مشخصات کتاب

سرشناسه : اوسطی حسین عنوان و نام پدیدآور : دوازده گفتار درباره دوازدهمین حجت خدا حضرت مهدی (ع) / تالیف حسین اوسطی.

مشخصات نشر : تهران: مشعر ۱۳۸۷.

مشخصات ظاهری : ۲۹۵ ص.

شابک : ۲۰۰۰۰ ریال : 978-964-540-053-6

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : چاپ اول: ۱۳۸۶(فیپا).

یادداشت : چاپ دوم.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع : محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم ۲۵۵ق -

موضوع : مهدویت

رده بندی کنگره : BP۵۱/الف۸۳د۹ ۱۳۸۷

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۹

شماره کتابشناسی ملی : ۱۰۹۷۷۱۰

اشاره

مقدّمه

اشاره

«یا أَیُّهَا الْعَزِیزُ مَسَّنا وَ أَهْلَنَا الضُّرُّ وَ جِئْنا بِبِضاعَةٍ مُزْجاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْکَیْلَ وَ تَصَدَّقْ عَلَیْنا» (یوسف: 88)

جلوه گل عندلیبان را غزل خوان می کند دیدن مهدی هزاران درد درمان می کند

مدّعی گوید که با یک گل نمی گردد بهار من گلی دارم که عالم را گلستان می کند

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هادٍ ⁽¹⁾

الطاف الهیّه

سپاس و حمد، پروردگاری را سزا است که برای تکامل بندگان خود جهانی بس عظیم را خلق نمود و آنرا مهد پیدایش و پرورش انسان قرار داد و در آن انواع نعمت ها را گسترش داد بطوری که جوابگوی تمامی نیازها و خواسته های بشری در بُعْدِ زندگی و ادامه حیات گردید.

حمد و ثناء، لایق خداوندی است که برای ارتقاء روحی و سیر معنوی بندگان خود و واصل شدن آنان به قُلِّه رفیع اخلاق و سیر و سلوک، یعنی تحصیل معرفت الهی و تخلّق به اخلاق حضرت حقّ و مهر و محبت ورزیدن به ذات لایزال ربوبی، رسولان و رهبران آسمانی را مجهّز به وحی و آیات بیّنات برانگیخت.

برای اینکه بعداز حضرت ختمی مرتبت محمد بن عبداللَّه این واسطه و رابطه بین خالق و مخلوق قطع نگردد، امامانی معصوم و مسلّح به سلاح علم لدنّی را به وسیله وحی، و گفتار و کلمات پیامبر عظیم الشأن خود، به امت اسلامی معرّفی نمود، و مسلمانان را با نام و نشانه های بارز و روشن آنان آشنا ساخت.

آری خداوند متعال، جهان را به عنوان مدرسه و دانشگاه قرار داده و رسولان و

امامان را معلّمین و اساتید آن، تا بندگانش بتوانند به عنوان دانشجو از این بستر آماده، خود را به کمال برسانند و در قرآن به این مطلب اشاره شده و می فرماید:

«اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ اْلأَرْضِ مِثْلَهُنَّ یَتَنَزَّلُ اْلأَمْرُ بَیْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ وَ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحاطَ بِکُلِّ شَیْ ءٍ عِلْماً». ⁽¹⁾

خداوند همان کسی است که هفت آسمان را آفرید، و از زمین نیز همانند آنها را خلق نمود، فرمان او در میان آنها پیوسته فرود می آید تا بدانید خداوند بر هر چیزی تواناست. و اینکه علم او به همه چیز احاطه دارد.

و نیز با صراحت تمام اعلان نموده که «وَلِکُلِّ قَوْمٍ هادٍ» ⁽²⁾

هر قوم و گروهی یک هادی ومرشدی که از جانب خداوند منصوب باشد، خواهند داشت.

با هزاران تأسف

با تأسف فراوان باید اعتراف کرد که این انسان های نمونه و مرشدان الهی مورد بی مهری بسیاری از مسلمانان قرار گرفتند، و همین أمر باعث شد که ظالمان و دژخیمانی همچون حجّاج ابن یوسف ها و متوکّل ها و...، حکومت و قدرت را به دست بگیرند و خود را به عنوان امیر المؤمنین معرفی نمایند و جانشینان واقعی رسول خدا را به اشکال مختلف از بین ببرند و ملت اسلامی را از فیض وجود و حضور پر برکت آنان محروم سازند. خداوند متعال نعمت های مادی و معنوی خود را به بندگان أرزانی داشت و آن را به کمال رساند، و نعمتی را که خداوند به بندگانش عطا می کند هرگز آن را بی جهت نمی گیرد مگر آنکه بندگان صلاحیت خود را از دست بدهند و نسبت به آن نعمت إلهی ناشکر و ناسپاس گردند، در سوره مبارکه انفال به این واقعیّت اشاره شده و می فرماید:

«ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ یَکُ مُغَیِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلی قَوْمٍ حَتَّی یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ أَنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ»⁽³⁾

خداوند، هیچ نعمتی را که به گروهی داده تغییر نمی دهد جز آنکه آنها خودشان را تغییر دهند.

قهراً مردم در اثر سوء عمل خودشان، وجود حاکمانی همچون علی بن ابی طالب، امام صادق، علی بن موسی الرضا و...، را که همه جوابگوی مسائل دینی و تفسیری و اعتقادی و عرفانی آنان بودند و هم عدل و داد را بطوری واقع در جامعه پیاده می کردند، از دست دادند.

بقای حجت الهی در عالم، ضروری و لازم است

اما از آنجائی که اراده و مشیت الهی و بلکه حکمت پروردگار تعلّق گرفته به بقاء حجّت و وجود یک انسان کامل که او بتواند بحقّ، خلیفه اللَّه باشد تا مصداق آیه «إِنِّی جاعِلٌ فِی اْلأَرْضِ خَلِیفَةً» ⁽¹⁾

منتفی نگردد. دوازدهمین خلیفه و جانشین رسول خدا صلی الله علیه و آله را که آخرین سلسله امامان و هادیان معرفی شده از جانب وحی و رسول خدا صلی الله علیه و آله بوده از انظار مخفی داشت، و با این کار، او را از دسترس ظالمان و ستمگران خود کامه مصون و محفوظ نمود.

امام در پشت پرده غیبت

گرچه امام وحجّت خدا در پشت پرده غیبت به تمامی شئونات و امورات وابسته به امامت مشغول است و او همچون خورشیدی است در پشت ابر که باعث برقراری نظام، در منظومه شمسی است، و نور خود را از پشت ابر به تمامی جمادات و نباتات و حیوانات و انسان ها منتشر می نماید، و همه آنها از وجودش بهره مند می گردند.

امام عصر و حجت الهی نیز وجود مبارکش اگر چه در پشت پرده غیبت قرار گرفته، أمّا، برای نظام جهان خلقت مفید است و به برکت وجودش رزق و روزی تمام جانداران

داده می شود، و نسبت به انسان ها نیز توجه و عنایت های ویژه ای دارد از قبیل هدایتهای معنوی و دادرسی ها و دستگیریها برای مضطرین وملتمسین در اطراف و اکناف عالم، و با دعاهای خود و بلکه با کارهای مخفیانه خود، نقشه های شوم و خطرناک دشمنان اسلام را باطل نموده، و باعث دوام اسلام و مسلمین، و به خصوص مکتب تشیّع و پیروان آن می گردد.

آری اگر امروز بعداز گذشت چهارده قرن از ظهور و بروز اسلام و نزول قرآن می نگریم که اسلام و مکتب تشیّع برقرار است آن هم با وجود دشمنان قدرتمند و کینه توزی در هر عصر و زمانی همچون معاویه و فرزند خبیث او، یزید که یکی قسم می خورد و می گوید: واللَّه کاری بکنم که نام محمد صلی الله علیه و آله در زیر خاک مدفون گردد و دیگری واقعه طفّ و کربلاء را به پا می کند و به خیال خام خود، اصل و ریشه رسالت و امامت را نابود گرداند.

مع ذلک ما شاهد بقاء اسلام و مسلمین و مکتب اهل بیت عصمت و طهارت هستیم و این حاکی از این است که یک انسان الهی و روح بزرگی برای حفظ دین و دیانت در تلاش و تکاپو است و در همین رابطه از وجود نازنین حضرت مهدی علیه السلام نقل شده که می فرماید: إنَّا غَیْرُ مُهْمِلینَ لِمُراعاتِکُمْ وَلا ناسِیْنَ لِذِکْرِکُمْ ⁽¹⁾

ما توجه خودمان را از شما بر نمی داریم و شما را فراموش نخواهیم کرد.

اگر حضرت خضر آن عبد صالح و غائب از انظار، برای حفظ یک کشتی، تا بدست ظالم نیفتد و یا باقی ماندن گنجی تا صاحبان آن بزرگ شوند و نیز برای حفظ ایمان پدر و مادری، خود را به تکاپو می اندازد و کارهای عجیب و غریبی انجام می دهد تا مصالح ضعیفان و صاحبان حق پایمال نشود. قطعاً حجت غائب ما حضرت مهدی- ارواحنا فداه- ضمن هزاران هزار دادرسیها وکار سازیها برای بیچارگان وصاحبان ایمان، مخصوصاً برای استغاثه کنندگان به درگاه آن حضرت، برای حفظ اسلام و مکتب تشیّع به مراتب سعی و تلاش بیشتری خواهند کرد.

محرومیت از فیض حضور و یا...

مخفی نماند که غیبت امام عصر با توجه به اینکه بسیاری از کارهای مربوط به مقام امامت د رحال غیبت انجام می گیرد امّا فیض حضور امام را از مردم سلب نموده و آنان را در فراق محبوب خود به سوز و گداز افکنده است.

و از سوی دیگر، وضع آشفته و نابسامان جوامع بشری و شیوع ظلم و بی عدالتی در اطراف و اکناف آن، و کم رنگ شدن دین و دیانت و بلکه انسانیت و شرافت در بین مردم، و مشاهده بی وفائیها و جنایتها و ضایع نمودن حقوقها در جوامع اسلامی و حتّی از ناحیه بعضی از مدعیّان تشیّع و پیروان اهل بیت عصمت و طهارت، طبیعی است که قلب حضرت را در غم و غصّه فرو برده و روح بزرگ ایشان را در فشار قرار می دهد.

و نیز صاحبان ایمان و پیروان واقعی مکتب اهل بیت و امام زمان، سخت در ناراحتی و غربت و فشار واقع می شوند، زیرا از یک طرف دشمنان اسلام سعی می کنند آنان را به انزوا بکشند و ضربات خود را بر آنان وارد سازند و از طرف دیگر خناسّهای زمانه با وسوسه های خود می کوشند تا این افراد را به وادی شک و تردید رهسپار نمایند.

مهم ترین وظیفه مسلمانان و به خصوص شیعیان

مهمترین وظیفه ای که بر آحاد مسلمین و به ویژه شیعیان و پیروان اهل بیت علیهم السلام متوجه است این است که: اعتقادات خود را از کتاب و سنّت بگیرند و با ادلّه عقلیه آن را تحکیم نمایند و در این رابطه از مطالعه کتب سودمند و یا حضور درجلسات علماء و دانشمندان غفلت ننمایند زیرا قوی ترین عامل برای جهت بخشی به حرکت و سیر انسانی آراء و عقائد او است.

آری بشر بر أساس افکار و عقائد خویش حرکت می کند و طبق آن عمل می نماید اسلام، تعلیم و تربیت را از فکر و اندیشه آغاز کرد و قبل از هر چیز، در مقام اصلاح عقائد بر آمد، پیامبر عظیم الشأن اسلام صلی الله علیه و آله با شعار «قُولُوا لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» دعوت خود را شروع کرد زیرا اگر توحید برای مردم معلوم گردد و به صورت یک اعتقاد و ایمان در آید به طور قهری، از هر گونه شرکی از قبیل بت پرستی، آدم پرستی، ماه پرستی و... احتراز

می کنند و همچنین عقیده به توحید، نیّت و قصد انسان را به مرحله خدا خواهی می رساند که در اعمال و کردار جز راه او و جلب رضای او به جهت دیگری متمایل نمی گردد.

و نیز عقیده به رسالت و نبوّت، روح تعبّد را در انسان زنده می کند و چون انبیاء را واسطه بین خالق و خلق می دانند با آرامش کامل و رضایت خاطر به وظائف دینی و انسانی خود مشغول می گردد.

و امّا عقیده به حضرت مهدی علیه السلام و این که فردی خواهد آمد که عدل و عدالت را گسترش می دهد، و ظلم و فسق و فجور را از روی زمین محو می کند و تمامی مستضعفان جهان را از دست مستکبران و خود کامگان نجات می بخشد و... قطعاً چنین عقیده و ایمانی باعث می شود اولًا: خود را از صحنه های ظلم و ستم و فساد و گناه دور نگه دارد چون می داند که آن مصلح کلّ، با هر ظلم و فسادی مقابله و برخورد خواهد کرد. ثانیاً:

فکر واندیشه انسان را وسیع، و جهان اندیش می سازد و لذا می نگریم در عصر حاضر که زمان غیبت امام علیه السلام است، یگانه فرقه و گروهی که غم مظلومین و محرومین عالم را می خورند و در این رابطه هیچ مرز و حصری قائل نیستند پیروان مکتب اهل بیت علیهم السلام و معتقدین به حضرت مهدی و منتظرین امام زمان می باشند.

ثالثاً: اعتقاد به حضرت مهدی و به حیات و غیبت ایشان و نیز آشنا شدن با خصوصیات و ویژگی های حضرتش باعث می شود از وسوسه های شیاطین و نوشته های مسموم و دعوت بعضی از شیادان و حیله گران در امان بمانند زیرا با شناخت حق و آشنا شدن با آن، دیگر جائی برای جولان دادن باطل باقی نمی ماند. منتهی باید شیعیان در کنار مسائل شعار گونه و مسائل احساساتی، خود را مسلّح کنند به سلاح شعور و آگاهی، و با این مسئله مهّم اعتقادی بر اساس دلیل و برهان آشنا گردند و خوشبختانه افراد کثیری را مشاهده می کنیم که در این رابطه از ایمانی برخوردار گردیده اند که غیبت امام علیه السلام در آنان هیچ ضغف و فتوری ایجاد نکرده، و با یک قاطعیّت تمام و روح امیدوار و با نشاط، به انتظار سپیده دم صبح و طلوع خورشید ولایت و امامت می باشند، و با تمام وجود با ظلم و بی عدالتی ها مقابله می کنند و در مقابل ناملایمات صبر می نمایند، مع ذلک فریاد بر می آورند:

أَیْنَ بَقِیَّةُ اللَّهِ الَّتِی لا تَخْلُو مِنَ الْعِتْرَةِ الْهادِیَةِ، أَیْنَ الْمُعَدُّ لِقَطْعِ دابِرِ الظَّلَمَةِ، أَیْنَ الْمُنْتَظَرُ لِإقامَةِ الْأَمْتِ وَالْعِوَجِ، أَیْنَ الْمُرَتجی لِإزالَةِ الْجَوْرِ وَالْعُدْوانِ، أَیْنَ الْمُدَّخَرُ لِتَجْدِیدِ الْفَرائِضِ وَالسُّنَنِ، ... أَیْنَ مُعِزُّ الْأَوْلِیاءِ وَمُذِلُّ الْأَعْداءِ ... ⁽¹⁾

«کجاست بجا مانده خدا که از عترت هدایتگر و راهنما خالی نمی گردد، کجاست آن که آماده ریشه کن ساختن ستمگران است؟ ... کجاست ذخیره الهی برای نو کردن فریضه ها و سنّت های دین ... کجاست عزّت بخش دوستان و خوار کننده دشمنان ...»

طلوع خورشید قطعی است

آنچه مسلم است و جای هیچ شک و تردیدی نیست این است که: آینده کاروان بشریت آینده ای روشن و نورانی است، و روزی خواهد آمد که شایستگان وارثان زمین، و مستضعفان، إمامان و زمامداران می باشند، و حکومت عدل و داد در سر تا سر گیتی برقرار می گردد و مردم با رعایت حقوق یکدیگر در أمن و امان زندگی می کنند، علاقه وتمایل مردم به عبادت و بندگی خدا و نیز به پاکان عالم همچون أهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام زیاد می گردد.

و شکل و شمایل جوامع بشری به طور کلّی تغییر می کند، ظلم و جور، جای خود را به عدل و داد، و دوری از پاکان، جای خود را به نزدیک شدن به آنها، و تمرّد و فسق، جای خود را به ایمان و تقوی واگذار می کند.

اگر از قرآن این مطلب استفسار گردد (که آیا چنین جامعه و حکومت زیبائی محققّ می گردد؟) قرآن با صراحت می گوید: «بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَی الْباطِلِ فَیَدْمَغُهُ فَإِذا هُوَ زاهِقٌ». ⁽²⁾

«ما حق را بر سر باطل می کوبیم تا آن را هلاک سازد و اینگونه باطل محو و نابود می شود.» و اگر از روایات اسلامی أعم از روایات وارده از طرق أهل سنّت و یا شیعه،

سؤال شود، بطور اتفاق خواهند گفت: آینده جهان تحت یک حکومت عدل و داد قرار خواهد گرفت آنهم بدست افراد پاکان و صلاحیّت دار.

و اگر در این رابطه از سایر ادیان و مذاهب توضیح بخواهیم، آنها نیز می گویند:

یک انسان کامل و قدرتمندی که می تواند مستضعفان جهان را از دست مستکبران نجات بخشد، خواهد آمد، و پیروان زبور و تورات و انجیل همه و همه به انتظار آن روز فرخنده و صبح امید به سر می برند: «وَ لَقَدْ کَتَبْنا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ اْلأَرْضَ یَرِثُها عِبادِیَ الصَّالِحُونَ». ⁽¹⁾

و اگر آینده بشریّت را از جبر تاریخ سؤال کنیم و به عبارت دیگر از فطرت و نهاد انسان ها (که از زشتی ها بیزار و عاشق خوبی ها است) بپرسیم، یقیناً صدای بشارت آمیزی به گوش خواهد رسید که مأیوس نباشید زیرا آنچه که فطرت تو طالب آن است یعنی عدالت، صداقت، امانت، حقیقت و زدوده شدن ظلم ها و جنایت ها و حق کشی ها از جامعه بشری، و خلاصه: خاتمه یافتن کذب ها و تهمت ها و دغل کاری ها، در انتظار تو است.

و مولای ما امیر المؤمنین علیه السلام به این جبر تاریخ و یا ندای فطرت در کلام خود اشاره نموده و می فرماید: لَتَعطِفَنَّ الدُّنْیا عَلَینا بَعْدَ شِماسِها عَطفَ الضَّرُوسِ عَلَی وَلَدِها، وَتَلاعَقیبَ ذلِک: وَنُرِیدُ انْ نَمُّنَ عَلَی الَّذینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الاْرْضِ وَنَجْعَلَهُم أئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ ⁽²⁾

دنیا پس از چموشی (همچون شتری که از دادن شیر به دوشنده اش خود داری می کند و برای بچه اش نگه داری می کند) بما خانواده روی می آورد، سپس آن حضرت به دنبال این سخن این آیه را تلاوت کرد: می خواهیم بر مستضعفین زمین منّت گذاریم و آنها را پیشوایان زمین و وارثان آن قرار دهیم.

و اگر گوش دل به فریاد شهیدان بسپاریم و چشم دل را باز نموده و قطرات خون آنها را که بر روی زمین نقش آفرینی کرده و خواهد کرد، بنگریم، این پیام به گوش می رسد:

«وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِیِّهِ سُلْطاناً» ⁽¹⁾

«آن کس که مظلوم کشته شده برای ولّی او سطله و حق قصاص قرار دادیم.»

یعنی روزی خواهد آمد که ولی تمامی شهدا قیام کند و انتقام این خونها را از ستمگران بستاند و بالاخره در یک جمله این صدای خدای بزرگ و خواسته تمامی بندگان است که:

«وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ»، ⁽²⁾«فَانْتَظِرُوا إِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِینَ» ⁽³⁾

از خداوند متعال می خواهیم که هر چه زودتر، لباس فرج به قامت حجّت خود، یعنی آن انسان کاملی که همه انبیاء و امّت ها، و تمامی مؤمنان و مستضعفان، به انتظار او می باشند، بپوشاند و با طلوع آن خورشید عالم تاب، جهان و جهانیان را غرق نور و سرور بگرداند، آمین رب العالمین.

حسین اوسطی

گفتار اول: اثبات وجود حجّت خدا، حضرت مهدی از دیدگاه عقل

اشاره

گفتار اول: اثبات وجود حجّت خدا، حضرت مهدی از دیدگاه عقل

اثبات وجود حضرت مهدی- ارواحنا فداه-

لازم است قبل از پرداختن به بحث اثبات وجود حضرت مهدی به دو نکته توجه شود:

نخست، بحث پیرامون مهدویت و اثبات وجود حضرت، بحثی کاملًا اسلامی است و روی سخن با مسلمانان جهان و پیروان مذاهب مختلف اسلامی است، یعنی کسانی که خدا و رسول خدا و قرآن و سنت را پذیرفته اند و هر دستور و یا گفتاری از این ناحیه برسد، انجام می دهند و در مقابل آن تسلیم هستند. بنابراین بحث مهدویت به عنوان حجة خدا و خلیفه رسول اللَّه با کسی که خدا و یا رسول خدا را قبول ندارد معنی ندارد؟

البته می توان با چنین فردی که منکر دین و خدا است از این زاویه وارد بحث شد که آینده تاریخ و سرانجام کاروان بشریت، به عدل و داد و رفع ظلم و ستم گرایش پیدا می کند.

اینک با توجه به این که بحث مهدویت یک بحث اسلامی است، طبعاً می توان در تمامی مباحث مربوط به حضرت مهدی از مدارک مورد قبول مسلمانان، همچون قرآن و کلام پیامبر صلی الله علیه و آله استفاده کرد و به آن استدلال نمود.

هرچند در بعضی از مباحث مهم در رابطه مهدویت- مانند اثبات وجود حجّت الهی- هم دلیل عقلی وجود دارد و هم نقلی که ان شاءاللَّه به آن اشاره خواهد شد.

