نام مبارک رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را به زبان آورد یا شنید صلوات بفرستد ولی اهل تسنن و حتی خود مؤذّن که نام مقدّس آن حضرت را به زبان جاری می کند شنیده نشده که صلوات بفرستند و به روایاتی که در کتابهای معتبر نزد خودشان، آمده عمل نمی کنند و خود را از ثواب صلوات محروم می سازند.

پرسش 8: چرا در ایران و مساجد ما اذان ظهر یا مغرب و صبح که گفته می شود شیعیان بدون فاصله نمازهای یومیه را می خوانند ولی اهل تسنن اذان را که می گویند مقداری صبر می کنند، بعد از آن اقامه می گویند و نماز می خوانند، آیا آن وقت که اذان می گویند وقت شرعی نشده است یا علت دیگری دارد؟

پاسخ: صبر کردن آنان بعد از اذان برای خواندن نماز نافله وجمع شدن نمازگزاران است وشیعیان نیز در مواردی که نافله ها را می خوانند اوّل نافله می خوانند و بعد از گذشت

مقداری از اول وقت، نماز واجب را می خوانند. به هر حال جمعی از اهل تسنن نسبت به اوقات شرعی دقت و مواظبت کافی را انجام می دهند.

و اینکه بعد از اذان مقداری صبر می کنند برای انجام نافله ها و جمع شدن مردم است.

بنابراین همین که اذان صبح یا ظهر را گفتند وقت شرعی شده و ما می توانیم نماز صبح و ظهر را بخوانیم و برای روزه هنگام شروع اذان صبح آنها نباید چیزی بخوریم، بلی نسبت به مغرب بین شیعه و آنها اختلاف وجود دارد.

وقت نماز مغرب و افطار به نظر آنها غروب آفتاب است، لذا به محض اینکه آفتاب غروب می کند اذان می گویند و افطار می کنند امانظر مشهور فقهای شیعه براین است که مغرب موقعی است که سرخی طرف مشرق که بعد از غروب آفتاب پیدا می شود از بالای سر انسان بگذرد. به این لحاظ، وقتی آنها اذان مغرب را می گویند طبق نظر مشهور فقها و مراجع تقلید، ماشیعیان نمی توانیم نماز مغرب را بخوانیم یا افطار کنیم بلکه باید حدود دوازده دقیقه صبر کنیم و ظاهراً وقتی آنها اقامه را می گویند وقت شده و نماز و افطار بی اشکال است.

پرسش 9: چرا ما «شیعیان» اگر با وجود جا در صفهای جلو در صف بعد بایستیم یا مستقل و تنها بایستیم اهل تسنّن اعتراض می کنند و گاهی مأموران آنها ممانعت

می کنند، و خود آنها همیشه در کنار افراد دیگر و با هم می ایستند و تنها نمی ایستند؟ صف های جماعت

پاسخ: اوّلًا: در فقه شیعه ثابت و حتمی است که اگر در صفهای جماعت جا باشد تنها ایستادن مکروه و موجب کم شدن ثواب نماز است همچنین مستحب است صفهای جماعت منظم باشد و بین کسانی که در یک صف ایستاده اند فاصله نباشد و شانه های آنان ردیف یکدیگر باشد و اهل سنت برخی از این امور را واجب می شمارند و رعایت می کنند لذا به نظر برخی از آنها اگر کسی تنها بایستد وداخل صف قرار نگیرد نمازش باطل است.

ثانیاً: باید توجه داشت که عقیده و نظر حنابله این است که بر مردها واجب است نمازهای یومیه را در مساجد به جماعت بخوانند و گفته اند کسی که بدون عذر- مانند بیماری یا بارندگی- از شرکت درجماعت خودداری کند مستحق عقوبت است ⁽¹⁾. (معمولًا وهابی ها خود را حنبلی می دانند).

لذا چنانچه کسی در جماعت آنها تنها بایستد شبهه در عدم شرکت در نماز جماعت می شود و جایز نمی دانند.

بنابر آنچه بیان شد، برمؤمنین است که آداب نماز را رعایت کنند و از عملی که موجب کم شدن ثواب نماز و موجب وَهن مذهب و نشانه جهل شیعه به مسائل و آداب

شرعی است پرهیز کنند و با وجود جای خالی در صف های جلو صف جدا تشکیل ندهند و تنها هم نایستند.

تذکر

از آنچه نقل کردیم معلوم شد که حنابله و وهابیون که خود را حنبلی می دانند شرکت در نماز جماعت را واجب می دانند و به علاوه نسبت به آداب آن اهتمام خاصی دارند و شرکت نکردن در جماعت از روی استخفاف و بی اعتنایی را از گناهان کبیره می دانند لذا بر شیعیان و زوّار محترم است که سعی کنند برای نماز اول وقت در مساجد، خصوصاً مسجدالحرام- که نماز در آن معادل یک میلیون نماز است- و یا مسجد النبی- که نماز در آن معادل ده هزار نماز است- حاضر شوند. ⁽¹⁾و وقتی اذان گفته می شود و همه مردم به سمت مسجد حرکت می کنند آنها هم به مسجد بروند و در خیابان و بازار رفت و آمد یا توقف نکنند یا از مسجد خارج نشوند و اگر به هر جهتی نمی خواهند در جماعت شرکت کنند لااقل در هتل و مسکن و دور از دید آنها بمانند.

پرسش 10: چرا ما «شیعیان» در نمازها در ابتدای حمد و سوره «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» می گوییم ولی اهل تسنن و امام جماعت آنها یا اصلًا نمی گویند و یا برخی از آنها

که می گویند آهسته می گویند؟ بسم اللَّه الرحمن الرحیم

پاسخ: شیعه قائل است که «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» جزء سوره های قرآن است مگر سوره برائت و همان گونه که در تمام قرآن ها ملاحظه می فرمایید در اول سوره ها «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» نوشته شده است- جز سوره برائت- لذا واجب است قبل از سوره حمد و هر سوره ای که درنمازهای واجب می خوانیم «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» را بگوییم و اگر «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» را نگوییم سوره را ناقص و مقداری از آن را حذف کرده ایم، ضمناً معلوم است که در نمازهای جهریه باید «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» را نیز بلند بگوییم.

ولی بین اهل تسنن اختلاف وجود دارد، بعضی از آنها با شیعه امامیه هم قول و هم عقیده هستند و آن را جزء سوره ها می دانند ⁽¹⁾ولی بعضی از آنها گفته اند «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» جزء سوره های قرآن نیست- مگر در سوره نمل- لذا آن را نمی گویند یا آهسته و به عنوان مستحب بودن، می گویند و مالکی ها قائل هستند که در نماز واجب «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» را اصلًا نباید بگویند، نه بلند و نه آهسته ⁽²⁾. و از بعضی کتابها نقل شده که مالکی ها گفتن بسم اللَّه الرحمن الرحیم را در نمازهای واجب مطلقاً مکروه می دانند.

نتیجه اینکه: بین اهل تسنن و مذاهب اربعه آنان اختلاف

وجود دارد، مالکی ها «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» را در نماز نمی گویند، حنفی ها یا نمی گویند یا آهسته می گویند، شافعی ها بلند می گویند، حنبلی ها بلند نمی گویند. ⁽¹⁾

همچنین از او نقل کرده که گفت پشت سر رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم و ابوبکر و عمر و عثمان نماز خواندم و آنان در اول سوره حمد «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» نخواندند، در آخر آن هم نخواندند. صحیح مسلم، کتاب الصلاة، ص 204، ب 13، ح 399

و بن باز، مفتی معروف عربستان، گفته است: «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» آیه ای مستقل است و جزء سوره حمد و دیگر سوره ها نیست، به جز سوره نمل، و گفته است: خداوند «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» را نازل کرد تا بین سوره ها فاصله باشد. صلاة المؤمن القحطانی، ج 1، ص 194، باب صفة الصلاة.

ضمناً در همین صحیح مسلم، بعد از نقل روایات فوق بابی باز کرده تحت عنوان:

باب 14- حجة من قال: البسملة آیة من اول کل سورة سوی براءة.

