مشخصات کتاب
سرشناسه : محدثی خراسانی، مصطفی، ۱۳۴۰ - ، گردآورنده
عنوان و نام پدیدآور : چاووشی بیداران: گلچینی از چهل سال شعر انقلاب اسلامی/ به کوشش مصطفی محدثی خراسانی؛ ویراستار احمد کنجوری.
مشخصات نشر : تهران: موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، انتشارات، ۱۳۹۸.
مشخصات ظاهری : ۱۳۸ ص.؛ ۵/۱۴×۵/۲۱ س م.
فروست : پیشکسوتان؛ کتاب اول.
شابک : ۱۶۰۰۰۰ ریال 978-600-8094-62-3 :
موضوع : شعر انقلابی -- قرن ۱۴ -- مجموعه ها
موضوع : Revolutionary poetry -- 20th century -- Collections
موضوع : شعر فارسی -- قرن ۱۴ -- مجموعه ها
موضوع : Persian poetry -- 20th century -- Collections
موضوع : ایران -- تاریخ -- انقلاب اسلامی، ۱۳۵۷ -- شعر
موضوع : Iran -- History -- Islamic Revolution, 1979 -- Poetry
شناسه افزوده : موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس. انتشارات
رده بندی کنگره : PIR۴۱۹۱
رده بندی دیویی : ۸فا۱/۶۲۰۸
شماره کتابشناسی ملی : ۵۷۳۲۷۸۴
اشاره
به نام خدا
چاووشی بیداران
گلچینی از چهل سال شعر انقلاب
به کوشش مصطفی محدثی خراسانی
چاووشی بیداران
به کوشش مصطفی محدثی خراسانی
ویراستار: احمد کنجوری
طرح جلد و صفحه آرایی: استودیو هست
ناشر: انتشارات موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس
چاپ اول: 1397
شمارگان: 1000 نسخه
قیمت: 6000 تومان
شابک: 978 - 622 - 6147 - 20 - 0
نشانی: میدان ونک، بزرگراه شهید حقانی، خیابان سرو، جنب مترو حقانی، موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس
تلفن: 88657020 - 021
فهرست
مقدمه
1 - احتشامی خسرو
2 - اخلاقی زکریا
3 - اسرافیلی حسین
4 - اسماعیلی رضا
5 - اکرامی محمود
6 - امیری اسفندقه مرتضی
7 - امیری وحید
8 - امین پور قیصر
9 - امینی اسماعیل
10 - اوستا مهرداد
11 - باقری ساعد
12 - باقری عباس
13 - بهمنی محمدعلی
14 - بیابانکی سعید
15 - حبیب آبادی پرویز بیگی
16 –ترکی محمدرضا
17 - جعفریان محمدحسین
18 - حسن زاده لیله کوهی محسن
19 - حسینی سیدابوالقاسم (ژرفا)
20 - حسینی سیدحسن
21 - حسینی سیدعبدالله
22 - راکعی فاطمه
23 - رحمانی صادق
24 - زارعی احمد
25 - سبزواری حمید
26 - سپاهی علیرضا
27 - سعیدی کیاسری هادی
28 - سیار محمدمهدی
29 - طهماسبی قادر (فرید)
30 - عبدالملکیان محمدرضا
31 - عرفان پور میلاد
32 - عزیزی احمد
33 - علا افشین
34 - علی پور مصطفی
35 - فیض ناصر
36 - قزوه علیرضا
37 - کاشانی سپیده
38 - کاشانی مشفق
39 - کاظمی محمدکاظم
40 - کاکایی عبدالجبار
41 - محدثی خراسانی مصطفی
42 - محمدی نیکو محمدرضا
43 - محمودی سهیل
44 - مردانی نصرالله
45 - معلم دامغانی علی
46 - ملکیان محمدحسین
47 - منوری هادی
48 - موسوی گرمارودی سیدعلی
49 - مودب علی محمد
50 - مهرابی عالیه
51 - میرافضلی سیدعلی
52 - میرزایی محمدسعید
53 - میرشکاک یوسفعلی
54 - وحیدی سیمیندخت
55 - هراتی سلمان
56 - هوشمند علی
مقدمه
در آستانه چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، به آیینه هنرو ادبیات آن نگاه می کنیم؛ باغی شکوفا و رنگارنگ را به نظاره می نشینیم که آکنده از شمیمی قدسی و روح نواز است و در حوزه های مختلف، فصل های شکوهمندی به کتاب میراث گرانسگ هنر و ادبیات ایران زمین افزوده است.
در این میان شعر از اولین همراهان و حتی پیشگامان نهضت و انقلاب اسلامی بوده است؛ به طوری که در تمامی مقاطع حساس انقلاب، حضورقاطع و تاثیرگذار آن را شاهد بوده ایم. امروز تنها آینه ای که به تمام و کمال می توان تصویر روشنی ازهویت انقلاب اسلامی و آرمان هایش را در آن مشاهده کرد، همانا آیینه شعر انقلاب اسلامی ست.
شعر انقلاب اسلامی ریشه در پیشینه ها و پشتوانه های شعرشکوهمند فارسی دارد. اگرچه جریان شکل گیری آن به سالهای منتهی به پیروزی انقلاب برمی گردد، بنیان های اصلی عمارت آن مبتنی بر ارزش ها و آرمان های انقلاب اسلامی ست و دوران تثبیت و کمال خویش را در سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی تجربه کرده است و جریان سازان و میدان داران اصلی آن، نسل برآمده از انقلابند که در کوران سال های دفاع مقدس به اوج شکوفایی خویش رسیدند.
