مشخصات کتاب

سرشناسه : چراغی، محمد، ۱۳۶۵ -، گردآورنده

عنوان و نام پدیدآور : شور حسینی تا مرثیه سرایی: مجموعه گفت و گو با مداحان نابینا استان قم/ به اهتمام محمد چراغی؛ زیر نظر محمد نوری.

مشخصات نشر : قم: توانمندان، ۱۳۹۷.

مشخصات ظاهری : ۱20 ص.؛ ۱۴/۵×۲۱/۵ س م.

شابک : ۱۵۰۰۰۰ ریال : 978-622-99311-9-6

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتابنامه.

عنوان دیگر : مجموعه گفت و گو با مداحان نابینا استان قم.

موضوع : مداحان نابینا -- ایران -- قم (استان) -- مصاحبه ها

موضوع : Blind laudatorists* -- Iran -- Qom (Province) -- Interviews

موضوع : نابینایان -- ایران -- قم (استان) -- مصاحبه ها

موضوع : Blind -- Iran -- Qom (Province) -- Interviews

شناسه افزوده : نوری، محمد ۱۳۴۰ شهریور -

شناسه افزوده : دفتر فرهنگ معلولین

رده بندی کنگره : 1397 9ش4چ/84/261 BP

رده بندی دیویی : 757/297

شماره کتابشناسی ملی : ۵۲۶۷۶۲۴

تلفن: 32913452-025 فکس: 32913552-025

همراه: 09125520765

www.HandicapCenter.com , www.DataDisability.com , info@handicapcenter.com

اشاره

شور حسینی تا مرثیه سرایی مجموعه گفت وگو با مداحان نابینا استان قم

به اهتمام:

محمد چراغی

بسم الله الرحمن الرحیم

السَّلَامُ عَلَیْکُمْ یَا أَهْلَ بَیْتِ النُّبُوَّةِ

وَ مَوْضِعَ الرِّسَالَة

فهرست

مقدمه. 7

پیشگفتار. 9

فصل اول: اولین تجربه. 15

چرا و به چه دلیل؟. 17

اهمیت.. 17

روش... 18

فازبندی پروژه. 18

روش پرسش گری جهت جمع آوری تجارب.. 19

ابعاد و قلمرو. 23

فصل دوم: مصاحبه با آقایان.. 25

محمد چراغی.. 27

حاج علی بابکی.. 40

محمدجواد بوستانی.. 52

مجید علی اکبری.. 59

محمدعلی ملک نژاد. 71

فصل سوم: مصاحبه با خانم ها 83

ساناز (زهرا) احمدی.. 85

احلام مسرور. 99

پریسا بقالی زاده مقدم. 110

مقدمه

یکی از فعالیت های نابینایان و افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی، مداحی، مرثیه سرایی، وعظ، منبر و تبلیغ مذهبی بوده است. از قدیم تاکنون افرادی بوده اند که تمام عمر در این رشته اشتغال داشته اند.

موفقیت در این رشته منوط به داشتن حافظه و صدایی نسبتاً متوسط و خوب است. معمولاً نابینایان این دو ویژگی را دارند و ذاتاً از صدای پر قوت و جذاب و نیز از حافظه خوب برخوردارند. از این رو اینان با اندک مطالعه و به خاطر سپردن مطالب دینی می توانند به وعظ و مرثیه بپردازند.

کشورهای غربی و غیر مسلمان از این سرمایه در جهت موسیقی و آواز استفاده کرده و با آموزش اینان، افراد برجسته ای ظهور کرده اند؛ همچنین کلیسا از این افراد برای تبلیغ دینی بهره برده و کلیسا یک بخش ویژه برای آموزش و مهارت افزایی این افراد دایر کرده و افراد بسیاری را جذب نموده و در راه تبلیغات کلیسا از آنان بهره بُرده است. حتی کلیسا، سازمان جذب و آموزش معلولان را به کشورهای اسلامی هم گسترش داده و فرزندان مسلمانان را جذب کلیسا و تبلیغات مسیحیت نموده است.

متأسفانه در جهان اسلام به جزء در دوره های محدود و اقدامات محدود، شاهد فعالیت سازمان یافته برای استفاده از سرمایه ملی معلولین در جهت تبلیغ مذهبی یا حداقل تبلیغ ملی نبوده ایم. اگر کسانی مثل منبری مشهور و موفق مرحوم مجاب یا مداحان موفق را می بینیم، اینان با اتکاء بر توانایی ها و امکانات فردی خودشان پیشرفت نموده و به مدارج عالی رسیده اند. نه راهنمایی داشته، نه سازمانی بوده که امکاناتی در اختیار آنان قرار دهد. با کمال تأسف باید گفت هنوز هم این گونه است و سرمایه بزرگی برای بهره برداری رها شده است.

با اینکه مدیریت حوزه علمیه بخش کوچکی از امکانات خود را می تواند در این مسیر صرف کند و نتایج باور نکردنی بگیرد یا نهادها و سازمان های تبلیغاتی دیگر با بودجه های سنواتی بسیار زیاد که در اختیار دارند به راحتی می توانند از این سرمایه بزرگ مذهبی و ملی بهره برداری کنند.

دفتر فرهنگ معلولین برای اینکه نشان دهد واقعیت ها چیست و افراد دارای معلولیت حیّ و زنده چه توانمندی هایی دارند از یکی از مداحان معروف قم آقای محمد چراغی خواست، مدیریت این پروژه را بر عهده گیرد و ابتدا به شناسایی مداحان و مرثیه سرایان و در قدم بعد به گفت وگو با آنان بپردازد. پس از چند ماه اکنون فاز نخست این پروژه آماده شده است: امیدوارم بتوانیم این سیر را ادامه دهیم و مراحل دیگر پروژه را هم طی کنیم و تجارب تمامی افراد فعال در عرصه شعر آئینی و مرثیه و مداحی را جمع آوری و در چند جلد منتشر کنیم.

لازم است از حجت الاسلام والمسلمین سید جواد شهرستانی نماینده آیت اللّه العظمی سید علی سیستانی مدظله که راهنمایی فرمودند و در مشکلات یار و یاورمان بودند تشکر کنیم. همچنین از آقایان محمد چراغی و مسعود باقری و دیگر همکاران این پروژه تشکر و قدردانی می کنیم.

محمد نوری

مدیر عامل دفتر فرهنگ معلولین

پیشگفتار

اهل بیت پیامبر گرامی اسلام صلی اللّه علیه و آله و سلم امام و پیشوای همه مسلمانان هستند. برای آنها فرقی نمی کند، شیعه و محب آنها بینا یا نابینا؛ شنوا یا ناشنوا، قد بلند یا کوتاه قد؛ باسواد یا بی سواد باشد. در این مکتب همه انواع تبعیض ها و برتری گرایی ها مثل سالم سالاری و عرب سالاری مردود است و آن گونه که پیامبر اکرم فرمود: همه انسان ها مثل دنده های یک شانه برابراند. آنچه برای اسلام و اهل بیت علیهم السلام اهمیت دارد، تقوا است. تقوا و پرهیزگاری اصلی ترین شاخص برای ارزیابی افراد است. تقوا یعنی شخصیت، انسانیت، محاسن اخلاقی و جاذبه هایی که آدمی را به سوی محامد و نیکی ها و خدمت به همنوعان می کشاند.