و در این باب از انس بن مالک نقل کرده که گفت: روزی رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم بین ما بود و در حالی که خنده بر لب داشت سر بلند کرد و فرمود: هم اکنون سوره ای بر من نازل شد و چنین قرائت کرد: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم، إِنَّا أَعْطَیْنَاکَ الْکَوْثَرَ* فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَانْحَرْ* إِنَّ شَانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. پس از آن فرمود: آیا می دانید کوثر چیست؟ گفتیم: خدا و رسول خدا اعلم هستند. فرمود: کوثر نهری است که خداوند عزوجل به من وعده داده و بر آن خیر کثیر است، آن حوض است و روز قیامت امتم بر من وارد می شوند، ظرف های آن به عدد ستارگان است پس بنده ای از امتم از آن باز گرفته می شود منع می شود. پس می گویم خدایا این بنده، از امت من است، خداوند می فرماید: نمی دانی بعد از تو چه حادثه ای به وجود آوردند. [ما تدری ما احْدَثَتْ بَعْدَکَ] صحیح مسلم، کتاب الصلاة، ص 205، باب 14، ح 400

البته آقایان نسبت به جمله آخر این حدیث سکوت کرده و از خود سؤال نمی کنند بعد از رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم چه حادثه ای رخ داده و آن حادثه تا چه حد ناگوار و برای رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم ناراحت کننده بوده که برخی از امتش به خاطر به وجود آوردن آن حادثه از آشامیدن آب کوثر ممنوع و محروم می شود و ما هم وقتی از حوادث تلخ بعد از رسول اللَّه صحبت می کنیم می گویند آنها صحابی و مجتهد بوده و هر کاری کرده اند به اجتهاد خود عمل کرده اند. عجبا، عجبااگر چنین است پس چرا از آب کوثر منع می شوند؟ وچه دلیلی بر اعتبار و مشروعیت اجتهاد آنها وجود دارد؟

بنابراین چنانچه ما در جماعت آنها «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» را بگوییم بر خلاف تقیه عمل نکرده و با اعتراض آنها مواجه نمی شویم. نماز با دست باز

پرسش 11: چرا شیعه با دست باز نماز می خواند ولی اهل تسنن دستها را روی هم می گذارند؟

پاسخ: در فقه شیعه امامیه ثابت و مسلم است که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه معصومین علیهم السلام درحال نماز دست روی دست نگذاشته اند، و در روایات اهل بیت علیهم السلام از آن نهی شده و در روایتی از امام باقر علیه السلام است که به شخصی فرمود:

دست روی دست نگذار زیرا این کار را مجوس انجام می دهند. ⁽¹⁾

بلکه از روایات استفاده می شود که مستحب است در حال ایستادن، دستها را روی رانها بگذارند، بنابراین درحال نماز دستها را روی هم گذاشتن- به طوری که غیر شیعه می گذارد جایز نیست و اگر بقصد اینکه این عمل جزء نماز است انجام دهند- موجب بطلان نماز می شود ولی اهل سنّت فی الجمله آن را جایز می دانند، هرچند بین آنها در جزئیات آن اختلاف وجود دارد، اکثر آنها مستحب می دانند که درحال نماز دست راست را روی بازوی (ذراع) دست چپ بگذارند

در هر یک از «صحیح بخاری» ⁽¹⁾و صحیح مسلم یک باب مربوط به این موضوع وجود دارد و هر کدام تنها یک روایت نقل کرده اند و در آن نسبت داده شده که رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم در حال قرائت دست راستش را روی دست چپ گذاشته است. ⁽²⁾

صحیح مسلم، کتاب الصلاة، ص 205، باب 15، وضع یده الیمنی علی الیسری بعد تکبیرة الاحرام تحت صدره، ح 401، وائل بن حجر انّه رأی النبی صلی الله علیه و آله و سلم رفع یدیه حین دخل فی الصلاة کبّر ثمّ التحف بثوبه ثم وضع یده الیمنی علی الیسری ...

بعضی گفته اند: قبل از رکوع و بعد از رکوع کف دست راست را روی دست چپ، بالای سینه (روی سینه) بگذارند،

بعضی گفته اند: زیر شکم (زیر ناف) بگذارند. ⁽¹⁾

ولی در الفقه علی المذاهب الاربعه ج 1، «وضع الید الیمنی علی الیسری» أقوال را بگونه دیگر نقل کرده است.

پرسش 12: چرا شیعیان بعد از تمام شدن سوره حمد «آمین» نمی گویند و اهل تسنن می گویند؟ آمین بعد از حمد

پاسخ: احکام اسلام توقیفی است، یعنی باید به همان کیفیتی که شارع مقدس دستور داده است انجام داد و جایز نیست چیزی کم و زیاد کرد و در خصوص گفتن «آمین» در نماز ثابت نشده که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم یا ائمه علیهم السلام آمین گفته باشند، بلکه در روایت معتبر است که امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه پشت سر امام جماعت نماز می خوانی و او

سوره حمد را خواند بگو «الحمدللَّه رب العالمین» و «آمین» نگو. ⁽¹⁾

در فقه شیعه «آمین» جزء نماز نیست و گفتن آن بعد از حمد به قصد جزئیت بدعت و بنابر مشهور موجب بطلان نماز است ولی اهل تسنن به لحاظ چند روایتی که درکتابهایشان نقل شده گفتن «آمین» را بعد از حمد مستحب می دانند و می گویند رسول اللَّه صلی الله علیه و آله دستور داده و خود نیز گفته است، ⁽²⁾البته نه به خاطر این که سوره حمد مشتمل بر دعا است و برای استجابت دعا بگویند. ⁽³⁾

پرسش 13: چرا ما شیعیان وقتی نماز را به جماعت می خوانیم فقط امام جماعت سوره حمد را می خواند و ما مأمومین

سوره حمد را نمی خوانیم ولی بعضی از اهل تسنّن حمد را می خوانند؟ ما در جماعت حمد نمی خوانیم

پاسخ: در فقه شیعه ثابت است که قرائت امام جماعت کفایت از قرائت مأموم می کند و بین فقهای شیعه در این مسأله اختلافی وجود ندارد ولی بین اهل تسنن اختلاف است. عبداللَّه بن باز- مفتی عربستان- گفته است:

در نمازجماعت برمأموم واجب است سوره حمد را بخواند و فرقی بین نمازهای ظهر و عصر و مغرب و عشا و صبح نیست. و گفته است: مأموم حمد را در موقعی بخواند که امام جماعت چند لحظه سکوت می کند- مثلًا بعد از تمام شدن سوره حمد که امام جماعت چند لحظه سکوت می کند مأمومین سوره حمد را بخوانند- و اگر سکوت نکند درحال قرائت امام بخواند. ⁽¹⁾

شافعی ها نیز گفته اند: بر مأموم واجب است حمد را پشت سر امام جماعت بخواند. حنفی ها گفته اند: قرائت مأموم کراهت دارد. مالکی ها گفته اند: قرائت، یعنی خواندن حمد برای مأموم در نمازهای ظهر و عصر مستحب است و درنمازهای مغرب و عشا و صبح مکروه است. حنبلی ها گفته اند: در نماز ظهر و عصر مستحب است و در نماز مغرب و عشا و صبح در حال سکوت امام مستحب است و در حال

قرائت او مکروه است ⁽¹⁾. و در «صحیح بخاری» از رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم نقل کرده که فرمود:

«لا صلاة لمن لم یقرأ بفاتحة الکتاب». ⁽²⁾

در صحیح مسلم نیز- روایات متعددی نقل کرده مبنی بر این که خواندن حمد در هر رکعت از نماز، واجب است. ⁽³⁾

این اختلافی که بین فرق اهل تسنن وجود دارد منشأ این شده که در نماز جماعت آنها، بعضی حمد را بلافاصله و گاهی بلند می خوانند و برخی درحال سکوت و بعد از تمام شدن حمد امام جماعت، می خوانند و عدّه ای هم اصلًا نمی خوانند.

پرسش 14: چرا ما شیعیان در نمازهای یومیه بعد ازحمد یک سوره تمام می خوانیم ولی اهل تسنن غالباً سوره کامل نمی خوانند و به چند آیه اکتفا می کنند؟

پاسخ: شیعه، طبق ظاهر چند روایت و اجماع فقها، مکلف است در نمازهای یومیه بعد از حمد یک سوره تمام بخواند ولی اهل تسنن مدعی هستند که از روایات وجوب خواندن یک سوره تمام ثابت نیست و استفاده کرده اند که

خواندن مقداری از قرآن- یک سوره یا کمتر و حتی یک آیه- کفایت می کند ⁽¹⁾. لذاگاهی یک سوره می خوانند و گاهی چند آیه از یک سوره.

