مشخصات کتاب

سرشناسه : رجبی، حسین، ۱۳۳۷-

عنوان و نام پدیدآور : پژوهشی درباره خمس و پاسخ به شبهات آن/حسین رجبی.

مشخصات نشر : تهران: مشعر، ۱۳۸۶.

مشخصات ظاهری : ۴۷ ص.

شابک : ۲۵۰۰ ریال 978-964-540-081-9

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع : خمس.

موضوع : شیعه -- دفاعیه ها و ردیه ها.

رده بندی کنگره : BP۱۸۸/۶/ر۳پ۴ ۱۳۸۶

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۵۶

شماره کتابشناسی ملی : ۱۱۷۷۶۵۱

اشاره

مقدمه

هر مسلمانی وظیفه دارد دینش را به طور عموم و دستورات و وظایف شرعی را به طور خصوص بشناسد و از آن به حد کافی آگاهی داشته باشد تا افزون بر صحت انجام آن، بتواند در برابر پرسش ها و شبهات مطرح شده پاسخ گو باشد.

امام صادق علیه السلام می فرمایند: «لو أتیت بشاب من شباب الشیعة لایتفقّه فی الدّین لادّبته» ⁽¹⁾

«اگر جوانی از جوانان شیعه را ببینم که در پی شناخت و فهم دین خودش نمی باشد او را ادب می کردم.»

امام صادق علیه السلام با این سخن وظیفه همه ما را روشن نموده و هشدار می دهند که در برابر هجمه های تبلیغی که از جانب مخالفان مطرح می شودبیدار باشیم. روشن است که

اگر دین و وظایف شرعی خود را بدون آگاهی و دلیل و استدلال انتخاب کنیم، در برابر پرسش ها و شبهات عاجز و ناتوان خواهیم بود. افزون بر این که تحت تأثیر تشکیک و تردید آنان قرار خواهیم گرفت. از این رو لازم است که دین و مذهب خود را با آگاهی کامل همراه با دلیل بشناسیم.

در حال حاضر در وضعیتی قرار گرفته ایم که از راه های گوناگون، از جمله کتاب، جزوه، سایت، اینترنت درباره اصل دین و مذهب پرسش ها و شبهاتی را مطرح می کنند.

گاه از جانب مسیحیت و یهودیت و مخالفان اسلام درباره دین مقدس اسلام و گاه از جانب وهابیون، که در سال های اخیر با چاپ جزوات و کتاب هایی که در اختیار مسلمانان به ویژه زائران خانه خدا و حرم پیامبر صلی الله علیه و آله قرار می دهند شبهاتی مطرح و به باورها و عقاید مسلمانان به ویژه شیعه اهانت می کنند. گرچه ما از طرح سؤال و پرسش استقبال می کنیم زیرا در طول تاریخ علمای شیعه در برابر چنین هجمه هایی قرار داشته و با منطق و سعه صدر بدون اهانت و فحاشی به پاسخ های مناسب پرداخته اند. نمونه کامل آن، کتاب گرانسنگ «الغدیر» است که توسط علامه امینی در چندین جلد تدوین شده است. هر عالمی حتی علمای وهابیت اگر منصفانه قضاوت و داوری نمایند با مطالعه این کتاب، حجت و دلیل تمام و راه عذر و بهانه برای آنان بسته می شود.

روشن است که جوانان و زائران شیعه نیز به پیروی از علمای مذهب خود از طرح پرسش و اشکال استقبال می کنند و آن را مورد مطالعه و بررسی قرار می دهند و چنان چه خودشان توانایی پاسخ را داشته باشند پاسخ می دهند و اگر توانایی نداشته باشند بدون آن که تحت تأثیر شبهه افکنان قرار گیرند به جستجوی راه حل آن از طریق مطالعه یا مراجعه به علما و دانشمندان می پردازند. البته گاهی شبهه افکنان به جای پرسش علمی با طرح مباحث انحرافی مغالطه، دروغ و تهمت تلاش می کنند تا افکار مسلمانان و زائرین را تحت تأثیر القائات خود قرار دهند، در این صورت نیز بایستی هوشیار بود و نوشته های آنان را برای مخاطبان معرفی نمود تااز تاثیر پذیری مصون بمانند.