دوم: برآحاد مسلمین در هر عصر و زمانی واجب و ضروری است که مسئله امامت را، دنبال کنند و امام زمان خود را بشناسند.

لزوم پیگیری این مسئله به جهت این است که اولًا، باید توجه کند که احکام الهی را از چه کسی اخذ می کند و به فرمان چه کسی گردن می نهد و آیا کسانی که به عنوان مصادر احکام الهی برای خود برگزیده راهی به سوی «اللَّه» دارند؟ وآیا می توانند امامت و رهبری او را با دلیل مورد قبولی به اثبات برسانند و بگویند همه گفته های این فرد صحیح و از جانب خداوند متعال است؟

آنچه مسلم است اختلاف فراوانی بین ائمه و پیشوایان أهل سنت یعنی مالک و ابوحنیفه و شافعی و احمد حنبل وجود دارد و نیز بین مکتب اهل بیت و دیگران اختلافاتی به چشم می خورد و هیچ عقلی نمی پذیرد که بدون دلیل روشن و مورد قبولی گفته شود که آنچه ابوحنیفه می گوید، احکام ناب اسلامی است، و یا دیگری ادعا کند که هر چه مالک و یا احمد حنبل می گوید، اسلام حقیقی است. خلاصه آن که هیچ انسان با شعوری تجویز نمی کند که دین الهی را که انبیاء و شخص پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله با آن همه زحمات و صدمات تبیین نموده اند، به راحتی به زید و عمرو بکر واگذار نمائیم و این مطلب ضرورت بحث امامت و رهبری را در هر عصر و زمانی برای ما به اثبات می رساند و آن را از همه نیازهای آدمی مهم تر می گرداند، زیرا اگر آب و خوراک سالم به بدن نرسد، جسم ما در معرض خطر می افتد اما اگر دست ما از ائمه راستین و امامان به حق کوتاه گردد و به دنبال امام ضالّ و مضلّ حرکت کنیم سرانجام گمراه و به شقاوت ابدی مبتلا خواهیم شد ⁽¹⁾مگرنه این که قرآن با صراحت می گوید هر انسانی در روز قیامت با امام و پیشوای خودش محشور می گردد ⁽²⁾

اگر قیامت چشم باز کنیم و ببینیم که امام و رهبر ما از ائمه ضلال است چه باید کرد؟! ⁽¹⁾

قرآن راه صحیح را برای رسیدن به خدا و رسول اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم و اسلام واقعی با دو آیه در قرآن بیان نموده یکی در سوره شوری آیه 23 «قل لا اسئلکم علیه أجراً الا المودة فی القربی» که می فرماید: بگو: من چیزی بعنوان اجرت رسالت از شما نمی خواهم جز مودت ورزیدن به ذوی القربی که زیر بنای متابعت و پیروی آنها است و دیگر در سوره فرقان آیه 57 «قل ما اسئلکم علیه من اجر الا من شاء ان یتخذ الی ربه سبیلًا» آنچه به عنوان پاداش رسالت خواستم برای این بود که هر که مایل است راه صحیحی برای خود انتخاب کند، بتواند. آیا راهی جز راه متابعت و عشق ورزیدن به علی علیه السلام و زهرای مرضیه علیها السلام و فرزندان ایشان باقی می ماند؟ که یگانه مصداق ذوی القربای رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می باشند؟

لزوم شناخت امام زمان

روایتی را شیعه و سنی از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل نموده اند و مورد قبول همگان است به طوری که علامه امینی در الغدیر ⁽²⁾می نویسد (... لَم یَختَلِفْ فی ذلِکَ إثنانَ ولا انّ أحداً خالَجَهُ فی ذلکَ شَکٌّ) دو نفر مسلمان هم در این حدیث اختلاف ندارند و نسبت به صدور این حدیث از رسول خدا صلی الله علیه و آله احدی یافت نمی شود که شک و شبهه ای داشته باشد و علامه امینی حدود ده کتاب از صحاح و مسانید أهل سنت نام می برد که این حدیث را نقل نموده اند. متن حدیث از این قرار است:

قال رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: مَن ماتَ وَلَم یَعرِفْ امامَ زَمانِهِ ماتَ مِیتَةً جاهلّیةً.

کسی که بمیرد و امام زمان خویش را نشناسد، مرگ او مرگ جاهلیت است.

کلینی قدس سره محدث بزرگ جهان تشیع در اصول کافی ⁽³⁾نیز چندین روایت نزدیک به

همین مضمون از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل نموده که من جمله این حدیث است که راوی از امام صادق علیه السلام سؤال می کند ⁽¹⁾آیا این روایت (من مات...) را پیامبر صلی الله علیه و آله فرموده اند؟

حضرت فرمود: بلی، عرض می کند مراد از مرگ جاهلیت چیست؟ یعنی می میرد در حالی که امام خود را نشناخته و به او جاهل بوده؟ و یا به مرگ جاهلیه جهلاء (همچون مردمی که در زمان جاهلیت به سر می بردند و فاقد دین و شرف و انسانیت بودند) خواهد مرد؟

حضرت فرمود: مراد از جاهلیت کفر و نفاق و ضلال است.

و علامه امینی در توضیح ذیل حدیث یعنی (میتة جاهلیة) می نویسد ⁽²⁾(إنّما هِیَ شَّرُ میتةٍ، میتَةُ کُفْرٍ وَالِحادٍ) بدترین نوع مرگ است یعنی مردن در حال کفر و عناد و لجاج.

مفاد این روایت هر مسلمانی را ملزم می کند تا مسأله امامت، مخصوصاً امام زمان خویش را پی گیری کند و اگر آن امامی را که باید بشناسد و از او پیروی کند نشناخت و با حق آشنا نشد و از دنیا رفت، اسلام او مقبول نیست و هم چون افراد زمان جاهلیت است که اسلام نیاوردند و در حال کفر و الحاد از دنیا رفتند.

به این حکایت توجه کنید:

یکی از ائمه جماعات تهران که مورد وثوق بود برای من نقل کرد:

علامه امینی از نجف به تهران آمده بود. من به دیدن ایشان رفتم و تقاضا نمودم که شبی به منزل ما تشریف بیاورند. آقای امینی اجابت نمودند، وعدّه ای از علماء را هم به افتخار ایشان دعوت نمودم. شب موعود فرا رسید و از ایشان تقاضا کردم مطلبی را بیان فرمایند، ایشان فرمودند: برای مطالعات بعضی از کتب، مدتی در حلب ⁽³⁾به سر می بردم

یکی از تجارِ فهمیده و منطقی از اهل سنت با من آشنا شد و شبی از من دعوت به عمل آورد. علماء طراز اول شهر و قضات عالی رتبه و بعضی از اساتید دانشگاه و عدّه ای از تجّار نیز در آنجا حضور داشتند. پس از شام، عالم بزرگ و مفتی أعظم شهر گفت: آقای امینی این بحث امامت چه ریشه و اساسی در اسلام دارد که شیعیان و علمای تشیّع آن را رها نمی کنند؟ من به ایشان گفتم: آیا این حدیث را که از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده (مَن ماتَ وَلَمْ یَعرِفْ امامَ زَمانِه ماتَ میتةً جاهلیةً) قبول داری؟ گفت: بلی. به او گفتم: برای پی گیری و بررسی بحث امامت همین حدیث بس است، وی ساکت شد و چیزی نگفت.

از او سؤال کردم: فاطمه زهراء علیها السلام چگونه بانوئی است؟ وی گفت: (إنّها مَطهّرةٌ بِنَصّ الْکِتاب) (به صراحت) قرآن مطهره و معصوم است چون در شأن اهل بیت آیه تطهیر نازل شده و حضرت زهراء از بزرگ ترین مصادیق أهل بیت رسول اللَّه صلی الله علیه و آله است.

به او گفتم: چرا فاطمه زهراء علیها السلام در حال خشم و غضب از حاکمان وقت از دنیا رفت؛ آیا آنان امام امت و خلیفه به حق رسول خدا نبودند یا حضرت زهراء امام خود را نشناخت و فوت کرد؟ عالم بزرگ حلب دید اگر بگوید غضب و خشم حضرت زهراء علیها السلام کار صحیحی بوده باید خط بطلان به جبین حاکمان آن وقت بکشد و این برخلاف اعتقاداتشان می باشد و اگر بگوید کار حضرت زهراء علیها السلام خطا بوده و او بدون معرفت به امام خویش از دنیا رفته، با مقام عصمت و طهارت ایشان که مورد قبول قرآن است منافات دارد، به همین دلیل، برای خلط بحث گفت: آقای امینی بحث ما چه ربطی به موضوع غضب و خشم حضرت زهراء نسبت به حکام زمان خودش دارد؟ افرادی که در مجلس حضور داشتند از حیث علم و دانش اشخاص برجسته و فهیمی بودند، و متوجه شدند که آقای امینی با طرح این سؤال چه ضربه محکمی به عقاید آنان وارد ساخت، و گفت که شما نه فقط امام زمان خود را نشناخته اید بلکه در حقانیّت افرادی که آنان را خلیفه رسول خدا صلی الله علیه و آله می دانید نیز در شک و تردید به سر می برید، صاحب منزل که کناری ایستاده بود رو به عالم بزرگ حلب کرد و گفت: شیخُنا اسْکُتْ قَدِ افْتَضَحْنا، یعنی دیگر ساکت شو که ما را رسوا کردی.

بحث تا نزدیک سحر به طول انجامید وعدّه ای از اساتید دانشگاه و قضات و تجّار به سجده افتادند و مستبصر شدند و از راهنمائی علامه امینی تشکر نمودند.

غرض از نقل این حکایت این بود که اهل سنت همانند شیعه حدیث (مَن ماتَ

وَلَمْ یَعرِفْ امامَ زَمانِهِ ماتَ مِیتةً جاهلیةً) را قبول دارند. با توجه به این حدیث معلوم می شود در هر عصری و زمانی امامی وجود دارد که باید به وجود او معرفت داشت و مسلمین باید بدانند معالم دین را از چه کسی اخذ می کنند و در حال حاضر امام عصر آنان کیست؟ ⁽¹⁾

محتوای حدیث ثقلین

برای ضرورت و لزوم پی گیری شناخت امام همین بس که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای هدایت امت، دو یادگار از خود به جا گذاشت و فرمود: اگر به این دو ثقل یعنی قرآن و عترت تمسّک بجوئید هرگز گمراه نمی شوید و این روایت که به (حدیث ثقلین) معروف است مورد قبول همه مسلمانان است. ⁽²⁾بنابر این باید تفحّص و تحقیق نمود که اهل بیت چه کسانی هستند و تا قیامت و تا کنار حوض کوثر از قرآن جدا نمی شوند و همتای قرآن و یگانه وسیله هدایت امت هستند؟ انشاء اللَّه در مباحث بعدی پیرامون این حدیث بیشتر صحبت می شود.

جهان منهای حجّت

در بحث اثبات وجود امام از طریق عقل و نقل، باید گفت آنچه مسلم و مورد قبول همه انسان ها است این است که موجودات بزرگ و کوچک که اطراف ما را از شش جهت احاطه کرده اند وجود آن ها برای بهره مندی انسان ها است. تابش آفتاب باعث رشد گیاهان و رسیدن میوه جات و حبوبات برای استفاده انسان می شود و این حرکت منظم ماه و خورشید باعث شناخت روز و ماه و سال می شود و ابر و باد و مه و خورشید و فلک برای بهره مندی انسان مسخّر شده اند.

یک سئوال مهّم

در ذهن انسان با شعور، مخصوصاً موحدین و خدا شناسان از هر کیش و قومی این سئوال مطرح است که این انسان که مخدوم و مورد احترام این همه مخلوقات الهی است برای چه هدفی خلق شده است؟

به حکم عقل حکمت پرودگار، با چنین وضعی که تمام اجزای هستی در خدمت انسان هستند، باید هدف مقدسی برای انسان در نظر گرفته شده باشد و آن هدف و غایت برای انسان ها غیر از رسیدن به کمال و وصول به مقام عبودیت و علم و معرفت به اسماء و صفات الهی چیز دیگری نیست. قرآن کریم این حقیقت را چنین مطرح نموده است.

«اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ اْلأَرْضِ مِثْلَهُنَّ یَتَنَزَّلُ اْلأَمْرُ بَیْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ وَ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحاطَ بِکُلِّ شَیْ ءٍ عِلْماً» ⁽¹⁾

«خداوند همان کسی است که هفت آسمان را آفرید و از زمین همانند آنها را نیز آفرید، فرمان او پیوسته در میان آنها فرود می آید تا بدانید خداوند بر هر چیز تواناست و اینکه علم او به همه چیز احاطه دارد.»

اینک که معلوم گشت هدف از خلقت انسان، رسیدن به کمال علم و عرفان و عبودیت است این سئوال مطرح می شود کیست که بتواند این انسان را به آن هدف مقدس خود برساند؟ هزاران فرقه و مسلک در جوامع بشری انسان را به سوی خویش دعوت می کنند که هر کدام می گویند: به دنبال ما بیائید، ریاضت کش و مرتاض هندو می گوید: دست از کار و کسب و تشکیل خانواده بکش و به دنبال من در گوشه جنگل بنشین تا به کمال برسی. دیگری می گوید: کمال انسانی در سایه سرمایه داری است، سومی می گوید: رشد و کمال انسان به آزاد بودن او از هر قید و بند با این اختلاف فراوان در افکار و عقاید بشری، هر انسان موحّد و خداشناسی قاطعانه حکم می کند که باید فردی از جانب خداوند که مسلّح به سلاح علم و وحی بوده و از اسرار خلقت جهان و انسان آگاه باشد، برای راهنمائی و هدایت بشر مشخص شود در غیر این صورت جهان و

خلقت آن، هم چون مدرسه ای می ماند که با مصالح بسیار عالی ساخته شده اما معلم و مدرّس نداشته باشد و یا مانند بیمارستانی است که سالن ها و اطاق های عمل جراحی و همه امکانات لازم را داشته باشد اما دکتر و طبیب نداشته باشد و هر عاقلی حکم می کند که ساختن این مدرسه و بیمارستان عبث و بیهوده است.

آری جهان مدرسه است و انسان دانش آموزان این مدرسه و باید معلم و مربی وجود داشته باشد که این دانش آموزان را به اهداف عالیه واصل گرداند و آن مربی، کسی جز حجت خدا نیست. در غیر این صورت خلقت جهان عبث و بیهوده خواهد بود.

مناظره هشام بن حکم

هشام آن شاگرد زبر دست امام صادق علیه السلام با دلایل ساده اما مستحکم، عمرو بن عبید را که منکر وجود حجت خدا بود. قانع کرد که جهان بدون حجت خدا همچون بدن انسان است بدون قلب. خلاصه حکایت از این قرار است که هشام به عالم بصری گفت:

آیا تو چشم داری؟ جواب داد: بلی. هشام پرسید: چه فایده ای دارد؟ او فواید چشم را بیان کرد و به همین منوال سؤال از دست و پا و زبان و گوش و فواید آنها کرد و او جواب داد. در آخر پرسید: تو قلب هم داری؟ ⁽¹⁾جواب داد: بلی، هشام فرمود: قلب، چه فایده ای دارد؟ او گفت: اگر خطائی برای اعضا رخ دهد مثلًا شبحی را از دور می نگریم و نمی دانیم که جماد است یا نبات یا حیوان و یا انسان، به قلب مراجعه می کنیم و آن رفع شبهه می کند مثلًا می گوید: چون آن شبح حرکت می کند جماد نیست و چون روی دو پا حرکت می کند حیوان نیست و انسان است و نیز گوش صدائی را از پشت دیوار می شنود و نمی فهمد که صاحب صدا کیست؟ نیروی عقل بلا فاصله می گوید: این صدای فلان شخص می باشد.

هشام فرمود: خداوند حکیمی که برای بدن یک انسان با داشتن چند عضو مختصر، امامی قرار داده که شبهات را برای آنها رفع نماید آیا می توان گفت برای کاروان بشریت،

با این همه اختلافات و سلیقه های متفاوت، امامی و راهنمائی معیّن ننموده است؟ عمرو بن عبید مات و مبهوت ماند و نتوانست چیزی بگوید.

امام صادق علیه السلام از این مناظره با خبر شد. روزی که عدّه ای از اصحاب در محضر حضرت بودند، فرمودند: ای هشام! مناظره خود را با عمرو بن عبید برای ما نقل کن. هشام برای رعایت ادب و حیاء ساکت شد (اشاره به این که در مجلسی که شما هستید، صحیح نیست من سخن بگویم) حضرت فرمود: وقتی چیزی را از شما می خواهیم، انجام دهید.

هشام واقعه را نقل نمود ⁽¹⁾امام فرمود: این استدلال را چه کسی به تو آموخته بود؟ عرض کرد: از شما یاد گرفتم. حضرت فرمود: به خدا قسم این دلیل، در صحف ابراهیم و موسی مذکور است.

مناظره دیگر هشام

یونس بن یعقوب می گوید: چند روز قبل از موسم حج بود امام صادق علیه السلام در کنار مسجد الحرام، خیمه ای زده بود. شخصی از شام آمد و داخل خیمه حضرت شد و گفت:

من شخص فقیه و متکلمی هستم و از شام آمدم تا با اصحاب تو مناظره کنم. با اینکه عدّه ای از اصحاب امام از قبیل حمران بن اعین و هشام بن سالم و قیس، در خیمه حاضر بودند، هشام بن حکم که جوانی بیش نبود، از راه رسید. حضرت برای هشام جا باز کرد و فرمود: هشام با زبان و دل، یار و ناصر ما می باشد، و به مرد شامی فرمود: با این جوان صحبت کن. شامی به هشام گفت: پیرامون لزوم امام و حجت خدا بحث کن. هشام پرسید:

آیا خدا مصلحت بندگان را بهتر می داند یا مردم؟ شامی گفت: خدا، هشام پرسید: چه کسی این مصالح عباد را از جانب خدا به مردم می رساند؟ شامی گفت: رسول خدا صلی الله علیه و آله هشام پرسید: بعد از رسول خدا چه کسی، شامی گفت: کتاب و سنت، هشام گفت: آیا کتاب و سنت امروزه برای رفع اختلافات کافی است؟ شامی گفت: بلی، هشام پرسید: پس چرا بین ما و شما اختلاف هست به طوری که تو برای دفاع از نظریات خودت از شام به

اینجا آمدی؟ شامی ساکت شد.

امام صادق علیه السلام به شامی فرمود: (مالَکَ لا تَتَکلَّم؟) چرا صحبت نمی کنی و ساکت شدی؟

شامی گفت: اگر بگویم: اختلاف نداریم که دروغ است و اگر بگویم: کتاب و سنت اختلافات را بر طرف می کند که کلامی باطل و خلاف واقع است (چون کتاب و سنت را هر کسی به نفع خود توجیه می کند) و اگر بگویم اختلاف هست ولی همگی حق می گوئیم، کتاب و سنت عبث و بیهوده خواهد شد.

ولی اجازه دهید من این سئوالات را از هشام بپرسم تا ببینم چه جوابی می دهد امام صادق علیه السلام فرمود: از او سئوال کن که شخص با اطلاعی است. شامی گفت: مصلحت مردم را خدا بهتر می داند یا خود مردم؟ (عین سئوالات هشام را یک به یک به هشام برگرداند) تا رسید به اینجا که کلام و مصالح عباد را چه کسی به ما می رساند؟ هشام فرمود: زمان رسول خدا یا اکنون؟ شامی گفت: در حال حاضر. هشام فرمود: (هذا الْقاعِدُ الّذی تَشُدُّ الیهِ الرِّحال) این مرد که اینجا نشسته و از اطراف و اکناف می آیند و سؤالات خود را مطرح می کنند و قانع می شوند و شک و شبهه آنان مرتفع می گردد. شامی گفت: از کجا بدانم که ایشان همین گونه است که تو می گوئی؟ هشام گفت: هر چه می خواهی از او بپرس تا حجّت بر تو تمام گردد، شامی متوجه امام شد و با حضرت صحبت کرد و امام علیه السلام از سفر او و اتفاقاتی که در راه افتاده بود خبر داد و تماماً مورد تصدیق شامی قرار گرفت و در خاتمه شامی مستبصر شد و شهادت به امامت و حقانیت حضرت داد. ⁽¹⁾

این دو مناظره مستدلّ کاملًا روشن می سازد که خلقت بشر منهای حجت خدا یک کار عبث و بیهوده ای خواهد بود و نتیجه خلقت جهان که برای وصول انسان به کمالات علمی و عملی است عبث خواهد شد.

آری عقل براساس حکمت الهی و نظام جهان خلقت حکم می کند بر ضرورت وجود یک انسان کامل تا کاروان بشریت را به سر منزل مقصود راهنمائی نماید.

هدایت عامّه

دلیل دیگری که ضرورت وجود حجت خدا را در هر عصر و زمانی به اثبات می رساند، مشاهده حرکت هر موجود به سوی کمال خویش است، که از آن به هدایت عامه و حرکت به سوی هدف تعبیر می شود علامه طباطبائی قدس سره از این راه لزوم حجّت و امام را در هر عصر و زمانی به اثبات می رساند، ایشان در این رابطه می فرماید:

طبق قانون ثابت و ضروری هدایت عمومی، هر یک از انواع آفرینش از راه تکوین و آفرینش به سوی کمال و سعادت نوعی خود هدایت و رهبری می شود.

نوع انسان نیز که یکی از انواع آفرینش است از کلّیت این قانون عمومی مستثنی نیست و از راه غریزه واقع بینی و تفکر اجتماعی، در زندگی خود به روش خاصی باید هدایت شود که سعادت دنیا و آخرتش را تأمین نماید.

به عبارت دیگر باید یک سلسله اعتقادات و وظائف عملی را درک نموده و روش زندگی خود را با آنها تطبیق کند تا سعادت و کمال انسانی خود را به دست آورد و گفته شد که راه درک این برنامه زندگی که (دین) نامیده می شود، راه عقل نیست بلکه راه دیگری است به نام (وحی و نبوّت) که در برخی از پاکان جهان بشریّت به نام انبیاء (پیغمبران خدا) یافت می شود.