اهل بیت علیهم السلام افراد دارای معلولیت، نابینایان و ناشنوایان را مکرم و محترم داشته و همان احترام و توجهی که به افراد عادی می نمودند، در مورد افراد دارای معلولیت هم اجرا می کردند. برخلاف رویه و باوری که در دوره باستان و حتی دوره جدید وجود داشت و افراد دارای معلولیت را مستحق مرگ و نابودی دانسته و آنان را به روش های مختلف از حیات و زندگی ساقط می کردند. اما معصومین علیهم السلام، زندگی و برخورداری از مواهب جهان را حق همگان اعم از افراد دارای معلولیت و فاقدان معلولیت می دانستند. این نکته در روایات متعدد درج شده و با تلاش های این بزرگواران «مکتب حیات و حق زندگانی برای معلولان» در صدر اسلام شکل گرفت.

مهم تر اینکه نه تنها اهل بیت علیهم السلام برای معلولین حق حیات قائل بودند و طرد و نفی و کشتن آنان را نمی پذیرفتند، شیوه هایی نیز برای توان افزایی، توانبخشی و مهارت افزایی آنان به کار بردند تا از جهت جسمی و روحی به پایه افراد

عادی رسیده و بتوانند در جامعه حضور و مشارکت داشته باشند. برای مثال تأمین مالی نابینایی که حتی مسیحی بود؛ یا تغذیه معلولانی که توانایی غذا خوردن نداشتند با لقمه گذاشتن به دهان آنها در سیره معصومین علیهم السلام هست.

برخی فکر کرده اند معصومین موضع ترحمی یا تبعیض نسبت به نابینایان داشته اند؛ در حالی که اگر با نگاه جامع نگریسته شود، شرایط در قرون نخست ظهور اسلام این گونه بوده که رهبران اسلام مجبور بودند، برای احیای معلولان الگوسازی کنند و عملاً به مردم نشان دهند که به امور این قشر، اهتمام داشته باشند و مکتب حیات گرایی را ترویج می نمودند؛ از طرف دیگر عملاً به توانبخشی و مهارت افزایی آنان می پرداختند. در مقابل وقتی نابینایان و دیگر توان خواهان این تلاش ها را می دیدند جذب این مکتب شده و برای این مکتب تبلیغ و ترویج می نمودند. این گونه مواضع به تحکیم تعامل و استحکام روابط آنان منجر شد و هر دو طرف جملات و عبارات مدح آمیز و تأییدی نسبت به یکدیگر داشتند. از این رو تأیید و مدح های معصومین علیهم السلام نسبت به نابینایان را نباید ترحم و دلسوزی آنان دانست.

شخصیت های نابینایی که جذب مکتب رسول خدا صلی اللّه علیه و آله و سلم و امامان علیهم السلام شدند چون این مکتب را سرشار از انسانیت و ارزش های انسانی می دانستند و می دیدند که این مکتب عاری از تبعیض است، بسیار می باشند. عبداللّه بن ام مکتوم در زمان رسول خدا کسی است که نابینای مطلق بود و پیامبر او را جانشین خودش در امامت نماز و هم در رسیدگی به امور مردم و پاسخگویی به پرسش های مردم تعیین کرد؛ البته در زمانی که رسول خدا برای امور کشوری و لشگری به بیرون مدینه می رفت و در شهر نبود.⁽¹⁾نمونه دیگر لیث بن بختری مرادی با کنیه ابوبصیر است. او نابینا و از اصحاب امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام بوده و فعالیت گسترده در ترویج تشیع داشته است. او در نیمه نخست سده دوم قمری می زیست و اصالتاً اهل کوفه بوده است. بیشترین درخشش او در زمان امام صادق علیه السلام و به عنوان شاگرد آن حضرت بوده است. او احادیث بسیاری و حدود سیصد روایت از امام صادق

علیه السلام نقل کرده است. نیز تدریس و پرورش شاگرد داشته و کتابی در فقه شیعه تألیف کرده است.

امام صادق علیه السلام درباره او نکات مهمی گفته است: او و سه تن از دیگر اصحاب حضرت را از نجباء دانسته که اگر نبودند میراث پیامبر اسلام از بین رفته بود: لَوْلاَ هَؤُلاَءِ اِنْقَطَعَتْ آثَارُ اَلنُّبُوَّةِ وَ اِنْدَرَسَتْ نیز حضرت، ابابصیر را از مخبتین یعنی برگزیدگان اهل بهشت دانسته است.⁽¹⁾

در بین اصحاب امام صادق علیه السلام، افرادی که نابینا یا دارای دیگر معلولیت ها بودند به فراوانی دیده می شود. آنان می آمدند تا از محضر درس حضرت استفاده کنند.⁽²⁾

جابر بن عبداللّه انصاری از یاران مشهور رسول خدا صلی اللّه علیه و آله و سلم و از اهالی یثرب بود که در موسم حج با پیامبر در عقبه منا بیعت کرد. راوی احادیث بسیار است و تا عصر امام باقر علیه السلام در قید حیات بود. وی در رخداد عاشورا و کربلای حسینی به دلیل نابینایی نتوانست شرکت کند. ولی نخستین زائری بود که بر سر مزار امام حسین علیه السلام و دیگر شهدای کربلا حاضر شد و به نوحه خوانی و مرثیه سرایی پرداخت.⁽³⁾سید ابن طاووس (درگذشت 664ق) در کتاب اللهوف، ماجرای زیارت شهدای کربلا توسط جابر را آورده است.⁽⁴⁾

جابر انصاری در ترویج تشیع و امامت شیعه نقش به سزا داشت و نقل روایات بسیار درباره شهادت امام حسین علیه السلام و اصحابش در کربلا نیز درباره مزارات و زیارات، روایاتی از طریق او مأثور و منقول است. از این رو او را می توان یکی از پایه گذاران مرثیه سرایی و نوحه خوانی به مصائب اهل بیت علیهم السلام دانست.⁽⁵⁾

عطیه العوفی راوی مشهور همراه جابر در کربلا بوده و نوحه خوانی و مرثیه سرایی جابر بر سر مزار شهیدان کربلا به ویژه بر سر مزار امام حسین علیه السلام را

روایت کرده است.⁽¹⁾جابر در این دوره نابینا بوده است.

معلولان دیگری هم بوده اند که در جریان قیام امام حسین علیه السلام با حضرت همراهی کرده و به شهادت رسیدند؛ مثل مسلم اعرج، عبداللّه ازدی، اسلم ترکی و اسلم بن کثیر.⁽²⁾بهرحال علاقه و محبت دو سویه معصومین علیهم السلام به معلولان و برعکس، از صدر اسلام جریان داشته و هیچ گاه از بین نرفته است و هنوز ادامه دارد. نمونه بارز آن حضور و مشارکت معلولین از کشورهای مختلف در اربعین حسینی است.⁽³⁾

نابینایان، ناشنوایان و افراد دارای دیگر معلولیت ها، ابراز علاقه و محبت خود را نسبت به اهل بیت علیهم السلام به روش های مختلف نشان داده اند، بعضی از آنها به خدمت به زائران اشتغال داشته؛ بعضی ساقی شده و به زائران آب نوشانده، بعضی با سرودن اشعار یا نوشتن مطالب زیبا درباره اهل بیت علیهم السلام و موضوعاتی مثل شهادت و مصائب آنان و بعضی دیگر با مرثیه سرایی و مداحی کوشیده اند تا مکنونات احساس قلبی خود را بیان نمایند و در معرض و مرآی دیگران قرار دهند.