جریان شعر انقلاب، حرکتی جمعی و مستمر بوده و شاعران بسیاری در شکل گیری آن سهیم بوده اند؛ اما در این میان نقش دو حرکت موازی دیگر
در قد برافراشتن و قوام جریان شعرانقلاب و انقلاب ادبی را نباید از نظر دور داشت: یکی جلسه شعر حوزه هنری به میدان داری ارجمندانی چون سید حسن حسینی، قیصر امین پور و ساعد باقری و...؛ دیگری جلسات سالانه مقام معظم رهبری در این چند دهه و دیداری که نیمه ماه رمضان با شاعران انقلاب داشته و دارند.
مجموعه حاضر دربردارنده تعدادی از سروده های انقلاب است که به مقبولیتی نسبتاً عام رسیده و به حافظه شعر انقلاب راه یافته اند. این اشعار مشتی و اندکی ست از بی شمار سروده های انقلاب اسلامی که انجمن شاعران انقلاب اسلامی و دفاع مقدس در آستانه چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، آن ها را انتخاب کرده و به جامعه ادبی کشور و علاقه مندان هنر و ادبیات انقلاب اسلامی تقدیم می کند.
1 - احتشامی خسرو
زادروز: 15 اسفند 1325
محل تولد: اصفهان، هوندگان سمیرم سفلی (هونجان)
آثار: از مضراب تا محراب، افسانه اصفهان آبی، امشب صدای تیشه، باغ های چوبی، در کوچه باغ زلف، حماسه در حریر، زین نقره واژگون و... .
ای غروب، آیینه خاک شقایق پوشتان
خفته در خون شفق، خورشید دوشادوشتان
مرگ شب را در شبستان وطن فریاد کرد
چلچراغ زخم ها در خلوت آغوشتان
نامتان جاویدتر پژواک طور عشق باد
تا مپندارند مردن می کند خاموشتان
ای کبوترهای خونین بال آفاق بهشت
جرعه رحمت ز جوبار خدایی نوشتان
سوگتان را شبنم صدباغ گرید بر مزار
تا گلاب اشک شوید تربت گل جوشتان
ای مشبک پیکران دین و ایمان روز و شب
سجده دارم، سجده بر خاک شقایق پوشتان
2 - اخلاقی زکریا
زادروز: 1341
محل تولد: روستای شهیدیه، میبد یزد
آثار: تبسم های شرقی
خرقه پوشان به وجود تو مباهات کنند
ذکر خیر تو در آن سوی سماوات کنند
پارسایانِ سفرکرده به آفاق شهود
در نسیم صلوات تو مناجات کنند
پیش آیینه پیشانی تو هر شب و روز
ماه و خورشید تقاضای ملاقات کنند
پی به یک غمزه اشراقی چشمت نبرند
گرچه صد مرحله تحصیل اشارات کنند
بعد از این، حکمتیان نیز به سرفصل حیات
عشق را با نفس سبز تو اثبات کنند
قدسیان چون ز تماشای تو فارغ گردند
عطر انفاس تو را هدیه و سوغات کنند
بعد از این شرط نخستین سلوک این باشد
که خط سیر نگاه تو مراعات کنند
3 - اسرافیلی حسین
زادروز: اول اسفند 1330
محل تولد: تبریز
آثار: تولد در میدان، آتش در خیمه ها، در سایه ذوالفقار، عبور از صاعقه، ردپای صدا، گزیده ادبیات معاصر شماره 5، تشنه در باران زخم، باران آرزوها را خیس می کند و... .
می برم منزل به منزل چوب دار خویش را
تا کجا پایان دهم آغاز کار خویش را
در طریق عاشقی مردن نخستین منزل است
می برد بر دوش خود منصور دار خویش را
برنمی دارد نگاه از من جنون سینه سوز
می شناسد چشم صیادم شکار خویش را
رونق روشن دلان با منت خورشید نیست
می کند روشن چراغم شام تار خویش را
در دل طوفانی ام از موج خونین باک نیست
می فشارد در بغل دریا کنار خویش را
موج پر جوشم من از دریا نمی گیرم کنار
می نهم بر دوش طوفان کوله بار خویش را
بس که می پیچد به خود امواج این گرداب سخت
ساحل از کف می دهد این جا قرار خویش را
4 - اسماعیلی رضا
زادروز: 24 مرداد 1339
محل تولد: محله هفت چنار تهران
آثار: حنجره سرخ عشق، بر آستان جانان، این مریم همیشه، عاشقانه های شرقی، ملکوت کلمات، سلام بر عاشورا، رفتارشناسی ادبی و شعر مفهومی و... .
مانده ز فهم تو دلم بی نصیب
معجزه عشق، غرور غریب
نام تو را بردم و قلبم شکست
مثل شهیدان تو غریبی، غریب
بیرق افراشته زخم تو
حادثه ای پر ز فراز و نشیب
می وزد از خاک تو بوی بهشت
بوی خدا، بوی ظفر، بوی سیب
خاک تو سرمنزل مقصود عشق
ای وطن عشق! نداری رقیب
قلب زمین، قبله ی خون، قاف زخم!