پیغمبران وظائف انسانی مردم را به وسیله وحی از جانب خدا دریافت داشته و به مردم می رسانند، تا در اثر به کار بستن آنها تامین سعادت کنند. روشن است که این دلیل چنان که لزوم و ضرورت چنین درکی را در میان افراد بشر به ثبوت می رساند، همچنین لزوم و ضرورت پیدایش افرادی که پیکره دست نخورده این برنامه را حفظ کنند و در صورت لزوم به مردم برسانند، به ثبوت می رساند.

چنان که به اقتضای عنایت خدائی لازم است اشخاصی پیدا شوند که وظائف انسانی را از راه وحی درک نموده به مردم تعلیم کنند، همچنان لازم است که این وظائف انسانی آسمانی برای همیشه در جهان انسانی محفوظ بماند و در صورت لزوم به مردم عرضه و تعلیم شود، یعنی پیوسته اشخاصی وجود داشته باشند که دین خدا را آن طوری که نازل

شده نگهداری نموده و صحیح و سالم بر مردمان عرضه بدارند. ⁽¹⁾

این دلیل و برهان محکم، برای فهم همگانی به توضیح و شرح احتیاج دارد لذا توجه شما را به نکاتی چند جلب می نمایم.

نخست: شکی نیست که هر نوعی از انواع موجودات از راه تکوین و آفرینش به سوی کمال و سعادت نوعی خود هدایت می شود.

این دانه گندم است که در دل خاک با شرائط مناسبی قرار می گیرد و شروع به رشد و نموّ کرده تا بوته ای کامل و دارای خوشه و دانه می شود.

و اگر هسته ای مانند گردو در دل زمین قرار گیرد راه منظم و مشخصی را پیموده و بالاخره درختی برومند و بارور می شود و اگر نطفه حیوانی در رحم مادر قرار گیرد شروع به تکامل نموده و سرانجام موجودی کامل از همان حیوان پدید می آید.

هرگز دانه گردو در مسیر تکامل به صورت گاو و گوسفند در نمی آید کما اینکه نطفه گوسفند نیز مبدّل به درخت انار و چنار نخواهد شد قرآن در این رابطه می فرماید:

«وَلِکُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّیها» ⁽²⁾

هر کدام هدف و غایتی دارد که آن را پیش می گیرد.

قرآن در تعلیم خود این رهسپاری و کشش را که در هر نوعی از موجودات مشاهده می شود و راه کمال خود را در پیش گرفته و می رود، به هدایت الهی نسبت می دهد.

«قالَ رَبُّنَا الَّذِی أَعْطی کُلَّ شَیْ ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدی ⁽³⁾

موسی به فرعون گفت:

پرودگار ما کسی است که به هر موجودی، آنچه را لازمه آفرینش او بوده داده، سپس هدایت کرده است همین مطلب را نیز در سوره مبارکه اعلی بیان کرده است: «سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ اْلأَعْلَی* الَّذِی خَلَقَ فَسَوَّی* وَ الَّذِی قَدَّرَ فَهَدی .

آیا این قانونی که بشر خواهان آن است یعنی قانونی که بتواند جلو هرگونه خود کامگی ها و تبعیض ها را بگیرد و همه افراد جامعه در آسایش و امنیت کامل بسر ببرند

می توان به وسیله عقل و خرد به آن رسید؟

در جواب باید گفت: انسان به وسیله عقل از سایر انواع موجودات امتیاز پیدا می کند و به واسطه خرد به تفکر پرداخته و از تمام مخلوقات و موجودات برای رفاه خود استفاده نموده، در فضای بی کران آسمان ها اوج می گیرد و در اعماق دریاها شناور می شود و جماد و نبات و حیوان را به استخدام خویش در می آورد.

اما چنین قانونی که مورد قبول همه انسان ها باشد وجود ندارد و چنانچه انسان با نهاد خدادادی و از طریق آفرینش و تکوین با چنین قوانینی آشنا بود همانگونه که لزوم این قوانین را با نهاد خدا دادی درک می کند باید هر انسان با عقل خود آن قوانین را درک می کرد همانگونه که سود و زیان خود را درک می کند.

بنابر این قانونی که سعادت جامعه بشری را تأمین کند خرد درک نمی کند و چون به مقتضای نظریه هدایت عمومی دانستیم که وجود چنین درکی در نوع بشر ضروری است ناگزیر دستگاه درک کننده دیگری در میان نوع بشر باید وجود داشته باشد که وظایف واقعی و جامع الاطراف را به آنان بفهماند و در دسترس همگان گذارد و این شعور و درک چیزی غیر از (شعور وحی) که مافوق شعور عقل و حس است نمی تواند باشد.

پس انسان بر اساس قانون هدایت عمومی و وصول به کمال خویش محتاج به وحی و دین است که به وسیله انبیاء و حجج الهی ارائه می شود.

دوم، بدیهی است که نوع انسان از این قانون کلی مستثنی نیست و هدایت تکوینی که در همه انواع آفرینش حکومت می کند در مورد انسان نیز حاکم است.

انسان به حسب طبع اوّلی، سعادت خود را در آزادی مطلق می نگرد و می خواهد زیر بار هیچ قانون و مقرراتی نرود کما اینکه شما کودکان را مشاهده می کنید که در رسیدن به خواسته های خود به چیزی جز زور و گریه متوسل نمی شوند و در مقابل هیچ قانونی تواضع نمی کنند.

اما او کم کم احساس می کند که سازمان وجودی اش یک سازمان اجتماعی است و نیازمندی های بی شمار دارد که هرگز به تنهایی توانایی رفع آنها را ندارد. در این هنگام احساس می کند که باید بخشی از آزادی خود را در برابر سودی که از دیگران می برد از

دست بدهد و معادل آنچه از رنج دیگران بهره می گیرد، از رنج خود بهره بدهد.

و خلاصه ادامه حیات خود را و نیز اداره زندگی خویش را مرهون اجتماع می بیند و ناچار آن را می پذیرد.

سوم، انسان به دنبال پذیرفتن ساختار اجتماعی، وجود قانون را لازم می شمرد تا وظیفه هر یک از افراد را معین نماید و کیفر متخلف را مشخص سازد، در غیر این صورت انسان به حسب سرشت خود که طالب آزادی مطلق است، به سوی هرج و مرج می رود و هرگز با این وضع افراد جامعه به سعادت واقعی نخواهند رسید.

چهارم، همانگونه که از راه عنایت و لطف الهی لازم است اشخاصی پیدا شوند که وظایف انسانی را از راه وحی درک نموده و به مردم برسانند همچنان لازم است که این وظایف آسمانی برای همیشه در جهان انسانی محفوظ بماند و در صورت لزوم به مردم عرضه و تعلیم شود.

به عبارت دیگر همانگونه که لازم است افرادی در جامعه یافت شوند که متصدی اخذ و دریافت احکام از جانب خدا باشند که از آنها به (نبی و رسول) تعبیر می شود، باید اشخاصی نیز باشند که متصدی حفظ و نگهداری دین آسمانی باشند و از جانب خدا به این مقام اختصاص یافته که از آنها به (امام) نام برده می شود.

نظرات هانری کُربن

دکتر کربن که مصاحبه های ارزنده ای با استاد فقید علامه طباطبائی داشته در رابطه با لزوم حجت و امام در هر عصری نظریه جالبی ارائه می دهد که از مبحث فوق اتخاذ شده است.

ایشان می گوید: مذهب تشیع (به علت وجود مهدی موعود علیه السلام) تنها مذهبی است که رابطه را میان خدا و خلق برای همیشه نگه داشته و به طور استمرار و پیوسته ولایت را زنده و پا بر جا می دارد؛ زیرا مذهب یهود، نبوّت را که رابطه ای است واقعی میان خدا و عالم انسانی در حضرت کلیم علیه السلام ختم کرده و پس از آن به حضرت مسیح و حضرت محمد صلی الله علیه و آله اذعان ننموده و رابطه مزبور را قطع می کند و همچنین نصاری در حضرت مسیح متوقف شده، و اهل سنت از مسلمین نیز در حضرت محمد صلی الله علیه و آله توقّف نموده و با

ختم نبوت در ایشان دیگر رابطه ای میان خالق و خلق قائل نمی باشد، و تنها مذهب تشیع است که نبوت را با حضرت محمد صلی الله علیه و آله ختم شده می داند ولی ولایت را که همان رابطه هدایت و تکمیل می باشد بعد از حضرت ختمی مرتبت برای همیشه زنده می داند- رابطه ای که از اتصال عالم انسانی به عالم الوهیّت حکایت می کند و بعد از حضرت محمد صلی الله علیه و آله به واسطه ولایت جانشینان وی زنده بوده و خواهد بود. ⁽¹⁾

همان دلایلی که وجود انبیا را ضروری می داند، لزوم استمرار ولایت را نیز لازم و ضروری می شمارد. اگر پیامبر عظیم الشأن اسلام سلسله نبوت را ختم نمی کرد، لازم بود تا قیامت انبیاء و رسولان در میان مردم باشند، ولی چون با وجود ایشان نبوت ختم شد باید مسئله ولایت برای همیشه برقرار باشد.

یک دلیل روشن دیگر

عقل بدیهی حکم می کند که اگر فرد مصلحی با زحمات توان فرسای خویش در طول سالیان دراز، طرحی را پیاده کرده و روش جدیدی را برای جامعه بشری ابداع نموده، طبعاً بایستی برای بقاء و استمرار طرح و روش مزبور بلکه رشد و بالندگی آن نیز چاره اندیشی کند، هرگز عقل سلیم نمی پذیردکه شخص با زحمات بسیار، بنائی را تأسیس کند ولی برای حفظ آن از خطرات آینده هیچ نوع پیشگیری به عمل نیاورد و متولّی و مسئولی را برای حفظ آن بنا معرفی نکند. ⁽²⁾

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله، بزرگترین شخصیت جهان بشریت است، با آوردن شریعت خود،

تحوّلی عظیم در اجتماع بشری ایجاد کرد و تمدّنی کاملًا نو را پی ریزی نمود. تعالیم حیات بخشی را به عنوان یک شریعت جاودانه به بشر عرضه کرده و باصراحت خود را آخرین پیامبران معرفی نموده و احکام شریعت خود را از اصول و فروع و حلال و حرام تا قیامت برقرار و غیر قابل تغییر دانسته است.

بنابر این هرگز معقول نیست که ایشان شریعتی ابدی را پایه گذاری کند ولی برای رهبری آن پس از خود، و حفظ و حراست آن در تمام اعصار فکری نکرده باشد.

پیامبری که از بیان کوچکترین مسئله در زمینه سعادت بشر دریغ نکرده چگونه معقول است برای شریعتی جهانی و ابدی فردی را معین نکند که متولّی این شریعت باشد و در موقع لزوم و یا فراهم آمدن شرائط، آن شریعت را به جهانیان ارائه دهد. ⁽¹⁾

خلاصه بحث

در این گفتار بحث پیرامون اثبات وجود حجت خدا از دیدگاه عقل است که در این زمان مصداق آن تنها حضرت مهدی علیه السلام است قبل از ورود در این بحث به دو مطلب توجه شود: 1- بحث مهدویت یک بحث اسلامی است ولذا سخن ما با مسلمانان است.

2- آحاد مسلمانان باید دنبال بررسی و تحقیق از امام باشند زیرا باید بدانند که احکام الهی را از چه شخصی می گیرند آیا او راهی به سوی اللَّه دارد؟ و از این گذشته روایت مورد قبول وارد شده که عدم شناخت امام زمان مساویست با مرگ جاهلیت و کفر و الحاد.

علامه امینی از همین حدیث استفاده کرده و پاسخی کوبنده به علمای حلب داده و بر آحاد مسلمین است که طبق حدیث معروف و مشهور ثقلین که محدثین عامه و خاصه نقل نمودند و راه نجات را منحصر به پیروی از قرآن و عترت دانسته است، برای شناخت عترت سعی و تلاش بنمایند.

به سه مطلب توجه کنید: 1- منافع وجودی بسیاری از مخلوقات مربوط به انسان است. 2- هدف از خلقت انسان که موجود برتر است؟ برای وصول به کمال است.

3- مکتب های سرمایه داری و کمونیسم و تارکان دنیا نمی توانند وی را به سعادت و کمال برسانند بلکه تنها حجت خدا که می تواند انسان را به قلّه رفیع کمال خویش برساند.

در ادامه دو مناظره زیبا از هشام نقل شد که با دلیل محکم عقلی لزوم حجت خدا را اثبات می نمود و وجود یک انسان کاملی که جواب گوی همه مسائل بوده و رفع اختلافات نماید و آگاه از اسرار خلقت باشد را لازم می شمرد.

و سپس به دلیل و برهان دیگری تحت عنوان (هدایت عامه) و اینکه این قانون کلّی ما را با لزوم امام، و حجت خدا آشنا می سازد که علامه طباطبائی از این برهان برای اثبات امام در هر عصری استفاده نموده و سپس توضیحی پیرامون این برهان داده شد و کلامی از پرفسور کربن در ویژگی مذهب تشیع و عدم انقطاع واسطه فیض بین خالق و مخلوق آورده شد که قابل توجه است در خاتمه به یک دلیل روشنی اشاره شد که هرگز معقول نیست یک فرد مصلحی با زحمات فراوان تحوّلی ایجاد کند ولی در فکر عامل نگهدارنده او نبوده باشد و اصولًا این افراد مهمترین مسئله را فراهم آوردن اسباب و عوامل بقاء آن می دانند در این گفتار از پنج طریق برای اثبات وجود امام و حجت خدا در هر عصر و زمانی وارد شدیم که هر یک برای صاحبان عقل و اندیشه کافی است تا در مقابل حق و حقیقت تواضع کنند و به حجت خدا در هر عصر و زمانی ایمان پیدا کنند.

سئوالات گفتار اول

1- مخاطب ما در بحث مهدویت چه کسانی هستند؟

2- به چه دلیلی پیگیری شناخت امام بر مسلمان واجب و لازم است؟

3- علامه امینی در رابطه با حدیث (من مات ولم یعرف امام زمانه...) چه می فرماید؟

4- یکی از ادله عقلی در اثبات وجود حجت، وضع خلقت جهان بود، تقریر آن چگونه است؟

5- هشام بن حکم در بصره با چه کسی مناظره کرد؟

6- هشام در آن مناظره از چه راهی وارد شد و وجود حجت خدا را چگونه ثابت کرد؟

7- هشام چگونه فقیه شامی را محکوم نمود و او را امام شناس کرد؟

8- مراد از قانون (هدایت عمومی و حرکت به سوی هدف) چیست؟

9- کمال انسان در سایه چه قانونی تأمین می شود و آیا این قانون را می توان از طریق عقل به دست آورد؟

10- پرفسور کربن ویژگی مذهب تشیع را در چه می داند؟

11- مهمترین مسئله برای بنیانگذاران بناهای مهم و پایه گذاران نهضت های اصلاحی چیست؟

12- در این گفتار مجموعاً از چند طریق به عنوان دلیل عقلی برای اثبات امام و حجت خدا در هر عصری استفاده کردیم؟

گفتار دوم: اثبات وجود حجت خدا حضرت مهدی از دیدگاه نقل

ضرورت وجود امام زمان از دیدگاه قرآن

اشاره

گفتار دوم: اثبات وجود حجت خدا حضرت مهدی از دیدگاه نقل

ضرورت وجود امام زمان از دیدگاه قرآن

در مباحث گذشته وجود یک انسان کامل و حجت خدا که واسطه بین خالق و مخلوق باشد و از دین و شریعت اصیل وناب حفاظت نماید، از طرق مختلف به اثبات رسید، و دریافتیم که به حکم عقل، خلقت عالم بدون وجود حجّت الهی کاری عبث و بیهوده است.

در این گفتار با یاری و توفیق الهی مسئله رهبری و مهدویت را از دیدگاه آیات و روایات بررسی می کنیم تا معلوم شود خداوند متعال و پیامبر عظیم الشأن اسلام تا چه اندازه به این مطلب عنایت داشته اند و امت اسلام را با این مسئله حیاتی و بنیادی آشنا ساخته اند تا جائی که به تعداد پیشوایان آسمانی و نام آنها و به خصوص به مهدی موعود و ویژگیهای او با صراحت تمام اشاره شده است.

قرآن و امامت

در قرآن آیات زیادی داریم که یا به مسئله امامت و رهبری اهل بیت علیهم السلام مربوط می شود و یا به عظمت و فضائل آنان اشاره می کند تا از این طریق، شخصیت های ممتاز جهان اسلام را به امت اسلامی معرفی نماید. قرآن کریم می فرماید: «إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً» ⁽¹⁾

«خداوند می خواهد پلیدی و

گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملًا شما را پاک سازد.»

«وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ إِلَّا رِجالًا نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ» ⁽¹⁾

پیش از تو، جز مردانی که به آنها وحی می کردیم، نفرستادیم اگر نمی دانید از آگاهان بپرسید.

«یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ» ⁽²⁾

«ای کسانی که ایمان آورده اید از (مخالفت فرمان) خدا بپرهیزید، و با صادقین باشید.»

«فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَنِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَی الْکاذِبِینَ» ⁽³⁾

«هرگاه بعد از علم و دانشی که به تو رسیده، افرادی با تو به محاجه و ستیز برخیزند، به آنها بگو: بیائید ما فرزندان خود را دعوت کنیم و شما هم فرزندان خود را، ما زنان خویش را شما هم زنان خود را ما، نفوس خود را شما نیز نفوس خود را دعوت نمائید، آنگاه مباهله کنیم، و لعنت خدا را بر دروغ گویان قرار دهیم.»

«أَ فَمَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لا یَهِدِّی إِلَّا أَنْ یُهْدی فَما لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ» ⁽⁴⁾

«آیا کسی که به سوی حق هدایت می کند برای پیروی شایسته تر است، یا آن کسی که خود هدایت نمی شود، مگر هدایتش کنند؟ شما را چه می شود، چگونه داوری می کنید؟» و ده ها آیه دیگر که در جای خود مطرح شده و پیرامون آنها توضیحاتی داده شده.

در این جا با اشاره به دو آیه از آیات مذکوره و با بیان نظریات محدّثین و مفسرین شیعه و سنی در رابطه با شأن نزول آنها و معنی و مفهوم آنها توضیحی داده می شود تا

برای امت اسلام معلوم گردد که خداوند متعال برای بعد از رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله فرد خاصی را معیّن نموده و به مسئله رهبری عنایت ویژه ای مبذول داشته است.

آیه تبلیغ

آیه اول: «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرِینَ» ⁽¹⁾

ای پیامبر آنچه از طرف پرودگارت بر تو نازل شده است به مردم برسان، و الّا رسالت او را انجام نداده ای، خداوند تو را از شرّ مردمان در امان نگه می دارد و خداوند کافران را هدایت نمی کند.

نگاه اجمالی به آیه تبلیغ

هر مسلمان منصف که خود را اسیر تعصبهای مذهبی و پیش داوری ها ننماید، با توجه به قرائن و شواهد موجود در آیه فوق به طور قطع حکم می کند که آیه به مسئله رهبری و امامت بعد از رحلت رسول اکرم صلی الله علیه و آله مربوط است. به برخی از آنها ذیلًا اشاره می شود:

1- سوره مائده در اواخر عمر رسول خدا صلی الله علیه و آله نازل شده است.

2- در آیه تکلیفی را بر دوش پیامبر می گذارد و با خطاب ای پیامبر «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ» شروع می شود.

3- آنچه از جانب پروردگار نازل شده و دستور داده شده به مردم برسان «بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ».

4- اگر از ابلاغ این دستور خودداری کنی، رسالت الهی را ابلاغ ننموده ای.

5- خداوند تو را از خطرات احتمالی حفظ می کند که معلوم می شود در تبلیغ آن، احتمال خطر و وقوع فتنه در بین مسلمانان وجود داشته است.

6- در آخر آیه کسانی که در برابر این مطلب لجاجت کنند و به آن کفر بورزند با جمله «وَ اللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرِینَ» مورد تهدید قرار گرفته اند.

اکنون این پرسش مطرح می شود که آن چیزی که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مأموریت یافته به مردم و به قدری مهم است که اگر انجام نگیرد، رسالت انجام نگرفته چیست؟ تا جائی که

پیامبر را در صورت عدم تبلیغ تهدید نموده- حال آن که پیامبر هرگز تخلف از دستور الهی نمی کرد- و به او اطمینان داده می شود که خداوند تو را از خطرات احتمالی حفظ می نماید، این چه مطلب مهمّی بوده که با چنین لحنی در آخر عمر حضرت نازل شده است؟ ⁽¹⁾

آیا می توان گفت که مسئله به شرک و توحید و بت شکنی که از ابتدای بعثت مطرح بوده مربوط می شود. آیا می توان گفت مسئله مربوط به احکام بوده، حال آن که احکام نماز و روزه و جهاد و حج و زکات و... پیش از آن مطرح شده و تفصیل داده شده و هرگز درباره یک حکم شرعی حتی مثل نماز که ستون دین است با چنین لحنی با رسول خدا صلی الله علیه و آله سخن گفته نشده است.

آیا می توان گفت مسئله مربوط به اهل یهود و نصاری و یا منافقین بوده و حال آنکه اسلام از ابتدای ورود در مدینه با آنها مبارزه کرده و برخورد نموده و آیات فراوانی در این رابطه نازل شده و پیامبر هرگز در برخورد با آنها وحشت نداشته است.

پس نزول آیه در اواخر عمر حضرت و خوف ایشان از کار شکنی های منافقان و مساوی بودن ابلاغ این مسئله با تمامی رسالت الهی، دلالت کامل دارد که این موضوع، چیزی غیر از تعیین جانشین برای پیامبر صلی الله علیه و آله و سرنوشت آینده اسلام و مسلمین نخواهد بود.

در تفسیر نمونه آمده دانشمندان اهل تسنن، اعم از مفسّر و محدّث و مورّخ و جمع کثیری از صحابه مثل ابو سعید خدری و ابن عباس و جابر بن عبداللَّه انصاری و ابوهریره و حذیفه و ابن مسعود و دیگران نقل کرده اند که آیه «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ...» درباره علی علیه السلام و ماجرای روز غدیر نازل گردیده است. ⁽²⁾

آیه ولایت

آیه دوم: «إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ» «سرپرست و رهبر شما تنها خدا است و پیامبر او، و آنها که ایمان آورده اند و نماز را بر پا می دارند و در حال رکوع زکات می پردازند.»