پرسش 15: چرا ما شیعیان بر مُهر یا سنگ و زمین و حصیر سجده می کنیم ولی اهل سنّت بر فرش سجده می کنند؟

پاسخ: فقهای شیعه از فرمایشات وعمل رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه علیهم السلام استفاده کرده و فتوا داده اند که، شرط است چیزی که بر آن سجده می شود، یا زمین باشد یا چیزهایی که از زمین می روید به شرط اینکه خوراکی و پوشاکی و چیزهای معدنی نباشد، و خلاصه این که، فرش و کلیّه ملبوسات و مأکولات و معادن، از مظاهر دنیا و مورد علاقه نوع بشر است و سجده بر آنها از خلوص و خضوع می کاهد، لذا طبق روایت معتبر، سجده بر آنها ممنوع شده است. ⁽²⁾

شخصی به نام هشام بن الحکم به امام صادق علیه السلام گفت: به من خبر ده، بر چه چیز سجده جایز است و بر چه چیز جایز نیست؟ فرمود: سجده جایز نیست مگر بر زمین و بر آنچه زمین آن را می رویاند، جز روییدنی که خوردنی یا پوشیدنی باشد.

هشام بن الحکم به آن حضرت گفت:، فدایت شوم علّت این که سجده بر خوردنی ها و پوشیدنی ها جایز نیست چیست؟

فرمود: علّتش این است که سجده خضوع برای خدای عزوجل است و سزاوار نیست بر چیزی که خوردنی و پوشیدنی است سجده نمود، بجهت اینکه أبناء دنیا- دنیا پرستان- بنده چیزهایی هستند که می خورند و می پوشند و سجده کننده در حال سجده، خدای عزوجلّ را عبادت می کند، پس سزاوار نیست پیشانی خود را بر معبود- چیز مورد علاقه- دنیاپرستان مغرور، قرار دهد.

بر این اساس فقهای شیعه سجده بر فرش را صحیح نمی دانند واینکه برمُهر سجده می کنند، مهر خصوصیت ندارد بلکه منظور سجده نمودن بر زمین است ولی به جهت رعایت نظافت و سهولت جابجا نمودن و همراه داشتن، خاک را در اندازه های مختلف بصورت مهر در می آورند تا در نماز بر آن سجده کنند.

و لازم نیست سجده بر خصوص مهر باشد، بلکه سجده بر سنگ مرمر و سنگ سیاه و بر چوب وبر حصیر و بر دستمال کاغذی و بر کاغذ و بر تسبیح گِلی یا چوبی و مانند اینها، صحیح است، البته در سجده بر تسبیح باید دانه های آن به قدری باشد

که پیشانی لااقل به اندازه یک دو ریالی روی دانه های آن قرار گیرد. ⁽¹⁾ولی اهل تسنّن معتقدند که سجده بر هر چیزی، هرچند فرش کثیف باشد صحیح است.

بلی آنها هم می گویند که محلّ سجده شرایطی دارد مثلًا می گویند: شرط است محلّ سجده خشک باشد و همچنین شرط است که سُست نباشد. ⁽²⁾لذا سجده بر چیزِ تَر و بر چیز سست که پیشانی روی آن آرام نمی گیرد را صحیح نمی دانند.

مناظره

یک نفر از آنها در مسجد النّبی گفت: چرا ایرانیها برای نماز، آن قسمت که سنگ فرش است جمع می شوند مگر بهشت آنجا است؟

گفتم: اوّلًا تنها ایرانیها آنجا نمی روند بلکه تمام شیعیان، طبق فقه و به فتوای فقها و علمایشان وظیفه دارند بروند آنجا که سنگ فرش است و الّا نمازشان صحیح نیست، ثانیاً شما هم باید بروید آنجا که سنگ فرش است چون طبق روایتی که در «صحیح بخاری» آمده ⁽³⁾رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

جُعِلَتْ لِی الأرْضُ مَسجِداً وَطَهُوراً.

برای من زمین محلّ سجده و تیمّم قرار داده شده است.

نیز در صحیح مسلم «کتاب الصلاة، باب متابعة الامام والعمل بعده» ح 474 آمده است که: رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم در سجده پیشانی خود رابر زمین می گذاشت «یضع جبهته علی الارض».

و این فرشها زمین نیست و شما به دستور رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم عمل نمی کنید، به علاوه این فرشها زیر پای این مردم کثیف شده و غیر بهداشتی است، یک تسبیح چوبی دستم بود به او گفتم من هرگز روی این فرشها سجده نمی کنم وهمیشه روی این تسبیح سجده می کنم شما هم روی این فرشها سجده نکن، خندید و گفت: من نمی دانم، فقط می دانم که در فقه ما سجده بر فرش مانعی ندارد و صحیح است.

گفتم: اگر این فرشها تَر باشد، روی آن سجده می کنی؟

گفت: خیر می روم جایی که خشک باشد.

گفتم: چرا جای دیگر می روی مگراینجا که تَر است جهنّم است و آنجا که خشک است بهشت است؟ خندید و گفت: در فقه ما سجده بر چیز تَر صحیح نیست.

گفتم: در فقه شیعه نیز سجده بر فرش صحیح نیست، لذا می روند روی سنگ فرش و آنجا نماز می خوانند.

گفت: پس چرا بعضی از شیعیان روی فرشها سجده می کنند؟ با لبخند گفتم: از ترس شما، لبخند زد و گفت: بنابر حرف شما نماز این افراد که روی فرش سجده می کنند

باطل است؟

گفتم: خیر، همان گونه که بین مذاهب اربعه اهل تسنّن در فتاوی و مسائل فقهی اختلاف وجوددارد، بین فقهای شیعه نیز در بعضی از مسائل اختلاف وجود دارد و عدّه ای از فقهای شیعه فتوی داده اند که در مانند مسجد النّبی که محلّ اجتماع مسلمانان است و اهل سنت طبق مذهبشان بر فرش سجده می کنند، به منظور حفظ وحدت و جلب دوستی و مودّت و برای جلوگیری از تفرقه واختلاف و بدبینی نسبت به یکدیگر، سجده بر فرش صحیح است و لازم نیست روی سنگ فرش بروند و این افراد که روی فرش سجده می کنند از آن عدّه، تبعیّت می کنند ونمازشان صحیح است.

با این توضیح خوشحال شد و گفت: من از گروه تندرو نیستم، مالکی هستم، و مایل بودم چگونگی امر را بدانم که روشن شدم.

پرسش 16: چرا ما بعد از سجده دوم- درجایی که تشهد واجب نیست- مقداری می نشینیم، سپس برای رکعت بعد بر می خیزیم (جلسه استراحت) ولی اهل تسنن پس از سجده دوم «اللَّه اکبر» گویان برای رکعت بعد بلند می شوند؟

پاسخ: همان گونه که قبلًا اشاره شد، شیعه به کیفیتی که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه علیهم السلام نماز خوانده و فرموده اند، نماز می خواند و در مورد سؤال- جلسه استراحت- روایات معتبری

هست که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه علیهم السلام بعد از سجده دوم مقداری می نشسته اند بعد بلند می شده اند، لذا ما به تبعیت از آن حجج الهی مقداری می نشینیم بعد برمی خیزیم، و برخی از فقها فتوی به وجوب و برخی هم فتوی به استحباب آن داده اند، ولی اهل تسنن جلسه استراحت را رعایت نمی کنند با اینکه در کتابهای معتبر خودشان نقل شده که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم پس از سجده دوم می نشست و پس از آن می ایستاد. ⁽¹⁾همچنین عبداللَّه بن باز که مفتی بزرگ عربستان محسوب می شده است، فتوا داده که جلسه استراحت خفیف (سبک و کوتاه) بر امام و مأموم و در نماز فرادا مستحب است و گفته است:

ثابت است که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بعد از سجده دوم می نشسته است و پس از آن می ایستاده است ⁽²⁾.

همچنین در کتاب «الفقه علی المذاهب الاربعة» جلد اول، صفحه 221، جلسه خفیفه را از مستحبّات نماز شمرده است.

