مشخصات کتاب

چلچراغ حسینی حدیث بیداری

«پیرامون امر به معروف و نهی از منکر»

محمد عابدی میانجی

نام کتاب: حدیث بیداری

مولف: محمد عابدی میانجی

ویراستار: اشرف آشوری

ناشر: نورالسجاد

صفحه آرا: مهدی عابدی

نوبت چاپ: اول - زمستان 1381

چاپخانه: شریعت

شمارگان: 5000

قیمت: 300 تومان

رده بندی کنگره : BP۴۱/۴/ر۸۵چ ۸

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۳

به سفارش: ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر و پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر

اشاره

فهرست

طلیعه

دو اصل در قانون اساسی··· 8

از کلام روح الله··· 9

مقدمه (معروف و منکر در آیینه مطهر)··· 11

1.امر به معروف و نهی از منکر از نگاه امام حسین علیه السلام

اهمیت و ارزش امر به معروف و نهی از منکر

دوست داشتن معروف، بیزاری از منکر··· 17

نهی از بدی، ملاک دوستی.··· 19

ارزش احیاگری دینی··· 21

مبانی امر به معروف و نهی از منکر

ترس از خدا··· 24

احساس مسئولیت همگانی··· 26

عقل اولیا؛ مجرای امر و نهی الهی··· 29

آثار امر به معروف و نهی از منکر

اصلاحگری··· 32

هدایت··· 35

برپایی فرایض··· 36

پیش تازان

نظام امامت، مسئول نهی از منکر··· 39

عالمان و نخبگان··· 41

ترک نهی از منکر، موانع، آثار و ...

ترس و طمع··· 44

بی معنا شدن زندگی··· 48

همسانی با گناهکار··· 50

نخبگان و غفلت از وظیفه··· 52

سنت الهی، لعن تارکان··· 55

خواری عزیزان··· 57

شرایط و بایسته ها

مرز امر و نهی پذیری··· 59

عامل نهی ناپذیری··· 61

اثر ناپذیری··· 63

2.نمونه هایی از گفتار و کردار امام حسین علیه السلام

مرحله قلبی

ابراز نفرت قلبی··· 66

مرحله زبانی و شیوه ها

اعتراض مستدل و هشدار کتبی··· 68

نهی همراه با بیان دلیل··· 70

توجه به عامل درونی··· 72

ارائه جایگزین··· 75

شناساندن اثر گناه··· 76

ایجاد تقابل بین فرد و وجدان··· 78

مرحله عملی

نهی صریح··· 80

رعایت حق مردم··· 81

رأفت، خشکاندن ریشه گناه··· 83

افشاگری··· 85

تهدید··· 88

در برابر آمران و ناهیان

وظیفه حمایت··· 90

همراهی آمران و ناهیان··· 92

اعتراض به قتل آمران و ناهیان··· 94

ترک امر و نهی

جایگاه مصلحت در ترک امر و نهی··· 95

موقعیت شناسی··· 97

فرصت شناسی ··· 98

امر و نهی در عرصه های مختلف

نهی از منکر در صحنه نبرد··· 101

نهی از منکر در کودکی··· 103

فهرست منابع ··· 104

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

اصل هشتم

در جمهوری اسلامی ایران، دعوت به خیر،امر به معروف و نهی از منکر وظیفه ای است همگانی و متقابل بر عهده مردم نسبت به یکدیگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت. شرایط و حدود و کیفیت آنرا قانون معین می کند.«و المُؤْمِنُونَ والمُؤمِناتُ بَعضُهُمْ أَولِیاءُ بَعضٍ یَأمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ و یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ.»