آیه شریفه با کلمه (انّما) شروع شده که دربردارنده معنای «حصر» خواهد بود یعنی فقط خدا و رسول خدا و کسانی که ایمان آورده اند و نماز می خوانند و در حال رکوع زکات می دهند ولیّ، و سرپرست شما می باشند.

کلمه (ولی) را در آیه نمی توان به معنای دوست و ناصر گرفت زیرا دوستی و یاری کردن مخصوص کسانی نیست که در حال رکوع زکات بدهند بلکه دستور است که همه مسلمانان یکدیگر را دوست بدارند و یار و یاور همدیگر باشند خواه زکات بر آنها واجب باشد یا خیر و خواه زکات را در حال نماز و رکوع بپردازند یا در حال دیگر.

پس معلوم می شود که مراد از (ولی) در این آیه شریفه به معنای سرپرستی و امامت و رهبری در امور مادی و معنوی است خصوصاً اینکه ولایت کسانی که در نماز و در حال رکوع زکات می دهند در ردیف ولایت خدا و رسول خدا قرار گرفته است که قرآن با صراحت در رابطه با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و ولایت ایشان می فرماید: «النَّبِیُّ أَوْلی بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ» ⁽¹⁾

«پیامبر نسبت به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است»، و بالاخره می نگریم که ولایت خداوند و پیامبر صلی الله علیه و آله و کسانی که در نماز و در حال رکوع زکات می دهند در یک کلمه «وَلِیُّکُمُ» و با یک تعبیر اداء شده بنابر این آیه شریفه با بیانی صریح و روشن

دلالت می کند بر ولایت و امامت گروه و یا فرد خاصی که در حال رکوع نماز خود، زکات پرداخته و صدقه داده است.

کسی که در حال رکوع نماز صدقه داده کیست؟

عالم بزرگ و دانشمند فرزانه سید شرف الدین در کتاب گران سنگ خود (المراجعات) می نویسد، ⁽¹⁾روایات متواتر از ائمه طاهرین داریم که آیه در حق علی علیه السلام نازل شده و نیز عده ای از بزرگان اهل سنت در کتاب های خود روایاتی نقل نموده اند که دلالت می کند براین که: نزول آیه مربوط به علی علیه السلام می باشد و این موضوع در صحیح نسائی و اسباب النزول امام واحدی و مسند ابن مردویه و کنزل العمّال نقل شده و این روایات به قدری مشهور است که عده ای از علماء اهل سنت مانند امام قوشجی در مبحث امامت شرح تجرید می گوید: اجماع داریم براین که آیه «إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ...» در حق علی بن ابی طالب علیه السلام نازل شده است.

سپس سید شرف الدین از تفسیر کبیر امام ثعلبی- که از جایگاه بسیار بالائی در نزد اهل سنت برخوردار است- روایتی را که ایشان در ذیل آیه «إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ...» از اباذر غفاری نقل نموده، نقل می نماید:

ابوذر می گوید مطلبی را از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم و شاهد بودم که اگر دروغ بگویم هر دو گوشم کر باد و هر دو چشمم کور باد، حضرت فرمودند: «عَلِیٌ قائِدُ البَرَرَةَ وَقاتِلُ الْکَفَرة مَنصُورٌ مَن نَصَرَهُ مَخْذُولٌ مَنْ خَذَلَهُ». علی علیه السلام پیشوای نیکو کاران و کشنده کافران است هر کس او را یاری کند خدا یاریش خواهد کرد و هرکس دست از یاریش بردارد خدا دست از یاری او برخواهد داشت.

سپس ابوذر اضافه کرد: ای مردم، روزی با رسول خدا صلی الله علیه و آله در مسجد نماز می خواندم، سائلی وارد شد و از مردم تقاضای کمک کرد، چیزی به او داده نشد، دست به آسمان بلند کرد و عرضه داشت: خداوندا! در مسجد رسول تو کمک خواستم، کسی

جوابم را نداد در همین حال علی علیه السلام که در حال رکوع نماز بود با انگشت کوچک دست راست خود اشاره کرد، سائل نزدیک آمد و انگشتر را از دست آن حضرت بیرون آورد، در این هنگام پیامبر صلی الله علیه و آله سر به سوی آسمان بلند کرد و گفت: خداوندا! برادرم موسی از تو خواست که به او شرح صدر بدهی و کارها را بر او آسان سازی و گره از زبانش بگشائی تا مردم گفتارش را بفهمند و نیز تقاضا کرد که برادرش هارون را وزیر و یاورش قرار دهی و به وسیله او نیرویش را زیاد کنی و در کارهایش شریک سازی ⁽¹⁾و خواسته های او را عطا کردی، خداوندا من محمّد برگزیده توام، سینه مرا گشاده و کارها را بر من آسان ساز، و از خاندانم، علی علیه السلام را وزیر من گردان تا به وسیله او پشتم قوی و محکم گردد.

ابوذر می گوید: هنوز دعای پیامبر صلی الله علیه و آله تمام نشده بود که جبرئیل نازل شد و آیه:

«إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا...» را بر حضرت خواند. ⁽²⁾

در تفسیر نمونه ج 4 ص 425 آمده، کتاب های معروفی که این حدیث در آن نقل شده از سی کتاب تجاوز می کند که همه از منابع اهل تسنّن است که مقداری از آنها را با ذکر صفحات نقل می نماید.

کمتر آیه ای در قرآن وجود دارد که در رابطه با شأن نزول آن، این همه روایات از شیعه و سنی نقل شده باشد، تاجائی که فقط از کتاب غایة المرام ⁽³⁾تعداد 24 حدیث در این باره از طریق اهل تسنن و 19 حدیث از طریق شیعه نقل می نماید.

آیا می توان این همه روایات را نادیده گرفت؟ حال آن که معمولًا مفسرین شیعه و سنی در شأن نزول آیات به یک و یا دو روایت بسنده می کنند.

بنابر این، آیه «إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ...» یکی از آیاتی است که به طور روشن و قطعی، دلالت بر ولایت و امامت علی علیه السلام می کند و به عبارت دیگر این آیه به وضوح اهمیّت

امامت و خلافت را بعداز رسول خدا صلی الله علیه و آله می رساند و نیز دلالت کامل دارد که باید مسئله رهبری امّت اسلامی از جانب خداوند متعال تعیین گردد.

آری این مسئله به قدری روشن و آشکار بوده که حسان بن ثابت آن شاعر معروف در عصر پیامبر صلی الله علیه و آله واقعه را به شعر درآورده و می گوید: بهترین و عالی ترین ولایت را خداوند متعال برای علی علیه السلام اعلان نموده است.

فأنْتَ الذی أعْطَیْتَ إذْ کنْتَ راکعاً زکاةً فَدَتْکَ النّفسُ یا خیرَ راکعٍ

فَأنْزَلَ فیکَ اللَّهُ خیرَ ولایَةٍ وبیّنها فی محکماتِ الشَّرائِعِ ⁽¹⁾

یعنی تو بودی که در حال رکوع زکات دادی، جان به فدای تو باد ای بهترین رکوع کنندگان! به دنبال آن خداوند بهترین ولایت را درباره تو نازل نمود و در ضمن قرآن و آیات، آن را به ثبت رساند.

نتیجه گیری

از این بحث کوتاه و مختصر معلوم شد که اولًا خداوند متعال در نصب امام و رهبری که بتواند همچون رسول خدا عهده دار رهبری و جواب گوی مسائل دینی و دنیوی و اخروی همگان باشد، اقدام نموده و چنین کسی را معیّن کرده است.

ثانیاً اعلان و ابلاغ آن را با رسالت برابر دانسته و ثالثاً به او ولایتی هم طراز با ولایت خود و رسولش داده است.

با توجه به اهمیت فوق العاده امامت و رهبری در جامعه بشری و تأثیر آن در سراسر زندگی مادی و معنوی همگان، و معرفی فردی که لیاقت جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله را داشته باشد هم در تصدّی و اداره حکومت اسلامی و هم در جواب گوئی به احتیاجات دینی آنها، قطعاً تعیین چنین فردی منحصر به زمان خاصی مثل زمان حیات علی بن ابیطالب علیه السلام نمی شود بلکه باید تعیین چنین امامی برای هر عصری از أعصار تا انقراض کاروان

بشریت، از جانب خداوند انجام شود. بیان نام و ویژگی های آن امامان راستین، به عهده رسول خدا صلی الله علیه و آله گذارده شده، چنان که تفصیل مسائل دیگر از قبیل نماز و روزه و حج و زکات و نیز تفصیل بعضی از مسائل اعتقادی از قبیل حال محتضر و سؤال در قبر و خصوصیات و مواقف قیامت و... به عهده رسول خدا صلی الله علیه و آله گذارده شده است. و پیامبر عظیم الشأن همان گونه که به امامت و خلافت علی بن ابی طالب علیه السلام تصریح نموده، در ضمن روایات فراوان و کلمات خویش بارها تعداد و حتی نام و خصوصیات جانشینان خود را برای تمامی زمان ها بیان نموده که در بحث روائی به آنها اشاره خواهیم کرد.

بنابراین قرآن پیروان خود را باصراحت به یک امام و رهبر صالح که دارای ولایت از جانب خداوند باشد ارجاع می دهد و گاهی از آنان به اهل ذکر و صادقین و گاهی اهل بیت و ذوی القربی و گاهی راسخین در علم و... تعبیر نموده است.

قرآن کریم به اندازه ای مسأله امامت را با اهمیت شمرده که علامه طباطبائی قدس سره در ذیل آیه «إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ یَهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ»، ⁽¹⁾

«این قرآن به راهی که استوارترین راههاست هدایت می کند» در بحث روائی در مقام تفسیر آیه دو راویت نقل می کند که در یکی آمده (یهدی الی الولایة) و در دیگری آمده (یهدی الی الإمام) ⁽²⁾

یعنی قرآن پیروان خود را به سوی امامت و ولایت راهنمائی می کند.

یکی از روش هایی که قرآن برای معرّفی امامان صالح و شایسته اتخاذ نموده و مردم را به سوی آنها هدایت کرده این است که به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید: «بگو من اجرت و پاداشی برای رسالتم از شما درخواست نمی کنم، جز دوست داشتن نزدیکان و اهل بیتم» «قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی . ⁽³⁾

و در سوره فرقان می فرماید: «قُلْ ما أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَنْ شاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلی رَبِّهِ سَبِیلًا» «بگو من در مقابل ابلاغ دین و رسالت هیچگونه پاداشی از شما نمی طلبم مگر کسی که بخواهد راهی به سوی پرودگارش برگزیند.»

این دو آیه در کنار هم به روشنی بیان می کند که راهی به سوی خدا و دین و حقیقت نیست مگر به پیروی از ذوی القربی که همان اهل بیت رسول خدا می باشند. «هذا کِتابُنا یَنْطِقُ عَلَیْکُمْ بِالْحَقِّ».

امامت و مهدویت از دیدگاه روایات

در این رابطه روایات فراوان نقل شده است و علمای بزرگ کتاب های ارزنده ای در این رابطه تالیف کرده اند از جمله احادیث ثقلین و سفینه و طیر و منزلت و این که علی نفس رسول اللَّه صلی الله علیه و آله وصی حضرت و اعلم امت و اقضی الناس و... است.

تعداد امامان و اسامی آنها

تعداد امامان بحق و معصوم در روایات فراوان نقل شده است. فقط روایاتی که تعداد امامان و خلفای رسول خدا صلی الله علیه و آله را دوازده نفر می داند. 271 حدیث است که بخشی از این روایات از کتاب های صحیح بخاری و صحیح ترمذی و صحیح مسلم و صحیح ابی داود و مسند احمد و دیگر کتاب های معتبر اهل سنت نقل شده است. تنها احمد حنبل این روایات را از 34 طریق نقل می کند، اینک به یک روایت که از صحیح بخاری نقل شده توجه نمائید:

... جابر بن سمرة قال سمعت النبی صلی الله علیه و آله یقول: یَکُونُ أثنی عَشَرَ أمیراً، فَقالَ کَلِمةً لَم أسْمَعها فَقالَ أبی: إِنّه قالَ: کُلّهُم مِنْ قُریشٍ. جابر می گوید: از پیامبر صلی الله علیه و آله شنیدم که فرمود: دوازده امیر خواهد آمد و سپس کلمه ای را گفتند که من نشنیدم، پدرم به من گفت: حضرت فرمودند: تماماً از قریش خواهند بود.

و نیز 40 حدیث نقل شده که عدد ائمه را با عدد نقباء بنی اسرائیل و حواریین عیسی علیه السلام منطبق کرده که عدد آنها نیز دوازده بود.

این مقدار روایات که از حدّ تواتر نیز می گذرد دلیل بارز و روشنی است بر حقانیت مذهب شیعه اثنی عشریه، چون عدد 12 با عقیده هیچ یک از فرق اسلامی قابل انطباق نیست، خصوصاً این که در برخی از این روایات آمده اینها از قریش هستند و در برخی

دیگر آمده که از هاشم هستند و در برخی دیگر آمده عزت و بقاء اسلام وابسته به آنهاست.

همچنین 133 روایت دلالت می کند براینکه ائمه دوازده نفرند و نخستین آنها علی بن ابیطالب علیه السلام است، در ینابیع المودّه تالیف شیخ سلیمان بلخی قندوزی حنفی از علماء عامه چنین نقل شده است: قالَ رَسولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یا عَلّیُ أنتَ وَصیّی حَربُکَ حَربی وَسِلْمُکَ سِلْمی وَأنتَ الإمامُ وأبو الأئمةِ الأحدی عَشَر الذّینَ هُم المُطَهَّرون الْمَعصُومونَ وَمِنْهُم الْمهدی الّذی یَملُاء الأرض قِسْطاً وَعَدلًا. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: ای علی تو وصی من هستی، جنگ تو به منزله جنگ من است، سلم تو به منزله سازش من است و تو امام و پدر یازده امام هستی که آنها از طهارت و عصمت برخوردارند و یکی از آنها مهدی است که زمین را از قسط و عدل پرخواهد کرد.

و نیز 91 حدیث دلالت می کند بر این که ائمه دوازده نفرند اوّل آنها علی علیه السلام و آخر آنها مهدی عجل اللَّه فرجه الشریف است.

در کمال الدین شیخ صدوق آمده است: امام سجاد علیه السلام از پدرش و ایشان از جدّش نقل می کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: الأئمةُ مِنْ بَعدی اثنا عَشَرَ اوَّلُهُم أنتَ یا عَلِیّ وَآخرُهُم الْقائمِ... امامان دوازده نفرند، اولی آنها تو هستی یا علی، و آخر ایشان قائم.

همچنین در 94 حدیث، فقط آخرین حلقه از این سلسله را بیان نموده و چنین فرموده است: آخَرُهُم الْمَهدی

از مناقب ابن شهر آشوب نقل شده که امام صادق علیه السلام می فرماید: قال النبی صلی الله علیه و آله إنّ اللَّهَ تعالی أخَذَ میثاقی وَمیثاقَ اثنی عَشَرَ اماماً بَعدی وَهُم حُجَجُ اللَّهِ عَلی خَلقِهِ، الثّانی عَشَرَ مِنْهُم الْقائِمُ الّذی یَملَاء بِه الْأرض قِسْطاً وَعَدلًا کَما مُلِئَتْ ظُلماً وَجَوراً. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:

خداوند متعال از من و دوازده امام بعد از من میثاق و عهد گرفته (که به شرائط رسالت و امامت عمل کنند) و اینها حجت های الهی بر خلق هستند دوازدهمین آنها قائم است که زمین را بعد از ظلم و جور، پر از قسط و عدل می کند.

120 حدیث نیز دلالت می کند که ائمه دوازده نفرند و رسول خدا صلی الله علیه و آله تا امام حسین علیه السلام را اسم برده و سپس فرموده: نه نفر دیگر از فرزندان حسین علیه السلام خواهند بود.

در کفایة الأثر آمده است: عبداللَّه بن عباس قالَ سَمِعْتُ رَسول اللَّه صلی الله علیه و آله یَقولُ: أنا وَعلیٌّ وَالْحَسَنُ وَالْحُسینُ وَتِسْعَةُ مِنْ وُلْدِ الْحُسَینِ مُطَهّرُون مَعصُومون.

107 حدیث دیگر نیز همانند احادیث قبل است و می افزاید که نهمین فرزند امام حسین علیه السلام، قائم و مهدی آنها است.

در کشف الیقین علامه حلی به نقل از مسند احمد حنبل نقل شده که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به امام حسین علیه السلام فرمود: هذا ابنی امامٌ، أخُوامامٍ، أبوأئمةٍتِسعةٍ، تاسِعُهُم قائِمُهم. این حسین فرزندم، امام است و برادر امام است و پدر نه نفر از امامان است که نهمین آنان قائم است.

در 185 حدیث آمده که مهدی از نسل علی بن الحسین علیه السلام است.

و در 103 حدیث آمده که مهدی از نسل امام باقر علیه السلام است.

و نیز در 103 حدیث آمده که مهدی از نسل امام صادق علیه السلام است و 99 حدیث می گوید که او ششمین فرزند امام صادق علیه السلام است.

همچنین در 101 حدیث آمده که مهدی از نسل امام کاظم علیه السلام است و 98 حدیث می گوید که او پنجمین فرزند امام کاظم علیه السلام است.

95 حدیث مهدی را از فرزندان علی بن موسی الرضا علیه السلام می داند.

90 حدیث مهدی را سومین فرزند امام جواد علیه السلام شمرده است.

و در 90 حدیث آمده که مهدی از فرزندان امام هادی علیه السلام است.

و بنابرنقل 148 حدیث، مهدی فرزند امام عسکری است.

و قابل توجه این که در پنجاه حدیث نام تمامی این دوازده نفر نقل شده است و ما به ذکر یک روایت بسنده می کنیم.

... جابر بن عبداللَّه انصاری می گوید وقتی آیه «أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی اْلأَمْرِ مِنْکُمْ» نازل شد به پیامبر صلی الله علیه و آله عرض کردم: خدا و رسول را می شناسیم، این اولی الأمر که طاعت اینها قرین طاعت خدا و رسولش قرار گرفته چه کسانی هستند؟

حضرت فرمود: اینها خلفاء من و ائمه مسلمین خواهند بود اول آنها علی بن ابی طالب بعد حسن بعد حسین بعد علی بن الحسین بعد محمد بن علی که در تورات معروف است به باقر و تو او را خواهی دید و سلام من را به ایشان برسان، بعد جعفر بن محمد الصادق و

بعد موسی بن جعفر و بعد علی بن موسی وبعد محمد بن علی و بعد علی بن محمد و بعد حسن بن علی و بعد فرزند حسن بن علی- صلوات اللَّه علیهم اجمعین- آن که نام او نام من و کنیه او کنیه من است و بعد از غیبتی به دست او مشرق و مغرب زمین فتح خواهد شد .... ⁽¹⁾

نکاتی که از این احادیث استفاده می شود:

اولًا: این احادیث با این کثرت بیانگر یک غیب گوئی و معجزه از رسول خدا صلی الله علیه و آله است که تا حدود 250 سال بعد از خود را بیان نموده است.

ثانیاً: اینکه حضرت فرمودند: خلفاء من دوازده نفرند این عقیده و مذهب، با عقائد هیچ یک از فرق اسلامی جز مذهب امامیه اثنا عشریه قابل انطباق نیست.

زیرا اهل سنت معمولًا اکتفاء می کنند بر خلفاء چهارگانه (یعنی ابابکر و عمر و عثمان و علی) و اگر بخواهند خلفاء بنی امیه را بر آن ها بیفزایند بیش از دوازده نفر می شوند ⁽²⁾و اگر بخواهند با خلفاء بنی العباس منطبق کنند که خلافت آنها با عصر رسول خدا صلی الله علیه و آله فاصله داشته و عددشان بیش از سی نفر است.

از آنجا که این روایات در مقابل چشم علماء و محدثین بوده و نخواستند اعتراف به حق کنند و یا مرعوب ساخته های ذهنی خود بودند با تشویش خاطر دست به تاویلاتی خنده آور زده اند، مثلًا قاضی عیاض دوازده نفر را منطبق نموده با ابابکر و عمر و عثمان و علی علیه السلام و معاویه و یزید بن معاویه و عبدالملک مروان و چهار فرزندان او یعنی ولید، سلیمان، یزید، هشام و دوازدهمین را با ولید بن یزید بن عبدالملک منطبق نموده و مدعی شده که در زمان خلافت این گروه مسلمانان اجتماع بر خلافت آنها داشته و اسلام در عزت بسر می برده است.

و ابن حجر هم کلام قاضی عیاض را بهترین توجیه برای این روایات دانسته است. ⁽³⁾

این افراد خواسته اند یک عدد دوازده ای درست کنند و دانسته یا نادانسته، از این نکته غافل شدند که در این روایات دوازده نفر را از قریش و بلکه از بنی هاشم معرفی می کند و نیز در مقام مدح و تجلیل از آن دوازده نفر آنها را تشبیه به نقباء بنی اسرائیل و حواریین عیسی کرده است. آیا می توان این افراد را با معاویه منطبق کرد که در مقابل علی ایستاد و آن همه خونریزی کرد؟ و آیا می توان با یزید منطبق کرد که ریحانه رسول خدا صلی الله علیه و آله و یارانش را آن گونه به قتل رساند؟ و آیا می توان عبدالملک را خلیفه رسول خدا دانست که شخصی مثل حجاج را والی و حاکم بر مسلمین کرد؟

و بالاخره آیا می توان ولید بن یزید بن عبدالملک را خلیفه رسول خدا دانست که مبالغه در شرب خمر می کرد حتی اراده کرد به حج برود و بالای بام کعبه شراب بخورد و به قدری مرتکب محرمات شد که مردم با او دشمن شدند.