پرسش 17: چرا ما شیعیان در تمام نمازها قنوت می خوانیم ولی اهل تسنن نمی خوانند؟ قنوت

پاسخ: درکتب شیعه روایات معتبری از رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم

و ائمه علیهم السلام وارد شده بر استحباب و فضیلت قنوت در تمام نمازها و ما شیعیان طبق آن روایات عمل می کنیم و قنوت را مستحب می دانیم و چون فضیلت بسیار دارد لذا در تمام نمازها قنوت می خوانیم ولی اهل تسنّن با اینکه در کتاب هایی که نزد خودشان صحیح و معتبر است روایاتی وجود دارد که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در نمازها خصوصاً در نماز مغرب و عشاء قنوت می خوانده است. ⁽¹⁾و مالکی ها و شافعی ها نیز طبق همان روایات حکم به استحباب قنوت در نماز صبح و در هر پیش آمد ناگوار نموده اند ⁽²⁾، در عین حال قنوت نمی خوانند و از فضیلت آن محروم هستند. صلوات در تشهد

پرسش 18: چرا ما «شیعیان» در تشهد نمازها و غیر آن صلوات می فرستیم ولی اهل تسنّن نمی فرستند؟

پاسخ: آنها نیز به مقتضای روایات قطعی خودشان در تشهد نمازهایشان و در نماز بر مرده هایشان و در زیارت رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم- اگر زیارت کنند- صلوات می فرستند، به این صورت:

... اللّهم صلّ علی محمّد و علی آل محمّد کما صلّیت علی إبراهیم وعلی آل ابراهیم إنّک حمید مجید وبارک علی محمّد وعلی آل محمّد کما

بارکت علی إبراهیم وآل إبراهیم إنّک حمید مجید. ⁽¹⁾

البته در نماز بر مرده هایشان بعداز تکبیر دوم این صلوات را می فرستند ⁽²⁾و در زیارت رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم نیز همین صلوات را به عنوان زیارت می خوانند ⁽³⁾ولی خیلی آهسته صلوات می فرستند.

همچنین گفته اند:

از اسباب اجابت دعا این است که در آخر آن بر محمد و آل محمد صلوات فرستاده شود. ⁽⁴⁾

و اینکه در سؤال آمده است ما «شیعیان» در غیر تشهد نیز صلوات می فرستیم ولی آنها نمی فرستند، باید گفت:

بلی خوشبختانه چنین است و صلوات بر محمّد و آل محمد از شعائر شیعه است و شیعه را با همین قبیل شعائر الهی

می شناسند وهمان گونه که قبلًا بیان شد، شیعه به مقتضای آیه شریفه که خداوند متعال امر به صلوات فرموده و با توجه به روایات کثیره به هر مناسبتی خصوصاً بعد از نمازها صلوات می فرستند، چرا که امام صادق علیه السلام فرموده است:

کمال نماز به صلوات است، و نماز بدون صلوات نماز نیست. ⁽¹⁾

پرسش 19: چرا ما شیعیان بر «آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم» صلوات می فرستیم و می گوییم: «اللّهمّ صلّ علی محمد وآل محمّد» ولی اهل سنّت مقید به صلوات بر آل محمد نیستند و اکثراً بر «آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم» صلوات نمی فرستند و فقط می گویند: «صلّ علی محمد وسلّم»؟

پاسخ: این که شیعه درصلوات، آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم را می آورد به لحاظ روایات کثیره ای است که شیعه و سنی نقل کرده اند، به این مضمون که از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم سؤال شد، چگونه بر شما صلوات بفرستیم؟ فرمود:

بگویید: «اللّهمّ صلّ علی محمّد و (علی) آل محمّد صلی الله علیه و آله و سلم».

این روایت را «صحیح بخاری» ⁽²⁾که نزد اهل تسنن،

اصحّ کتب بعد از «قرآن کریم» است ⁽¹⁾، همچنین «صحیح مسلم» ⁽²⁾که نزد آنها مانند «صحیح بخاری» از اصحّ کتب است ⁽³⁾

یادآوری: صاحب «صحیح بخاری» به نام «محمد بن اسماعیل» ایرانی و متولد درایران بوده و در سمرقند فوت شده و همانجا دفن شده است- به مقدمه «صحیح بخاری» مراجعه شود و صاحب «صحیح مسلم» مسلم بن الحجاج، ایرانی و اهل نیشابور بوده و در نیشابور فوت کرده و در همانجا دفن شده است: به مقدمه کتاب مزبور، ص 41 مراجعه شود.

یا أهْلَ بَیْتِ رَسُولِ اللَّه حُبُّکُم فَرْضٌ مِنَ اللَّهِ فی القُرآنِ انْزَلَهُ

کَفاکُم مِنْ عَظیمِ الْقَدْرِ أنَّکُم مَنْ لَمْ یُصَلِّ عَلَیْکُم لا صَلاةَ لَهُ ⁽¹⁾

یعنی:

ای اهل بیت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، حب و دوستی شما- از طرف خدا در قرآن واجب شده است.

در عظمت قدر شما همین بس که- هرکس بر شما صلوات نفرستد نماز برایش نیست.

آری شیعه به لحاظ روایات کثیره که به بعضی از آنها ازقول اهل تسنّن، اشاره شد می گوید: «اللّهمّ صلّ علی محمّد وآل محمّد صلی الله علیه و آله و سلم» ولی اهل تسنن به خاطر همین روایات که در صحاح خودشان آمده است تنها در موارد فوق الذکر در صلوات «آل محمّد» را می آورند اما در غیر این موارد کمتر دیده و شنیده شده است. که در نوشته ها و کتابهایشان یا در مکالمات و صحبتهایشان «آل محمّد» را بگویند و بنویسند و تعجب است که چگونه احادیث صحیحه خود را نسبت به اهل بیت علیهم السلام نادیده می گیرند مسلم بن حجاج، صاحب «صحیح مسلم»، ظاهراً عنایت خاصّی به حضرت زهرا علیها السلام داشته و برای او، نسبت به سایر اقربا و زوجات و صحابی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، احترام وامتیاز خاصّی قائل بوده است، وی در کتابش «صحیح مسلم» فضائل صحابه را بیان کرده و هر یک را تحت عنوان مخصوص به او با جمله «رضی اللَّه عنه» یا «رضی اللَّه عنها»

آورده است اما نسبت به حضرت زهرا علیها السلام عبارت ذیل را آورده است:

باب: فضائل فاطمة، بنت النبیّ، علیها الصلاة والسّلام ⁽¹⁾

یعنی، تعبیر به «الصلاة والسلام» نموده و این تعبیر را فقط برای حضرت زهرا علیها السلام بکار برده است و ظاهراً بلحاظ فرمایش رسول اللَّه علیها السلام است که فرمود:

فاطمه پاره تن من است.

و از سویی خدا فرموده است:

بر رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم صلوات بفرستید

پس صلوات بررسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم صلوات بر پاره تن او نیز می باشد، خلاصه این که به مقتضای آیه شریفه یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِیماً ⁽²⁾

ترجمه: «ای کسانی که ایمان آورده اید بر او درود فرستید و به فرمانش به خوبی گردن نهید.» و با توجه به قول رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم «فاطمة بضعة منّی» «فاطمه پاره تن من است» گفته است: «فاطمة بنت النبیّ، علیها الصلاة والسّلام» «فاطمه دختر پیامبر، درود و سلام بر او باد».

پرسش 20: چرا ما «شیعیان» صلوات را بلند می فرستیم ولی اهل تسنّن صلوات را بلند نمی فرستند و ما را هم منع می کنند؟

پاسخ: اینکه شیعه صلوات را بلند می فرستد به لحاظ برخی روایات است که فرموده اند: صلوات را بلند بفرستید که

نفاق را می برد. ⁽¹⁾البته باید توجه داشت که اگر بلند فرستادن صلوات موجب حواس پرتی دیگران می شود و آنها را از توجه به نماز و دعا و قرآن باز می دارد یا آرامش و نظم را بر هم می زند و مزاحمت ایجاد می کند، در چنین مواردی لازم است رعایت شود. و اینکه اهل تسنّن صلوات را بلند نمی فرستند- اگر صلوات بفرستند- علت آن از پاسخ سؤال قبل روشن می شود و اما اینکه شیعه را از بلند فرستادن صلوات منع می کنند دو جهت دارد:

یکی اینکه می گویند: جایز نیست نزد رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم صدا را بلند کنند (فریاد بزنند) وآیه مبارکه إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ....؛ ⁽²⁾

«کسانی که پیش پیامبر خدا صدایشان را فرو می کشند ....» را دلیل می آورند و دیگر اینکه، می گویند: ذکر و دعا خواندن به طور هم صدا و هم آهنگ (همخوانی) مشروع نیست و بدعت است ⁽³⁾لذا ممانعت و از آن جلوگیری می کنند.

همچنین مستحب می دانند که ذکر و دعا با صدای آرام و آهسته انجام گیرد. و در صحیح مسلم ⁽⁴⁾، باب استحباب خفض الصوت بالذکر، چند روایت نقل کرده که مردم با

صدای بلند تکبیر می گفتند رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

ایها الناس، اربعوا علی انفسکم، انکم لیس تدعون اصم و لا غائباً انکم تدعون سمیعا قریبا و هو معکم.

ای مردم، به خود آیید، شما ناشنوا و غایب را نمی خوانید، شما شنوا و نزدیک را می خوانید و او با شما است.