یکی از نوشته هایی که توسط وهابیون نشر یافته است درباره خمس به ویژه خمس بر درآمد می باشد که با طرح برخی از سؤالات انحرافی و گاه با مغالطه تلاش می کنند به مخاطب القا کنند که خمس بر درآمد در بین شیعه دلیلی ندارد تا از این روش به هدفی که در پی آن هستند به زعم خودشان برسند. زیرا آنان دریافته اند که رشد و نگهداری شیعه در طول تاریخ به وسیله علما و فقهای سخت کوش و مجاهدی بوده که با زندگی ساده و با علم و تقوایی بسیار بالا با مشکلات و موانع مبارزه نموده و با تکیه بر مالیات خمس که از جانب مردم پرداخت می شود مذهب را از همه

انحرافات حفظ نموده اند، آن مذهبی که امروزه در دنیا منطقی ترین مذهب و دارای آموزه های ناب اسلامی می باشد به گونه ای که جهانیان را به خود جذب نموده است.

در این نوشتار بر آن شدیم تا به اشکالاتی که درباره خمس توسط وهابیون مطرح گردیده است پاسخ دهیم.

امید است که خدای بزرگ همه مسلمانان را در راه دست یابی به حق یاری فرماید.

طرح شبهه

در کتابی که وهابیون سعودی آن را چاپ و توزیع کرده اند، در آن چند اشکال و شبهه وجود دارد که خلاصه ای از شبهات را ذکر وسپس به پاسخ آن می پردازیم:

چند پرسش از منکران خمس بردرآمد

پیش از تبیین و تحلیل مسأله خمس و مطالب مربوط به آن، چند نکته مهم را با عنوان پرسش، از نویسندگان

وهابیون، که بر خمس اشکال کرده اند مطرح می کنیم تا زمینه بهتری برای پاسخ به اشکالات آنان آماده شود، زیرا اشکالاتی که بیان کرده اند برخود آنان در مسأله زکات برمال تجارت وارد می شود، در اینجا چند اشکال به صورت پرسش ذکر می کنیم.

شما به چه دلیل مردم را ملزم می کنید که باید زکات سرمایه های تجاری را پرداخت کنند؟

در کجای قرآن و سنت آمده است که زکات سرمایه های تجاری واجب است؟ در حالی که در روایاتی که خود وهابیت هم آن را پذیرفته اند آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله عُشر و یک دهم گندم، جو، خرما و کشمش را واجب کرده است، چنان که ابن قدامه در کتاب المغنی دو روایت ذکر می کند. در روایتی به نقل از ابو موسی و معاذ آمده است که:

«رسول خدا صلی الله علیه و آله ما را به یمن فرستاد و دستور فرمود که صدقه را جز از چهار چیز اخذ نکنید: گندم، جو، خرما و کشمش.»

ابن قدامه که از علمای حنبلی مذهب می باشد و

وهابیون از نظر فقهی مقلد احمدبن حنبل می باشند پس از نقل این روایات می گوید:

«غیر هذا الأربعه لانص فیها ولا اجماع» غیر از این چهار چیز نه روایت داریم و نه اجماع و اتفاق علما را. ⁽¹⁾

از آنجا که بین زکات و خمس رابطه نزدیکی وجود دارد مناسب است به مواردی که زکات در آن ها واجب می باشد یادآور شویم.

از دیدگاه شیعه زکات در نه چیز واجب است و در سایر چیزها واجب نیست بلکه در برخی مستحب می باشد.

از دیدگاه اهل سنت زکات در پنج چیز واجب است:

و در غیر موارد ذکر شده، زکات وجود ندارد. الفقه علی مذاهب الاربعة، ج 1، ص 541

البته در هر یک شرایطی وجود دارد، جهت اطلاع به کتاب های فقهی مراجعه شود.

ابن قدامه در کتاب مغنی روایت کرده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: زکات در گندم و جو، خرما و کشمش است، در روایت دیگر آمده است: «و العشر فی التمر و الزبیب و الحنطة و الشعیر» یعنی یک دهم در خرما، کشمش، گندم و جو است.

موسی بن طلحه از خلیفه دوم روایت می کند که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله زکات را در چهار چیز واجب کرد: گندم، جو، خرما و کشمش.

ابوبرده از ابوموسی و معاذ روایت می کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله ما را به سوی یمن فرستاد برای این که مردم را به دین آشنا کنیم، حضرت فرمود: «لایأخذوا الصدقة الا من هذه الاربعة: الحنطة والشعیر، والتمر والزبیب». تمام این روایات را دار قطنی روایت کرده است، بنابراین در غیر این چهار چیز نه نصی وجود دارد و نه اجماع و اتفاقی.

ابوحنیفه گفته است: زکات واجب است در هر چیزی که با زراعت آن، قصد نما و رشد زمین می شود.

پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرمود: «فیما سقت السماء العشر» یعنی در آنچه از آسمان و آب باران سیراب می شود یک درهم است. المغنی فی شرح الکبیر، ج 2، ص 547

در این روایات هیچ بحثی از مال تجارت یعنی هر مالی که آماده خرید و فروش برای سود باشد، نشده است، در حالی که اهل سنت زکات را در آن واجب می دانند. چنان که در معادن نیز زکات را واجب می دانند. دلیل بر وجوب زکات را در این امور دو آیه ذکر می کنند. «... فِی أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ* لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ» «... در اموالشان حق معلومی است، برای تقاضا کننده و محروم. معارج، 24- 25»، «خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ»، «از اموال آن ها صدقه ای بگیر، تا به وسیله آن، آن ها را پاک سازی. توبه، 103» و آیه «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَیِّباتِ ما کَسَبْتُمْ وَ مِمَّا أَخْرَجْنا لَکُمْ مِنَ اْلأَرْضِ»، «ای کسانی که ایمان آورده اید، از قسمت های پاکیزه اموالی که به دست آورده اید، و از آنچه از زمین برای شما خارج ساخته ایم انفاق کنید. بقره، 267»، در حالی که از ظاهر آیات استفاده می شود که در مقام تشریع زکات است نه در مقام بیان تمامی جزئیات اموالی که زکات بر آنها واجب است و یا شامل تمام اموال بشود. و اگر کسی بگوید عموم آیه دلالت دارد بر این که زکات به تمام اموال تعلق می گیرد، این مطلب افزون بر آن که برخلاف روایات و نصوص است که زکات را مقیّد به چند چیز کرده است، هیچ مذهبی از مذاهب چهار گانه اهل سنت بر گستردگی زکات در تمام اموال قائل نمی باشد، چنان که در کتاب های فقهی با شرایط و ویژگی هایی که ذکر می کنند قسمتی از اموال را مستثنای از پرداخت زکات می دانند. مانند زیور آلات، جواهرات، سبزیجات، خیار، پیاز، سیر، انار و ... بنابراین روشن شد که به عموم آیات نمی توان عمل نمود از این رو در گستردگی زکات در تمام اموال و جزئیات باید به سنت مراجعه نمود. اختلافاتی که بین دو مذهب «شیعه و اهل سنت» در زکات وجود دارد، در مال التجاره است که از نظر شیعه زکات آن واجب نیست ولی از نظر اهل سنت واجب می باشد. البته شیعه در آنچه که زکات به آن تعلق نمی گیرد و یا به آن تعلق می گیرد ولی مازاد از هزینه زندگی در سال است، خمس را واجب می داند، در حالی که اهل سنت، خمس را منحصر به غنایم جنگی و رکاز می دانند.

هر پاسخی که شما از این اشکال بدهید همان پاسخ، در اشکال بر خمس بر درآمد نیز ذکر می شود.

سؤال ما این است که مدارس و حوزه های علمیه شما از زکات و یک دهم مال التجاره مردم اداره می شود. در کجای قرآن و سنت آمده است یک دهم مال به علما و حوزه های علمیه داده شود؟

(البته ما در پرداخت خمس به فقها دلیل داریم که در آینده آن را توضیح خواهیم داد.)

این سخن دروغ است و به فقهای شیعه تهمت زده اید زیرا تمام علما خمس را حتی خمس بر درآمدها را واجب می دانند، بر فرض که برخی مستحب بدانند آیا انجام دادن مستحب ثواب ندارد؟ مگر شما به مستحبات مذهب خود عمل نمی کنید؟ افزون بر این، در مسائل فقهی، چون فقها و مجتهدین بر اساس اجتهاد فتوا می دهند، گاهی در برخی از مسائل اختلاف پیدا می کنند چنان که فقهای شما در موارد زکات و خمس اختلاف دارند و بعضی ها در یک چیز زکات را واجب می دانند و بعضی دیگر واجب نمی دانند آیا اگر برخی واجب ندانستند باید اصل زکات را زیر سؤال برد؟ آیا هر مسلمانی از هر مجتهدی که در احکام تقلید می کند نباید به فتوای او عمل کند؟ اگر مجتهد مسأله ای را مستحب بداند مقلدین او به او مراجعه می کنند و آن کس که واجب می داند مقلدین او نیز از او تبعیت می کنند.