نقل شده که تفألّی به قرآن زد و قرآن را باز کرد تا از آینده خود آگاه شود این آیه آمد «وَ اسْتَفْتَحُوا وَ خابَ کُلُّ جَبَّارٍ عَنِیدٍ» قرآن را هدف تیر قرار داد و آن را پاره کرد و سپس این اشعار را خواند:

تُهَدِّدنی بِجبّارٍ عَنیدٍ فَها أنَا ذاک جَبارٌ عنیدٌ

إذا ما جئتَ ربَّکَ یَومَ حَشرٍ فَقُل یا رَبِّ مَزَقّنی الْوَلیُد ⁽¹⁾

و بعد از این جسارت علنی به قرآن، زیاد زنده نماند و به درک واصل شد. آیا در زمان خلافت اینها اسلام عزیز بود و مسلمانان همگی آنها را قبول داشتند؟ چنان که ملاحظه کردیم، نام دوازده نفر در روایات به انحاء مختلف ذکر شده و هرگز قابل انطباق با دیگران نیست، «فَاعْتَبِرُوا یا أُولِی اْلأَبْصارِ».

ثالثاً: از این روایات استفاده می شود که آن فرقه ناجیه در میان فرق اسلامی که معروف است و وارد شده است که امت اسلامی 73 فرقه می شوند و یک فرقه آن ها اهل نجاتند، غیر از فرقه ناجیه اثنا عشریّه نخواهد بود.

رابعاً: اگر این روایات را ضمیمه کنیم به روایت متفق علیه، ثقلین و نیز روایت سفینه و آیه شریفه «یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ» معلوم می گردد که خلافت این دوازده نفر تا آخر دنیا بر قرار است و هرگز زمانی نخواهیم داشت که اهل بیت در کنار قرآن نباشند و یا کشتی نجات امّت از حرکت باز بماند.

خامساً: این روایات فراوان دلالت دارد که نام و اسم حضرت مهدی از زمان رسول خدا و ائمه اطهار تا زمان ولادتش بر سر زبان ها بوده و تمامی ائمه بدون استثناء از حضرت مهدی نام برده و درباره ایشان سخن گفته اند. ⁽¹⁾

احادیث حضرت مهدی در کتاب مسند حنبل متوفای 241 و صحیح بخاری متوفای 256 که قبل از تولد حضرت قائم علیه السلام نوشته شده و نیز در کتاب مشیخه تالیف حسن بن محبوب که از مؤلفان شیعه است و به گفته، مرحوم طبرسی متجاوز از صد سال قبل از غیبت کبرای امام تالیف شده آمده جزوه امام زمان موسسه در راه حق ص 16.

روایات در خصوص حضرت مهدی علیه السلام

روایات در مورد مهدی موعود علیه السلام و خصوصیات ایشان مثل روایاتی که در رابطه با ظهور حضرت مهدی عجل اللَّه فرجه الشریف وارد شده و در رابطه با اسم مهدی، شمایل مهدی، غیبت مهدی، وقایعی که قبل از ظهور در عالم واقع می شود- بعد از ظهور دنیا را پر از عدل و قسط خواهد کرد- زهد و عدالت حضرت- نزول عیسی علیه السلام از آسمان- فضل و ثواب انتظار حضرت مهدی عجل اللَّه فرجه الشریف، تکالیف شیعه در زمان غیبت، محدّثین شیعه و سنّی احادیث بسیاری نقل نموده اند. به عنوان مثال فقط 318 حدیث در بیان طول عمر حضرت و 657 حدیث در بشارت به ظهور حضرت مهدی عجل اللَّه فرجه الشریف وارد شده ⁽²⁾و بیش از 300 روایات دلالت دارد براین که وقتی ظلم سرتاسر جهان را گرفت حضرت بقیة اللَّه خواهد آمد و جهان را زیر لوای عدل

در می آورد (به یَملَأ اللَّهُ الأرضَ قِسْطاً وَعَدلًا بَعدَ ما مُلِئَت ظُلماً وَجَوراً).

احادیث و اخبار مربوط به آن حضرت آن قدر زیاد است که کمتر موضوعی از مسائل اسلامی به این پایه می رسد وقطعیت این احادیث از نظر شیعه و سنی مسلم است زیرا علاوه بر علمای شیعه، گروهی از علمای اهل تسنّن به تواتر و قطعی بودن آنها تصریح کرده اند که در کتاب نوید أمن و أمان اسامی 17 نفر از مشایخ و بزرگان اهل سنت ذکر شده است. ⁽¹⁾

در رساله ارزنده و محققانه (در راه حق) مربوط به امام زمان علیه السلام از صاحب کتاب (الامام المهدی) ⁽²⁾نقل شده است: اگر اخبار رسیده از طریق شیعه و سنی درباره امام مهدی علیه السلام شماره گردد به بیش از شش هزار روایت بر می خوریم که رقم بسیار بالائی است و حتی در مورد بسیاری از مسائل بدیهی اسلام که مسلمان ها در آنها تردیدی ندارند و مورد قبول همه می باشد، این مقدار روایت وارد نشده است، بعید است شخص مسلمانی به قرآن و سنت پیامبر صلی الله علیه و آله و کلمات و روایات حضرت ختمی مرتبت مؤمن و معتقد باشد و با وجود این همه روایات در رابطه با حضرت مهدی علیه السلام فرزند امام حسن عسکری علیه السلام تردید کند خصوصاً که دلیل قاطع و محکم عقلی نیز بر لزوم حجت خدا وجود دارد.

«إِنَّ فِی ذلِکَ لَذِکْری لِمَنْ کانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَی السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِیدٌ». ⁽³⁾

در اینجا به دو شاهد تاریخی در این رابطه اشاره می کنیم:

نخست، شعرای بزرگی که قبل از ولادت حضرت مهدی علیه السلام در این رابطه شعر گفتند.

دوم: سوء استفاده هایی که از نام (مهدی) قبل از ولادت حضرت شده و یا کسانی که به اشتباه محمد حنفیه را مهدی موعود می دانستند.

این شواهد تاریخی تماماً گویای این مطلب است که نام (مهدی) در عصر پیامبر و

دوران ائمه زیاد بر سر زبان ها بود و نیز موضوع مهدی موعود از یک اصالت ویژه برخوردار می باشد.

از جمله شعرایی که قبل از ولادت حضرت مهدی درباره ایشان شعر سروده اند، اسماعیل حمیری (متوفای 173 ه. ق) که می گوید:

وأشْهِدُ ربّی أنّ قولَکَ حُجّةٌ عَلَی الْخلقِ طُرّاً مِنْ مُطیعٍ وَمُذنِبٍ

بِأنّ وَلِیَّ الأمرِ والقائمَ الذّی تَطَّلعَ نَفسی نَحوَهُ بِتطَرُّبٍ

له غیبةٌ لا بدّ من أنْ یَغیبها فَصَلّی علیه اللَّه مِن مُتَغَیِّبٍ

فَیَمْکُثُ حیناً ثُمَّ یَظهَر حینَه فیملأ عَدلًا کلّ شرقٍ ومغربٍ

پروردگارم را گواه می گیرم که قول تو (ای امام صادق) بر همه خلق چه مطیع و چه گنه کار حجت است که فرمودی: ولی امر و قائمی که جانم مشتاق او است، غیبتی دارد که بدون تردید غائب خواهد شد، درود الهی بر آن شخص غائب باد، مدتی در پس پرده غیبت می ماند و سپس ظهور می کند و شرق و غرب جهان را پر از عدل و داد می کند. ⁽¹⁾

و نیز کمیت، شاعر مبارز و نستوه شیعی (متوفای 126 هجری قمری) شعری در مورد امام موعود در محضر امام باقر علیه السلام سرود و از زمان قیام آن گرامی سئوال نمود:

متی یقوم الحق فیکم متی یقوم مهدیّکم الثانی ⁽²⁾

أضحکنی الدهر وابکانی والدهر ذو صرفٍ والوان

چه وقتی حق قیام می کند وبالاخره چه وقتی مهدیّ شما اهل بیت یعنی امام

ثانی عشر قیام می نماید و ظهور می کند؟

قصیده دعبل خزاعی آن شاعر توانا، در محضر حضرت ثامن الحجج علیه السلام معروف و مشهور است:

خُرُوجُ امامٍ لا مَحالَة خارِجُ یَقُومُ عَلَی اسْمِ اللَّهِ بِالْبَرکاتِ

یُمَّیِزُ فینا کُلَّ حَقٍّ وَباطلٍ وَیَجزی عَلَی النَّعماءِ وَالنَّقِماتِ ⁽¹⁾

خروج و ظهور امامی که با مدد الهی حرکت خواهد کرد و حق را از باطل جدا خواهد نمود حتمی است.

ملاحظه می کنید که شعراء چگونه قبل از ولادت حضرت راجع به حضرت مهدی و آثار و برکات وجودی او سخن گفته اند و این تنها به جهت فراوانی روایات که در این رابطه در دست آنها بوده است قابل توجیه می باشد.

و نیز همین کثرت روایات باعث شد که قبل از ولادت حضرت مهدی بعضی به دروغ نام (مهدی) بر خود بگذارند و ادعای مهدویت کنند و یا بعضی را به اشتباه مهدی غائب بدانند.

نگاهی به مفاد حدیث ثقلین

تا اینجا با برخی از روایات مربوط به حضرت مهدی علیه السلام آشنا شدیم و دانستیم که بخش عظیمی از آنها را اهل سنت نیز نقل نموده اند و این روایات دلالت می کنند که اولًا هرگز قافله بشریت خالی از حجت نمی ماند، ثانیاً امروز حجت خدا وجود نازنین حضرت مهدی علیه السلام است و ثالثاً وجود ایشان در پشت پرده منشاء بسیاری از خیرات و برکات و بلکه هدایت ها و ارشادات است که شرح آن در بحث فایده وجود امام در زمان غیبت خواهد آمد و از این گذشته بحثی از جنبه دلیل عقلی مطرح شد و دانستیم جهان خلقت بدون امام و حجت خدا عبث و بی هدف می باشد.

می توانیم از حدیث ثقلین نیز برای اثبات وجود حجت خدا در هر عصر و زمانی الهام بگیریم و به آن استناد بجوئیم، و این حدیث شریف را به عنوان یک دلیل قاطع برای وجود امام و حجت الهی در هر عصر و زمانی در مقابل تمامی فرق اسلامی ارائه دهیم زیرا این حدیث را بسیاری از بزرگان اهل سنت نقل کرده اند به طوری که احتمال داده نمی شود کسی از مسلمانان این حدیث را نپذیرد. ⁽¹⁾

به 65 کتاب اهل سنت اشاره می کند که حدیث را از زید بن ارقم نقل نموده اند.

به 7 کتاب اهل سنت اشاره می کند که حدیث را از حذیفه نقل نموده اند.

به 18 کتاب اهل سنت اشاره می کند که حدیث را از جابر نقل نموده اند.

به 10 کتاب اهل سنت اشاره می کند که حدیث را از زید بن ثابت نقل نموده اند.

به 8 کتاب اهل سنت اشاره می کند که حدیث را از علی علیه السلام نقل نموده اند.

به 15 کتاب اهل سنت اشاره می کند که حدیث را از ابو سعید نقل نموده اند.

و نیز از فاطمه زهراء علیها السلام وحمزه اسلمی و ابن عباس و ابوذر و ام سلمه و ابو هریره و دیگران نیز نقل نموده اند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید: من در میان شما دو چیز گران بها می گذارم اگر به آنها تمسک نمائید هرگز بعد از من گمراه نمی شوید. کتاب خدا و اهل بیت من و این دو از یکدیگر جدا نمی شوند تا در حوض، بر من وارد شوند حضرت این مضمون را در روز عرفه و مسجد خیف و حجة الوداع و لحظات آخر عمر بر منبر ایراد فرمودند.

از این حدیث شریف و کلام گران سنگ حضرت ختمی مرتبت چنین برداشت می شود: همان گونه که قرآن در کنار قافله بشریت باقی می ماند و خداوند آن را حفظ خواهد کرد. اهل بیت نیز با این قافله همراه خواهد بود تا روزی که حتی یک فرد از انسانها باقی است. این حدیث شریف با داشتن قرائن و شواهد روشن، هم چون دلیل عقلی و صدها و بلکه هزاران روایت در رابطه با لزوم حجت و بقاء آن و تعیین نام و مشخصات آن هرگز قابل اغماض نیست و هر منصفی را وادار می کند که در کنار قرآن، به حجت خدا که از اهل بیت رسول خدا صلی الله علیه و آله است، ایمان آورد.

حدیث ثقلین از دیدگاه علامه طباطبائی

علامه طباطبائی قدس سره از حدیث ثقلین نکاتی را استنباط کرده که باقی ماندن عترت پیغمبر تا روز قیامت همانند قرآن در تمامی اعصار و زمان ها یکی از آنهاست.

ایشان می فرماید:

زید بن أرقم از پیغمبر صلی الله علیه و آله نقل کرده که فرمود: گویا خدا مرا به سوی خویش دعوت نموده باید اجابت کنم، ولی دو چیز بزرگ و وزین را در بین شما بر جا می گذارم کتاب خدا و اهل بیتم، آگاه باشید که چگونه با آنها رفتار می کنید، آن دو امر هرگز از هم جدا نخواهد شد تا این که بر کوثر بر من وارد شوند.

حدیث ثقلین از احادیث مسلم و قطعی است که به سندهای بسیار و عبارات مختلفی روایت شده است و سنی و شیعه به صحتش اعتراف و اتفاق دارند، از این حدیث و امثال آن چند مطلب مهم برداشت می شود.

1- همچنان که قرآن تا قیامت در بین مردم باقی می ماند، عترت پیغمبر نیز تا قیامت باقی خواهد ماند، یعنی هیچ زمانی از وجود امام و رهبر حقیقی خالی نمی گردد.

2- پیغمبر اسلام صلی الله علیه و آله به وسیله این دو امانت بزرگ تمام احتیاجات علمی و دینی مسلمین را تأمین نموده و اهل بیتش را به عنوان مرجع علم و دانش به مسلمین معرفی کرده و اقوال و اعمالشان را معتبر دانسته است.

3- قرآن و اهل بیت نباید از هم جدا شوند و هیچ مسلمانی حق ندارد از علوم اهل بیت اعراض کند و خودش را از ارشاد و هدایت آنان بیرون نماید.

4- مردم اگر از اهل بیت اطاعت کنند و به اقوال آنان تمسّک جویند، گمراه نمی شوند وهمیشه حق نزد آنها خواهد بود.

5- جمیع علوم لازم و احتیاجات دینی مردم در نزد اهل بیت موجود است و هر کس از آنها پیروی نماید به گمراهی دچار نمی شود و به سعادت حقیقی نایل می گردد، یعنی اهل بیت از خطاء و اشتباه معصومند، از این رو معلوم می شود که مراد از اهل بیت وعترت تمام خویشان و اولاد پیغمبر نیستند بلکه افراد معیّنی می باشند که از جهت علوم دین، کامل باشند و خطا و عصیان در ساحت وجودشان راه نداشته باشد تا صلاحیت رهبری

داشته باشند و آنها عبارتند از علی بن ابیطالب و یازده فرزندش که یکی پس از دیگری به امامت منصوب شدند چناچه در روایات نیز به همین معنا تفسیر شده است. ⁽¹⁾

یک نکته مهم

پس از اثبات ضرورت وجود حجت، اینک موقع آن رسیده که به یک سلسله روایاتی که از محدثین شیعه و اهل سنت نقل شده اشاره داشته باشیم از قبیل روایاتی که دلالت می کند براین که اولین خلق الهی نور و وجود حضرت ختمی مرتبت محمد بن عبداللَّه صلی الله علیه و آله بوده و بعضی از این روایات نور حضرت علی علیه السلام را نیز ضمیمه نور پیامبر صلی الله علیه و آله نموده و می گوید این دو نور پیش از همه خلق شده اند. ⁽²⁾

این روایات به احادیث نور معروف شده که بیانگر اولین مخلوق الهی است همانند اولین پرتو صادره از جرم خورشید آن توده های آتش و شعله های سوزان است که هر جسمی را ذوب می کند ولی در اثر تنزل وطی مسافت- به نور- آفتاب که برای موجودات مخصوصاً نباتات و حیوانات و انسان ها فایده بخش است مبدّل می گردد. و تمامی روشنائی ها و فوایدی که آفتاب دارد بر می گردد به آن شعله های اولیه که از جرم خورشید صادر شده گرچه خود آن شعله های اوّلیه با تمام قدرتی که دارد از جرم خورشید است و استقلالی از خود ندارد.

قبول این سلسله مراتب پذیرفتن همان قانون علیّت و سبب و مسبّب است که مورد قبول همه اندیشمندان و فلاسفه می باشد و هیچ برخوردی با مسئله شرک ندارد.

و براین اساس می توان گفت تمام موجودات به طفیل این ذوات مقدسه بوجود آمده و تمامی آنها به وجود ولیّ خدا و قطب عالم امکان محتاجند با اینکه خود این ذوات مقدسه از خود هیچ چیزی ندارند و نسبت به خدای بزرگ فقیر محض می باشند.

محدث بزرگ شیخ صدوق قدس سره نقل می کند ⁽¹⁾که پیامبر صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام می فرماید:

خداوند انبیاء را بر ملائکه فضیلت داد و من را بر تمامی انبیاء و رسولان فضیلت بخشید و بعد از من این مقام و برتری مخصوص شما و امامان بعد از شما است و سپس فرمودند: (یا عَلِیّ لَوْ لا نَحْنُ ما خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ وَلا حَواء وَلا الْجَنَةَ وَلا النّارَ وَلا السَّماءَ وَلا الأرضَ) اگر ما نبودیم خداوند، نه آدم و نه حواء، نه بهشت و نه جهنم، نه آسمان و نه زمین را هرگز خلق نمی کرد.

چه زیبا است که این مطلب و مقام والای اهل بیت را (که تمامی مخلوقات وابسته به خلقت این انوار الهی هستند و نیز بقاء و بر قراری جهان وابسته به وجود آنها است) از زبان یکی از محدثین بزرگ اهل سنت یعنی جوینی شافعی ⁽²⁾بشنویم.

ایشان حدیثی را با نقل سلسله سند از امام زین العابدین علیه السلام نقل می کند که حضرت فرمودند: وَنَحْنُ الّذینَ بِنایُمْسِکُ اللَّهُ السَّماءَ انْ تَقَعَ عَلی الأرضِ الَّا بِإذنِه وَبِنایُمْسِکُ الأرضَ انْ تَمیدَ بِأهلِها وَبِنا یُنزِّلُ الْغَیْثَ وَیَنْشُرُ الرَّحْمَةَ وَیَخْرُجُ بَرَکات الأَرض وَلَوْلا ما فی الْأرضِ مِنّا لَساخَت بِأهلِها.

خداوند به واسطه ما آسمان را از افتادن به زمین نگه می دارد (مگر خداوند بر سقوط آن اذن دهد که اراده حق حاکم است) و به واسطه ما زمین را از اضطراب حفظ نموده و به واسطه ما باران را نازل می کند و رحمت خود را منتشر می نماید و برکات زمین رابیرون می آورد و چنانچه زمین از وجود ما خالی گردد، اهل خود را فرو می برد.

مولای متقیان علی بن ابیطالب علیه السلام می فرماید: فَانَّا صَنائِعُ رَبِّنا والنَّاسُ بَعْدُ صَنائِع لَنا، ⁽³⁾

ما تربیت یافتگان پروردگارمان هستیم و مردم تربیت یافتگان ما هستند.

نتیجه گیری از این دسته روایات

روایاتی که دلالت می کند بر اینکه نور وجود حضرت ختمی مرتبت و پسر عم او

علی بن ابیطالب علیه السلام اولین مخلوق بود و نیز خلقت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و اهل بیت پاک او قبل از خلقت عالم بوده و مخلوقات تماماً وابسته به وجود این ذوات مقدسه هستند بسیار است که هم از محدثین اهل سنت از قبیل تاریخ ابن عساکر، فرائد السمطین، سیوطی و... نقل شده و هم از محدثین بزرگوار شیعه از قبیل کلینی و صدوق و دیگران و اگر کسی بخواهد از تواتر این اخبار آگاه شود می تواند به کتاب عبقات مراجعه کند.

مخفی نماند که در کتاب فرائد السمطین جوینی شافعی این عالم معروف و مشهور اهل سنّت، بعضی از احادیث مبشّره به حضرت مهدی علیه السلام را روایت کرده است و در مقام مدح آن حضرت در دیباچه کتاب می گوید:

الْحُجَةُ الْقائِمُ بِالحقِ، الْعارِفُ بِحقائقِ ما صَدَرَ مِنَ الکافِ وَالنونِ، الْمُحیطُ عِلْماً بِدقائقِ ما جَری بِهِ الْقَلمُ وَنَفَثَ بِه النونُ، سُبحانَه مِنْ لطیفٍ خَبیر زَرَعَ فی اراضی الایجادِ وَالتّکوینِ جَنَّةُ الْوِلایةِ فَاخْرَجَ شَطْأها بِعَلِیّ الْمرتَضی سِیف اللَّهِ لمنتضی وآزَره بِالأئمةِ الْمعصومینَ مِن ذرّیتِه أهلِ الْهدایةِ وَالتقّوی فَاسْتَغلظَ بِمیامِنِ اجتهادِ اولیاءِ اللَّهِ الصالحین، ذَوِی الْمجاهِداتِ وَالْمُکاشِفاتِ الْمُجدّینَ فی قَمْعِ الْهَوی فَاسْتَوی عَلی سُوقِهِ بِالْمَهدی الْهادی الْمَکینِ الْامین. ⁽¹⁾

ملاحظه می کنید که اگر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و اهل بیت پاک او را از این رهگذر بشناسیم، نحوه شناخت ما و معرفت و عرفان ما نسبت به این خاندان طهارت کاملًا تغییر می کند، و عوض اینکه در مقام اثبات وجود آنان باشیم خود را و بلکه تمامی موجودات را وابسته به آنان می نگریم و احتیاج خودمان را نسبت به آن ذوات مقدسه نه فقط در جهت هدایت و راه یابی بلکه در تمامی ابعاد وجودی احساس خواهیم کرد و در این موقع است که زمزمه می کنیم و می گوئیم:

از رهگذر خاک سر کوی شما بود هر نافه که بر دست نسیم سحر افتاد

روشن از پرتو رویت نظری نیست که نسیت منّت خاک درت بر بصری نیست که نیست

ناظر روی تو صاحب نظرانند ولیک بوی گیسوی تو در هیچ سری نیست که نیست

در پایان این گفتار به نقل از امام صادق علیه السلام می پردازیم. ⁽¹⁾

فِی الْاصِل کُنَّا نُجُوماً یُسْتَضاءُ بِنا وفِی الْبَرّیةِ نَحْنُ الْیَوْم بُرهانُ

نَحْنُ الْبُحُورُ الْتی فیها لِغائِصها دُرٌ ثَمینٌ وَیاقوتٌ وَمَرجانُ

مَساکِنُ الْخُلْدِ وِالْفَردوسِ نَملِکُها وَنَحْنُ لِلخُلْدِ وَالْفَردوسِ خُزّانُ

مَنْ شَدَّ عَنَّا فَبرهُوتُ مَکانَتُه وَمَنْ أتانا فَجَنَّاتٌ وَرِضوانُ

ترجمه:

ما ستارگان بودیم که از نور ما بهره مند می شدند واکنون نیز در این جهان راهنمای گمشدگان می باشیم، مثل ما مثل آن دریاهائی است که غواص های آن از درّهای گران قیمت و یاقوت و مرجان بهرمند می شوند اصولًا جایگاه های عالی هم چون خلد و فردوس در اختیار ما است و ما نسبت به خلد و فردوس نگهبان و مالکیم هرکس که از ما اعراض بکند جایگاهی غیر از برهوت ندارد در عوض هر کس به دنبال ما آید و از ما تبعیت کند جای او بهشت و رضوان خواهد بود.