از کلام روح اللّه

اگر یک ملتی بخواهد مقاومت کند برای یک حرف حقّی، باید از تاریخ استفاده کند، ازتاریخ اسلام استفاده کند، ببیند که در تاریخ اسلام چه گذشته و اینکه گذشته سرمشق است از برای ما... حضرت ابی عبدالله علیه السلام نهضت کرد و قیام کرد با

عدد کم در مقابل این، برای اینکه گفتند، تکلیف من این است که استنکار کنم، نهی از منکر کنم، اگر یک حاکم ظالمی بر مردم مسلط شد، علمای ملت، دانشمندان ملت باید استنکار کنند، باید نهی از منکر کنند، در عین حالی که می دانست، یعنی به حسب قواعد هم معلوم بود... که یک عده کمی که آن وقتی که همراه ایشان همه با هم بودند، می گویند چهارهزار نفر بودند، لکن شب آنها رفتند. یک عده بسیار کم هفتاد، هشتاد نفری... ماندند در عین حال او تکلیف می دید برای خودش که باید او با این قدرت مقاومت کند و کشته شود تا به هم بخورد این اوضاع، تا رسوا بکند این قدرت را با فداکاری خودش. ⁽¹⁾

اهمیت امر به معروف و نهی از منکر در آیینه مطهر

حسین علیه السلام شهید راه امر به معروف و...

حسین بن علی علیهماالسلام در راه امر به معروف و نهی از منکر، یعنی در راه اساسی ترین اصلی که ضامن بقاء اجتماع اسلامی است، کشته شد: در راه آن اصلی که اگر نباشد، دنبالش متلاشی شدن است.

معنای معروف و منکر

امر به معروف و نهی از منکر یعنی چه؟ اسلام از باب اینکه نخواسته موضوع امر به معروف و نهی از منکر را به امور معین مثل عبادات، معاملات، و... محدود کند، کلمه عام آورده است. معروف یعنی هر کار خیر و نیکی. نقطه مقابلش هر کار زشتی.

نگفت شرک یا فسق یا غیبت یا... بلکه گفت: منکر؛ هرچه که زشت و پلید است.

یک نمونه از گستره امر به معروف و ...

حدود بیست و پنج سال پیش چقدر نام حسین بن علی و

علی بن ابی طالب را آنها که نمی بردند، می بردند! همین که نجات پیدا کردند، گفتند ما بابک خرم دین داشتیم، اَلْمُقَنَّع داشتیم، وقتی خطری این ملت را تهدید می کند، بابک خرم دین کدام جهنّم درّه است؟ به جنگ حسین بن علی می آیند،

قهرمان در مقابل او درست می کنند، خجالت نمی کشند، به جای اینکه افتخار کند اسم پسرش را حسین بگذارد، بابک و مازیار و جمشید و فرشید می گذارد.

به خدا تمام اینها مبارزه با اسلام است، میراندن اسلام است، شعارهای دین را زنده نگهدارید. یکی از شعارهای دین اسمهاست. یک درجه امر به معروف و نهی از منکر این است که مردم! بر فرزندانتان اسمهای اسلامی بگذارید (این امر به معروف است) مبارزه کنید با اسمهای غیر اسلامی (این نهی از منکر است) برای مؤسساتتان نام اسلامی بگذارید. نامهای اسلامی را زنده نگهدارید کُنْتم خیرَ اُمَّةٍ اُخرِجت للناسِ تَأمرونَ بالمعروفِ و تَنهونَ عَنِ الْمُنکَرِ ... تا حالا که امر به

معروف و نهی از منکرهای ما در اطراف دگمه لباس و بند کفش مردم بوده است! ما اصلاً معروف چه می شناسیم که چیست؟ منکر چه می شناسیم که چیست؟⁽¹⁾

مراحل امر به معروف و نهی از منکر

مرحله قلبی: خود مراحلی دارد. یکی از مراحلش این است که تنفّر و انزجار داشته باشد، یعنی باید ریشه ای در روح و قلب و ضمیرش داشته باشد. و در مرحله بعد گفته اند اولین درجه و مرتبه نهی از منکر هَجر و اِعراض است. این در موردی است

که و عمل شما در جلوگیری از کار بد او تأثیر داشته باشد و الا مواردی هم هست که کسی از اینکه شما با او قطع رابطه کنید، استقبال می کند تا آزادتر دنبال کارهای زشت برود، در اینجا قطع رابطه شما با او نه تنها اثر تنبیهی ندارد، بلکه اثر تشویقی نیز دارد.