یک مناظره مفصل

مناظره مفصل

از مناظره ای که اینجانب در همین راستا با یکی از آنها داشتم بی اساس بودن جهت اول و دوم روشن می شود و آن چنین بود:

در مسجد النّبی صلی الله علیه و آله و سلم شاهد بودم که یکی از مسئولین محترم ایران وارد مسجد شد. ایرانیها که او را دیدند صدا به صلوات بلند کردند، مأمورین آنها را محاصره و از فرستادن صلوات جلوگیری نمودند، یک نفر از آنها به اینجانب گفت:

این عمل حرام است، چرا جلوگیری نمی کنید و نمی گویید؟

گفتم: نگو حرام است، بگو موجب حواس پرتی نمازگزاران می شود، موجب برهم خوردن نظم و آرامش سایرین می شود، وما «روحانیون» تذکر داده ایم که در چنین مکانهای عمومی و شلوغ- که هر کس مشغول عبادت و دعا و قرآن و زیارت است- چنین اعمالی صحیح نیست.

گفت: نه این عمل و اینگونه صلوات فرستادن خلاف شرع وحرام است، زیرا که خداوند فرموده است:

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولَئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوَی ⁽¹⁾

آنان که با صدای آرام وآهسته نزد رسول خدا سخن گویند، آنها هستند که در حقیقت خدا دلهایشان را برای مقام رفیع تقوی آزموده است.

گفتم: اوّلًا: این آیه مبارکه در مقام بیان امر اخلاقی است وخداوند متعال مسلمانان را ترغیب می کند به رعایت ادب نسبت به رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم و اینکه اشخاص نادان و بی ادب با داد زدن آسایش آن حضرت را سلب نکنند و مربوط به جایی است که افراد در مقابل رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم مجادله و گفت و گو می کردند و گاهی صدای خود را در مقابل نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بلند می کردند اما صلوات فرستادن، تکریم رسول خدا است نه مجادله با او. لذا این آیه شامل صلوات فرستادن نمی شود.

ثانیاً: اگراین آیه دلالت بر حرمت داد زدن و صدا بلند کردن دارد چرا شما رعایت نمی کنید؟ أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَکُمْ؛ ⁽²⁾

«آیا مردم را به نیکی فرمان می دهید و خود را فراموش می کنید.»

ثالثاً: آیه مبارکه فرموده است: نزد رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم آهسته صحبت کنید: «عند رسول اللَّه» و قدر مسلّم از این جمله،

اطراف مرقد شریف، مانند روضه مقدّسه و بالای سر و سمت چپ مرقد شریف است و شامل قسمتهایی که از مرقد مطهّر فاصله دارد نمی شود.

گفت: ما رعایت می کنیم وآهسته دعا می خوانیم وآهسته حرف می زنیم.

گفتم: خیر، رعایت نمی کنید، مگر نیست که مرتّباً مؤذّن با چند بلندگو فریادمی زند، خصوصاً وقتی اقامه می گوید و وقتی که می گوید «الصلاة علی الأموات» (نماز بر مرده ها)، همچنین امام جماعت و مأمومین با صدای بلند آمین می گویید بطوری که صدای شما درخارج از مسجد هم می رود و حال اینکه می توانید همه اینها را آهسته بگویید.

گفت: ما دعا می کنیم.

گفتم: اوّلًا: برای نماز مرده هایتان داد می زنید «الصلاة علی الأموات» و این عبارت، دعا نیست.

ثانیاً: اگر «آمین» دعا است و مانعی ندارد، صلوات نیز دعا است.

ثالثاً: طبق آیات قرآن و روایات، مناسب است که دعا را آهسته بخوانند و شما با گفتن «آمین» بر خلاف آیات قرآن و برخلاف دستور رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم عمل می کنید، همچنین بر خلاف گفته مفتی عام خود «عبداللَّه بن باز» عمل می کنید.

در اینجا سخت ناراحت شد و عدّه ای عرب و ایرانی دور ما حلقه زده بودند و گوش می دادند.

گفت: ما بر خلاف کدام آیه و روایت عمل می کنیم؟

گفتم بر خلاف آیه مبارکه:

ادْعُوا رَبَّکُمْ تَضَرُّعاً وَخُفْیَةً إِنَّهُ لَایُحِبُّ الْمُعْتَدِینَ ⁽¹⁾

خدای خود را به تضرّع و زاری و به صدای آهسته بخوانید که خداوند هرگز تجاوزکاران را دوست نمی دارد.

و بر خلاف آیه مبارکه:

وَاذْکُرْ رَبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعاً وَخِیفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنْ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ. ⁽²⁾

که خطاب به رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم است:

یاد کن خدای خود را در دل خود، با تضرّع و زاری و پنهانی و بی آنکه صدا بلند کنی و در صبح و شام یاد کن.

نیز در کتابهای مورد قبول شما روایت است که: مردم با صدای بلند دعا می خواندند و ذکر می گفتند، رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: أیُّها النّاس، بخود آیید (فکر کنید) ناشنوا و غایب را که نمی خوانید، بلکه کسی را می خوانید که شنوا و نزدیک و با شما است ⁽³⁾- یعنی ای مردم آهسته دعا کنید، خداوند ناشنوا نیست،

خداوند دور و غایب نیست.

در روایات شیعه نیز آمده است که حضرت فرمود:

بهترین دعا و ذکر دعایی است که در خفا و به طور پنهانی انجام شود و بهترین روزی آن است که به اندازه کفاف باشد ⁽¹⁾.

گفت: من اینها را نمی دانم، فقط می دانم که رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم دستور داده است «آمین» را با صدای بلند بگویید.

گفتم: یعنی رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم بر خلاف آیات قرآن و بر خلاف دستور خودش که فرمود: «آهسته دعا کنید، خدا کَر و غایب نیست» دستور داده است؟ همچنین مفتی بزرگ شما «عبداللَّه بن باز» که عموماً قبولش دارید مگر در کتابش نگفته است: ذکر گفتن با صدای بلند و دسته جمعی بدعت است ⁽²⁾؟

اکنون بگو بدانم، آیا این همه داد زدنها با بلندگوهای متعدّد و این گفتن آمین با صدای بلند و دسته جمعی بدعت نیست؟ برخلاف آیات قرآن و بر خلاف سنت و دستور رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم نیست؟ بر خلاف گفته مفتی خودتان، بن باز نیست؟ اما صلوات فرستادن دسته جمعی شیعیان آن هم در یک واقعه استثنایی بدعت است و بر خلاف قرآن و

سنّت است؟

صحبت که به اینجا رسید با ناراحتی دستش را از دست من کشید واز بین جمعیت با سرعت خارج شد.

پرسش 21: چرا ما در حال تشهد دستها را روی رانها می گذاریم و انگشتها را به یکدیگر می چسبانیم؟ ولی اهل تسنن انگشت سبابه خود را درحال تشهد حرکت می دهند؟

پاسخ: ماشیعیان آداب و مستحبّات نماز را از روایات اهل بیت علیهم السلام و عمل آنها گرفته و به طوری که فرموده و عمل کرده اند عمل می کنیم و دستها و انگشتها را به آن گونه که مطابق دستور پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه اطهار علیهم السلام است قرار می دهیم ولی اهل تسنن بر خلاف این عمل می کنند و به دو روایت که به چند طریق در صحیح مسلم آمده است استدلال می کنند که رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم در تشهد نماز با انگشت سبابه اشاره کرد- واشار بأصبعه السبّابة- ⁽¹⁾

امّا در توجیه و مقصود از آن اختلاف دارند و در کیفیت آن نیز با هم اختلاف دارند.

مالکی ها گفته اند: درحال تشهّد مستحب است انگشت سبابه را به طور مکرّر حرکت دهند.

حنفی ها گفته اند: در آخر تشهد درحال گفتن «لا اله»

انگشت را به طرف بالا ببرند ودر حال گفتن «إلّا اللَّه» پایین بیاورند، یعنی نمازگزار به وسیله زبان، با گفتن «لا إله» نفی الوهیت ازغیر خدا می کند و با اشاره به وسیله انگشت نیز نفی الوهیت از غیرخدا می کند و با گفتن «إلّا اللَّه» اثبات الوهیت برای خدا می کند و با پایین آوردن انگشت اشاره به اثبات الوهیت برای خدامی کند. [بالا بردن، اشاره به نفی است و پایین آوردن اشاره به اثبات است. هماهنگ کردن قول و فعل و اعتقاد]. ⁽¹⁾

حنبلی ها گفته اند: هنگام تلفّظ نام خدابا انگشت سبابه اشاره کنند.