خلاصه این گفتار:

بعداز بیان ادله عقلیه در رابطه ضرورت وجود حجّت خدا به بیان ادله نقلیه پرداختیم و ابتدا به مسئله نصب امام و لزوم آن از دیدگاه قرآن وارد شدیم و به چند آیه اشاره کردیم و سپس مقداری پیرامون آیه تبلیغ و آیه ولایت بحث شد و بحمد اللَّه

ضرورت وجود امام نیز از دیدگاه قرآن برای هر صاحب انصافی روشن و معلوم گردید، و اصولًا قرآن پیروان خود را به دنبال یک انسان کاملی که دارای ولایت مطلقه بوده و جواب گوی امور دینی و دنیوی همگان باشد فرستاده است.

سپس بحث را از دیدگاه روایات بررسی کردیم، روایات در این زمینه از جهات مختلف وارد شده:

الف- علی علیه السلام اعلم امت و اقضی الناس است.

ب- خلفاء من دوازده نفرند.

ج- نام اولین و آخرین آن ها.

د- نه نفر از فرزندان امام حسین علیه السلام.

ه- مهدی فرزند چندمین امام صادق و امام کاظم و امام رضا علیهم السلام می باشد.

و- 50 حدیث که نام همه 12 نفر را برده و به حدیث جابر در موقع نزول آیه

«أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی اْلأَمْرِ مِنْکُمْ» اشاره نمودیم.

و سپس پنج مطلب مهم از این روایات استفاده شد آنگاه وارد شدیم در نقل روایات در خصوص حضرت مهدی علیه السلام، آن هم در ابعاد مختلف که تواتر آن حتی از دیدگاه بعضی علماء اهل سنت قطعی است، کثرت آن به حدّی است که می گویند:

روایات مذکوره بیش از شش هزار حدیث است و به دو شاهد تاریخی اشاره شد:

1- گفتار شعرا پیرامون حضرت مهدی.

2- سوء استفاده فرصت طلبان از نام مهدی.

که این دو مطلب بهترین شاهد است برای اینکه نام مهدی و اعتقاد به آن از زمان رسول خدا به طور مداوم در بین مسلمانان برقرار بوده.

گذشته از روایات مذکوره، از روایت ثقلین استفاده می شود که عترت پیامبر همچون قرآن با کاروان بشریت خواهد بود کما اینکه علامه طباطبائی قدس سره به این نکته اشاره می کند و سپس مطالب ارزنده دیگری را نیز از این حدیث شریف استفاده نموده.

و در خاتمه اشاره کردیم به روایات نور که دلالت می کند بر اینکه وجود موجودات و وصول فیض از جانب خداوند به مخلوقات تماماً به برکت این ذوات مقدسه می باشد.

و قابل توجه است که بعضی از علماء اهل سنت نیز همانند جوینی به این روایات اشاره نموده که اشاره ای به برخی از آنها شد و صاحب کتاب فرائد السمطین به این مقام والای اهلبیت مخصوصاً حضرت مهدی علیه السلام تصریح نموده است.

آری جایگاه اهلبیت با توجه به این روایات از یک عظمت و جلالت فوق العاده برخوردار می شود که امام صادق علیه السلام در اشعار زیبای خود به گوشه ای از این مقام والا اشاره فرموده: فی الاصل کنّا نجوماً...

سؤالات گفتار دوم

1- آیه ای در رابطه امامت و رهبری ذکر کنید.

2- آیه تبلیغ در کجا نازل شده است.

3- (ولی) در آیه «إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ...» به چه معنائی است؟

4- حسان بن ثابت کیست و در موقع نزول آیه «إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ...» چه کرد؟

5- تعداد روایاتی که خلفاء رسول خدا را دوازده نفر می داند، چه مقدار است؟

6- چند روایت وارد شده که نام تمامی دوازده امام ذکر شده است؟

7- قاضی عیاض دوازده امام را با چه کسانی منطبق نموده و اشکال آن در چیست؟

8- یکی از شعرایی که قبل از ولادت حضرت مهدی درباره ایشان شعر گفته را نام ببرید؟

9- از حدیث ثقلین برای ضرورت وجود حجت خدا در تمام اعصار و ازمنه چگونه استفاده می شود؟

10- علامه طباطبائی چند مطلب از حدیث ثقلین استنباط می کند؟

11- مراد از روایات نور چیست؟

12- از روایات نور چه مطالبی برداشت می شود؟

13- امام صادق علیه السلام در اشعار خود چه فرموده است؟

14- خلاصه گفتار دوم را بیان فرمائید؟

گفتار سوم: کسانی که با حضرت مهدی ملاقات کرده اند

اشاره

گفتار سوم: کسانی که با حضرت مهدی ملاقات کرده اند

کسانی که به ملاقات حضرت راه یافتند

با اینکه در رابطه اثبات وجود مقدس حضرت بقیة اللَّه ارواحنا فداه از دیدگاه عقل و نقل مورد بحث قرار گرفت و مطلب به وضوح برای صاحبان فکر و اندیشه روشن گردید مع ذلک راه دیگری هست که می توان گفت برای توده مردم قابل فهم و اطمینان بخش تر می باشد و آن عبارت است از بررسی و تحقیق پیرامون کسانی که به خدمت حضرت رسیدند و جمال نورانی و زیبای امام خود را مشاهده نمودند.

این افراد از گروهای مختلف و در زمانهای متفاوت بودند که به این نعمت عظمی نائل گردیدند و ما بطور اجمال به آنها اشاره خواهیم داشت:

1- کسانی که در زمان طفولیت و مدت مصاحبت ایشان با پدر بزرگوارشان امام عسکری علیه السلام به خدمت حضرت رسیدند و ایشان را ملاقات نمودند.

عدّه ای از این افراد کسانی بودند که در داخل خانه امام عسکری علیه السلام راه داشتند از قبیل حلیمه خاتون عمّه امام عسکری علیه السلام ⁽¹⁾و نسیم و ابو نصر که خادم منزل امام عسکری بودند که هر دوی اینها از وجود حضرت مهدی کرامتی را نقل می کنند و نیز عقید که غلام امام عسکری و نیز تربیت شده حضرت بوده که در لحظات آخر عمر حضرت دستور می دهد به آوردن آب مصطکی... ⁽²⁾

گروه دیگری از بزرگان اصحاب و راویان بودند که اینها نیز در زمان حیات امام عسکری علیه السلام به ملاقات حضرت مهدی علیه السلام شرفیاب شدند، که به دو مورد اشاره می شود:

الف: شیخ صدوق از معاویة بن حکیم و محمد بن ایوّب و محمد بن عثمان که هر سه از مفاخر روات بودند نقل می کند: ما چهل نفر بودیم و خدمت امام عسکری علیه السلام رسیدیم و فرزندش را به ما نشان داد و فرمود: این امام شما بعد از من است و جانشین من بر شما است از او پیروی کنید و الا هلاک خواهید شد و بعد از امروز دیگر او را نمی بینید. ⁽¹⁾

ب: و نیز شیخ صدوق از احمد بن اسحاق قمی که از بزرگان علما و روات است به سند خود نقل نموده: روزی به خدمت امام عسکری علیه السلام شرفیاب شدم و قصد داشتم از امام بعدی سئوال کنم ولی قبل از این که سئوال خود را مطرح کنم امام عسکری علیه السلام فرمود:

ای احمد هرگز زمین خالی از حجت خدا نمی شود و به وسیله آن خیرات و برکات نازل می گردد و بلاها دفع می گردد، عرض کردم امام بعد از شما کیست؟ به داخل منزل رفت و چون بیرون آمد پسری سه ساله بسیار جذّاب در دست حضرت بود امام فرمود: چون خیلی پیش ما عزیز هستی این فرزند که همنام جدش می باشد به تو نشان دادم و این زمین را پراز عدل و داد خواهد کرد، عرض کردم علامت امامت ایشان چیست؟ ناگاه دیدم که آن طفل لب به سخن گشود و با کلام فصیح فرمود: أنَا بَقیةُ اللَّهِ فی الأرضِ أَنا الْمُنْتَقِمُ وَأَنا الْمَهدی وَأَنا الْقائِمُ بِإذنِ اللَّهِ وَأَنا الْخاتَمُ وَانا الَّذی أمَلاءُ الْأرض قِسْطاً وَعَدلًا بَعدَ ما مُلِئَتْ ظُلماً وَجَوراً. ⁽²⁾

2- کسانی که در غیبت صغری ⁽³⁾به خدمت حضرت شرفیاب شدند.

البته در هنگام فوت امام عسکری علیه السلام و مخصوصاً موقع نماز خواندن بر پیکر پاک امام، و ظاهر شدن فرزندش مهدی علیه السلام و نماز خواندن بر پدر بزرگوارش طبیعی است که

عدّه کثیری شاهد این منظره تاریخی بوده اند و شرحش در کتب آمده است. ⁽¹⁾

و اما پس از ورود در سرداب و شروع غیبت صغری حضرت چهار نائب خاص داشت که عبارت بودند: به ترتیب از عثمان بن سعید و فرزندش محمد بن عثمان و حسین بن روح و ابو الحسن علی بن محمد صیمری و بعضی نیز سَمَری نوشته اند. ⁽²⁾

که اینها واسطه بین مردم و حضرت مهدی بودند و اگر مسئله ای پیش می آمد، شیعیان از طریق نامه به وسیله همین افراد از محضر امام علیه السلام استفاده می کردند.

این چهار نفر بسیار جلیل القدر و بزرگوار بودند، اما عثمان بن سعید وکیل امام هادی و امام عسکری علیهما السلام نیز بوده است. ⁽³⁾

احمد بن اسحاق می گوید: از امام هادی علیه السلام پرسیدم اگر نتوانم به خدمت شما برسم سخن چه کسی را بپذیرم فرمود: این ابو عمرو (عثمان بن سعید عمری) مورد اطمینان و امین است. هر چه بگوید، از من می گوید و سپس احمد می گوید: همین سئوال را از امام عسکری علیه السلام پرسیدم حضرت همان جواب پدرشان را تکرار کردند ⁽⁴⁾و ایشان بدستور امام متکفل کفن و دفن امام عسکری شدند ⁽⁵⁾و پس از امام عسکری به فرمان حضرت مهدی علیه السلام به وکالت و نیابت ادامه دادند ⁽⁶⁾و پیش از فوت خود فرزندش (محمد) را به امر امام جانشین خود و نائب حضرت معرفی کرد. ⁽⁷⁾

و اما محمد بن عثمان از بزرگان شیعه، در تقوی و عدالت و بزرگواری مورد قبول شیعیان بود به طوری که هیچکس در عدالت و امانت او تردید نداشت. از ناحیه حضرت

توقیعی به عنوان تسلیت فوت پدرش صادر گردید و امام عسکری نسبت به او و پدرش اعلان اعتماد کرد ⁽¹⁾و فرمود: الْعَمْری وَابْنُه ثِقتانِ فَما ادّیا الیکَ فَعَنّی یُودّیانِ وَما قالا لَکَ فَعنّی یَقُولانِ فَاسْمَعْ لَهُما وَاطعهُما فَانَهُما الثِقَتانِ الْمَأمُونانِ.

محمد بن عثمان برای خود قبری ترتیب داده بود که هر روز داخل آن می شد و یک جزء قرآن قرائت می کرد و از مرگ خود خبر داد و شیعیان از نایب بعد استفسار کردند، فرمود: امام علیه السلام امر کرده که حسین بن روح را برای سفارت و نیابت معرفی کنم.

عبداللَّه بن جعفر حمیری می گوید: از محمد بن عثمان پرسیدم: صاحب الأمر را دیده ای؟ فرمود: آخرین ملاقاتم با او کنار بیت اللَّه الحرام بود که می گفت: اللَّهمُ أَنْجِزْ لِی ما وَعْدتَنی

و نیز فرمود: صاحب الأمر هر سال در حج حاضر می شود او مردم را می بیند و می شناسد و مردم او را می بینند ولی نمی شناسند.

و اما حسین بن روح نزد موافق و مخالف عظمت و بزرگی ویژه ای داشت و به عقل و بینش و تقوی و فضیلت مشهور بود و عموم فرقه های مذهبی به او توجه داشتند و در زمان نائب دوم محمد بن عثمان متصدی پاره ای از امور بود و محمد بن عثمان در موقع مرگ از طرف صاحب الأمر، ایشان را به عنوان سفارت و نیابت معرفی کرد. ⁽²⁾

و اما ابو الحسن سَمَری: از کتاب منتهی المقال درباره ایشان نقل شده که می نویسد:

جلالت قدر او آنچنان زیاد است که نیازی به توصیف ندارد. ⁽³⁾

غرض از این توضیح مختصر پیرامون شخصیت و جایگاه نوّاب اربعه این است که:

بدانیم آنها افراد شناخته شده و مورد اعتماد عام و خاص و بعضاً وکیل امام هادی و عسکری علیهما السلام بودند و برای هر یک از اینها از طرف ولی اللَّه اعظم نصّ خاص و توقیعی صادر گردید و گذشته از همه اینها شیعه، گفتار هیچ یک را نپذیرفت مگر بعد از ظهور و بروز معجزه به دست هر یک از آنان از طرف امام عصر علیه السلام. مثلًا جمعی از بزرگان و

مشایخ قم در بغداد به خدمت ابو الحسن سمری رسیدند و ایشان فرمودند: خداوند به شما در مصیبت علی بن بابویه قمی اجر عنایت فرماید، او در این ساعت از دنیا رفت، آنها ساعت و روز و ماه را یاداشت کردند، 17 یا 18 روز بعد خبر رسید که در همان ساعت علی بن بابویه قمی در گذشته است. ⁽¹⁾

آری اینها افراد ناشناخته ای نبودند و نیز افراد عادی و معمولی نبودند. آنها از حیث عدالت و تقوی و ایمان و بلکه گاهی مشاهده کرامات از آنها مورد اعتماد صد در صد همگان بودند و اینها با این خصوصیات مدّعی ملاقات با امام عصر علیه السلام بودند.

در غیبت صغری علاوه بر نواب اربعه، عده کثیری به ملاقات حضرت راه یافتند که مرحوم طبرسی در کفایة الموحدین صد و هشت نفر از آنها را یاد آور شده و به کیفیت تشرف آنها اشاره نموده و در انتهای این حکایات می نویسد: این جمّ غفیر که عدد ایشان زیادتر از حدّ تواتر است با این همه دلایل و معجزات با آنکه همه آن اشخاص از صلحاء و پاکان زمان خود بودند از اعظم برهان و دلیل است در مقام حجّت از برای کسانیکه طالب حقند. و چهلمین نفری را که نام می برد حکایت تشرّف ابن مهزیار اهوازی است ⁽²⁾که حکایت ایشان به طور اختصار از این قرار است:

می گوید: بیست سفر به حج رفتم و تمام کوشش من، زیارت مولایم صاحب الأمر بود (چون حضرت در موسم حج شرکت می کند و در مواقف حضور دارند) اما به هدف خود نرسیدم، شبی در بستر خود خوابیده بودم که دیدم شخصی می گوید: امسال به حج برو (ظاهراً از این جمله استفاده کرد که امسال به مقصود خود خواهی رسید) روز شماری می کردم تا ایّام حج فرا رسید و به مدینه رفتم هر چه تفحّص کردم از فرزند امام حسن عسکری علیه السلام اثری نیافتم به مکه رفتم شبی قبل از تاریک شدن کامل هوا در طواف جوان خوش سیمائی را دیدم که نور عبادت در پیشانیش آشکار است و دو حلّه سفید پوشیده به

او نزدیک شدم و سلام کردم و او جواب داد، از من پرسید: اهل کجائی؟ عرض کردم:

اهواز، پرسید از ابن خضیب چه خبر داری؟ ⁽¹⁾گفتم: فوت کرده، سه مرتبه فرمود: رحمت خداوند بر او باد چه شب هایی که بر می خاست و رو به درگاه الهی می آورد سپس پرسید از ابن مهزیار چه خبر داری؟ گفتم: خودم هستم فرمود: امانتی که از ابا محمد حسن عسکری علیه السلام باقی مانده کجاست؟ ⁽²⁾

جدّش شبی در بیابان جهت پیدا کردن آبِ وضو می گشت ناگاه از مسواک که در دست داشت نوری تابید و منظره آب را به وسیله آن نور پیدا کرد.

ابتدا وحشت کرد ولی بعداً متوجه شد این نور سوزاننده نیست وضو گرفت و نمازش را خواند و پس از مدتی آن نور خاموش شد و چون خدمت امام هادی علیه السلام رسید جریان را برای حضرت نقل کرد و سؤال کرد آن نور چه بود؟

حضرت فرمود: این نور ولایت ما اهل بیت می باشد، آری ابن مهزیار فرزند و نوه چنین شخصیت های بزرگ می باشد که ولایت را به ارث از آباء گرام خود برده است مهدی موعود نوشته دستغیب ص 80.

شو! تا وارد خیمه شدم، نور جمال حضرت من را خیره کرد و خالی در رخسار ایشان بود و بسیار موقّر و با هیبت بودند، خود را روی قدم های حضرت انداختم و سلام دادم و ایشان جواب دادند.

عرض کردم پدر و مادرم فدای تو باد بعد از رحلت پدر بزرگوارتان امام عسکری علیه السلام شهر به شهر در تفحص و جستجوی تو بودم که خداوند این نعمت را به من ارزانی داشت. ⁽¹⁾حضرت برای من و نزدیکان من دعا فرمودند، مبلغی که بیش از پنجاه هزار درهم بود به حضرت دادم ولی ایشان تبسم نمودند و فرمودند این مال را در برگشتن که سفری طولانی خواهی داشت برای خود صرف کن... این یک نمونه از ملاقات های فراوانی است که در زمان غیبت صغری اتفاق افتاده است.

کسانی که در غیبت کبری به ملاقات حضرت نائل گردیدند

شمار کسانی که در غیبت کبری با حضرت ملاقات نمودند ونعمت تشرف برای آنان حاصل شده بسیار است. برای اطلاع و آگاهی می توان به کتب بحار الأنوار و نجم الثاقب و جنة المأوی و دار السلام وکشف الاستار و عبقری الحسان و دیگر کتاب هایی که در این موضوع نوشته شده مراجعه کرد. محدّث نوری قدس سره در باب هفتم کتاب نجم الثاقب صد حکایت نقل می کند و این عالم جلیل القدر در آغاز آن می نویسد: من هر چه شنیدم نقل نکردم بلکه در صدق و دیانت ناقلان دقّت نمودم و آنچه نقل نمودم از کسانی است که دارای وثاقت و صداقت می باشند و بسیاری از آنها صاحبان مقامات عالیه وکرامات باهره اند ⁽²⁾مثلًا در حکایت حاج علی بغدادی می نویسد اگر نبود در این کتاب شریف مگر این حکایت متقنه صحیحه که در آن فواید بسیار است و در این نزدیکی ها

واقع شده هر آینه کافی بود در شرافت و نفاست آن ⁽¹⁾و سپس توضیح می دهد که حکایت حاج علی بغدادی را ابتداء از عالم فقیه و با تقوی جناب آقای سید محمد کاظمینی که در حرم شریف کاظمین امام جماعت و ملاذ و ملجاء طلاب و غرباء و زوار بود شنیدم و خواستار ملاقات خود حاج علی بغدادی شدم با مشکلاتی که در سر راه بود بالاخره موفّق شدم گرچه حاج علی از نقل آن حکایت اباء می کرد، ولی با اصرار، بالاخره بیان کرد، حاجی نوری می نویسد: از سیمای او آثار صدق و صلاح به نحوی نمایان بود که تمام حاضرین با تمام مداقّه که در امور دینیه و دنیویه داشتند قطع پیدا کردند به صدق واقعه. ⁽²⁾برای اطلاع از اصل حکایت به کتاب نجم الثاقب و مفاتیح الجنان مراجعه شود.

تشرفات در عصر حاضر

در عصر حاضر نیز تشرفاتی برای افراد روی داده که فقیه عالی مقدار حضرت آقای صافی گلپایگانی در کتاب اصالت مهدویت به چند نمونه از آنها اشاره نموده و نیز تشرّف متعلقه فاضل ارجمند جناب آقای متقی همدانی که مورد اعتماد علما و مجتهدین بود و این حقیر اصل حکایت را از خود جناب آقای متقی شنیدم و به صدق و صداقت و کمال مشهود بود ⁽³⁾و نیز تشرّف دختر حضرت آیت اللَّه العظمی آقای اراکی که در حال طواف انجام گرفت با این که مکرراً از افراد شنیده بودم، از پسر بزرگوار آیت اللَّه اراکی، حضرت آقای مصلحی که یکی از اساتید و مجتهدین است. پرسیدم و ایشان پس از تصدیق آن فرمود: خواهرم اولًا تربیت شده پدرم هست و ثانیاً در مقام افشا و بازگوئی نیست و نمی خواهد حکایت خود را منتشر سازد.