درجه دوم: مرحله زبان است، مرحله پند و نصیحت و ارشاد است. یعنی چه بسا! آن

بیماری که دچار منکری هست و عمل زشتی را مرتکب می شود، به خاطر جهالت و نادانی او است... احتیاج به هادی و راهنما و معلم دارد... که با او تماس بگیرد، با

کمال مهربانی با او صحبت کند، موضوع را با او در میان بگذارد، معایب و مفاسد را برای او تشریع کند تا آگاه شود و بازگردد... (اگر) ما می توانیم با منطقی روشنگر او را به ترک آن عمل قانع کنیم بر ما واجب است که با چنین منطقی با آن شخص تماس بگیریم.

مرحله سوم، مرحله عمل است، معنای وارد عمل شدن تنها زور گفتن نیست، کتک زدن و مجروح کردن نیست، انسان نباید چنان کند که در همه موارد، سختگیری و خشونت است.

درشتی و نرمی به هم در به است

چه رگزن که جراح و مرهم نِه است

اقسام مستقیم و غیرمستقیم

هر یک از امر به معروف لفظی و عملی به دو طریق است: مستقیم و غیرمستقیم. گاهی مستقیم وارد می شوید حرف را مستقیم می زنید... یک وقت هم به طور غیرمستقیم به او تفهیم می کنید که البته مؤثرتر و مفیدتر است.⁽¹⁾

1.امر به معروف و نهی از منکر از نگاه امام حسین علیه السلام

اشاره

اهمیت و ارزش مبانی آثار پیشتازان

ترک نهی از منکر، موانع،آثار و...

شرایط و بایسته ها

لَکُمْ فِیَّ اُسْوَةٌ ⁽¹⁾من الگوی شما هستم

1.دوست داشتن معروف، بیزاری از منکر

اشاره

قال الحُسَین علیه السلام:

اَللّهُمَّ اِنّی اُحِبُّ المَعرُوفَ و اُنْکِرُ المُنکَرَ.⁽¹⁾

امام حسین علیه السلام فرمود:

خدایا من معروف را دوست دارم و از منکر بیزارم.

بر ساحل حدیث

جاذبه معروفها، موجب روی آوردن فطرتهای پاک به آن است.

همان گونه که مبغوض بودن منکرها عامل فطری دوری از آن می باشد. از این رو یکی از راههای شناخت ارزشها، این است که فطرت پاک انسانی به آن متمایل باشد و بر عکس ضدارزش آن است که روحِ بی غبار آن را پس بزند.

این حدیث:

1- در مقام بهادادن به معروف و نمایاندن منفور بودن منکر است.

2 - بر این مطلب تأکید می کند که خوبی و بدی ملاکی دورنی برای شناخته شدن دارند و آن دوست داشتن و نداشتن وهماهنگی با فطرت سالم است.

3 - امام با اعلام اینکه «معروف را دوست دارد و از منکر بیزار

است،» در پی تقویت رویکرد به معروف و بیزاری از منکر است و این عمل نوعی سیاست حمایتی در عرصه تبلیغی از معروفهاست؛

همان طور که نوعی سیاست تضعیف سازی منکرها در همان عرصه به شمار می رود. در سخن دیگری از امام حسین(علیه السّلام) می توان درستی این تحلیل را یافت. آن حضرت از امام علی(علیه السّلام) درباره زندگی رسول خدا پرسید، امام فرمود: «آنچه را نیکو بود، تحسین

و تقویت می کرد و آنچه را ناپسند بود، تقبیح و تحقیر می کرد.»

در توضیح باید گفت: در برخورد با معضلات و گناهان و یا

خوبیها و زیباییها دو کار (برخورد با شخص یا موضوع) می توان

انجام داد امام حسین(علیه السّلام) با تایید یاتخریب موضوع مورد نظر، مردم را به آن متمایل یا از آن رویگردان می کرد. این گونه احادیث

نشان می دهند که ائمه نسبت به ترویج معروفها و تضعیف

منکرها، سیاست و سیره روشنی داشتند.