معجزه سرخ! عجیبی، عجیب
مژده آزادی تو، دل نواز
خنده پیروزی تو، دل فریب
باز بخوان سوره «النازعات»
باز بخوان آیه «امَن یجیب»
خُرّم و سرسبز بمان تا ابد
ای وطن چلچله های نجیب
فتح تو یک معجزه روشن است
«نصر من الله و فتح قریب»
5 - اکرامی فر محمود
زادروز: 9 آبان 1338
محل تولد: روستای جوشقان اسفراین (خراسان شمالی)
آثار: دریا تشنه است، این کتاب اسم ندارد، گریه کردن کم آرزویی نیست، ما با سلیقه مردم پیر می شویم، بهارانه ها، حال ساده، حال استمراری و... .
گفتند این خاک دیگر سرو و صنوبر ندارد
این جا درختان غریبند، این جا دلاور ندارد
گفتند خوب ا ست امروز، در گوشه ای دفن سازیم
این آسمان را که بوی بال کبوتر ندارد
یک عمر از شمعدانی تعریف کردند، هرچند
دیدند این باغ عاشق، از لاله بهتر ندارد
بر شانه های خیابان، بردند دل های ما را
بردند و بردند، انگار، این کوچه آخر ندارد
یک آسمان ابر دارم، در سینه از سوگ یاران
یک شب بیاید ببیند، هر کس که باور ندارد
6 - امیری اسفندقه مرتضی
زادروز: 1345
محل تولد: تهران
آثار: بازوان مولایی، رستاخیز حرکات، قتیل قبله، چین کلاغ، سیاه مست سایه تاک، ورمشور، دهلی ستاره بود و... .
تا کی دل من چشم به در داشته باشد؟
ای کاش کسی از تو خبر داشته باشد
آن باد که آغشته به بوی نفس توست
از کوچه ما کاش گذر داشته باشد
هر هفته سر خاک تو می آیم اما
این خاک اگر قرص قمر داشته باشد
این کیست که خوابیده به جای تو در این خاک؟
از تو خبری چند مگر داشته باشد
خاکستری از آن همه آتش، دل این خاک
از سینه من سوخته تر داشته باشد
آن روز که می بستی بار سفرت را
گفتی به پدر هر که هنر داشته باشد
باید برود هرچه شود گو بشو و باش
بگذار که این جاده خطر داشته باشد
گفتی: نتوان ماند از این بیش، یزیدی ست
هر کس که در این معرکه سر داشته باشد
باید بپرد هر که در این پهنه عقاب است
حتی نه اگر بال و نه پر داشته باشد
کوه است دل مرد، ولی کوه، نه هر کوه
آن کوه که آتش به جگر داشته باشد
کوهی که بنوشد، بمکد، شیره خورشید
کوهی که ستاره، که سحر داشته باشد
آن کوه که نایاب ترین معدن دُر اوست
آن کوه که در سینه گهر داشته باشد
کوهی که جوابت بدهد هرچه بگویی
کوهی که در آن نعره اثر داشته باشد
کوهی که عبا باشدش از شعشعه نور
عمامه ای از ابر به سر داشته باشد
آن کوه که یاقوت، که یاقوت شهادت
در دامنه، در کتف و کمر داشته باشد
این تاک که با خون شهیدان شده سیراب
تا چند در آغوش تبر داشته باشد
دردا اگر از خوشه این شاخه سرشار
بیگانه ثمر چیده و بر داشته باشد
باید بروم هر چه شود گو بشو و باش
بگذار که این جاده خطر داشته باشد
عشق است بلای من و من عاشق عشقم
این نیست بلایی که سپر داشته باشد
رفتی و من آن روز نبودم، دل من هم
تا با تو سر سیر و سفر داشته باشد
رفتی و زنت منتظر نو قدمی بود
گفتی به پدر: کاش پسر داشته باشد
گفتی که پس از من چه پسر بود، چه دختر
باید که به خورشید نظر داشته باشد
باید که خودش باشد: آزاده و آزاد
نه زور و نه تزویر و نه زر داشته باشد
اینک پسری از تو یتیم است در اینجا
در حسرت یک شب که پدر داشته باشد
برگرد، سفر طول کشید ای نفس سبز
تا کی دل من چشم به در داشته باشد؟
7 - امیری وحید
زادروز: 1342
محل تولد: تهران
آثار: الفبای باران، گزیده ادبیات معاصر، ترجمه کتاب «بانوی ماسه و ماه» اثر دکتر سعاد الصباح
شاعر کویتی و... .
1
مهمان ضیافت خطر هیچ نداشت
هنگام که می رفت سفر هیچ نداشت
گمنام ترین شهید را آوردند
جز پاره ای از عشق دگر هیچ نداشت
2
سرسبزترین بهار تقدیم تو باد
آوای خوش هزار تقدیم تو باد
گویند که لحظه ای ست روییدن عشق
آن لحظه هزار باد تقدیم تو باد
3
آیینه شعر، بغض نشکفته ماست
پروانه زخم، آتش خفته ماست
زهدان زمانه سترون امروز
آبستن حرف های ناگفته ماست
4
شعرم غزلی از آفتاب دل توست
جانم سخنی که بازتاب دل توست
این دفتر گر گرفته در آتش عشق
از نسخه خطی کتاب دل توست!
5
این عقل دوباره خام شد عشق کجاست؟
در پرده ننگ و نام شد عشق کجاست
یاران، یاران چگونه می باید گفت:
کار من و دل تمام شد عشق کجاست؟!
8 - امین پور قیصر
زادروز: دوم اردیبهشت 1338
محل تولد: روستای گتوند (شهرستان امروزی) از توابع شهرستان شوشتر در استان خوزستان
وفات: ۸ آبان ۱۳۸۶
آثار: در کوچه آفتاب، تنفس صبح، طوفان در پرانتز، منظومه ظهر روز دهم، مثل چشمه، مثل رود، آینه های ناگهان، گل ها همه آفتابگردانند،دستور زبان عشق و... .