و خلاصه اگر کسی آستین همّت بالا بزند و بخواهد این حکایات متقنه و مورد قبول را جمع آوری کند که در تمام اعصار وامصار به طور معمول، کم یا بیش اتفاق افتاده هر آینه مشتمل بر چندین جلد کتاب قطور خواهد شد و اگر احیاناً در تک تک آنها بتوان

تشکیک کرد (با اینکه عقلا در مقابل کلام شخص عادل و موثق متعبد می گردند و آنرا می پذیرند) اما در کل این حکایات به علم ویقین خواهیم رسید که وجود مقدس حضرت بقیة اللَّه اعظم همانگونه که در روایات آمده در پشت پرده غیبت موجود است و به و ظائف خود مشغول و توجه به اطراف و اکناف عالم دارند که در موقع لزوم در آنجا حاضر و یا در جائی که مصلحت می بینند جمال نورانی خود را به بعضی، نشان می دهند.

اسباب و جهات تشرفات متفاوت است

شرفیابی افراد به خدمت حضرت دارای جهات مختلفی است گاهی اضطرار و درماندگی سبب تشرف شده مانند تشرف سید رشتی که محدث قمی از استادش محدث نوری در مفاتیح نقل نموده و گاهی این افراد مضطر، توجه به حضرت نمودند و استغاثه به حضرت نموده اند و ملاقات بر قرار شده مثل قصه انار در بحرین و سه روز مهلت گرفتن برای دادن جواب شب سوم، شخصی بنام محمد بن عیسی با پا و سر برهنه به صحرا می رود و چون آخر شب شد شنید که مردی به او خطاب می کند...

و گاهی حضرت به عنوان کمک رسانی جلوه نموده مثل آنچه برای علامه حلّی رخ داد، شرح واقعه از این قرار است.

یکی از علماء اهل سنت که در بعضی از فنون استاد بود کتابی در ردّ مذهب شیعه امامیه نوشته بود و گاهی هم برای گمراه نمودن مردم آنرا می خواند اما حاضر نبود هرگز کتاب را از خود جدا سازد و به دیگری بدهد که مبادا علماء شیعه بر ردّ آن چیزی بنویسند. برخی می گویند که علامه نزد آن عالم سنّی درس خوانده بود و او به علّامه علاقه خاصی داشت. علّامه از او تقاضا کرد که کتاب را برای مطالعه به وی دهد یا این که یکی از شاگردان علامه نزد آن عالم سنّی درس خوانده بود و با درخواست و تشویق علّامه، او از استادش تقاضای مذکور را مطرح کرد. آن عالم سنّی برای این که مبادا کتاب استنساخ شود و بر آن ردّی نوشته شود، گفت: قسم یاد کرده ام که بیش از یک شب کتاب را به کسی ندهم، علامه همان مقدار را نیز غنیمت شمرد گرچه با یک شب هرگز امکان

استنساخ نبود، علامه مشغول استنساخ شد نیمی از شب گذشت و خواب بر علامه غلبه کرد. ادامه حکایت به دو صورت نقل شده است:

1- بی اختیار خواب علامه را گرفت و قلم از دستش افتاد، صبح روز بعد علّامه بیدار شد و بسیار افسوس خورد که فرصت را از دست داده، اما به کتاب نگاه کرد و دید تمام کتاب نوشته شده و در آخر آن نوشته (کتبه م ح م د ابن الحسن العسکری صاحب الزمان).

2- ناگاه حضرت صاحب الأمر پیدا شد و به علامه فرمود کتاب را به من واگذار و تو خواب کن، وقتی علامه بیدار شد، دید به برکت وجود صاحب الأمر تمامی کتاب نوشته شده است. ⁽¹⁾

گاهی نیز تشرفاتی حاصل شده که علت آن بر ما معلوم نیست مثل شرفیابی سید مهدی بحر العلوم در حرم حضرت أمیر علیه السلام ⁽²⁾و نیز حرکت علّامه حلّی در شب جمعه به سمت کربلاء و ملاقات با حضرت ⁽³⁾و از همه مهمتر ملاقاتی که برای حاج علی بغدادی در باز گشت از کاظمین به بغداد رخ داد.

آری، سرّ اینگونه ملاقات ها که برای بعضی از نیکان و زبدگان دست می دهد برای ما روشن نیست، اینطور نیست که هر کس دارای صفات عالیه و کمالات روحی شود به خدمت حضرت برسد؛ زیرا انسان های ممتاز و خدای جوئی هم بوده اند که توفیق شرفیابی برایشان حاصل نگردید. ⁽⁴⁾

اینک که معلوم گردید اولًا در زمان غیبت کبری عدّه کثیری از افراد به خدمت حضرت مهدی رسیده اند که گروه فراوانی از علماء بزرگ و یا صلحا و نیکان بودند. ثانیاً:

این ملاقات ها در زمان های مختلف و در اماکن و بلاد متفاوت رخ داده است. ثالثاً:

جهات و أسباب این تشرفات متفاوت و مختلف بوده است. در اینجا پرسشی پیش می آید که ذیلًا به آن می پردازیم.

مضمون توقیع را چگونه معنی کنیم

دانستیم که صدها بلکه هزاران انسان مضطر و یا مؤمن به خدمت حضرت رسیدند و گاهی هم این ملاقات ها نقل گردیده و دیگران مطلع شده اند. آیا این ملاقات ها با توقیعی که از طرف ناحیه مقدسه صادر گردیده و به وسیله نایب چهارم جناب علی بن محمد سمری (صیمری) اعلان گردیده منافات ندارد؟

ابتدا می پردازیم به متن توقیع که در کتاب منتخب الأثر از کتاب غیبت شیخ طوسی نقل نموده ⁽¹⁾که علی بن محمد سمری قبل از وفات خود این توقیع را برای مردم قرائت نمود:

بَسْمِ اللَّهِ الرّحمنِ الرَّحیمِ یا علیُ بنُ محمد السَّمَری اعْظَم اللَّهُ أجرَ اخوانِک فیکَ فَانّکَ مَیِّتُ ما بینَک وَبَینَ ستةِ أیامٍ فَاجْمَعْ أمرَکَ وَلا تُوصِ الی أحدٍ فَیَقُومَ مَقامَکَ بَعْدَ وَفاتِک فَقَد وَقَعَتِ الْغَیبَةُ التَّامَة فَلا ظُهُورَ الَّا بَعْدَ اذنِ اللَّهِ...

سَیأتی لِشیعتی مَنْ یدّعی الْمُشاهِدةَ قَبْلَ خُروجِ السُّفیانی وَالصَّیحَة وَهُو کَذابٌّ مفترٍ.

(بنام خداوند بخشنده مهربان ای علی بن محمد سمری خداوند اجر و پاداش دوستان و برادرانت را بیفزاید، شما در شش روز آینده فوت خواهی کرد کار خود را مرتّب کن و به عنوان نایب خاص و جانشینی خود، کسی را معرفی نکن، غیبت کبری شروع می شود و هر زمان که خداوند اراده کند، ظهور خواهم کرد...

عدّه ای پیش از خروج سفیانی و صیحه آسمانی، ادعای مشاهده و ملاقات من را خواهند نمود که این ها دروغگو خواهند بود).

ملاحظه می کنید که در ذیل این نامه، آمده هر کس در زمان غیبت کبری وقبل از

خروج سفیانی و صیحه آسمانی که هر دو از علائم ظهور حضرت است ادعای ملاقات نماید، او دروغگو و حقه باز است ولذا باید دید که این جمله را با آن همه حکایات فراوان چگونه باید توجیه کرد.

در پاسخ به اشکال فوق می گوئیم اولًا این روایت نمی تواند با آن همه حکایات متواتره که ناقلین آنها از نیکان و مورد وثوق می باشند معارضه کند زیرا این اخبار متواتر قطعی است ولکن توقیع مذکور بر فرض صحّت سند، ظنی است، علی الخصوص که مفاد آن هم مربوط به احکام شرعیه نیست.

ثانیاً تمام علماء شیعه اتفاق دارند که مشاهده و ملاقات با حضرت برای عدّه کثیری اتفاق افتاده حتّی خود شیخ طوسی که ناقل توقیع می باشد نیز وقوع شرفیابی را پذیرفته است.

ثالثاً با توجه به اعتراف تعداد کثیری از اولیا و نیکان درباره تشرّف می توان گفت که مراد از (کذّاب مفتر) عمومیت ندارد، بلکه حمل می شود بر موردی که طرف، ادعای نیابت و سفارت داشته باشد و شاهد بر این معنی این است که امام عصر خطاب به علی بن محمد سمری می فرماید که کسی را به عنوان نیابت و سفارت مشخص نکند.

رابعاً امکان دارد جمله (کذّاب مفتر) را حمل کنیم بر ادعای ملاقات اختیاری که هر وقت بخواهد می تواند به خدمت حضرت برسد (که چنین قدرت و سمتی در غیبت کبری به احدی داده نشده است).

خامساً، از جمله (من یدعّی المشاهدة) استفاده کنیم و بگوئیم: کسانی را تکذیب کنید که ادعای مشاهده دارند و در مقام تثبیت مقام و موقعیتی برای خود هستند.

در خاتمه به دو نکته توجه فرمائید:

اول: پیروان مکتب اهل بیت و عاشقان حضرت مهدی علیه السلام باید اهل فکر و تعقّل و اندیشه باشند که ائمه پیروان خود را نسبت به این مطلب بسیار تحریص و ترغیب نموده اند، مبادا از فرط عشق و علاقه به حضرت مهدی، چشم بسته و فکر نکرده دنبال شخص فرصت طلبی حرکت کنیم و پس از مدت ها بفهمیم که خطا رفتیم و اشتباه کرده ایم.

ملاک و معیار را روش بزرگان و علماء قرار دهیم یعنی بنگریم که بزرگانی همچون آیات عظام حاج شیخ عبدالکریم حائری و آقای بروجردی و آقای گلپایگانی و امام خمینی این انسان های شیفته و عاشق حضرت مهدی چگونه قدم برداشته اند ما نیز به همان منوال حرکت کنیم.

علی علیه السلام در نامه 31 نهج البلاغه به فرزندش امام حسن علیه السلام توصیه می کند:

... وَالْأخْذُ بِما مَضی عَلَیهِ الاوَّلون مِنْ آبائکَ، وَالصّالحُونَ مِنْ أهلِ بیتِکَ... (یکی از توصیه های حضرت علی علیه السلام به فرزندش این است که: راهی را که صلحا و نیکوکاران قبل از تو رفته اند برو). آری این نصیحت مولایمان امیر المؤمنین علیه السلام باید برای علاقمندان حضرت مهدی علیه السلام مورد توجه قرار گیرد زیرا شیادان و شیاطین به اشکال مختلف از این شور و عشق مردم به حضرت مهدی سوء استفاده می نمایند و آنها را به بیراهه سوق می دهند.

دوم: نکته قابل توجهی که باید به آن توجه نمود و از روایات فراوان نیز استفاده می شود این است که برنامه الهی و حکمت پروردگار در عصر حاضر بر اساس غیبت و مخفی بودن ولی اللَّه استوار شده و اگر در بعضی موارد چهره تابناک خود را نشان داده بر اساس مصلحت بوده و قبلًا اشاره کردیم که اینطور نیست هر کس خود را مهذّب نمود و صاحب تقوی و ورع شد به خدمت حضرت برسد بنابر این نباید انتظار داشته باشیم که اگر به مسجد جمکران و یا مسجد سهله و یا عرفات و مشعر رفتیم، باید به خدمت حضرت برسیم. گاهی شاهد هستیم که گروهی با عبارت های نامناسبی حضرت را مخاطب قرار می دهند که «مهدی آمدم... اما به من توجه نکردی!» ما باید به وظائف خودمان در زمان غیبت عمل کنیم و او خود می داند که با ما چگونه برخورد کند. ⁽¹⁾

تو بندگی چو گدایان به شرط مزد مکن که خواجه خود روش بنده پروری داند

خلاصه بحث

یکی از راه های اثبات وجود حضرت بقیة اللَّه اعظم که برای تمام اقشار و توده مردم قابل فهم است بررسی کسانی است که به محضر حضرت مهدی تشرّف یافته و ایشان را ملاقات نموده و اینها به چند دسته تقسیم می شوند:

1- کسانی که در زمان حیات امام عسکری علیه السلام ایشان را زیارت کردند مانند حلیمه خاتون و نسیم و ابو نصر و عقید و نیز معاویة بن حکیم و محمد بن ایوب و محمد بن عثمان و احمد بن اسحاق قمی و دیگران.

2- کسانی که در غیبت صغری با حضرت ملاقات کردند عدّه کثیری بودند که در رأس آنها چهار نائب خاص حضرت بودند که تمامی آنها از جلالت و وثاقت خاصی برخوردار بودند و صاحب کفایة الموحدین صد و هشت حکایت را نقل می کند که آنها تماماً در غیبت صغری به خدمت امام علیه السلام رسیدند که یکی از آنها جناب ابن مهزیار است.

3- کسانی که در غیبت کبری به ملاقات حضرت نائل گردیدند در زمان های مختلف و اماکن و بلاد متفاوت که تعداد آنها از حدّ تواتر می گذرد فقط محدّث نوری در کتاب نجم الثاقب به صد حکایت اشاره نموده که به صحّت آنها اعتراف می نماید.

در ادامه، پرداختیم به توقیعی که از ناحیه مقدسه رسیده و می فرماید: مدّعی مشاهده را تکذیب نمائید و جواب های متعددی بر این روایت داده شد و جمله مذکور به معنای قابل قبولی توجیه گردید.

در خاتمه به دو مطلب اشاره نمودیم:

اول: باید پیروان مکتب اهل بیت، اهل فکر واندیشه باشند و دنبال هر صدائی نروند.

دوم: حکمت الهی در حال حاضر بر مخفی بودن حجت خدا اقتضاء می کند و نباید ما توقع داشته باشیم با مختصر عمل صالحی، به ملاقات حضرت نائل شویم.

سؤالات گفتار سوم

1- چه کسانی در اندرون خانه امام عسکری با حضرت مهدی ملاقات کردند؟

2- مضمون حدیثی که شیخ صدوق از اسحاق بن احمد قمی نقل می کند چیست؟

3- نواب اربعه را به ترتیب نام ببرید؟

4- ابن خضیب چه کسی بود؟

5- حکایت تشرّف علی بن مهزیار را اجمالًا نقل کنید؟

6- محدث نوری در نجم الثاقب چند حکایت در رابطه کسانی که به ملاقات امام علیه السلام در غیبت کبری نائل شده اند نقل نموده است؟

7- توقیعی که از طرف امام زمان برای سمری رسید چه بود؟

8- چگونه مضمون توقیع، با این همه حکایات و اخبارِ ملاقات که از پاکان نقل شده، قابل توجیه است؟

9- علی علیه السلام به فرزندش چه توصیه ای می کند؟

10- خلاصه گفتار سوم را بیان کنید؟

گفتار چهارم: اثبات وجود حضرت مهدی از طریق ظهور و بروز معجزات و کرامات از ناحیه مقدسه آن بزرگوار

ظهور و بروز کرامات از ناحیه مقدسه

اشاره

گفتار چهارم: اثبات وجود حضرت مهدی از طریق ظهور و بروز معجزات و کرامات از ناحیه مقدسه آن بزرگوار

ظهور و بروز کرامات از ناحیه مقدسه

یکی از نشانه ها وبراهین روشن برای اثبات وجود نازنین حضرت مهدی علیه السلام ظهور و بروز کرامات و معجزات و دستگیری ها و شفا بخشیدن ها و فریاد رسی هایی است که در طول زمان غیبت آن امام مستور از دیدگان، واقع شده و در هر عصر و مکانی و بلکه برای هر عاشق و علاقمند آن جناب، به وقوع پیوسته است. مواردی که برای بزرگان و اهل دقت ثابت شده و مشهور گردیده در کتاب ها، فراوان است و چه بسیار جوان و پیر و زن و مردی که دست توسّل به دامن امام زمان حضرت مهدی علیه السلام زدند و مشکلات خود را با آن وجود مقدس در میان گذاردند و جواب گرفتند و با عنایت آن حضرت، کشتی شکسته و آسیب دیده خود را به ساحل نجات رساندند. حکایات اسماعیل هرقلی و ابو الحسن کاتب و محمد بن عیسی بحرینی و شفا یافتن شیخ حرّ عاملی و کمک مالی کردن به بحر العلوم در مکه معظّمه و رفع مشکلات از شیخ حسین آل رحیم و در عصر حاضر شفا بخشیدن همسر جناب آقای متقی در قم و صدها حکایات از این قبیل که توجه وعنایت حضرت به دوستان و گرفتارها در آنها کاملًا مشهود و ملموس بوده. آیا این همه کرامات و معجزات که از ناحیه مقدسه حضرت ظهور و بروز نموده خود دلیل واضحی برای اثبات آن وجود مقدس در پشت پرده غیبت و نیز اشراف داشتن ایشان به اطراف و اکناف جهان در شب و روز نیست؟!

این همه نقش عجب بر در و دیوار وجود هرکه عبرت نکند، نقش بود بر دیوار

حق ماندنی است و باطل رفتنی

ممکن است کسی بگوید: درست است که در موارد فراوان در هر زمان و مکانی این فریاد رسی ها و دستگیری ها مشاهده شده اما از کجا بدانیم که دست باطل در کار نیست؟

قرآن برای مشخص نمودن حق از باطل، معیارها و ملاک هایی را ارائه نموده که از این طریق می توان به آسانی، حق را از باطل جدا نمود در برخی از آیات می فرماید: باطل رفتنی است و آنچه برای همیشه و استوار برقرار می ماند، حق است.

«وَ قُلْ جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ کانَ زَهُوقاً»، ⁽¹⁾«بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَی الْباطِلِ فَیَدْمَغُهُ» ⁽²⁾

و در سوره رعد برای شناخت حق و باطل مثال واضحتری زده شده است می فرماید: «أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَتْ أَوْدِیَةٌ بِقَدَرِها فَاحْتَمَلَ السَّیْلُ زَبَداً رابِیاً وَ مِمَّا یُوقِدُونَ عَلَیْهِ فِی النَّارِ ابْتِغاءَ حِلْیَةٍ أَوْ مَتاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ کَذلِکَ یَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَ الْباطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَیَذْهَبُ جُفاءً وَ أَمَّا ما یَنْفَعُ النَّاسَ فَیَمْکُثُ فِی اْلأَرْضِ کَذلِکَ یَضْرِبُ اللَّهُ اْلأَمْثالَ». ⁽³⁾

از این آیات مشخص می شود که باطل جلوه ای می کند و بلکه جولانی می دهد اما دوام و ثبات ندارد بر خلاف حق که ریشه های آن در زمینه دل ها و فطرت های بشری قرار دارد و شاخه های آن متصل به آسمان اندیشه و عقول انسان ها است. مثل معروفی است که می گوید: للباطل جولة و للحق دولة، باطل یک خود نمائی و جولانی می دهد و سپس مضمحل می شود اما دولت، و دوام، مختص به حق و حقیقت است.

بنابر این مشاهده می کنیم که ندای توحید از پیدایش بشر تا حال برقرار است و ندای انبیاء همچون ابراهیم و موسی و عیسی و... استمرار دارد و قرآن و آیات محکم و متقن آن همچون زمان نزول تا حال جلوه گر است و عقول بشری را به خود جذب نموده است، امّا در کنار مکتب توحید و دعوت انبیاء عظام و قرآن مجید صدها مکتب و شعار و نوشته آمد و جولانی داد و برای همیشه به دست نسیان سپرده شد، به طوری که از آنها در تاریخ علوم هم اثری نیست و همین تفاوت کاملًا حق را از باطل جدا می سازد.

مسئله توسّل به ذوات مقدسه ائمه و نیز در عصر غیبت به وجود حضرت مهدی علیه السلام به یکی دو واقعه منحصر نیست تا احتمال اتفاق و تصادف دهیم و نیز به یک زمان خاص و محدودی منحصر نیست که گفته شود چرا امروز از آن خبری نیست بلکه در طول زمان و در اماکن متعدد و فراوان در خلوت و جلوت در شهر و بیابان دست استغاثه بسوی حضرت مهدی دراز شده و آن بزرگوار با رأفت و عطوفت تمام دست آن ها را گرفته و از منجلاب و خطر رهانیده و گاهی دستگیری حضرت به قدری مشهور شده- مثل حکایت محمد بن عیسی در بحرین و شفا یافتن اسماعیل هرقلی- که نه فقط مردم متوجه شدند بلکه حاکمان وقت هم یقین کردند که در پشت پرده غیبت، امام و حجت الهی هست و می تواند بر اساس ولایتی که خداوند به او داده کارهای مهمی انجام دهد. آیا با چنین نشانه ها و آثار واضحی می توان در وجود آن امام بزرگوار و حقانیت او شک و تردید نمود؟!

ساحران به موسی ایمان آوردند

وقتی موسی و هارون به سوی فرعون و اطرافیانش آمدند و آنها را به سوی خدا دعوت کردند و موسی معجزه ای همچون عصا و ید بیضاء نشان داد آنها قبول نکردند و نسبت سحر و ساحری به آنها دادند جناب موسی فرمود: آیا شما حقّ را با سحر فرق نمی گذارید؟ و حال آن که ساحران هرگز پیروز نخواهند شد و چنانچه ساحری بخواهد خود را به عنوان رسول اللَّه معرفی کند و سپس سحر خود را به جای معجزه و نشانه الهی وانمود کند، قطعاً خداوند او را رسوا می کند و هرگز به مقصد نائل نخواهد شد. فرعون از

ساحران زمان دعوت به عمل آورد و در یک میدان مسابقه و مبارزه در مقابل موسی قرار گرفتند، موسی فرمود: هر چه می توانید، انجام دهید و چون از اعمال خود فارغ شدند جناب موسی قبل از انداختن عصا فرمود: آنچه شما آوردید سحر است و خداوند به زودی آن را باطل می سازد زیرا خداوند هرگز عمل مفسدان را اصلاح نمی کند.