یکی از تلاش های نابینایان، مرثیه سرایی و ذکر مصائب اهل بیت علیهم السلام به عنوان انجام وظیفه است. نابینایان به دلیل داشتن حافظه خوب و صدای پر و پردامنه، شرایط اولیه برای ذاکر، مداح و مرثیه خوان کارآمد را دارند؛ فقط لازم است در یک دوره کوتاه آموزشی شرکت کرده و روش و فنون آن را فرا بگیرند، سپس با ممارست و تمرین، استعداد بالقوه خود را به فعلیت درآورند.

در قرون گذشته افراد بسیار فاقد بینایی بوده اند که در عرصه مرثیه سرایی و ذکر مصائب اهل بیت علیهم السلام توانایی و کارآیی اعجاب آور داشته اند. متأسفانه به دلیل گردآوری نکردن اطلاعات آنها، هم اکنون بسیاری از آنها در تاریخ مفقود شده اند.

به نظرم رسید برای اینکه مرثیه خوانان این دوره به سرنوشت قبلی ها دچار نشوند و نیز جامعه و مسئولین با این نوع از توانمندی نابینایان و معلولین آشنا

شوند، اطلاعات آنها را جمع آوری کنم. اما با اندک پرس وجو متوجه شدم اکثر آنها اطلاعاتی مثل زندگی نامه ندارند یا منتشر نکرده اند، از این رو درصدد برآمدم از طریق گفت وگو با آنان، به اطلاعات آنان دست یافته و در یک جلد کتاب تدوین و منتشر نمایم. این ایده را با مدیریت دفتر فرهنگ معلولین در میان گذاشتم. دفتر فرهنگ معلولین این طرح را بسیار نیکو دانست و پس از دو جلسه بحث درباره ابعاد طرح، به توافق رسیدیم و قرار شد روش اجرایی را تدوین و بر اساس آن به اجرای پروژه بپردازم. حدود هشت ماه زمان برد تا نابینایان مرثیه خوان در استان قم شناسایی شده و با آنان به گفت وگو پرداختیم. سپس مصاحبه ها پیاده سازی شد، بازنویسی گردید و در مرحله بعد ویرایش ادبی و علمی شد. لازم است از همکارانی که طی این مدت برای به ثمر رساندن این پروژه تلاش کردند، تشکر نمایم.

محمد چراغی

فصل اول: اولین تجربه

اشاره

اشخاصی در گذشته و هم اکنون به رغم داشتن نوعی آسیب جسمی و معلولیت، دارای توانایی خاصی بوده و در رشته ای به مدارج عالی رسیده اند. نابینایان و افراد دارای آسیب در اندام حرکتی مثل دست و پا در منبر و وعظ، مرثیه سرایی و مداحی، سرودن اشعار آئینی و راهنمایی جامعه گوی سبقت را از دیگران ربوده و به مقبولیت و شهرت دست یافته اند.

حجت الاسلام دکتر رفیعی که بر اثر فلج اطفال، آسیب حرکتی پیدا کرده، امروزه از منبرهای مشهور و در سطح ملی است. در گذشته هم واعظان و منبری های بزرگی چون حجت الاسلام سید کاظم مجاب (درگذشت 1390) در بسیاری از بیوت مراجع معظم تقلید منبر می رفت و حتی سبک و شیوه خاصی در منبر و خطابه داشت. این فصل درباره ضرورت و اهمیت پرداختن به اصل موضوع و لزوم تدوین کتاب در این باره است.

بعضی از افراد دارای معلولیت هستند و در رشته ای به خلاقیت و شهرت رسیده اند ولی از معرفی خود به عنوان یکی از اعضاء جامعه هدف ابا و امتناع می نمایند. وقتی علت را از آنها جویا می شویم، بعضاً می گویند خجالت می کشند و بعضی صلاحیت یا خدمت در خفا را مطرح می کنند. حتی گاه شنیده می شود که از کلمه معلول و معلولیت ناراحت می شوند.

اما به نظر می رسد مهم ترین خدمت به جامعه هدف اینست که افراد دارای معلولیت خودشان پیش قدم شده و با حضور در عرصه های اجتماعی، توانمندی خود را به جامعه معرفی کنند. اگر خود معلولین از حضور و مشارکت اکراه داشته باشند؛ از جامعه چه انتظاری هست؟ کتاب حاضر هم به همین دلیل تدوین شده است و تلاش شده این موضوع را به صورت یک روش علمی در این فصل مطرح کند.

چرا و به چه دلیل؟

انگیزه تألیف این کتاب چیست؟ و چرا و به چه دلیل تألیف این اثر در دستور کار قرار گرفت؟

در ایران که اکثریت مسلمان اند و به خاندان عصمت و طهارت علاقه ویژه دارند و سالانه وقت، انرژی و سرمایه برای برگزاری مراسم حسینی و عزاداری یا شرکت در مراسم، یا رفتن به زیارت مشاهد مشرفه و عتبات اختصاص می دهند. لازم است معلولین هم از این فرصت و ظرفیت بهره مند شده با استفاده از ظرفیت های فرهنگی و اجتماعی به رشد و ارتقای خود اقدام کنند.

با همین ذهنیت و همین نیت، اواخر بهار 1396 جلسه ای در دفتر فرهنگ معلولین با حضور آقایان محمد چراغی، مسعود باقری، محمد نوری و اعظم قاسمی برپا شد و این موضوع تجزیه و تحلیل شد.

پس از بررسی ها و هم اندیشی ها، تألیف کتابی درباره مرثیه سرایی افراد دارای معلولیت پیشنهاد و مورد پذیرش همگان قرار گرفت. طرح فراهم آمد که در این فصل ارائه می گردد.

اهمیت

بحث درباره مداحان، مرثیه سرایان، نوحه خوانان و وعاظ دارای معلولیت از چند جهت اهمیت دارد: اولاً معلوم می شود چه شخصیت های برجسته ای با توانمندی های قابل توجه در جامعه هدف بوده است. دوم اینکه اطلاعات این افراد جمع آوری و در اختیار پژوهشگران قرار می گیرد و خودش منبعی خواهد شد تا توسط پژوهشگران زوایای آن گشوده شود؛ از این رو اطلاعات این موضوع نه تنها از بین نخواهد رفت بلکه مبنای تحقیقات بعدی خواهد شد.

سومین اهمیت آن در این است که تجربیات این افراد جمع آوری و در اختیار نابینایان و معلولین آینده قرار می گیرد آنان با استفاده از این دستاوردها می توانند سریع تر و بهتر به موفقیت برسند. و بالاخره این اثر به مسئولین و

مدیران ایده و نگرش می دهد که فکری به حال این قشر بکنند و با برنامه ریزی راه جدیدی بگشایند.