سراپا اگر زرد و پژمرده ایم
ولی دل به پاییز نسپرده ایم
چو گلدان خالی، لب پنجره
پُر از خاطرات ترک خورده ایم
اگر داغ دل بود، ما دیده ایم
اگر خون دل بود، ما خورده ایم
اگر دل دلیل است، آورده ایم
اگر داغ شرط است، ما برده ایم
اگر دشنه دشمنان، گردنیم!
اگر خنجر دوستان، گرده ایم!
گواهی بخواهید، اینک گواه:
همین زخم هایی که نشمرده ایم!
دلی سربلند و سری سر به زیر
از این دست عمری به سر برده ایم
9 - امینی اسماعیل
زادروز: دی ماه 1342
محل تولد: تهران
آثار: خندمین تر افسانه، لبخند سعدی، لبخند غیر مجاز، نشر اکاذیب، دلقک و شاعر دربار و... .
وه! چه شوم و وحشتناک، زرد در خزان مردن
سرو بودن و آخر در تنور نان مردن
ترس من نه از مرگ است می هراسم از ماندن
مثل دیگران بودن، مثل دیگران مردن
برّه های پرواری، از چرای بی عاری
سرنوشت شان باری، بر در دکان مردن
آی باد غارتگر! از گناه ما بگذر
شیوه شقایق هاست سرخ و بی نشان مردن
با تو با توأم ای مرگ! ما حریف میدانیم
در تبار ما رسم است رو به آسمان مردن
آی مرغ آتش زاد! قسمت کلاغان باد!
هم در آشیان زادن هم در آشیان مردن
غایت سرافرازی اهتزاز بر دار است
جان بی قرار ما، فدیه چنان مردن
10 - اوستا مهرداد
نام اصلی: محمدرضا رحمانی
زادروز: 20 بهمن 1308
محل تولد: بروجرد
وفات: 1370
آثار: از کاروان رفته، شراب خانگی ترس محتسب خورده، حماسه آرش، تیرانا، اشک و سرنوشت، امام حماسه ای دیگر و... .
«خورشید تابان جهاد اسلامی»
فری ای جهان زیر شهپر گرفته
همای ز گردون فراتر گرفته
ز دامان آخر زمان بردمیده
جهان را چو خورشید انور گرفته
بتان را سریر خدایی ز سر بر
به منشور الله اکبر گرفته
خمینی امام ای که داد ولایت
به توفیق دادار داور گرفته
لوای ولایت به توقیع حیدر
به فر ولای پیمبر گرفته
به دریای خون بادبان ها گشوده
به توفان درون هر دو لنگر گرفته
ز توحید، رایت به گردون کشیده
ز سر، شرک را تاج و افسر گرفته
به حکمت خدایی، به گوهر الهی
درفش رسالت، به سر بر گرفته
زهی رق منشور نصر من الله
بر ایوان نه توی اخضر گرفته
برآورده بر چرخ، دامان خرگه
همه باختر تا به خاور گرفته
به ناورد طاغوت جهل و اسارت
درخشنده شمشیر حیدر گرفته
بت آذری را خلیل خدایی
بر آتش کشیده بر آذر گرفته
تو خون شهیدی، تو اشک یتیمی
تو خشم خدایی، شرر در گرفته
تو فریاد انصاف صد قرن رنجی
به داد دل خلق منبر گرفته
ابرقدرتان جهان را سراسر
ز سنگر گذشته، به سنگر گرفته
فری آذرخشی که جهل و ستم را
به خرمنگه کفر اندر گرفته
شرار جهان سوز شمشیر حمرا
فلک را به دامان احمر گرفته
ز افریقیه تا بدخشان و برمه
به لشکر شکسته، به کشور گرفته
ز شعب ابی طالب و دیر یاسین
ز فیضیه تا تل زعتر گرفته
ز خون شهیدان چو دامان گردون
سراپای گیتی به گوهر گرفته
همه نغمه نایی نینوایی
به نی تا نوای نواگر گرفته
همه فر الهی، همه ره خدایی
جهان راو از کفر کیفر گرفته
تو اشک فقیری، تو آه اسیری
به دامان آخر زمان در گرفته
همه داد مستضعفان زمانه
ز عفریت زور و بت زر گرفته
هم انصاف آوارگان فلسطین
از این شوم بیدادگستر گرفته
به ویرانی کشور جهل بسته
میان را و سالار کشور گرفته
خدایی کمالت، الهی خصالت
به گوهر کشیده، به زیور گرفته
به حکمت لوای ز گردون گذشته
به همت ولای بر اختر گرفته
ز فقه و ز حکمت، ز اشراق و عرفان
فراتر پریده، فراتر گرفته
ز بهرام تیغ و ز ناهید مرمر
حمایل ز دوش دو پیکر گرفته
ز بس آسمانی، ز بس کبریایی
به پاکی روان مصور گرفته
به ناورد دجال، رو ح اللهی بین
پرند آور از مهر انور گرفته
به فر نگین رسالت جهان را
درفشان لوای پیمبر گرفته
شب مردمی را تو شبگیر عدلی
به ایمان و آن ایزدی فر گرفته
به یک حمله از ملک خاقان گذشته
به یک لمحه تا مرز قیصر گرفته
به خلق خدایی چه کافر، چه مؤمن
برابر نهاده، برادر گرفته
به همت ز اورنگ دارا گذشته
به دولت سریر سکندر گرفته
از این دین به مردان صهیون و قطبی
ز رخ پرده های مزور گرفته
به یک جلوه تومار شوم «سیا» را