«قالَ مُوسی ما جِئْتُمْ بِهِ السِّحْرُ إِنَّ اللَّهَ سَیُبْطِلُهُ إِنَّ اللَّهَ لا یُصْلِحُ عَمَلَ الْمُفْسِدِینَ* وَیُحِقُّ اللَّهُ الْحَقَّ بِکَلِماتِهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُجْرِمُونَ» ⁽¹⁾

آری باطل در قالب سحر در این میدان جولانی داد اما وقتی موسی عصا را انداخت و اژدهائی شد، تمام ساخته ها و بافته های ساحران را بلعید و ساحران وقتی این اثر وجودی را از آن اژدها دیدند فهمیدند که کار موسی سحر نیست و لذا با تمام وجود و از صمیم قلب در آن صحنه مبارزه به خدای موسی و هارون ایمان آوردند. غرض از نقل این مطلب همان جمله ای است که حضرت موسی فرمود: آنچه شما آوردید سحر است و باطل و خداوند به زودی آن را نابود می کند و هرگز خداوند متعال باطل را در صحنه مبارزه با حق پیروز نمی گرداند. نکته دیگر آن که اثر و آثار حقیقت وقتی ظاهر شد دیگر جای شک و تردید و تأمل نیست باید به آن ایمان آورد چنانکه ساحران به خدای موسی ایمان آوردند آن هم با دیدن یک معجزه و اژدها شدن عصای ایشان. نتیجه ای که از این بحث قرآنی گرفته می شود این است که صاحبان ایمان در اطراف و اکناف جهان استغاثه می کنند به فردی به عنوان (ولی اللَّه، حجة اللَّه، امام زمان، سفیر الهی، باب اللَّه) وهرگز خداوند اجازه نمی دهد دست شیطانی و باطل در اینجا فعّال باشد، با توجه به اینکه این ظهور کرامات از صدر اسلام تا حال حاضر برقرار و مستمّر است و بعبارت دیگر می گوییم:

آیا این همه کرامات و داد رسی ها که بعضی از آنها را می توان گفت که مافوق اژدها شدن عصای موسی بوده آن هم به طور مکرّر چنین آثاری از وجود مقدس بقیة اللَّه اعظم ظهور و بروز کرده آیا می توان در وجود مقدس او و نیز دادرسی و عنایت ایشان نسبت به مضطرین و گرفتارها تشکیک نمود؟!

حکایت اسماعیل هرقلی

توجه شما را به یک واقعه ای که برای بزرگان و علماء به اثبات رسیده و حتی مردم بغداد و حله و سامرا متوجه شدند و حاکمان وقت نیز این معجزه را از امام عصر ارواحنا فداه به وضوح دریافتند و پی به حقانیت مذهب تشیع و وجود امام عصر و مهدی موعود در پشت پرده غیبت بردند، جلب می نمایم این حکایت را از کتاب نجم الثاقب ⁽¹⁾تألیف عالم ربانی آقای میرزا حسین نوری نقل می کنیم منتهی با عبارتی که برای مردم امروز ما آشناتر باشد و الّا مطلب و اصل واقعه تغییر نخواهد کرد.

عالم فاضل علی بن عیسی اربلی در کتاب خود بنام کشف الغّمه می نویسد: گروهی از دوستان مورد اعتماد حکایتی را نقل نمودند که در حلّه، شخصی به نام اسماعیل هرقلی ⁽²⁾بود که در زمان ما فوت کرد و من او را ندیدم اما پسرش (شمس الدین) ⁽³⁾برای من حکایت کرد که در سنین جوانی پدرم توثه ای ⁽⁴⁾که به مقدار یک مشت بود در ران چپش بیرون آمد و در فصل بهار می ترکید و از آن خون و چرک بیرون می آمد و درد و رنج آن پدرم را از هر کاری باز می داشت به حلّه رفت و خدمت سید بن طاوس ⁽⁵⁾رسید و ناراحتی خود را به ایشان گفت، سید جراحّان حلّه را حاضر نمود ولی همه گفتند: توثه بالای رگ اکحل قرار گرفته و چنانچه توثه را ببریم رگ اکحل بریده می شود و زنده نخواهد ماند و خلاصه علاج آن که فقط بریدن آن است با خطر زیادی مواجه است.

سید به اسماعیل گفت من قصد بغداد دارم همراه من بیا شاید اطباء بغداد که تواناترند کاری بکنند ولی متأسفانه اطباء بغداد نیز همان را گفتند که جراحان حلّه گفته بودند.

اسماعیل دلگیر شد، سید بن طاووس به عنوان دلداری به او گفت: نمازت با وجود این خون صحیح است و صبر کردن در مقابل این درد و رنج اجر و ثواب خواهد داشت.

اسماعیل گفت: حال که چنین است من به سامرا می روم و دست توسّل به دامن ائمه هدی می زنم ⁽¹⁾سپس به سامرا می رود بعد از زیارت امام علی النقی و امام حسن عسکری علیهما السلام، به سرداب می رود و شب را در آنجا با استغاثه به صاحب الأمر مشغول بوده و می گوید: صبح به طرف دجله رفتم جامه خود را شستم و غسل زیارت کردم و ابریقی که داشتم پر از آب کردم و مجدداً متوجه حرم مطهر شدم هنوز به شهر و قلعه نرسیده بودم که دیدم چهار سوار می آیند فکر کردم از شرفاء اطراف سامرا می باشند وقتی جلو آمدند دیدم دو نفر جوان که یکی از آن ها تازه موی به صورتش روئیده بود و نیز یک پیر مرد بسیار پاکیزه و تمیز که نیزه ای به دست داشت و چهارمی شمشیری حمایل کرده و روی آن لباسی که معروف بود به (فرجی) پوشیده است وتحت الحنک انداخته ⁽²⁾و نیزه ای در دست دارد پیر مرد طرف راست و آن دو جوان طرف چپ آن فرجی پوش قرار گرفته اند فرجی پوش به من فرمود: فردا روانه می شوی؟ گفتم: بلی، گفت: جلو بیا تا ببینم چه چیز تو را آزار می دهد؟ با خود گفتم: من شستشو کرده ام و از سوی دیگر عرب بادیه نشین احتراز از نجاست ندارد و لباس من هنوزتر است لذا تمایل به جلو رفتن نداشتم اما ایشان خودش خم شد و مرا به طرف خود کشید و دست بر آن جراحت نهاد و فشرد به طوری که بدرد آمد در همین حال آن پیرمرد به من گفت: افْلَحتَ یا اسماعیلُ یعنی رستگار شدی.

من گفتم: افْلَحْتُم، یعنی رستگار باشید ولی تعجب کردم که نام من را از کجا می دانند مجدّداً آن پیرمرد به من فرمود: امام است امام، به سرعت جلو رفتم ران و رکابش را بوسیدم امام حرکت کرد من نیز با جزع و فزع به دنبال رکاب او در حرکت بودم به من فرمود: برگرد عرض کردم از شما جدا نمی شوم باز فرمود: برگرد که مصلحت تو در

برگشتن است من نیز گفتم: از شما جدا نمی شوم، آن پیرمرد گفت: اسماعیل شرم نمی کنی، امام دو مرتبه به تو می فرماید برگرد و تو بر نمی گردی؟! من ایستادم، چند قدم که از من دور شدند، حضرت روی به من کرد و فرمود: چون به بغداد رسیدی، مستنصر ⁽¹⁾تو را می طلبد و به تو عطائی خواهد کرد از او قبول نکن و به فرزندم (رضی) ⁽²⁾بگو: تو را به علی بن عرض معرفی کند و من به او سفارش می کنم که هر چه بخواهی به تو بدهد.

من در همان مکان ایستادم تا از نظر من غائب شدند، ساعتی با حال تأسف در آنجا نشستم و سپس به سمت شهر و حرم عسکریین روانه شدم چون مردم من را مضطرب و متغیّر دیدند گفتند: مشکل داری؟ گفتم: نه، با کسی نزاع کردی؟ گفتم: نه، شما به من بگوئید: این سواران را که از اینجا گذشتند دیدید؟

گفتند: ایشان از شرفا می باشند گفتم: نه، بلکه یکی از آنها امام عصر عجل اللَّه فرجه الشریف بود پرسیدند: آن شیخ و پیرمرد و یا صاحب لباس فرجی گفتم: صاحب فرجی گفتند زخمت را به او گفتی؟ حکایت را نقل کردم، لباس من را بالا زدند و ران من را دیدند که اثری از زخم باقی نمانده بود مردم ازدحام کردند و پیراهن من را پاره پاره کرده خبر به (ناظر بین النهرین) ⁽³⁾رسید و آمد از نزدیک بررسی کرد و رفت و واقعه را به بغداد گزارش داد من شب را در سامرا ماندم، صبح حرکت کردم، چون به بغداد رسیدم دیدم جمعیّت کثیری در انتظار من هستند و هر کس وارد می شود اسم او را می پرسند و چون من را شناختند مجدداً پیراهن من را پاره پاره کردند و به عنوان تبرک بردند و بالاخره سید بن طاووس با گروهی رسیدند و من را از دست مردم خلاص نمودند.

سید فرمود: تو شفا یافتی؟ عرض کردم: بلی، ران من را دید، چون زخم را قبلًا دیده بود و از آن اثری ندید ساعتی از خود بیخود شد، چون به حال عادی برگشت فرمود: خبر

تو به وزیر رسیده و از من خواسته که نزد او برویم، رفتند، سید فرمود: این مرد، برادر من و از بهترین اصحاب من می باشد، وزیر گفت: قصه را برایم نقل کن چون قصه را نقل نمودم، وزیر به دنبال اطباء فرستاد چون حاضر شدند، به آنها گفت: شما زخم این مرد را دیده بودید؟ گفتند: بلی پرسید که دوای آن چیست؟ همه گفتند علاج آن منحصر است در بریدن آن زخم ولی زنده ماندن او بعید است پرسید: اگر نمیرد تا چه مدتی آن زخم خوب می شود؟ گفتند: اقلًا دو ماه آن جراحت باقی میماند و جای آن هرگز موی نخواهد روئید، باز پرسید: شما چند روز است که او را ندیدید، گفتند: با امروز ده روز است.

وزیر ران را برهنه کرد و به اطباء نشان داد دیدند با ران دیگر اصلًا تفاوتی ندارد.

یکی از اطباء که نصرانی بود فریاد برآورد و گفت: (وَاللَّهِ هذا مِنْ عَمَلِ الْمَسیحِ) یعنی به خدا قسم که این از معجزات حضرت مسیح است.

خبر به خلیفه رسید وزیر من را به نزد او برد، مستنصر گفت: قصه را بیان کن، چون نقل کردم دستور داد کیسه ای که در آن هزار دینار بود به من بدهند و گفت: این را بگیر و مصرف کن، گفتم: دانه ای از آن ها را قبول نمی کنم خلیفه گفت از چه کسی می ترسی؟

گفتم از آن کسی که من را شفا بخشیده زیرا به من فرمود از ابو جعفر چیزی قبول نکنی، خلیفه ناراحت شد و گریست. ⁽¹⁾

صاحب کتاب کشف الغمّة از پسر اسماعیل هرقلی نقل می کند که پدرم هر سال به سامرا می رفت تا شاید یکبار دیگر چهره زیبای امام خود را ببیند و این عمل چهل بار تکرار شد اما شرف زیارت دست نداد.

بعد از این که شیخ حرّ عاملی که یکی از علما و محدثین بزرگ جهان تشیّع است حکایت اسماعیل هرقلی را نقل می کند، می نویسد مانند این جریان در زمان ما و نیز در گذشته از آن حضرت به طور متواتر و قطعی برای ما واصل گردیده است. ⁽²⁾

کرامتی از امام زمان علیه السلام در عصر حاضر

اگر شیخ حرّ عاملی آن مرد بزرگ می نویسد: اینگونه کرامات و معجزات در زمان ما و گذشته بطور متواتر نقل شده این حقیر نویسنده کتاب حکایتی را که حاکی از لطف و عنایت بارز حضرت بقیه اللَّه اعظم است و برای همسر عالم فاضل و موثق جناب حاج آقای متقی همدانی واقع شد ⁽¹⁾و حکایت با واسطه برای من نقل شد اما خوشبختانه از جناب حاج آقای متقی وقت گرفتیم و بعد از نماز مغرب و عشا با دو دوست عزیزم جناب آقای شاکری و جناب آقای قاسمی و به همراه خانواده ها به منزل ایشان رفتیم و حکایت را به طور مستقیم و شفاهی خودشان برای ما نقل نمود.

اما چون آیت اللَّه صافی از ایشان درخواست نموده که اصل واقعه را برای ایشان بنویسد ⁽²⁾بهتر این است که ما نیز به عین نوشته حاج آقای متقی بسنده کنیم عین متن آن را در اینجا نقل می کنیم: بعد از حمد و صلوات و سلام بر اهل بیت پاک می نویسد: مناسب دیدم توسلی را که به حضرت بقیة اللَّه فی الارضین حجة ابن الحسن العسکری نموده و توجهی که آن جناب فرمودند ذکر نمایم چون موضوع کتاب در اثبات وجود آن حضرت است از طریق معجزات و خرق عادات.

روز دوشنبه هجدهم ماه صفر از سال هزار و سیصد و نود و هفت امر مهمّی پیش آمد که سخت مرا و صدها نفر دیگر را نگران نمود یعنی همسر اینجانب (محمد متقی همدانی) در اثر غم و اندوه و گریه و زاری دو سال که از داغ دو جوان خود که در یک لحظه در کوه های شمیران جان سپردند در این روز مبتلا به سکته ناقص شدند. البته طبق دستور دکترها مشغول به معالجه و مداوا شدیم ولی نتیجه ای به دست نیامد. تا شب جمعه بیست و دوم ماه صفر یعنی چهار روز بعداز حادثه سکته شب جمعه تقریباً ساعت یازده

رفتم در غرفه خود استراحت کنم. پس از تلاوت چند آیه از کلام اللَّه و خواندن دعائی مختصر از دعاهای شب جمعه، از خداوند تعالی خواستم که امام زمان حجة ابن الحسن- صلوات اللَّه علیه و علی آبائه المعصومین- را مأذون فرماید که به داد ما برسد و جهت اینکه متوسل به آن بزرگوار شدم و از خداوند- تبارک وتعالی مستقیماً حاجت خود را نخواستم این بود که تقریباً از یک ماه قبل از این حادثه دختر کوچکم فاطمه از من خواهش می کرد که من قصه ها و داستان های کسانی که مورد عنایت حضرت بقیة اللَّه- روحی وارواح العالمین له الفداء- قرار گرفته و مشمول عواطف و احسان آن مولا شده اند را برای او بخوانم من هم خواهش این دختر ده ساله را پذیرفتم و کتاب نجم الثاقب حاجی نوری را برای او خواندم.

در ضمن من هم به این فکر افتادم که مانند صدها نفر دیگر چرا متوسل به حجت منتظر امام ثانی عشر علیه السلام- نشوم لذا همانطور که در بالا تذکر دادم در حدود ساعت یازده شب به آن بزرگوار متوسل شدم و با دلی پراز اندوه و چشمی گریان به خواب رفتم، ساعت چهار بعد از نیمه شب جمعه طبق معمول بیدار شدم، ناگاه احساس کردم از اطاق پائین ⁽¹⁾که مریض سکته کرده ما آنجا بود صدای همهمه می آید سر و صدا قدری بیشتر شد سپس ساکت شدند. اذان صبح به قصد وضو پایین آمدم ناگهان دیدم صبیه بزرگم که معمولًا در این وقت در خواب بود بیدار و غرق در نشاط و سرور است تا چشمش به من افتاد گفت: آقا مژده بده؟ گفتم: چه خبر است؟ من گمان کردم خواهرم یا برادرم از همدان آمده اند.

گفت: بشارت، مادرم را شفا دادند. گفتم: کی شفا داد؟ گفت: مادرم چهار ساعت بعداز نیمه شب با صدای بلند و شتاب و اضطراب ما را بیدار کرد چون برای مراقبت مریض دختر و برادرش حاج مهدی و خواهر زاده اش مهندس غفاری که این دو نفر اخیراً از تهران آمده بودند تا زن بیمار را برای معالجه به تهران ببرند ناگهان داد و فریاد زن بیمار که می گفت: بر خیزید آقا را بدرقه کنید برخیزید آقا را بدرقه کنید. می بیند که تا این ها از خواب برخیزند آقا رفته، خودش که چهار روز بود نمی توانست حرکت کند از

جای برخواست دنبال آقا تا دم در حیاط می رود.

دخترش که مراقب حال مادر بود در اثر سر و صدای مادر که آقا را بدرقه کنید بیدار شده بود دنبال مادر تا دم در حیاط می رود تا ببیند که مادرش کجا می رود، دم در حیاط مریض به خود می آید ولی نمی تواند باور کند که خودش تا اینجا آمده از دخترش زهرا می پرسد که زهرا من خواب می بینم یا بیدارم؟

دخترش پاسخ می دهد که مادر جان تو را شفا دادند. آقا کجا بود که می گفتی آقا را بدرقه کنید ما کسی را ندیدیم. مادر می گوید: آقای بزرگواری در لباس اهل علم، سید عالی قدری که نه جوان و نه پیر به بالین من آمد گفت: برخیزید خدا تو را شفا داد.

گفتم: نمی توانم برخیزم. با لحنی تندتر فرمود: شفا یافتی برخیز. من از مهابت آن بزرگوار برخاستم، فرمود: تو شفا یافتی دیگر دوا نخور و گریه هم مکن.

چون خواست از اتاق بیرون رود من شما را بیدار کردم که او را بدرقه کنید. ولی دیدم شما دیر جنبیدید خودم از جا برخاستم و دنبال آقا رفتم.

بحمد اللَّه تعالی پس از این توجه و عنایت، حال مریض فوراً بهبود یافت و چشم راستش که در اثر سکته غبار آورده بود برطرف شد. پس از چهار روز که میل به غذا نداشت تقاضای غذا کرد. لیوان شیری به او دادند و در اثر فرمان آن حضرت که گریه مکن، غم و اندوه از دلش بر طرف شد و ضمناً خانم مذکوره از پنج سال قبل رماتیسم داشت از لطف حضرت علیه السلام شفا یافت با آنکه اطباء نتوانسته بودند معالجه کنند.

ناگفته نماند که در ایام فاطمیّه در منزل، مجلسی بعنوان شکرانه این نعمت عظمی منعقد کردیم. موضوع را به آقای دکتر دانشور یکی از دکترهای معالج وی توضیح دادم.

دکتر اظهار فرمود: آن مرض سکته که من دیدم از راه عادی قابل معالجه نبود مگر آنکه از طریق خرق عادات و اعجاز شفا یابد. الحمد للَّه رب العالمین و صلی اللَّه علی محمد وآله المعصومین لا سیما امام العصر و ناموس الدهر، قطب دایره امکان سرور و سالار انس و جان، صاحب زمین و زمان، مالک رقاب جهانیان، حجة بن الحسن العسکری- صلوات اللَّه و سلامه علیه وعلی آبائه المعصومین الی قیام یوم الدین- ابن محمد تقی متقی همدانی.

نامه ای از آیت اللَّه حائری رحمه الله

بعد از براهین و ادلّه ای که برای اثبات وجود حجت خدا در هر عصر و زمانی از دیدگاه عقل و نقل و نیز اثبات وجود مقدس حضرت مهدی علیه السلام که حجّت خدا در عصر حاضر می باشد مطرح گردید مناسب دیده شد که در این مقام نامه ای که حضرت آیت اللَّه شیخ مرتضی حائری آن فقیه و دانشمند بزرگوار و نقاّد مباحث علمی و دارای سجایا و خلقیّات والای انسانی که از حیث علم و عمل مورد قبول عام و خاص بود در رابطه با اثبات حجت خدا در هر عصر و زمانی به ستاد برگزاری جشن های میلاد حضرت مهدی علیه السلام فرستاده که با وجود اختصار به دلیل زیبایی در این زمینه اشاره فرمودند نقل کنیم تا علاقه مندان از آن استفاده نمایند البته جای نقل این نامه در گفتار اوّل و یا دوم بود که بحث پیرامون اثبات حجت خدا بود از طریق عقل و نقل ولی اکنون که با ادلّه اثبات وجود حجت الهی از طرق مختلفه آشنا شدید خوب است در این نامه دقت به عمل آید که راه تازه ای را در این راستا گشوده است گرچه متن نامه برای توده مردم قابل فهم نیست امّا صلاح دیده شد که عین نامه ای که از آیت اللَّه شیخ مرتضی حائری در رابطه با اثبات حجت خدا به ستاد برگزاری جشن های میلاد امام عصر ارسال گردیده نقل نماییم و آن چنین است:

مقام محترم ستاد برگزاری جشن های میلاد حضرت خلیفة اللَّه حجة بن الحسن المهدی- صلوات اللَّه علیه وعلی جده وآبائه الطاهرین-.

پس از اهداء سلام و تحیّات اینجانب به واسطه دنباله کسالت قلب و اعصاب از قسمت زیادی از وظائف، برکنارم و لذا از نوشتن مقاله مفصلی که تا حد تشخیص نالایق خودم تناسبی با مقام معظم ولی اللَّه اعظم و مولای مکرّم داشته باشد معذرت می طلبم ولی برای این که تا حدّ خیلی پایینی قیام به وظیفه نوکری نموده باشم چند کلمه راجع به این موضوع ارجمند می نویسم بعونه تعالی وتوفیقه.

غیر از هزارها دلیل که از امناء وحی رسیده و از تورات گرفته تا امام یازدهم بیان فرموده و همه بشارت به وجود مبارک او داده اند. و غیر از عدّه زیادی که پیش از غیبت و در غیبت صغری و غیبت کبری خدمتش رسیده اند که تنها در کتاب نجم الثاقب صد