شافعی ها گفته اند: هنگام گفتن «إلّا اللَّه» انگشت سبابه را بالا ببرند و در تشهّد اول تا وقت ایستادن ودر تشهّد آخر تا سلام نماز همچنان انگشت را بدون حرکت بالا نگهدارند ⁽²⁾.

پرسش 22: چرا ما «شیعیان» در حالی که صورتمان رو به قبله است فقط یک مرتبه سلام نماز را می دهیم ولی اهل تسنّن صورتشان را به سمت راست و چپ برمی گردانند و دو سلام می دهند؟

پاسخ: در فقه شیعه ثابت ومسلّم است که نماز گزار حتی در حال سلام نباید صورتش را از قبله برگرداند و إلّانماز باطل

می شود ولی اهل تسنن با توجه به روایتی که در کتابهایشان نقل شده است ⁽¹⁾مستحب می دانند که نمازگزار هنگام سلام صورتش را به سمت راست برگرداند و سلام دهد و باز صورت را به سمت چپ برگرداند و یک سلام دیگر بدهد. ⁽²⁾ضمناً بعضی از آنها گفته اند یک سلام کفایت می کند ولی اکثرشان هر دو سلام را واجب می دانند و در عین حال اتفاق دارند که اگر کسی فقط یک سلام گفت نمازش باطل نیست. ⁽³⁾

تذکر: در فقه شیعه نیز آمده است که:

مستحب است نمازگزار- چه جماعت، چه فرادی، هنگام گفتن «السلام علیکم ورحمة اللَّه وبرکاته» با گوشه چشم یا ابرو و غیر آن به طوری که صورت از قبله بر نگردد به سمت راست اشاره کند و سلام دهد. همچنین در نماز جماعت در صورتی که سمت چپ مأموم، مأموم دیگری باشد، مستحب است به همان نحو که گفته شد به سمت چپ اشاره کند و سلام نماز را بدهد (ولی این سلام دوم بر امام جماعت مستحب نیست).

لازم به یاد آوری است که بنا بر احتیاط واجب با گفتن «السلام علیکم ورحمة اللَّه وبرکاته» و با اشاره به سمت راست و چپ، نباید قصد کنند که حقیقتاً به کسی سلام می کنند، بلی در

نماز فرادی می توانند به قلبشان خطور دهند که به دو ملک نویسنده اعمال، سلام می کنند و در نماز جماعت، امام می تواند (جایز است) به قلبش خطور دهد که به دو ملک نویسنده اعمال و به مأمومین سلام می کند و مأموم به قلبش خطور دهد که به امام جماعت و مأمومین سلام می کند ⁽¹⁾.

پرسش 23: چرا ما شیعیان بعد از سلام نماز، سه مرتبه تکبیر می گوییم و موقع گفتن تکبیر دستها را بالا می بریم ولی اهل تسنّن این کار را نمی کنند؟ سه تکبیر بعد از سلام نماز

پاسخ: در فقه شیعه مستحب است بعد از سلام نماز سه مرتبه تکبیر گفته شود و مستحب است هنگام گفتن هر تکبیر دستها را تا مقابل گوشها بالا ببرند، همانگونه که مستحب است هنگام گفتن تکبیر اوّل نماز و تکبیرهای بین نماز دستها را بالا ببرند ولی اهل تسنّن تکبیر گفتن بعد از سلام نماز را مستحب نمی دانند و نمی گویند و لذا دستهایشان را هم بالا نمی برند، البته هنگام گفتن تکبیر اوّل نماز و تکبیر قبل از رکوع و بعد از رکوع و هنگام برخاستن برای رکعت دوّم مستحب می دانند دستها را بالا ببرند ⁽²⁾.

بن باز مفتی اهل تسنّن گفته است: در غیر این چهار مورد بالا بردن دست مشروع نیست و تصریح می کند که بالا بردن

دستها بعد از سلام نماز نیز مشروع نمی باشد. ⁽¹⁾

و ظاهراً در این تصریح نظرش به عمل شیعه بوده است و همین حرف سبب شده که وقتی آنها می بینند که شیعیان بعد از سلام نماز دستها را بالا می برند ناراحت می شوند زیرا گمان می کنند شیعه خلاف شرع مرتکب شده است.

لازم به یاد آوری است که: در صحیح بخاری (کتاب الأذان باب الذکر بعد الصلاة، ح 842) و صحیح مسلم (باب الذکر بعد الصلاة ح 583) روایاتی آمده مبنی بر اینکه مردم در نماز جماعت، تمام شدن نماز پیامبر صلی الله علیه و آله را بوسیله شنیدن تکبیر باخبر می شده اند و معلوم می شود بعد از نمازها تکبیر گفته می شده است.

پرسش 24: چرا ما شیعیان، هنگامی که مشغول نماز هستیم، چنانچه شخصی از جلوی ما عبور کند مانع نمی شویم و عکس العمل نشان نمی دهیم ولی اهل تسنن گاهی درحال نماز، حتّی با تندی و خشونت از عبور اشخاص از جلوی آنها ممانعت و جلوگیری می کنند؟

پاسخ: در فقه شیعه ثابت است که اگر مکان نمازگزار در معرض عبور و مرور مردم باشد مستحب است چیزی- ولو مثل تسبیح- جلوی خود بگذارند که میان او و آنها حائل گردد و نمازگزار بیش از این وظیفه ای ندارد، لذا چنانچه درحال نماز

کسی ازجلوی ما عبور کند، مانع نمی شویم و عکس العملی نشان نمی دهیم ولی برخی از اهل تسنن مثل حنفی ها و مالکی ها به مقتضای روایاتی که در کتابهای معتبرشان وارد شده است ⁽¹⁾عبور از جلوی نمازگزار را حرام می دانند وبعضی موارد موجب بطلان نماز دانسته و گفته اند: نمازگزار در همان حال نماز باید به هر نحو ممکن جلوی عابر را بگیرد و خود آنها نیز رعایت می کنند. و شافعی ها در بعضی از موارد حرام می دانند و حنبلی ها مکروه می دانند و گفته اند: بهتر است با اشاره، جلوی عابر را گرفت ⁽²⁾.

با توجه به آنچه نقل کردیم، بر مؤمنین است که رعایت کنند و اعتقادات فقهی آنان را محترم شمارند و موجب ناراحتی آنها نشوند و درحال نماز از جلوی آنها عبور نکنند و بدانند که اگر بعضی از آنها با خشونت جلوی عابر را می گیرند از روی غرض و عناد نیست بلکه مستند به فقه آنان می باشد.

لازم به ذکر است که گفته اند: مسجد الحرام به لحاظ کثرت جمعیت از این حکم استثنا شده و مسجد النبی نیز در مواقع شلوغ و قبل از شروع و در اثنای نماز که شخص برای پیدا کردن جا در بین صفها عبور می کند و بعد از نماز جماعت که

مردم درحال خروج از مسجد هستند و شلوغ است، عبور و مرور را جایز دانسته اند ⁽¹⁾. خواندن نماز در مسجد النبی

پرسش 25: چرا «شیعیان» در مسجد النّبی کمتر به خواندن قرآن مشغول می شوند ولی اهل تسنّن به طور چشمگیری قرآن می خوانند، خصوصاً قبل و بعد از نمازها؟

پاسخ: باید اعتراف کرد که متأسفانه ایرانی ها آنگونه که شاید وباید به خواندن قرآن مبادرت نمی ورزند که امید است این کمبود برطرف گردد. ان شاء اللَّه. لیکن علت این امر چند چیز است:

الف- از تشکیل جلسه دسته جمعی برای قرائت قرآن توسطشیعیان ایرانی جلوگیری می کنند و می گویند ممنوع است (داخل مسجد از هرگونه اجتماع ایرانی ها ممانعت می کنند).

ب- شیعیان ایرانی چون فارس زبان هستند اکثراً از فهم آیات قرآن محروم هستند و لذّتی که باید نمی برند و تنها برای ثواب قرآن می خوانند.

ج- از سوی دیگر باید اهمّیت و ارزش خواندن قرآن، آن هم در مرکز نزول قرآن و در مسجد النّبی برای آنها بیشتر تبیین شود تا اهمّیت حضور و تشرّف در مسجد النّبی را در مسجد النّبی بهتر درک کنند و در فرصتهای مناسب و قبل و بعد از نمازها به حرفهای غیر مفید سرگرم نشوند لااقل به ذکر و

صلوات و خواندن نمازهای نافله ونماز قضاهایی که معمولًا به ذمّه دارند مشغول شوند.