سیره عملی امام حسین(علیه السّلام) نیز بر همین پایه استوار بود و آن

حضرت با تقبیح گناهان می کوشید طبع انسانها را از منکرات دور سازد. ⁽¹⁾

2.نهی از بدی، ملاک دوستی

اشاره

قال الحُسَین علیه السلام:

مَنْ اَحَبَّکَ نَهَاکَ و مَن اَبْغَضَکَ اَغْراکَ.⁽²⁾

امام حسین علیه السلام فرمود:

کسی که دوستت بدارد، تو را (از کار زشت) نهی می کند

و آنکه که تو را دشمن بدارد، به آن ترغیب می کند.

بر ساحل حدیث

انسان به دلیل احساس مسئولیت می کوشد دیگران را از

آسیب حفظ کند، در توضیح این رویکرد باید گفت: هر چه

درجه علایق بیشتر باشد، احساس و ابراز مسئولیت در قالبهای مختلف (نصیحت، خیرخواهی، دعوت به خیر، امر به معروف، نهی از منکر) شدیدتر خواهد شد و هر گاه احساس پیوند

نباشد، احساس مسئولیت نیز وجود نخواهد داشت. پس میزان ابراز مسئولیت، در ارتباط مستقیم با احساس پیوند و علاقه است.

امام حسین علیه السلام نشان می دهد امر و نهی اشخاص، به مانندابزار سنجش است و میزان پیوستگی و احساس مسئولیت آنان را نشان می دهد، بر این اساس:

1 - باید به کسی که ما را از ناپاکی نهی و به پاکی امر می کند،به چشم دوستی نگاه کنیم که بر پایه احساس مسئولیت درپی کمک به ماست.

2 - کسانی که در برابر آسیبها و پلیدیها هیچ عکس العملی نشان نمی دهند، در واقع احساس پیوستگی با ما ندارند از این رو نسبت به وضعیت ما حساس نیستند.

3.ارزش احیاگری دینی

اشاره

قال الحُسَین علیه السلام:

بل اِنْقاذُ هذَا الْمِسکینِ المُؤْمِنِ مِنْ یَدِ هَذَا

النّاصِبِ اِنَّ اللّهَ تَعالی یَقُولُ «وَ مَنْ اَحْیاها فَکَاَ نَّما

اَحْیَا النّاسَ جَمیعاً» ای وَ مَنْ اَحْیاها وَ اَرْشَدَها مِنْ

کُفرٍ اِلی ایمانٍ فَکَاَنَّما اَحْیَا النّاسَ جَمیعاً مِن قَبْلِ

اَن یَقْتُلَهُم بِسُیُوفِ الْحَدیدِ.

امام حسین علیه السلام از شخصی پرسید کدام کار نزد تو محبوبتر است؛

نجات ناتوانی از دست مردی که می خواهد او را بکشد یا کمک رساندن به مؤمن ضعیفی از شیعیان ما در برابر دشمنی که می خواهداو راگمراه سازد؟ بعد خود حضرت فرمود:

بلکه نجاتِ این مؤمن درمانده از دست ناصبی محبوبتر است.

خدای تعالی می فرماید «و هر که نفسی را احیا کند گویا همه مردم را زنده کرده است.» یعنی، هر که آن را زنده نماید و از کفر به ایمان رهنمون شود، گویی همه مردم را از کشتار با

شمشیرهای آهنین زنده نگه داشته است.

بر ساحل حدیث

1 - دین به معنای مجموعه ای از برنامه های زندگی مطلوب

الهی است و ملاکهایی برای زندگی بهتر ارایه می کند که همان ارزشهاست.

باید بدانیم که در مقام ارتباط بین دین (ارزشهای دینی) و

انسان (ارزشهای انسان به عنوان انسان) دو حالت (همخوانی و ناهمخوان) است. در اموری که ارزشهای انسان (به عنوان انسان) با ارزشهای دینی همخوانی دارد، تقابل معنا ندارد؛ امادر اموری که ناهمخوانی وجود دارد به دلیل این که برتری انسان به دین والتزامش به آن (ارزشمداری) است، حفظ و احیای ارزشهای دین مقدم است.