روش

به دلیل فقدان منابع کتابخانه درباره معلولان مداح و مرثیه خوان و حتی درباره شعرای آئینی مجبور هستیم به روش میدانی اطلاعات را جمع آوری کنیم و سپس به تجزیه و تحلیل داده ها اهتمام نماییم. اما در روش میدانی به شیوه مصاحبه روی آورده ایم و از شخصیت های دارای خبرویت و تجربه، پرسش های مطرح می کنیم و از طریق پرسش گری و چالش پاسخ های آنان اطلاعات را از مکنونات ذهنی آنها استخراج می نماییم. البته روش مصاحبه برای شخصیت های جدید و زنده کارآیی دارد ولی شخصیت های تاریخی و متوفی را مجبور هستیم از روش کتابخانه ای هم کمک بگیریم.

فازبندی پروژه

پیش بینی می شود بیش از سیصد نفر مداح و مرثیه خوان دارای معلولیت داشته باشیم که در دوره معاصر یعنی از دوره قاجاریه و مشخصاً از دوره مشروطیت تاکنون در ایران می زیسته اند. اما یکباره همه آنها را نمی توان شناسایی و بررسی نمود. از این رو این پروژه در چند مرحله (فاز) تقسیم کرده ایم.

این فازبندی هم شامل تاریخ و هم جغرافیا و هم موضوع بندی علمی می شود.

فاز نخست مداحان و مرثیه سرایان استان قم اعم از آقا و خانم است که هنوز در قید حیات هستند.

فاز دوم مداحان و مرثیه سرایان استان اصفهان و شیراز

فاز سوم مداحان و مرثیه سرایان دیگر استان ها

فاز چهارم شعرای آئینی و مذهبی که در قید حیات هستند و در استان ها و شهرهای مختلف زندگی می نمایند.

فاز پنجم مداحان و مرثیه سرایان و شعرای آئینی متوفی از دوره مشروطیت تاکنون است.

هم اکنون این کتاب نمی خواهد همه فازها را ارائه کند و فقط مرثیه خوانان استان قم که زنده اند معرفی می شوند.

روش پرسش گری جهت جمع آوری تجارب

برای دستیابی به اطلاعات جامع، لازم است پرسش هایی در زمینه ها و ابعاد مختلف مرثیه خوانی مطرح شود. پرسش هایی که از شخصیت ها پرسیده خواهد شد در پنج محور زیر می باشد. البته این پرسش ها تماماً از همه افراد پرسیده نمی شود؛ بلکه نسبت به شرایط افراد متفاوت است. همه پرسش ها در پنج گروه اینجا معرفی می شوند ولی مصاحبه گر می تواند از بین آنها گزینش کند.

الف: زندگی نامه و فعالیت ها

1- اجمالی زندگی نامه خودش را ابتدا بگوید.

2- چه زمانی و در چه شهری متولد شده و تحصیلاتش در کجاها و چه رشته ای بوده است.

3- علت روی آوردن به مداحی

4- پرسش از کارنامه اش

5- پرسش از استادان

6- پرسش از سبک و روش کارش

7- شروع مداحی شما و نحوه ورود به این حرفه از چه زمانی و چگونه بوده است؟

8- چه شخص یا اشخاصی در این راه مشوق شما بوده اند؟

9- کدامیک از اساتید شما را در آموزش این حرفه یاری کردند؟ دیدگاه آن اساتید نسبت به معلولیت شما چگونه بود؟ آیا در مورد اینکه شما بخواهید این حرفه را پیگیری کنید از نظر اساتید محدودیتی وجود داشت یا خیر؟ (با ذکر توضیح)

10- توضیح دهید که آموزش شما چند سال طول کشید و از چه زمانی به طور رسمی به اجرا در جلسات پرداختید؟ لطفاً از روزهای ابتدایی که شما را به عنوان مداح نمی شناختند و از سعی خودتان برای شناساندن مردم بهره

می گرفتید توضیح دهید.

ب: مداحی به عنوان یک فعالیت اجتماعی - فرهنگی

نابینایان و بسیاری از معلولین استعداد و توانایی دارند در عرصه مرثیه سرایی و مداحی و مرثیه خوانی تلاش کنند و از این راه به فرهنگ ملی و جامعه دینی خدمت نمایند. و مردم را با فرهنگ اهل بیت علیهم السلام آشنا کرده و محبت آنان را در جامعه ترویج کنند.

حتی اینگونه فعالیت ها می تواند به عنوان نوعی اشتغال باشد ولی تبرعی نه به قصد کسب درآمد باشد.

بعضی از کارشناسان یا نهادهای دولتی اشتغال، و به ویژه اشتغال معلولین را آنچنان بزرگ و پر هزینه معرفی می کنند که هیچگاه ممکن و دست یافتنی نخواهد شد. اما شیوه های آسان و سهل تر هم برای اشتغال عملاً مشاهده شده است.

به عنوان نمونه، در هر شهر و حتی روستاها، روزانه جمعیت قابل توجه فوت می کنند، برای اینان مجالس کفن، دفن، فاتحه، هفته، چهلم و سالگرد برپا می کنند و نیاز به کسانی هست که این مجالس را اداره کنند. علاوه بر آن هر سال چند روز به عنوان شهادت بزرگان و معصومین یا میلاد و تولد آنان است و در هر محله و جاهای بسیار، مراسمی برپا می شود؛ همچنین مجالسی برای اشخاص به عنوان تولد و غیره در همه شهرها هست و افرادی که این مجالس را اداره کنند، کمبود هست.

برای اینکه این شیوه اشتغال آفرینی به نتیجه مطلوب برسد لازم است به بررسی های کارشناسانه تجارب گذشته را جمع آوری کرد و در سه زمینه زیر افراد را آموزش داد.

کتاب حاضر با پرسش از مداحان و مرثیه سرایان دارای معلولیت، در واقع تجارب آنان را در این موارد هم جمع آوری می کند:

1- موفقیت معلولان در عرصه مداحی، علل موفقیت و عوامل شکست.

2- تجارب شخصی درباره موفقیت و رشد؟

3- آسیب هایی که متوجه این شیوه است؟

یعنی اگر این فعالیت ها با هدف کسب درآمد باشد و معلولان از این طریق به اشتغال درآمده باشند، اشکال شرعی ندارد، نیز عرفاً هم اشکال ندارد بلکه جامعه آن را نوعی خدمت به شمار می آورد.

ج: ارتباط و تعامل معصومین علیهم السلام و معلولان

رسول خدا محمد مصطفی صلی اللّه علیه و آله و سلم و امامان علیهم السلام اهتمام و توجه ویژه به معلولین داشتند، نه از سر رحم و دلسوزی بلکه با انگیزه آموزش و پیشرفت آنان. این کتاب برای فرهنگ سازی باید ارتباطات و تعاملات معلولین و معصومین علیهم السلام را تجزیه و تحلیل کند و به مسائل زیر بپردازد.

1- نقش معلولین به عنوان یاور پیامبر(ص) و یاور امامان علیهم السلام

2- مقاطع مهم تاریخی که معلولان به کمک معصومین شتافته اند.