همه درنوشته همه درگرفته
روان را به ایمان جهان را به بینش
سراپا بریده سراسر گرفته
ز توفان برافراشته بادبان ها
بدین ورطه، سکان و محور گرفته
ز بالا بتان را سپه در شکسته
ز سر بر شهان را کله برگرفته
ز فر تو خورشیدها بردمیده
به ظلمات «عدل مظفر» گرفته
خرد حکمتت را به مدرس نشسته
هنر محضرت را به زیور گرفته
اگر عقل را مانده آبی و رنگی
ز آب کلام تو جوهر گرفته
به کاخ سپید اندرون اهرمن را
حجاب از جنایات بی مر گرفته
همه پیروانت به دین و مروت
ره و رسم سلمان و بوذر گرفته
نه ناورد سفیانیان زمانه
ره حمزه و رای جعفر گرفته
چو زینب زنانی به رغم اسارت
ره دخت زهرای اطهر گرفته
فری دخترانی به پاکی و عصمت
که گوهر از آن پاک مادر گرفته
به اشراف رای تو، آفاق حکمت
بهاری ست سرسبزی از سر گرفته
به اثبات حق ذوالفقار قلم را
هماره به آیین حیدر گرفته
مدیح تو مدح شرف بود و تقوا
که از تو هنر شوکت و فر گرفته
(عاشورای سال 1399 قمری)
11 - باقری ساعد
زادروز: 13 شهریور 1339
محل تولد: نازی آباد تهران
آثار: نجوای جنون، شعر امروز، گزیده ادبیات معاصر و... .
هر چه می خواهد بگوید، هر که می خواهد
هر چه می خواهد بگوید تلخ یا شیرین
من ترا می گویم ای «باغ بهارآور»
ای نماز آب ها را قبلة دیرین!
من تو را می گویم ای بالیدنت از خاک
باور آنان که بر ماندن برآشفتند
من تو را می گویم ای باغی که مبعوثان
قصة گل کردنت را بارها گفتند
در خطر گاهی که طبع زرد هر طوفان
شهوت قتل درختان تو را دارد
یا به میدانی که هر باد خزان فرمای
حرص مرگ ِ سبز رختان ِ تو را دارد
من دعای نیمه شب های دلم این است:
در تو، روز پنجه درآویختن با باد
لحظه لحظه درختان راست قامت تر
و آتش سبز چمن ها شعله ورتر باد
خواهم ای گل کردة داغ زمین، ای باغ!
در پناه دست های «باغبان» مانی
بانگ برداری که باری، ما نمی خشکیم
پشت پاییز و زمستان را بلرزانی
12 - باقری عباس
زادروز: 25 فروردین 1334
محل تولد: زابل
آثار: تبعید در آفتاب، تکیه بر زخم، صبح در پرگار، ایوب در باد، بیانیه، سنگ و سرنا، از پلک سنگ و... .
مرگ بر آمریکا را
خودت به من یاد داده ای
همان روز که عاشورا
در زخم هایت شکفت
گلوی ارغوانی ات را بوسید
رگ های ملتهبت را ورق زد
و همه ما را
با هم از فرات برگرداند
سیراب
سیراب
سیراب.
حسین
لب های عطشانم را به سقایی سپرد
که تکه های تنش
بر روی خاک سوخته جا ماند
تا اعتمادم را
به اردوی مماشات نبرد
هزار و چارصد سال بعد
با او، به علقمه باز آمدم
(به میدان ژاله)
مشتی کلمه، از آن زلال برگرفتم
به یاد جمله های خردادخیز افتادم
کلمه
بر روی کلمه پاشیدم
تا یادم نرود
آمریکا
همان عمروعاص شکم باره است
همان بوزینه باز قلاده ساز
که خوک چرانانش
راه
بر کاروان آفتاب بسته اند.
خودت به من یاد داده ای
بقایای پیکرم را در «ام الرصاص»
از اروند بگذرانم
تا در چشم «کربلای پنج»
آن قدر بزرگ شوم، که دنیا
از حقارت دق کند
دق!
خودت
کف دست «عقیل» را نشانم داده ای
تا از میله گداخته
به بیداری برسم
و با خاموش کردن پیه سوزی حقیر
هزار سال از دارالحکومه دور شوم
دور
دور
دور...
خودت به من گفته ای
از گندم «ری» چنان روی بگردانم
که نان سفره ها به تساوی
بین گرسنگان زمین، قسمت شود
و کوله بار عدالت
بر روی شانه های ایمان برود
به خرابه های بی چراغ
خانه های نمور،
افسرده
خانه های بی اجاق.
خودت مشت هایم را برافراشته ای
از پُرزهای حنجره ام، تیغ زار ساخته ای
تا زخم بر روی زخم بگذارم
اما
دست از دامان بی نیازی برندارم
خودت گفته ای که بیایم
در زیر بیرق آن پیر
اندام فرسوده ام را از دهان باد بگیرم
تکه
تکه
تکه، نو کنم...
حالا
مگر کدام درفش عزت، واژگون شده است
که مرا
به ضیافت حلوای غرب می بری
و نمی پرسی
این سی و هفت سال
در «شعب ابی طالب» وطن، چگونه گذشت...!
انقلابی که سهم زاغه نشین ها را
از حلق «سعدآباد» پس گرفت
تا به کام دنیای تیره روز برساند
اکنون
تنش را
در جکوزی کدام اشراف زاده نرم می کند؟!