2 - بر این اساس امر به معروف و نهی از منکر (یکی از

ابزارهای احیاگری) در مقام تعارض بین دین و دنیا مقدم

خواهد بود. شهید مطهری می نویسد:

امر به معروف و نهی از منکر یگانه اصلی است که ضامن

بقاء اسلام است، به اصطلاح علت مبقیه است، اصلاً اگر این اصل نباشد. ⁽¹⁾

3 - برخلاف کسانی که می گویند «ارزش انسان والاتر از

ایدئولوژی اوست، «ارزش انسان را نمی توان به خاطر دین

پایمال کرد» و «ارزشهای زاییده ایدئولوژی باطل اند»، این

حدیث اصالت را به دین و ارزشهای دینی می دهد.

4.ترس از خدا

اشاره

قال الحُسَین علیه السلام

اللّهُمَّ اِنّی اَسْاَلُکَ خَوْفَ اَهْلِ الْجَزَعِ حتّی

اَخافَکَ اَللّهُمَّ مَخافَةً یَحْجُزَنی عَنْ مَعاصیکَ وَ

حَتّی اَعْمَلَ بِطاعَتِکَ عَمَلاً اِسْتَحَقُّ بِهِ کِرامَتَکَ وَ

حَتّی اُناصِحُکَ فِی التَّوْبَةِ خَوْفاً لَکَ.

امام حسین علیه السلام چنین دعا کرد:

خدایا بیم ناله کنندگان را از تو می خواهم، تا از تو

بترسم؛ بیمی که مرا از نافرمانی ات باز دارد و از تو فرمان

برم، به گونه ای که شایسته کرامت تو شوم و از بیم تو،

پاک و صمیمی به سویت برگردم. ⁽¹⁾

بر ساحل حدیث

1 - امام حسین علیه السلام در این سخن نشان می دهد «ترس ازخدا» یکی از مبانی عمل به معروف و پرهیز از منکر است. امام خواهان ترسی است که او را از نافرمانی الهی باز دارد و این حقیقت نیز آشکار می کند که یکی از ابزارهای مهم برای دوری از گناه و رویکرد به خوبیها، ترس از خداست.

2 - بر این اساس، برای کاهش منکرات باید در پی ایجاد

روح خداترسی و خویشتن داری در مقابل خدا بود؛ موضوعی که با تحقق آن، هر فرد پلیس خود می شود و در مواقع لازم باصدور هشدارهای لازم، فرد را از نافرمانی باز می دارد.

5.احساس مسئولیت همگانی

اشاره

قال الحُسَین علیه السلام

لا یَنْبَغی لِنَفْسٍ مُؤمِنَةٍ تَری مَن یُعْصِیَ اللّهَ فَلا

تُنْکِرُ عَلَیْهِ. ⁽¹⁾

امام حسین علیه السلام فرمود:

شایسته نیست شخص مؤمنی ببیند کسی نافرمانی

خدا می کند و بر او انکار ننماید.

بر ساحل حدیث

یکی از مبانی امر به معروف و نهی از منکر، «احساس

مسئولیت همگانی» در برابر منکرات است. فرد مؤمن، با

پذیرش اسلام، پیوندی بین خود و خدایش و پیوندی بین خود و جامعه دینی برقرار می سازد، که بر اساس آن علاوه بر آن که خود لباس ارزشی به تن می کند، برای بقای دین وجامعه دینداران، موظّف به پاسداری از فضای جامعه دینی و ارزشها می شود. وجود منکر و ضدارزش در جامعه، تعارض کامل با دیندار بودن مؤمن دارد. و به هر مقدار منکر فزونی یابد،مجراهای تنفس هوای سالم برای مؤمنان تنگ تر خواهد شد.

پس مؤمن موظّف است در برابر بروز منکر نه تنها سکوت

نکند؛ بلکه برای محو آن تلاش نیز بنماید. شهید مطهری

می نویسد:

مسئله ای که در ملتهای دیگر امروز دنیا به صورت

یک قانون دینی وجود ندارد این است که اسلام نه تنها

فرد را برای خود در مقابل خداوند از نظر شخص خود

مسئول و متعهد می داند، بلکه فرد را از نظر اجتماع هم

مسئول و متعهد می داند امر به معروف و نهی از منکر

همین است که ای انسان تو تنها از نظر شخصی و

فردی در برابر ذات پروردگار مسئول و متعهد نیستی،

تو در مقابل اجتماع خود هم مسئولیت و تعهدداری. ⁽¹⁾

این حدیث مخالف دیدگاهی است که امر به معروف و نهی ازمنکر را به دلیل تزاحم با حقوق دیگران مردود می داند. امام معتقد است اولویت با ارزشهاست نه اشخاص؛ لذا هر گاه ارزشها آسیب ببینند، مؤمنان باید به دفاع از حریم آن بپردازند که به طور طبیعی برای شخص مرتکب منکر، محدودیت به دنبال خواهد داشت.