3- از آنجایی که اهل بیت علیهم السلام دیدگاه مثبتی نسبت به معلولین داشتند به نظر شما چگونه می توان این دیدگاه را به عنوان یک مداح به مخاطبانمان بفهمانیم؟ تأثیر یک مداح در تغییر نگرش و رفتار جامعه نسبت به معلولین چه مقدار می تواند باشد؟

د: اطلاعات سنجی مداحان

ضرب المثلی هست که می گوید فاقد، معطی نمی تواند باشد یعنی کسی که چیزی ندارد نمی تواند بخشنده باشد، یا چاهی که آب ندارد، دلوش خالی است. معلولین اگر بخواهند در زمینه فرهنگ سازی در زمینه مرثیه و مداحی موفق باشند به ناچار باید خودشان در این زمینه اطلاعات کافی داشته باشند و به این موضوعات اهمیت دهند.

1- وضع اطلاعات مداحان از تاریخ اسلام و تاریخ تعامل معصومین با معلولان

2- علل و عوامل کاهش یا فقدان اطلاعات

3- راه های افزایش و توسعه

ه-: اطلاع رسانی و تعمیم تجارب

موفقیت معلولان در ایران منوط به اینست که خود را با فرهنگ مردم پیوند دهند و از ظرفیت های فرهنگ ملی بهره برداری کنند. معلولین در آمریکای شمالی یا در

اروپا وضعیت دیگری دارند. در آنجا اکثریت مردم مسیحی هستند و به تئاتر و موسیقی و فرهنگ عرفی باور و التزام دارند، معلولین در آن دیار با استفاده از همین ظرفیت ها شروع به پیشرفت کرده اند. اما معلولین ایران نمی توانند از آنان الگوگیری کنند؛ بلکه لازم است متناسب با شرایط فرهنگی و اجتماعی مردم ایران به تدبیر و برنامه ریزی اقدام کنند.

پس با اطلاع رسانی تجارب خود را تعمیم داده و یک جریان فرهنگی به وجود آورند. یعنی این کتاب در هشت محور زیر شروع به تجربه اندوزی و گسترش تجارب می نماید.

1- وظیفه مداحان دارای معلولیت در عرصه بخش هایی از تاریخ اسلام (یعنی روابط و تعاملات معصومین و معلولین)

2- شیوه کارآمد در اطلاع رسانی

3- به عنوان یک معلول باور مردم و کسانی که با شما در کلاس های مداحی حضور داشتند درباره شما چگونه بود؟ آیا دید مثبتی وجود داشت؟ آیا اگر دید منفی وجود داشت برای شما مشکلی به وجود نیاورد؟ شما چگونه با این نگاه ها و باورها کنار آمدید؟

4- دیدگاه خود شما درباره مداحی چیست؟ چرا با وجود حرفه های مختلف این حرفه را انتخاب کردید؟

5- به عنوان یک مداح که سابقه اداره کردن مجالس مختلف را دارد توضیح دهید که معلولیت شما چه میزان در کار شما تأثیر داشته است از جنبه های مختلف.

6- یک مداح واقعی صرف نظر از معلول بودن یا نبودن باید دارای چه ویژگی هایی باشد؟

7- نحوه انتخاب اشعار و مطالب مورد نیاز شما برای اداره کردن مجالس چگونه و به چه صورت است آیا منابع موجود با توجه به میزان معلولیت شما و در عین حال امکان استفاده شما از آنها شما را دچار مشکل نمی کند؟ برای رفع این مشکل چه کردید یا چه می کنید؟

8- از نحوه اداره کردن هیئات توسط خودتان و نحوه برقراری ارتباط خود

شما و میزان روابط عمومی شما با مخاطبان مستمعین و مسئولین هیئات توضیح دهید.

ابعاد و قلمرو

برای دست یافتن به اطلاعات جامع و فرهنگ سازی بر مبنای این اطلاعات در نظر هست ذیل سرفصل های زیر بررسی و جستجو تداوم پیدا کند:

لازم به بررسی است که چرا بهزیستی در این زمینه ورود همه جانبه و برنامه ریزی جامع نداشته است با اینکه ظرفیت های این بخش بی مانند است و بسیار برای پیشرفت و رشد و حتی توانبخشی این قشر مؤثر است.

فصل دوم: مصاحبه با آقایان

اشاره

این فصل شامل معرفی مردانی است که فاقد بینایی و نیز در زمینه مرثیه موفق بوده اند. لذا منظور از معلولیت نابینایی است. و ذیل هر فرد ابتدا زندگی نامه عمومی و سپس متن گفت وگو خواهد آمد.

پنج نفر که دارای نابینایی و کم بینایی هستند در این فصل معرفی خواهند شد. در مرحله شناسایی افراد، بسیار کوشیدیم ولی نتوانستیم غیر از این افراد، کسانی دیگر را بیابیم و بیاوریم.

در زمینه معلولین ضایعه نخاعی و ویلچری یا کسانی که بر اثر فلج اطفال یا هر دلیل دیگر دارای آسیب حرکتی هستند، نتوانستیم به معرفی کسی بپردازیم، چون بعضاً متقاعد و راضی به مصاحبه نشدند و اساساً جمع آوری اطلاعات از آنان با موانعی همراه بود:

اما آمار نابینایان مرد که در کسوت مرثیه و مدح در استان قم فعالیت دارند به رغم زمینه ها و ظرفیت های خوب این استان در این زمینه، اما بسیار کم است.

پس از انتشار این کتاب حتماً باید در پی علل و عوامل کم کاری در این حوزه باشیم و با گفت وگو با مسئولین مرتبط به کشف علل و عوامل بپردازیم.

محمد چراغی

محمد چراغی⁽¹⁾

درباره

محمد چراغی متولد 1365 می باشد. او در رشته الهیات گرایش علوم قرآن و حدیث در مقطع کارشناسی ادامه تحصیل داد. علاوه بر این در زمینه قرآن حافظ و قاری می باشد. نیز مرثیه خوان و مداح اهل بیت(ع) است.

تمنا می کنم ابتدا خودتان را معرفی کنید.

من محمد چراغی متولد 1365 در روستای سرخده از توابع بخش خلجستان از استان قم به دنیا آمدم، و از سال 1370 به اتفاق خانواده از روستا به قم آمدیم. آن موقع که از روستا به قم آمدیم علت مهاجرت خانواده این بود که بتوانیم در زمینه های مختلف از جمله تحصیل استعداد خودمان را شکوفا بکنیم.

از آن همان سال 1370 که به قم آمدیم کلاً زندگی متحولی داشتیم. به مرور زمان فامیل و حتی معلم ها متوجه خوب بودن صدایم شدند؛ همین جرقه ای شد تا به طور ویژه به آن پرداخته شود، و به تدریج به سمت مداحی رفتم و تصمیم گرفتم در این وادی قدم بردارم.

شما تحصیلات را تا چه مقطعی ادامه دادید؟

تا لیسانس الهیات و معارف اسلامی در گرایش علوم قرآن و حدیث از دانشگاه قم ادامه دادم. پنج سال از اول ابتدایی تا پنجم ابتدایی را در مدارس استثنایی بودم، بعد هم وارد مدارس عادی شدم و پا به پای بچه های عادی در کنار آنها درس خواندم.

شما در صحبت ها اشاره فرمودید که اقوام و معلم ها و کسانی که با شما در ارتباط بودند متوجه شده بودند که شما صدای خوبی دارید و مناسب است از این نعمت خدادادی بهره مند شوید. توضیح می دهید چگونه این توجه، انگیزه برای ورود به مداحی شد؟

می دانید که کارشناسان تربیتی مبحثی به اسم دوره طلایی یا Golden Time را مطرح می کنند، هر فرد استعدادی دارد، مهم این است که در زمان خاص خودش آن استعداد کشف شود و روی آن کار شود.