در بستر کدام آرامش
می خواهد پیه روی پیه بگذارد؟!
از کدام سمت اراده می آید
تا آب در آسیاب سیاست بریزد...؟!
خودت مرا، هم دوش پابرهنه ها
از دیولاخ ها و دره های هول عبور داده ای
در کربلا
به خیمه گاه بصیرت برده ای
تا از بزرگراه عاشورا
به مدینه عاشقی برسم
به اتحاد جماهیر سرها و نیزه ها
حالا اگر گواه می خواهی
آنک گواه: خاورمیانه
گودال قتلگاه.
و یزید
همین آمریکاست
همین ابن سعد منحوس
همین پسر مرجانه انگلیس
همین موریانه مستکبر
همین
«سیصلی نارا ذات لهب»
خودت به من یاد داده ای، چگونه بمیرم!
پس، با من بگو بمیر
اما
فریاد «مرگ بر آمریکا» را
هرگز از من مگیر
هرگز!
(18 تیر 94 - زابل)
13 - بهمنی محمد علی
زادروز: 27 فروردین 1321
محل تولد: دزفول
آثار: گاهی دلم برای خودم تنگ می شود، دهاتی، شاعر شنیدنی است، این خانه واژه های نسوزی دارد، من زنده ام هنوز و غزل فکر می کنم، غزل زندگی کنیم و... .
زنده تر از تو کسی نیست، چرا گریه کنیم؟
مرگمان باد و مباد آن که تو را گریه کنیم
هفت پشتِ عطش از نام زلالت لرزید
ما که باشیم که در سوگ شما گریه کنیم؟
رفتنت آینه آمدنت بود، ببخش
شب میلادِ تو تلخ است که ما گریه کنیم
ما به جسم شهدا گریه نکردیم، مگر
می توانیم به جان شهدا گریه کنیم؟
گوش ِ جان باز به فتوای تو داریم، بگو
با چنین حال بمیریم و یا گریه کنیم؟
ای تو با لهجه خورشید سراینده ما
ما تو را با چه زبانی به خدا گریه کنیم؟
آسمانا! همه ابریم گره خورده به هم
سر به دامانِ کدام عقده گشا گریه کنیم؟
باغبانا! ز تو و چشم ِ تو آموخته ایم
که به جان تشنگی باغچه ها گریه کنیم
14 - بیابانکی سعید
زادروز: 4 مهر 1347
محل تولد: خمینی شهر اصفهان
آثار: رد پایی بر برف، نیمی از خورشید، نه ترنجی نه اناری، نامه های کوفی، سنگچین، هی شعر تر انگیزد، سکته ملیح، جامه دران و... .
میان خاک سر از آسمان درآوردیم
چه قدر قمری بی آشیان درآوردیم
وجب وجب تن این خاک مرده را کندیم
چه قدر خاطره نیمه جان درآوردیم
چه قدر چفیه و پوتین و مهر و انگشتر
چه قدر آینه و شمعدان درآوردیم
لبان سوخته ات را شبانه از دل خاک
درست موسم خرماپزان درآوردیم
به زیر خاک به خاکستری رضا بودیم
عجیب بود که آتش فشان درآوردیم
به حیرتیم که ای خاک پیر با برکت
چه قدر از دل سنگت جوان درآوردیم
چه قدر خیره به دنبال استخوان گشتیم
ز خاک تیره ولی ارغوان درآوردیم
شما حماسه سرودید و ما به نام شما
فقط ترانه سرودیم -نان درآوردیم-
برای این که بگوییم با شما بودیم
چه قدر از خودمان داستان درآوردیم
به بازی اش نگرفتند و ما چه بازی ها
برای این سر بی خانمان درآوردیم
و آب های جهان تا از آسیاب افتاد
قلم به دست شدیم و زبان درآوردیم
15 - بیگی حبیب آبادی پرویز
زادروز: اول دی ماه 1333
محل تولد: اردستان اصفهان
آثار: غریبانه، آن همیشه سبز، گزیده ادبیات معاصر، حماسه های همیشه، سرگذشت یادها (زندگی نامه مشفق کاشانی)، ارغوانی ها و... .
یاران چه غریبانه، رفتند از این خانه
هم سوخته شمع ما، هم سوخته پروانه
بشکسته سبوهامان، خون است به دل هامان
فریاد و فغان دارد، دردی کش میخانه
هر سوی نظر کردم، هر کوی گذر کردم
خاکستر و خون دیدم، ویرانه به ویرانه
افتاده سری سویی، گلگون شده گیسویی
دیگر نبود دستی، تا موی کند شانه
تا سر به بدن باشد، این جامه کفن باشد
فریاد اباذرها، ره بسته به بیگانه
لبخند سروری کو، سرمستی و شوری کو
هم کوزه نگون گشته، هم ریخته پیمانه
آتش شده در خرمن، وای من و وای من
از خانه نشان دارد، خاکستر کاشانه
ای وای که یارانم، گل های بهارانم
رفتند از این خانه، رفتند غریبانه
16 - ترکی محمدرضا
زادروز: 17 خرداد ماه 1341
محل تولد: آبادان
آثار: فصل فاصله، هنوز اولِ عشق است، خاکستر آیینه، بغض در نواحی لبخند، سال های بی ترانگی، از واژه تا صدا، پارسای پارسی، پیشگامان شعر فارسی و... .