6.عقل اولیا؛ مجرای امر و نهی خدا

اشاره

قال الحُسَین علیه السلام:

اللّهُمَّ...جَعَلْتَ عُقُولَهم [اولیائکَ] مَناصِبَ

اَوامِرکَ و نَواهیکَ. فَاَنْتَ اِذَا شِئتَ ما تَشاءُ حَرَّکْتَ

مِن اَسرارِهِمْ کَوَامِنَ ما اَبْطَنْتَ فیهم و اَبْدَأتَ مِن

اِرادَتِکَ علی اَلْسِنَتِهِم ما اَفْهَمْتَهُمْ بِهِ عَنْکَ فی

عُقُودِهِمْ بِعُقُولٍ تَدْعُوکَ وَ تَدْعُوا اِلَیْکَ بحقائقِ ما

مَنَحْتَهُم بِهِ وَ اِنّی لاَعْلَمُ مِمّا عَلَّمْتَنی. ⁽¹⁾

امام حسین علیه السلام اینگونه دعا فرمود:

خدایا... اندیشه های آنان (اولیای خود) را پایگاههای

اوامر و نواهی خود قرار داده ای. پس هر گاه

خواسته های خود را بخواهی آن نهفته ها را که پوشیده

داشته ای، از باطن آنان به جنبش می آوری و از اراده خود

آنچه را که در پیمانها به آنان آموخته ای بر زبانشان، به

واسطه اندیشه هایی که تو را می خوانند و با حقایق

عطیه هایت به سوی تو دعوت می کنند، آشکار می سازی

و من به سبب تعلیم تو آن (حقایق) را می دانم.

بر ساحل حدیث

قرآن کریم آکنده از اوامر و نواهی پروردگار است و او به دلیل برتری مطلقی که دارد، شایسته ترین فرد برای امر ونهی است.

البته خداوند امر و نهی خود را به زبان بشر (پیامبران، ائمه و اولیا) جاری می سازد. بنابراین حدیث در پی بیان موارد زیر است:

1 - معروف و منکر (ارزش و ضدارزش) چنان اصالتی دارد

که خداوند خود به آن امر و نهی می کند و البته همچون امور دیگر، اجرای این موضوع را بر عهده بشر نمونه (اولیا) گذاشته است.

2 - فرآیند این کار چنین است:

الف. عقل اولیا پناهگاه اوامر و نواهی خداست.

ب. خداوند این اوامر و نواهی را هنگام نیاز از عقل آنان به

مرحله عمل و رفتار درمی آورد.

ج. اولیای خدا، در سایه اندیشه خود (که پناهگاه این امر و

نهی است) به آنچه خواست خداست، عمل و امر ونهی

می کنند.

3 - امام حسین علیه السلام خود یکی از این اولیای الهی است که آنچه انجام می دهد، تجلی خواست الهی و اوامر و نواهی اوست.

4 - نکته ظریفی که دراین حدیث وجود دارد این است که امر به معروف و نهی از منکر، مبنای عقلی دارد و رفتارهای اولیا پیرامون امر و نهی، محصول فرمان عقل آنان است.

7.اصلاحگری

اشاره

قال الحُسَین علیه السلام:

اِنّی لَم اَخرُجُ اَشِراً و لا بَطِراً و لا مُفسِداً و لاظالِماً.

و اِنَّما خَرَجْتُ لِطَلَبِ الاِصْلاحِ فی اُمّةِ جَدّی اُریدُ

اَن آمِرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ أَنْهی عَنِ المُنکَرِ ⁽¹⁾

امام حسین علیه السلام فرمود:

من از روی هوس و سرکشی و تبهکاری و ستمگری

قیام نکردم. تنها به انگیزه سامان بخشی در امت جدم

برخاستم. می خواهم به معروف امر و از منکر نهی کنم.