به قول معروف، وقتی دست چپ و راستمان را شناختیم که تازه می خواستیم وارد مدرسه بشویم. البته علاقه به خواندن در درونم وجود داشت، چرا که می دیدیم در روستا تعزیه می خوانند و در شهر دیدیم که مداحی برگزار می شود، و دوست داشتم که یک روزی بتوانم مثل آنها بخوانم.

اولین جرقه آنجایی زده شد که یک نوار از مشهد یکی از اقوام برایمان با نام حکایت ضامن آهو آورده بود که شرح حکایت چگونگی ضمانت امام رضا (ع) به آهوی بیابانی را در آن نوار گفته بود. من شاید در روز ده دوازده بار این نوار را در خانه گوش می دادم، و مطالب را حفظ کرده بودم، و این حفظیات را برای خانواده و مخصوصاً پدربزرگم می خواندم. پس از آن بود که خانواده و دیگر اطرافیان، من را تشویق می کردند. از همانجا سعی کردم، بیشتر در این مسیر قدم بردارم. ولی موقع همین نوار و شاید یکی دو تا مورد دیگر وجود داشت.

اما وقتی وارد مدرسه شدم شرایط مقدار دیگری فرق کرد، بیشتر برای خوب بودن صدایم تشویق می شدم. چون در مدرسه قرآن می خواندیم و جزء چند نفری بودم، که مدرسه از صدای آنها استفاده می کرد به طور ویژه، و قرآن می خواندند، اذان می گفتند، و دعای فرج و چیزهای دیگر که برای آن سنین قابل قبول و قابل فهم بود اینها را می خواندند.

یک اتفاقی افتاد، فکر کنم سوم ابتدایی بودم، رفتیم داخل مدرسه، یک آقایی بود به نام آقای قرنلی که ایشان الآن تهران هستند. ایشان آمده بود از بچه ها تست برای گروه سرود بگیرد. افرادی که از ما بزرگ تر بودند و به نوعی داعیه داشتند که تکخوان گروه باشند؛ آقای قرنلی هم روی این موضوع صحه گذاشته بود؛ اما

زمانی که نوبت من رسید و تست دادم، ایشان گفت، تکخوان گروه تغییر کرد. با وجود اینکه سن من از بقیه کمتر بود، ولی نهایتاً انتخاب شدم. ایشان و آقای پوربافرانی (خدا ایشان را بیامرزد از معلمین ما بودند) و آقایان دیگر بودند. الآن اسم آنها یادم نیست. به هر حال اکثر معلم های آن دوره من را تشویق می کردند. اینها باعث شد که ما بفهمیم صدای ما جوهره ویژه ای دارد که این طوری رویش تأکید دارند و تشویق می کنند. خودم هم به این نتیجه رسیدم که اگر قرار است این صدا را خرج کنیم، در جایی مصرف کنیم که عاقبت به خیری و به قول قدیمی ها خدا پدر بیامرزی در آن باشد، و چه بهتر از مداحی در خانه اهل بیت. خودم هم علاقه مند بودم و کم کم این اتفاق افتاد.

آموختن مداحی را از چه سنی به طور جدی و حرفه ای شروع کردید و به محضر اساتید شرفیاب شدید؟ و بفرمایید که از محضر کدام اساتید بهره بردید؟

اگر اشتباه نکنم سال 1379 یا 1380 بود که تصمیم گرفتم به کلاس مداحی بروم. به کلاس کانون رفتم، ولی از نوع تدریس اش خوشم نیامد. حقیقتاً چون چیزی عایدم نمی شد. تا اینکه دوستان و آقای سید مهدی تحویلدار لطف کردند، و من را با استاد حاج غلامرضا فلاح (ایشان چون شاعر هستند تخلص به امین دارد) آشنا کردند. آقای فلاح آن موقع ها چهارشنبه شب ها یک محفلی به نام انجمن نغمه سرایان کوثر داشت. من رفتم پیش آقای فلاح و در انجمن ایشان ثبت نام کردم، و ایشان هم از ما استقبال گرمی کرد. یادم می آید وقتی من وارد جلسه شدم به عنوان اولین روزی که من وارد آن کلاس شدم، ایشان شاید پانزده تا بیست دقیقه در مورد نابینایان و استعدادهای آنها صحبت کرد. با وجود اینکه با نابیناها خیلی ارتباط نداشت، ولی این قدر احترام ما را داشت که از سن ما فراتر بود. حتی از اندازه یک شاگرد تازه وارد شده به یک کلاس هم فراتر بود. ولی ایشان احترام مرا داشت و به من کمک کرد تا بتوانم در زمینه مداحی وارد بشوم و فعالیت کنم.

وقتی وارد شدم، مدتی در خدمت ایشان بودم. مدتی هم در خدمت حاج زین العابدین غلام بودم، که ایشان الآن در کرج سکونت دارد و از اساتید مداحی

است. مدتی بسیار طولانی تر در خدمت استاد بزرگوار حاج آقا سید مهدی میرداماد بودم. هر سه بزرگوار برای من زحمات فراوانی کشیدند. آقای فلاح، هم جناب آقای سید مهدی و هم حاج آقای غلام هر سه زحماتی کشیدند.

نظرم این بود که فقط از اینها استفاده نکنم و از اساتید دیگر هم استفاده کنم. چون به نظر من آدم باید در علمی که دنبالش می رود شکارچی باشد. یعنی هرچه دید خوب است بردارد، چون به دردش می خورد.

این تجربه شما برای نسل بعد اهمیت دارد، از این جهت، مسیر مشکل از شناسایی توانمندی و اثبات توانایی ها تا رسیدن به جایی که با استفاده مواجه شده و مجلسی را اداره می کنید، این مسیر را پیموده اید و تجاربی کسب کرده اید که برای دیگران سودمند است. از چه راهکارهایی استفاده کردید تا توانستید خودتان را به مردم و اساتید ثابت بکنید که توانمندی این را دارید که در این حوزه ورود بکنید و فعال بشوید، چطوری توانستید این را ثابت کنید، و الآن به این درجه برسید که مجالسی را بدهند شما بگردانید و اجرا داشته باشید، مجالسی کوچک یا بزرگ دارید و می توانید جمعیت زیادی را فیض برسانید؟

زمانی که کلاس نمی رفتم، با وجود اینکه کلاس نمی رفتیم ولی عشق مداحی و عشق خواندن برای اهل بیت در وجودم بود. تجربه مثبتی که، البته از دیدگاه خودم در زندگی من بود، این بود که کاری به حرف ها و داوری های مردم نداشتم. چون اگر می خواستم به حرف مردم گوش بدهم، مردم می گفتند تو نمی توانی فلان جا تنها بروی، تو نمی توانی فلان کار را تنها انجام بدهی، تو تجربه مداحی نداری؟ تو مگر اصلاً سواد داری؟ مردم به واسطه اینکه اطلاعی از شرایط نابیناها نداشتند یا تجربه از حضور نابیناها در جامعه نداشتند، با دلسوزی های بی مورد مانع از پیشرفت می شدند. ولی ما با همه اعتماد به نفسی که داشتیم، تلاش می کردیم و مسیر پیشرفت را هموار می نمودیم. من یادم می آید می رفتم مسجد و به امام جماعت مسجد می گفتم می خواهم بخوانم. ایشان می گفت اگر وقت شد باشد. گاهی یک ساعت یک ساعت و نیم می نشستم، اما بعد از یک ساعت و نیم نشستن

به من می گفتند امروز وقت نیست و فردا بیا. ولی من ناامید نمی شدم و باز هم می رفتم. این قدر می رفتم تا وقت می شد و می خواندم. نیز در هیئت ها که می رفتم این اتفاق می افتاد.