حضرت به امامان از اهل بیت علیهم السلام اختصاص دارد و در دوران غیبت، وظایف و رسالت ائمه علیهم السلام به علما و فقها تعلق دارد. از این رو برای شیعیان، مسأله پرداخت سهم امام علیه السلام روشن است زیرا تمام شیعیان بویژه نسل جوان می دانند که حفظ، رشد و گسترش شیعه در طول تاریخ به وسیله فقها بوده و فقهای شیعه در برابر خلفای جور و ستم، دین را حفظ کرده و عزت و شوکت آن را تا عصر و نسل امروز نگه داشته و به ما منتقل کرده اند و اگر امروز، شیعه، جهان را به خود جذب نموده و در تمام ابعاد پاسخ گوی نیازهای جامعه است، به وسیله فقهای بزرگی مانند امام خمینی، علامه طباطبایی، شهید مطهری، شهید صدر و صدها فقیه دیگر بوده است که همه اینها در حوزه هایی تربیت شده اند که به وسیله مردم اداره می شود نه سلاطین و حاکمان جور.

اما علمای وهابیون مسأله اخذ مالیات از مردم را چگونه پاسخ می دهند در صورتی که هر حاکمی را ولی امر خود می دانند و از حاکمان خود هر چند ظالم و ستمگر باشد نیز اطاعت و پیروی می کنند، از آنان پول می گیرند و هرگز حاضر نیستند به واسطه انجام منکرات و ترویج آن در جامعه و ارتکاب ظلم و ستم بر مردم بر علیه آنان سخن بگویند!! پس از بیان چند پرسش از منکران خمس بر درآمد به عنوان جواب نقضی و این که خودتان در اشکالاتی که بر خمس بردرآمد دارید در زکات با آن روبرو شده

و خود شما را دربرمی گیرد و هر پاسخی که بدهید همان پاسخ در اشکال بر خمس داده می شود. اکنون به پاسخ حلّی و تبیینی می پردازیم به این معنا که هیچ کدام از اشکالات چهارگانه درباره خمس بردرآمد وارد نیست بلکه به هر یک از این اشکالات پاسخ های مناسبی داده شده است که به آن می پردازیم.

تبیین خمس از نظر قرآن و سنت

در اسلام دو نوع انفاق وجود دارد: مستحب و واجب.

انفاق مستحب حد و اندازه خاصی ندارد بلکه آنچه برای انسان امکان داشته باشد هر چند به اندازه یک دانه خرما، از ارزش و اهمیت بالایی برخوردار می باشد که در این باره آیات و روایات فراوانی وجود دارد.

اما انفاق واجب که در قرآن از آن با عنوان زکات و خمس یاد شده است، دارای شرایط خاصی است هر چند در قرآن به آن شرایط اشاره نشده است و به صورت کلی در پرداخت آن توصیه فرموده است ولیکن در روایات به طور مفصل به خصوصیات و شرایط زکات و خمس اشاره شده است.

پیش از پرداختن به این بحث ابتدا به تعریف زکات و خمس اشاره می کنیم:

زکات و خمس عبارت است از حق مالی که خداوند بر اموال خاصی واجب کرده است تا مالک آن را پرداخت نماید.

البته مصرف هر یک از زکات و خمس متفاوت

می باشد زیرا زکات و صدقه بر بنی هاشم (سادات) حرام می باشد. از این رو در قبال حرمت زکات بر آنان خداوند خمس را قرار داده است. بدین جهت در روایات فلسفه خمس را حرمت صدقه بر بنی هاشم (سادات) یاد کرده است.

امام صادق علیه السلام می فرماید: «خدایی که جز او خدایی نیست وقتی صدقه را بر ما حرام کرد حکم خمس را نازل فرمود تا در قبال حرمت صدقه بر ما خمس حلال باشد. ⁽¹⁾»

قرآن کریم درباره خمس می فرماید: «وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ ...» ⁽²⁾

«بدانید هر گونه غنیمتی به دست آورید خمس آن برای خدا و برای پیامبر و برای نزدیکان و یتیمان و مسکینان و واماندگان در راه، از بنی هاشم می باشد.»

در این آیه به صراحت می فرماید: آنچه از اموال به صورت غنیمت به دست آوردید یک پنجم آن را برای خدا و رسول و نزدیکان آن حضرت اختصاص دهید.

سخن در این است که آیا غنیمت اختصاص به غنایم جنگی دارد یا هر چیزی که انسان به دست آورد بر آن غنیمت صدق می کند. چرا که شیوه قرآن به گونه ای است که اصول کلی احکام، عقاید و اخلاق را بیان می فرماید و به