بر ساحل حدیث

در برابر قیام امام حسین علیه السلام، حکومت به ایراد اتهامهایی علیه امام دست زد و کوشید در مورد دلایل این نهضت به تحریف دست زند. دو کار انجام می دهد رد اتهامات (از جمله خروج برای تفرقه، دنیاخواهی و پرستی ...) و بیان دلیل اصلی قیام که اصلاحگری در امت اسلامی است. این حدیث نشان می دهد:

1 - آمر و ناهی باید در فضای تبلیغی دشمن غرق نشود و به خوبی از عهده دفع تبلیغات آنان برآید.

2 - رد صریح اتهامات از خود و بیان دلیل اصلی اقدام، و گام

دوم برای اجرای موفق تکلیف است.

3 - ابزار اصلاحگری در جامعه دینی «در همه سطوح» «امر

به معروف و نهی از منکر است»، هر چند در شدیدترین

صورت خود (جنگ با حکومت) بروز کند. در این باره به سخنی از شهید مطهری توجه می کنیم:

«امام وصیتنامه ای می نویسد... «اِنی ما اِخرجتُ اَشِرا...» این عامل را خود امام مکرر و با صراحت کامل و بدون آنکه ذکری از مسئله بیعت و دعوت اهل کوفه به میان آورد، به عنوان یک اصل مستقل و یک عامل اساسی ذکر نموده این عامل ارزش بسیار بسیار بیشتری از دو عامل دیگر به نهضت حسینی می دهد. به موجب همین عامل است که این نهضت شایستگی پیدا کرده است برای همیشه زنده بماند. به موجب این عامل حسین یک مرد متعرض و منتقد است. مردی است انقلابی و قیام کننده، یک مرد مثبت است، دیگر انگیزه دیگری لازم نیست.» ⁽¹⁾

8.هدایت

قال الحُسَین علیه السلام:

أَنا اَدعُوکُم اِلی کِتابِ اللّه ِ و سُنَّةِ نَبیِّهِ فَاِنَّ السُّنَّةَ

قَدْ اُمیتَتْ و اِنَّ البِدْعَةَ قَدْ اُحْیِیَتْ و اِنْ تَسْمَعُوا

قَولی و تُطیعُوا اَمری اَهدِکُم سَبیلَ الرَّشادِ. ⁽¹⁾

امام حسین علیه السلامدر نامه ای به سران و اشراف بصره، بعد ازذکر اولویت اهل بیت در ولایت و بیان غصب ولایت و...،فرمود:

شما را به کتاب خدا و سنت رسولش فرا می خوانم که

سنت او را کشته اند و بدعت را احیا کرده اند.

اگر گفتارم را بشنوید و امر مرا اطاعت کنید، شما را به

راه راست هدایت می کنم.

9.برپایی فرایض در سایه دو اصل

اشاره

قال الحُسَین علیه السلام:

بَدَأَ اللّه ُ بِالأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ

فَریضَةً مِنْهُ لِعِلْمِهِ بِأَنَّها اِذا اُدِّیَتْ و اُقیمَتْ،

اِستَقامَتِ الفَرایِضُ کُلُّها هَیِّنُها وَ صَعْبُها و ذلِکَ اَنَّ

الأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ و النَّهْی عَنِ الْمُنْکَرِ دُعاءٌ اِلَی

الاَسْلامِ مَعَ رَدِّ الْمَظالِمِ و مُخالَفَةِ الظَّالِمِ و قِسْمَةِ

الفَیی ءِ و الغَنائِمِ و اَخْذِ الصَّدَقاتِ مِنْ مَواضِعِها و

وَضْعِها فی حَقِّها. ⁽¹⁾

امام حسین علیه السلام فرمود:

خداوند از امر به معروف و نهی از منکر به عنوان تکلیف

واجب از خود آغاز کرد، زیرا می دانست اگر این فریضه

انجام شود، همه قوانین از آسان و دشوارش، برپا

می شود. چون امر به معروف ونهی از منکر دعوت به

اسلام است؛ همراه با رد مظالم و مخالفت با ظالم و

تقسیم بیت المال و غنائم و گرفتن زکات از جای خود و

مصرف آن در مورد شایسته اش.