در هیئت ها هم همینطور بود. یکبار در هیئتی رفتم بخوانم، به مداحش گفتم که بگذار من هم بخوانم، ایشان هم گفت که باشد. بعد که رفتم بخوانم، و یک یا دو بیت خوانده بودم، آمد گفت الآن باید کاری و برنامه ای را انجام بدهیم و الآن نمی توانی ادامه بدهی. من دو بیت هم خوانده بودم، ولی کنار آمدم، ولی باز هم ناامید نشدم، باز هم می رفتم و با مسئول هیئت، امام جماعت مسجد، مداح هیئت صحبت می کردم و مطالبه می کردم که بگذارند بخوانم.

من یادم می آید همین مسجدی که خدمت شما عرض کردم، شش سال بعد از اینکه من بهشان می گفتم بدهید من بخوانم، و می گفتند وقت نمی شود، و دو شب در میان به من فرصت می دادند، خودم مداح آن مسجد شدم. امام جماعت یک روز به من گفت آقایی آمده و می گوید: فردا شب ده دقیقه می خواهد بخواند. گفتم حاج آقا بگذارید بخواند. گفت: مداح جلسه شما هستید و شما باید تصمیم بگیری. من به ایشان گفتم که از نظر من مشکلی نیست، ایشان بیاید و ده دقیقه آخر بخواند. پس از رفتن آن آقا، امام جماعت به من گفت: فلانی یادت است یک روز آمدی اینجا به ما می گفتی وقت بدهید، ما یک شب در میان دو شب در میان به تو وقت می دادیم؟ امروز دست تو افتاده و من شخصاً دلم نمی آید که وارد بشوم و دخالت بکنم.

یعنی این قدر ما را مسلط می دانست که می گفت من اصلاً دلم نمی آید که مثلاً این را بخواهم خودم انجام بدهم. می خواهم خودت انجام بدهی.

انتقادم از بعضی از دوستان مخصوصاً ناییناها؛حتی بیناها هم همین طور هستند، اینست که جدیت و ممارست ندارند و با برخورد به موانع، نا امید می شوند. دوستانی می آیند و مراجعه می کنند و کلاس مداحی می خواهند. می گویم کلاس مداحی فلان استاد خوب است، دو هفته می رود، بعد می گویم چرا دیگر نمی روی؟ می گوید پردیسان است، دور است. می گویم خب یک هفته در میان برو، می گوید نه، فایده ندارد. واقعاً اگر کسی اصلاً چند هفته یکبار هم

بتواند برود و بداند واقعاً آنجا علم هست به اندازه فراخور وقتش برود بهتر از این است که هیچ نرفته باشد. ولی من متعدد می شناسم دوستان را که با یک نه، ناامید می شوند. این اشتباه بزرگی در زندگی افراد است.

به نظر شما معلولین می توانند به مداحی به عنوان یک شغل نگاه کنند؟ بحث معنویتش که هم آبروی این دنیا و هم آبروی آن دنیا در آن وجود دارد، ولی به لحاظ مسائل اقتصادی که اشتغال یکی از معضلات جامعه ما است، آیا به نظر شما می شود به عنوان یک شغل معلولین به مداحی نگاه بکنند؟

یک بنده خدا که از دوستان نابینا هم بود به من می گفت که درآمد چطور است اگر ما بیاییم؟ گفتم که اگر به خاطر پول و درآمد می آیی نیا. گفت پس چرا فلان مداح وضعش خوب است؟ اگر پاکتی که از مداحی می گیری به عنوان روزی از اهل بیت به تو رسیده به آن نگاه می کنی، پاشو بیا. و الا اگر به تو کم بدهند ناراحت می شوی، یا اگر به چشم کسب درآمد نگاه بکنی، این را امام رضا (ع) می فرماید ملعون است کسی که ما را اسباب کسب درآمد قرار بدهد.

من به شما عزیزان خیلی شفاف و واضح اینجا عرض می کنم، وقتی من این حدیث را بگویم شاید دوستان ما کسی باشد بپرسد که آقا پس این همه مداح دارند پاکت می گیرند آیا گرفتن آن خلاف شرع است؟ اولاً پاکتی که می گیرد خودش تعیین می کند بدهید یا نه؟ ثانیاً اگر این پاکت را به او ندهند باز هم به این جلسه می آید یا نه؟ ثالثاً شاید هم خیلی هم وضعش خوب باشد، شاید هم خیلی بهش می رسد، اما دیدگاهش چیست؟ واقعاً شاید دیدگاهش این است که یک روزی از طرف اهل بیت به ما می رسد. تا اینکه ما بیاییم بگوییم آقا پانصد تومان ندهند این مجلس نمی صرفد، یا مثلاً این مجلس هفتصد تومان کمتر فایده ای ندارد، این می شود آن چیزی که اهل بیت نمی خواهند و نمی پسندند.

ولی اگر فکرمان این باشد که آقا اهل بیت روزیمان را می دهند، چرا ما آن پاکتی

را که از مردم طلب می کنیم از اهل بیت طلب نخواهیم؟ من یک روزی می گفتم که یا امام رضا خودت برای ما اسباب خانه، یا اسباب مثلاً فلان را جور کن. خب اینکه می گویم اسباب نه اسباب و اثاثیه، مثلاً سبب یک کاری را خلاصه خودت ایجاد کن، راهها را باز کن، یک گشایشی ایجاد کن که فلان چیز را من تهیه بکنم، فلان موضوع را مثلاً نیاز به پول دارم یا ... آقا ببینید این خواست از خود امام رضا است. چه اشکالی دارد، آدم از خودش می خواهد.

ولی اینکه ما بیاییم و برای روضه اهل بیت قیمت تعیین بکنیم، این یک مقداری شدنی نیست. من خیلی از جلساتی که می روم می خوانم بدون پاکت هست، خیلی از جلسات پاکت هایش از نظر نرخ شاید به اندازه ای که حتی یک مداح مبتدی هم برود بخواند، حتی ده سال پیش هم این قدر نمی دادند، ولی آقای دکتر رفیعی می فرماید شاید اهل بیت به همان مجالس نظر داشته باشند. به نظر من قبل از اینکه آدم به پولش نگاه بکند، باید به سلامت جلسه نگاه بکند. این دیدگاه بنده هست.

اصولاً انسان باید به موضوع نوکری و مداحی اهل بیت در درجه اول به عنوان یک خدمت و انجام وظیفه برای آستان مقدس اهل بیت علیهم السلام نگاه کند و طبیعتاً نمی توان در مجلسی که مداح آن شرط اصلی را مقدار و قیمت دنیایی قرار می دهد اخلاص را پیدا کرد.