«دریاقلی» اوراقی فروشی بود در گوشه «کوی ذوالفقاری» آبادان که در گورستانی از اتومبیل های فرسوده زندگی می کرد. در ماه های آغاز جنگ،آبادان در محاصره نیروهای دشمن بود و در کوران اختلافات داخلی جناح های سیاسی و آشفتگی های ماه های آغاز جنگ در آستانه سقوط قرار داشت. تقدیر این بود که هنگامی که دشمن، غافلگیرانه از رودخانه بهمنشیر گذشته، وارد آبادان شده بود، تنها دریاقلی تنها متوجه حضور و نیت شوم او بشود. دریاقلی در آن شب پاییزی آبان ماه ۱۳۵۹ با شجاعت و عزمی شگفت مسافتی ۹ کیلومتری را علی رغم حضور دیدبانان دشمن و خطرات موجود با دوچرخه کهنه اش طی کرد تا این خبر را به مدافعان شهر برساند. با حضور رزمندگان و مردم شهر، نیروهای دشمن به آن سوی بهمنشیر رانده شدند یا تن به مرگ و اسارت دادند. این گونه بود که حماسه ای بزرگ پدید آمد.
اگر هوشیاری و عزم و دلیری این مرد گمنام –که چند روز بعد به شهادت رسید- نبود، کسی نمی داند چه حوادث
تلخی پیش می آمد و چه سرنوشتی برای مردم ایران- و حتی منطقه- رقم می خورد! دست کم این بود که آبادان با تلفاتی سنگین سقوط می کرد و بازپس گرفتنش نیازمند نبردهایی خونین تر و پرهزینه تر از فتح خرمشهر بود. آن ها که گذشته را به ارزانی می فروشند و به سادگی نفی می کنند، بدانند که اگر این شهیدان گمنام نبودند، امروز چیز قابل توجهی برای معامله کردن و فروختن نداشتند!
این ابیات بی قدر ذکر خیر اندکی است از این دریادل آبادانی که تنها مایه شرمساری شاعر آن تواند بود:
آن سوی نخل ها پُر سرباز دشمن است
این شهر در محاصره، شهر تو و من است
دشمن نفوذ کرده و این شهر بی پناه
اینک به زیر چکمه ناپاک دشمن است
دریاقلی! رکاب بزن، یا علی بگو
چشم انتظار همت تو دین و میهن است
ای مرد اهل درد، بنازم به غیرتت
این خانه ها هنوز پر از کودک و زن است
فردا -اگر درنگ کنی- کوچه های شهر
میدان جنگ تن به تن و تانک با تن است
از راه اگر بمانی و روشن شود هوا
تکلیف شهر خاطره های تو روشن است!
دریاقلی! رکاب بزن گرچه سهم تو
از این دیار، ترکش و یک مشت آهن است
دریاقلی! به وسعت دریاست نام تو
تاریخ در تلفظ نام تو الکن است
هی مردِ مرد از نفس افتاده ای مگر؟!
هم پای مرگ، کار تو امشب دویدن است
چون موج ها به دامن ساحل نمی خزی
دریایی و طریقت دریا تپیدن است.
17 - جعفریان محمد حسین
زادروز: 1346
محل تولد: مشهد، کوی پنج تن طلاب
آثار: در حاشیه شط، پنجره های رو به دریا، فریادی پشت پنجره جهان، شانه های زخمی پامیر، شیری در قفس ۹۰۲، گزیده ادبیات معاصر، در پایتخت فراموشی و... .
دیشب از چشمم بسیجی می چکید
از تمام شب «دوعیجی» می چکید
باز باران شهیدان بود و من
باز شب های «مریوان» بود و من
دست هایم باز تا آهنج رفت
تا غروب «کربلای پنج» رفت
یادهای رفته دیشب هست شد
شعرم از جامی اثیری مست شد
تا به اقیانوس های دور دست
هم چنان رودی که می پیوست شد
مثنوی در شیشه مجنون نشست
آن قدر نوشید تا بدمست شد
اولین مصرع چو بر کاغذ دوید
آسمان در پیش رویم دست شد...
یک نفر از ژرفنای آب ها
آمد و با ساقی ام هم دست شد
باز دیشب سینه ام بی تاب بود
چشم هاتان را نگاهم قاب بود
باز دیشب دیده، جیحون را گریست
راز سبز عشق مجنون را گریست
باز دیشب برکه ها دریا شدند
عقده های ناگشوده وا شدند
خواب دیدم کربلا باریده بود
بر تمام شب خدا باریده بود
خواب دیدم مرگ هم ترسیده بود
آسمان در چشم ها ترکیده بود
مرگ آن جا سخت زیبا بود، حیف!
چون عروسانِ فریبا بود، حیف!
این چنین مطرود و بی حاصل نبود
مرگ آن جا آخرین منزل نبود
ای غریو توپ ها در بهت دشت
آه ای اروند! ای «والفجر هشت!»
در هوا این عطر باروت است باز
روی دوش شهر، تابوت است باز
باز فرهادم، بگو تدبیر چیست؟
پای این البرز هم زنجیر کیست؟
پشت این لبخندها اندوه ماند
بارش باران ما انبوه ماند
همچنان پروانه ها رفتید، آه!
بر دل ما داغ تان چون کوه ماند!
یادها تا صبح زاری می کنند
واژه هایم بی قراری می کنند
خواب دیدم سایه ای جان می گرفت
یک نفر در خویش پایان می گرفت
ای سواران بلندای سهیل!
شوکران نوشان «گردان کمیل!»
ای سپاه رفته تا «بدر» و «حنین!»