بر ساحل حدیث

این دو فریضه، راهکاری برای تضمین اجرایی شدن قوانین

و فرایض است. کارکرد اصلی امر به معروف و نهی از منکر

فراهم کردن بستر لازم برای اقامه (برپایی و تداوم) معروفها و از بین بردن منکرات است. برای توضیح باید گفت: امر به

معروف و نهی از منکر، به مانند دو چشم بیدار هر لحظه

مراقب ارزشها می باشند. حال اگر این دو چشم بسته شوند،عوامل مخرب، معروفها را از بین خواهند برد بنابراین هرلحظه از حضور این دو فریضه، فرصتی برای حیات ارزشهاست

و هر لحظه از غیبت این دو، خلائی است که ارزشها را در

آستانه مرگ قرار می دهد.

کارکرد امر به معروف و نهی از منکر به گونه ای است که به

طور مدام در حال برداشتن موانع از پیش پای تحقق

معروفهاست و از سوی دیگر هر لحظه مانعی بر سر راه تحقق منکرها ایجاد می کند. از این روی بااحیای این دو، هر لحظه امکان تحقق معروفها و تمام فرایض (آسان یا مشکل) وجود دارد و مانعی سر راه آن سبز نخواهند شد. با این توضیح می توان معنای سخن امام را «که با وجود امر به معروف و نهی از منکر همه فرایض (در همه زمینه های اعتقادی، اقتصادی و... به پا داشته شوند»، به درستی فهمید.

10.نظام امامت، مسئول نهی از منکر

اشاره

قالَ الحُسَینُ علیه السلام

قَد عَلِمْتُمْ اَنَّ هؤلاءِ القَومِ قَد لَزِمُوا طاعَةَ

الشَّیطانِ و تَوَلَّوا عَنْ طاعَةِ الرَّحْمانِ و اَظْهَرُوا

الفَسادَ و عَطَّلُواالحُدُودَ و اِسْتَأثَرُوا بِالفَی ءِ و اَحَلُّوا

حَرامَ اللهِ و حَرَّمُوا حَلالَهُ و اِنِّی اَحَقُّ بِهذَا الاَْمرِ

(تغییر بالقول اوبالفعل) لِقَرابتی مِنْ رَسُولِ

اللّهِ صلی الله علیه و آله

امام حسین علیه السلام فرمودند:

می دانید که این قوم پیرو شیطان شده، از پیروی خدای

رحمان سرتا فته اند و فساد را آشکار ساخته، حدود الهی

را تعطیل کرده اند و اموال عمومی را برای خود گزیده،

حرام خدا را حلال و حلالش را حرام کرده اند و من به

سبب نزدیکی به رسول خدا از هر کسی دیگر سزاوارترم

که بر آنان بشورم. ⁽¹⁾

بر ساحل حدیث

عکس العمل نشان دادن در برابر منکرات وظیفه عادی هر مؤمنی است، از این رو آنچه در این حدیث، تازگی دارد اولویتی است که امام علیه السلام برای خود در امر و نهی کردن قائل است. پیرامون خاستگاه این اولویت باید گفت: همان گونه که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله انقلاب اسلامی به وجود آورد، در برابر آسیبهایی که انقلاب را تهدید می کرد، نظام امامت را که از سوی خدا طراحی شده برده، اعلام کرد. از این رو نظام امامت عهده دار مبارزه با عوامل آسیب زا و مرتجعانی شد که

می خواستند ارزشهای نظام را نابود و آن را به ارزشهای جاهلی بازگردانند. بر این اساس متصدی نظام امامت که نماینده اش در عصر یزید، امام حسین علیه السلام است، علاوه بر این که به عنوان مسلمان موظّف به امر و نهی است، به عنوان مسئول نظام امامت و نظام

ضدارتجاعی نیز باید در سطح کلان به این وظیفه اقدام کند.

به این ترتیب روشن می شود منظور امام از «اولویت به خاطر نزدیکی به رسول خدا»، عهده داری مقام امامت و نظام ضد ارتجاعی است.⁽¹⁾