د- در سالهای اخیر توجه به قرآن در بین زائران ایرانی بیشتر شده و اغلب تلاش می کنند تا در مدینه و مکه حتماً قرآن را ختم کنند.

تذکر

در اینجا مناسب است تذکّر داده شود که زوّار محترم توجه داشته باشند که بعد از مسجدالحرام افضل مساجد، «مسجد النّبی» است و نماز در آن برابر ده هزار نماز در مساجد دیگر است. بلکه از روایات استفاده می شود که رفتن به مسجد النّبی به قصد نماز و حضور در آن مکان مقدّس فی حدّ نفسه وبا قطع نظر از زیارت رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم و حضرت زهرا علیها السلام مستحب ودارای ثواب مخصوص است.

از امام صادق علیه السلام روایت است که فرمود:

در مسجد النّبی زیاد نماز بخوانید و تا توان دارید مشغول نماز باشید که برای شما خیر است و بدانید که آدمی گاه است که در کار دنیا زیرک است و مردم او را مَدح می کنند که فلان شخص بسیار زیرک است پس چون باشد کسی که در امر آخرت زیرک باشد ⁽¹⁾.

همچنین یکی از شیعیان، معروف به حضرمی می گوید:

امام صادق علیه السلام به من فرمود:

درمسجد رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم زیاد نماز بخوان و آن مقدار که می توانی به نماز بپرداز ... همیشه میّسر نیست که به این مکان شریف بیایی ⁽¹⁾.

بنابراین بر شیعیان است که قدر حضور خود را در مسجد النّبی بدانند و آدابِ بودنِ در آن مکان مقدّس را به نحو احسن رعایت کنند، ان شاء اللَّه.

اما اینکه اهل تسنّن به خواندن قرآن عنایت دارند- و حق هم همین است- ظاهراً چند جهت دارد.

الف- چون عرب زبانها معنای ظاهری آیات قرآن را متوجّه می شوند و از خواندن آن لذّت می برند لذا با رغبت به خواندن آن مشغول می شوند.

ب- آنها بعد از نمازهایشان دعایی مانند شیعه ندارند لذا به جای آن به خواندن قرآن مشغول می شوند.

ج- برخی از آنها اصولًا برای زیارت آن طور که باید و شاید اهمّیتی قائل نیستند، بر همین اساس به جای زیارت خواندن مشغول قرآن خواندن می شوند. دست به دعا بلند کردن

پرسش 26: چرا ما شیعیان وقتی به زیارت حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم می رویم چنانچه مقابل قبر شریف زیارت بخوانیم و دست به دعا برداریم اهل تسنّن اعتراض می کنند و می گویند برای دعا کردن به سمت قبله برگردید و دعا کنید ودیده نشده که آنها رو به قبر مطهّر دست به دعا بردارند و دعا کنند؟

پاسخ: در کتب روایی شیعه آمده است که اهل بیت رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم فرموده اند:

زائر پس از خواندن زیارت رو به قبله کند و دست به دعا بردارد و حاجات خود را از خداوند متعال بخواهد که دعا به این کیفیّت سزاوار و لایق به اجابت است ⁽¹⁾

و در روایت دیگر است که حضرت سجاد علیه السلام پس از خواندن زیارت رو به قبله کرد و گفت: اللّهم إلیک الجأت ظهری .... همان. همچنین شهید قدس سره در کتاب دروس فرموده است: پس از آنکه زائر حضرت را زیارت کرد رو به قبله کند و دعا کند به آنچه می خواهد. جواهر الکلام، ج 20، ص 84.

بنابر این مستحب است زائران محترم پس از زیارت رو به قبله دست به دعا بردارند و دعا کنند و حاجات خود را از

خداوند متعال طلب کنند و این امر اختصاص به زیارت حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم ندارد بلکه نسبت به زیارت ائمه بقیع علیهم السلام و دیگر مشاهد مشرّفه نیز جاری است. البته چنانچه زائری رو به قبله نکند و رو به قبر شریف دست به دعا بردارد خلاف شرعی مرتکب نشده است و تنها مستحبی را ترک کرده است.

ولی اهل سنّت به طوری که از کتابهایشان ظاهر است بر این عقیده هستند که زائر پس از زیارت وقتی می خواهد برای حاجات خود دست به دعا بردارد لازم است رو به قبله کند. و آنان دست به دعا بلند کردن را در حالی که شخص رو به قبر باشد مشروع و جایز نمی دانند. ⁽¹⁾لذا وقتی می بینند کسی- هر چند غیر شیعه- رو به قبر دست به دعا برداشته است منع و جلوگیری می کنند و چون اینگونه دعا کردن را به زعم و گمان خود منکَر می دانند نهی از منکر می کنند.

امید است شیعیان این امر مستحب را رعایت کنند تا به اجابت نزدیکتر باشد و با اعتراض اهل تسنّن نیز مواجه نشوند.

پرسش 27: چرا بعضی از شیعیان هنگام خواندن نماز پشت دیوار بقیع مورد اعتراض اهل تسنن قرار می گیرند؟

پاسخ: عده ای از اهل تسنن نماز خواندن در کنار قبر را بدعت و موجب شرک می دانند ⁽²⁾و به همین دلیل نماز خواندن

پشت بقیع را نماز در کنار قبر و در قبرستان تلقی می کنند «بن باز» مفتی سابق عربستان در این زمینه گفته است: که هرگاه در مسجدی قبری وجود داشته باشد نماز در آن صحیح نیست ⁽¹⁾و گفته است: اگر کسی در کنار قبر نماز بخواند واجب است منعش کنند و جلو او را بگیرند. ⁽²⁾

البته معلوم نیست چرا در مسجد النبی که سه قبر وجود دارد و در مسجد الحرام که آن همه انبیاء علیهم السلام و غیر انبیاء می باشد چرا نه تنها نماز خواندن ممنوع نشده، بلکه خواندن نماز طواف واجب شده و آن همه ثواب برای نماز در آن دو مسجد بیان فرموده اند؟ همچنین چه پاسخی خواهند داشت درباره عایشه که طبق تواریخ اهل سنّت چندین سال در حجره خویش در مسجدالنبی در کنار قبر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و ابابکر و عمر نماز می خوانده است؟ ⁽³⁾

به هر حال چون آنها نماز خواندن در کنار بقیع و قبرستان احد را جایز نمی دانند لذا مناسب است مؤمنین رعایت کنند و به جای اینکه نماز زیارت را در کنار بقیع بخوانند که موجب اتهام ناروا از جانب آنها شود. آن را در مسجد النّبی بخوانند که ثوابش معادل ده هزار نماز در خارج از

مسجد النّبی است.

دو تذکر

1- باید توجه داشت که برخی از اهل تسنن معتقدند که در ساعاتی از روز خواندن نماز نهی شده و نباید کسی نماز بخواند، یکی از آن ساعت ها پس از نماز صبح تا برآمدن آفتاب و دیگری بعد از نماز عصر تا غروب آفتاب است. ⁽¹⁾و کسانی که نوعاً پشت بقیع در این دو موقع نماز می خوانند از دو جهت مورد اتهام و اعتراض قرار می گیرند:

یکی از جهت نماز خواندن در کنارقبور که به گفته آنها حرام و موجب شرک است.

دوم از جهت نماز خواندن در وقتی که نهی از نماز شده است، لذا بر علاقه مندان به اهل بیت علیهم السلام است که با اعمال خود سبب اهانت به اهل بیت علیهم السلام نشوند و کاری نکنند که گفته شود اینها جعفری هستند و مسائل شرعی را رعایت نمی کنند یا به دید مشرک به شیعه نگاه کنند و خلاصه زائرین محترم باید از اهل علم سؤال کنند که چگونه و چه وقت و کجا نماز بخوانند. ⁽²⁾

1- بعد از نماز صبح تا طلوع آفتاب. 2- بعد از نماز عصر تا غروب آفتاب. 3- از طلوع خورشید تا برآمدن آفتاب. 4- نزدیک ظهر تا زوال اول ظهر. 5- قبل از غروب خورشید.

[پس از آن فرموده است] و نزد من در ثبوت کراهت نماز مستحبی در این اوقات ذکر شده، اشکال است.

در وسائل الشیعه نیز: ابواب المواقیت، باب 38 و غیر آن، روایاتی نقل شده که ظهور در کراهت نماز خواندن در اوقات مزبور دارند، ولی درسند ودلالت وجهت صدور آنهاخدشه است، مضافاً بر وجود معارض، خصوصاً که کراهت در عبادت به معنای کمی ثواب است. واللَّه العالم.