خیل مختاران! لثارات الحسین!
ای نگاه آسمان همراهتان
ای امام عصر خاطرخواهتان
ای در آتش سوخته! پرهای من!
ای بسیجی ها! برادرهای من!
ای بسیجی ها، چه تنها مانده اید!
از گروه عاشقان جا مانده اید
ای بسیجی ها! زمان را باد برد
آرزوهای نهان را باد برد
شور حال و جان سپردن هم نماند
بخت حتّی خوب مردن هم نماند
غرق در مانداب لنگرها شدیم
غافل از جادوی سنگرها شدیم
از غریو موج ها غافل شدیم
غرق در آرامش ساحل شدیم
فصل سرخ بی قراری ها گذشت
فرصت چابک سواری ها گذشت
فرصت از اشک و از خون تر شدن
از زمستان نیز عریان تر شدن
فرصت در خُم نشستن، مُل شدن
در دهان داغ آتش، گل شدن
یاد باد آن آرزوهای نجیب
یاد باد آن فصل، آن فصل عجیب
اینک اما فصل تنها ماندن است
فصل تصنیف دریغا خواندن است
اینک اما غربتم عریان شده است
حاصل آغازها پایان شده است
اینک این ماییم، عریان و علیل
دستمان کوتاه و خرما بر نخیل
روی لبخندم صدایی گم شده است
پشت رؤیایم هوایی گم شده است
چشم هایم محو در بال کسی ست
در خیابان ها به دنبال کسی ست
نخل های سر جدا، یادش به خیر!
ای بسیجی ها! خدا، یادش به خیر!
فصل سرخ بی قراری ها گذشت
فرصت شب زنده داری ها گذشت
این قلم امشب کفن پوشیده است
آرزوها را به تن پوشیده است
واژه هایم را هدایت می کند
از جدایی ها شکایت می کند
«مقتل» آن شب غرق نور ماه بود
غرق در باران «روح الله» بود
جام را با او زدید و گم شدید
پای شب هوهو زدید و گم شدید
بازگردید ای کفن پوشان پاک!
غرق شد این نسل در امواج خاک
باز باران خزان پوشان زرد
باز توفان کفن پوشان درد
باز در من بادها آشفته اند
لحظه هایم را به شب آغشته اند
آمدیم و قاف ها در قید ماند
قلب ما در «پاسگاه زید» ماند
طالب فرهادها جز کوه نیست
مرهم این زخم جز اندوه نیست
عقده ها رفتند و علت مانده است
در گلویم «حاج همت» مانده است
زخمی ام اما نمک حق من است
درد دارم نی لبک حق من است
پیش از این ها آسمان گل پوش بود
پیش از این ها یار در آغوش بود
اینک اما عده ای آتش شدند
بعد کوچ کوه ها آرش شدند
بعضی از آن ها که خون نوشیده اند
ارث جنگ عشق را پوشیده اند
عده ای «حُسن القضا» را دیده اند
عده ای را بنزها بلعیده اند
بزدلانی کز یم خون تر شدند
از بسیجی ها بسیجی تر شدند
آی، بی جان ها! دلم را بشنوید
اندکی از حاصلم را بشنوید
تو چه می دانی تگرگ و برگ را
غرق خون خویش، رقص مرگ را
تو چه می دانی که رمل و ماسه چیست
بین ابروها رد قناصه چیست
تو چه می دانی سقوط «پاوه» را
«باکری» را «باقری» را «کاوه» را
هیچ می دانی «مریوان» چیست؟ هان!
هیچ می دانی که «چمران» کیست؟ هان!
هیچ می دانی بسیجی سر جداست؟
هیچ می دانی «دوعیجی» در کجاست؟
این صدای بوستانی پرپر است
این زبان سرخ نسلی بی سر است
تو چه می دانی که جای ما کجاست
تو چه می دانی خدای ما کجاست
با همان هایم که در دین غش زدند
ریشه اسلام را آتش زدند
با همان ها کز هوس آویختند
زهر در جام خمینی ریختند
پای خندق ها اُحد را ساختند
خون فروشی کرده خود را ساختند
باش تا یادی از آن دیرین کنیم
تلخِ آن ابریق را شیرین کنیم
با خمینی جلوه ما دیگر است
او هزاران روح در یک پیکر است
ما ز شور عاشقی آکنده ایم
ما به گرمای خمینی زنده ایم
گر چه در رنجیم، در بندیم ما
زیر پای او دماوندیم ما
سینه پر آهیم، اما آهنیم
نسل یوسف های بی پیراهنیم
ما از این بحریم، پاروها کجاست؟
این نشان! پس نوش داروها کجاست؟
ای بسیجی ها زمان را باد برد!
تیشه ها را آخرین فرهاد برد
من غرور آخرین پروانه ام
با تمام دردها هم خانه ام
ای عبور لحظه ها دیگر شوید!
ای تمام نخل ها بی سر شوید!
ای غروب خاک را آموخته!
چفیه ها! ای چفیه های سوخته!
ای زمین، ای رمل ها، ای ماسه ها
ای تگرگِ تق تقِ قناصه ها
جمعی از ما بارها سر داده ایم
عده ای از ما برادر داده ایم
ما از آتش پاره ها پر ساختیم
در دهان مرگ سنگر ساختیم
زنده های کمتر از مردار ها!
با شما هستم، غنیمت خوارها!
بذر هفتاد و دو آفت در شما
بردگان سکه! لعنت بر شما
باز دنیا کاسه خمر شماست
باز هم شیطان اولی الامر شماست