2- دیده می شود که در مسجد النبی، عدّه ای بعد از تمام شدن نماز جماعت، بلافاصله بر می خیزند نماز صبح خودشان را می خوانند و حال اینکه اهل سنت- همان گونه که قبلًا گفته شد- می گویند کسی که نماز صبح را خواند نباید تا طلوع آفتاب نماز بخواند و آن را خلاف شرع می دانند.

لذا بر مؤمنین است که رعایت کنند و چنانچه بخواهند احتیاط کنند، قبل از نماز جماعت نمازشان را بخوانند و پس از آن همان نماز را به جماعت، هم بخوانند که موجب پاداش و ثواب بیشتر خواهد بود.

البته کسی که بعد از نماز جماعت وارد مسجد می شود و نماز صبح نخوانده است یا می خواهد نماز تحیّت مسجد بخواند از این حکم استثنا شده و اشکال نمی کنند.

پرسش 28: چرا شیعیان نسبت به برخی از صحابه بی تفاوت و بی اعتنا هستند ولی اهل سنّت اظهار علاقه می کنند؟

پاسخ: شیعیان نسبت به صحابه ای بی اعتنا هستند که مورد غضب خدا و رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم قرار گرفته اند دلیل آن در کتب

معتبر شیعه موجود است، و ما در اینجا به برخی از علل آن که در کتاب «صحیح مسلم» و «صحیح بخاری» آمده است اشاره می کنیم:

الف- در «صحیح بخاری» آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

فاطمه علیها السلام پاره تن من است پس کسی که فاطمه را به غضب آورد مرا به غضب آورده است. ⁽¹⁾

«صحیح بخاری» این روایت را در چند مورد نقل کرده است.

همچنین در همین کتاب آمده است که:

عایشه خبر داد که فاطمه علیها السلام بعد از رحلت رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم از ابوبکر مطالبه ارث و آنچه از رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم به جای مانده بود کرد، ابوبکر گفت:

رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است: کسی از ما ارث نمی برد و آنچه ما بعد از خود بجا بگذاریم صدقه است.

عایشه گوید:

فاطمه علیها السلام غضب کرد و ابوبکر را ترک کرد و تا زنده بود با او حرف نزد و از او دوری کرد

و فاطمه علیها السلام شش ماه بعد از رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم زنده بود ⁽¹⁾.

ب- در «صحیح مسلم» است که رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم بالای منبر (درحضور مسلمانان) فرمود:

دختر من پاره تن من است ناراحت می کند مرا آنچه او را ناراحت کند واذیّت می کند مرا آنچه فاطمه را اذیّت کند ⁽²⁾.

اکنون سؤال می کنیم که چه اذیّتی بالاتر از اینکه حرف فاطمه علیها السلام را رد کنند تا آنکه مجبور شود برای اثبات مدعای خویش شاهد و گواه ارائه دهد، و به طوری که در «صحیح بخاری» است، حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام نزد ابوبکر شهادت داد ⁽³⁾در عین حال ابوبکر ترتیب اثر نداد و چیزی از ترکه رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم را در اختیار فاطمه علیها السلام قرار نداد، بلی همان

عایشه خبر داده است که: بعد از ابوبکر، عمر صدقات مدینه را که متعلّق به رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم بود در اختیار علی علیه السلام و عباس قرار داد ولی بقیه ترکه رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم را از فدک و خیبر تحویل نداد ⁽¹⁾.

آری این امر نشان می دهد که صحّت ادعای حضرت فاطمه علیها السلام را قبول داشته اند و جای شک و تردید نبوده است در عین حال سخن آن حضرت را ردّ کرد، و بر فرض که چنین نبوده و آن روایت از رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم نباشد چه می شد که لااقل مقداری از ترکه رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم را دراختیار پاره تن او قرار می دادند. آیا رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم نهی کرده بود که چیزی به دخترش فاطمه علیها السلام بدهند؟ آیا فاطمه علیها السلام این مقدار حق نداشت؟ آیا زحمات رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم این اندازه احترام نداشت؟ بر فرض که ترکه رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم متعلق به همه مسلمانان باشد، آیا مسلمانان راضی نبودند که چیزی از آن به فاطمه علیها السلام تحویل شود؟

وامّا اینکه تعدادی از اهل سنّت نسبت به برخی از صحابه اظهار محبّت و حتّی برای آنها گریه می کنند این است که آنها به قضایا یکسویه نگریسته و تنها به روایاتی که در کتابهای خودشان در فضیلت برخی از صحابه نقل شده است اعتماد می کنند.

مناظره

روزی یکی از اهل سنّت با من روبرو شد و پرسید چرا شیعیان نسبت به بعضی از صحابه بی اعتنا هستند.

گفتم: لا، نعم، (خیر، بلی) گفت: یعنی چه؟ گفتم:

صحابه ای که برای شما تعریف شده است ومعرفی کرده اند که مردی با ایمان، بی آزار، رحیم ومهربان و خیرخواه بوده است، شیعیان هرگز نسبت به چنین صحابه ای بی اعتنا نیستند بلکه او رامدح وثنا می گویند، اما صحابه ای را که فاطمه علیها السلام را آزرده و به غضب درآورده به طوری که تا زنده بود با او حرف نزد وشاید سبب اینکه در جوانی و خیلی زود بعداز پدرش از دنیا رفت همین ناراحتی بود.

بلی چنین صحابی را دوست نمی دارند و نسبت به او بی اعتنا هستند.

شما هم به عنوان یک مسلمان باید مانند شیعیان باشی، خصوصاً باتوجه به آیه مبارکه

قُلْ لَاأَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی ⁽¹⁾

بگو من از شما اجر رسالت جز این نمی خواهم که محبّت را در حق خویشاوندان منظور دارید و دوستدار آل محمّد صلی الله علیه و آله و سلم باشید.

آن مرد گفت: اذیّت فاطمه علیها السلام جایز نیست ولی چنانچه کسی او را اذیّت کند مجوّز بدبینی و بی اعتنایی به او نمی شود.

درجواب گفتم: آیا رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم نفرمود: هر کس فاطمه صلی الله علیه و آله و سلم را اذیّت کند مرا اذیّت کرده است؟ گفت: آری، این مطلبی است که صحیح بخاری نقل کرده است.

گفتم: آیا خداوند نفرموده است:

إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمْ اللَّهُ فِی الدُّنْیَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَاباً مُهِیناً ⁽¹⁾

آنان که خدا و رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را اذیّت کنند خداوند آنها را در دنیا و آخرت لعن کرده و از رحمت خود دور می فرماید و برای آنان عذابی با ذلّت و خواری مهیّا ساخته است.

همین که این آیه را خواندم گوش هایش را گرفت و با عصبانیت و ناراحتی از من دور شد.

آری سبب عدم علاقه شیعه به برخی از صحابه و هم دستان آنها همین قبیل امور است که بعضی از آنها در کتاب هایی که نزد اهل سنّت صددرصد صحیح است موجود است و هرگز غرض شخصی، یا عناد و تعصّب ندارند و از روی بی اطّلاعی وندانستن هم نیست و باتوجه به آنچه اشاره شد اگر غیر از این بود جای سؤال و اعتراض بود.

پرسش 29: چرا زنان شیعه به زیارت اهل قبور می روند ولی اهل سنّت از ورود زنها به قبرستان بقیع و حجون (ابوطالب) جلوگیری می کنند وبین زن و مرد فرق می گذارند؟

پاسخ: در فقه شیعه ثابت و محرز است که زیارت اهل قبور برای مرد و زن مستحب است و فرقی بین زن و مرد نیست- البته مشروط بر اینکه بی صبری و جزع نکنند- چون غرض از زیارت اهل قبور، عبرت گرفتن و تذکّر و توجه به امر آخرت و طلب آمرزش برای اموات است و در این امر فرقی بین زن و مرد نیست ولی بین اهل سنّت اختلاف وجود دارد.

حنبلی ها و شافعی ها گفته اند:

زیارت اهل قبور برای زنها مکروه است مطلقاً- چه پیر باشند و چه جوان- مگر اینکه رفتن آنها به زیارت مفسده داشته باشد که در این صورت حرام است.

حنفی ها و مالکی ها گفته اند:

برای زنان سالمند که خروجشان از منزل مفسده ندارد، زیارت مستحب است و برای زنهای جوان که خروجشان از منزل مفسده دارد حرام است ⁽¹⁾0

از این اختلاف که بین چهار مذهب اصلی اهل سنّت وجود دارد معلوم می شود آنها دلیل قابل ذکری برای عدم