برای موفقیت در این حوزه چه راهکارهایی را ارائه می دهید برای معلولینی که دوست دارند به این حوزه ورود بکنند و هم به لحاظ معنوی عایدی داشته باشند، و هم به لحاظ موفقیت های اجتماعی یک معلول موفق شناخته بشوند و در عرصه مداحی موفق شوند؛ چه پیشنهادات و چه راهکارهایی را ارائه می دهید؟

اصلی ترین ویژگی یک مداح این است که مداح کارش را و ابزار کارش را بشناسد. یکی از راههای موفقیت یک مداح به طور کلی این است که ابزار کارش را خوب بشناسد. ابزار کار ما هم چند تا چیز است، شناخت شعر، شناخت مقتل، شناخت روایات و احادیث و مطالعه آنها، اینها ابزار کار اصلی یک مداح است. اما

علاوه بر اینها، یک فرد معلول هم باید مهم ترین ویژگی مداحی و موفقیت در آن یعنی اعتماد به نفس را بشناسد.

من سه تا کلاس مداحی رفتم، این کلاس ها هم گاهی بعضی از استادها یک کلاس نداشتند چند تا کلاس داشتند؛ منظورم این است که سه تا شکل کلاسی مداحی مختلف. در این چند کلاسی که ما رفتیم همه عادی یعنی همه بچه های بینا بودند، ادعاهایی هم داشتند، خیلی شرایط رقابت و پیشرفت سخت بود. من فقط باید ضبط می کردم. ولی این راه را رفتم چون یقین داشتم می توانم بروم. یعنی این توانایی را آدم در خودش ببیند. این اعتماد به نفس اگر نباشد، شما نه شعر می توانی پیدا بکنی شناخت داشته باشی، برای اینکه یک انسان مداح موفق باشد آن هم در بحث معلولین، باید اعتماد به نفس وجود داشته باشد. این مهم ترین عاملی است که می تواند باعث موفقیت بشود. در غیر این صورت نه تنها در مداحی، بلکه در هیچ رشته ای فرد معلول نمی تواند حرکت بکند، چون اصلاً به خودش ایمان ندارد، اعتماد ندارد.

به نظر شما داشتن قدرت برقراری ارتباط با جامعه، تا چه حدی می تواند تأثیر در موفقیت انسان داشته باشد؟

رابطه با مردم تأثیر خیلی زیاد دارد. یک مداح اصلاً شاکله کارش ارتباط با جامعه است. مثلاً یک نقاش می تواند بگوید من تابلو را در خانه می کشم و در بیرون خانه گالری می گذارم و تابلوهایم را عرضه می کنم؛ ولی یک مداح نمی تواند پشت میکروفون شخصی بخواند و پخش کند. اساساً کار او این است که به مجالس عزا یا شادی بخواند. بنابراین وقتی می آید و مردم را می بیند. این نکته یک نکته بسیار مهمی است. اگر در این برخورد خوب خودش را نشان ندهد، آن جوری که باید خودش را نشان ندهد، روابط عمومی اش خوب نباشد، طبیعتاً جامعه هم کمتر به سراغش می آید.

برقراری ارتباط بین یک فرد معلول و جامعه دارای نتایج با پیامدهای بسیار است. اگر فرد معلول ارتباط خوبی داشته باشد و روابط عمومی خوبی داشته باشد، در نگاه اول، جذب او می شوند و می گویند، ایشان برخوردش خوب است. جذابیت

یک معلول، باعث حیثیت و برگ برنده برای همه معلولین است. یعنی نگاه مردم را حتی می تواند تغییر دهد در بحث فرهنگ، و دیدگاه مردم را نسبت به معلولین عوض کند.

به نظر شما چه آفت ها و چه معضلات و چه مشکلاتی بر سر راه دوستانی هست که در این عرصه می خواهند ورود بکنند؟

یکی از آفت هایی که برای دوستان مداح وجود دارد، خصوصاً آنهایی که حالا تازه می خواهند وارد بشوند این است که بدون تحقیق کافی و بدون شناخت وارد می شوند. گاهی یک نفری در تلویزیون از صدای فلان مداح خوشش می آید و به هوای آن در یک کلاس مداحی شرکت می کند. بدون اینکه بداند پیش چه کسی برود و تحقیق نکرده و بررسی نکرده؛ طبیعتاً شناخت خوبی هم پیدا نمی کند. وقتی شناخت خوبی پیدا نکنی خود به خود آفت دوم به وجود می آید، که متأسفانه امروز خیلی از مداحان ما با آن دست و پنجه نرم می کنند، آن هم بحث عدم مطالعه، عدم شناخت نسبت به اشعار، نسبت به مقاتل و عدم مطالعه تاریخ است. فقط اکتفا به گوش دادن سی دی و نوار هر مداحی می کنند. فرق نمی کند هرکس بود. حالا این مداح می تواند یک مداح عادی باشد، هر کس یک روضه ای بخواند که دست ما بیاید خوب است. بنابراین از دو روش و مطالب از CD اقتباس می کند و در جلسه ای همان مطالب را می گوید یا سبکی را اجرا می کند و موجب واکنش منفی جامعه می شود.

آفت بعدی مادی گرایی صِرف بعضی از کسانی است که وارد این قضیه می شوند و فکر می کنند که مداحی محلی است برای کسب درآمد. چه اشکالی دارد، همه دارند از این راه درآمد کسب می کنند، ما هم بخوریم. این واقعاً آن چیزی نیست که اهل بیت، دنبالش بودند. ما می خواهیم با اهل بیت ارتباط برقرار کنیم. ما در این روضه خواندن ها می خواهیم مردم را از حالت عادی به حالت معنوی ببریم. وقتی در دلمان نیت، نیت پول است، واقعاً چطور می خواهیم دلی بشکند دعایی مستجاب بشود؟

آفت بعدی که متأسفانه می تواند گریبان مداح ها را بگیرد این است که مداحین

مثل وعاظ، مثل منبری ها جزء گروه های مؤثر در جامعه هستند. اگر یک عالم اگر دینی اشتباهی بکند طبق روایات چهل برابر یک فرد عادی برایش نوشته می شود. چرا؟ چون او می داند و تکلیف دارد. چون می داند باید درست انجام بدهد. یک انسان مداح هر رفتاری بکند مردم از او الگوگیری می کنند. من دیدم بعضی از دوستان متأسفانه آن اخلاقی را که باید داشته باشند را ندارند. حالا فرق نمی کند مداح معلول باشد یا نباشد. اخلاقی که از یک مداح انتظار می رود، یک مداح باید جاذبه داشته باشد. وقتی این جاذبه نباشد، می بینید به تدریج یک جوانی که می آید در هیأت ها و در جلسات شرکت می کنند، نه تنها از یک مداح، که از یک هیئت که از جلسات مذهبی زده می شود، و آن وقت دیگر هیچ جا نمی رود. و این مسئولیتش با همان کسی است که رفتار غیر اخلاقی داشته است.

اینها آفت هایی است که ما باید دقت بکنیم که ان شاءاللّه گرفتارش نشویم و با خودسازی معنوی و افزایش شناخت و آگاهی، رفتار بهتر و جذاب تر داشته باشیم.

به نظر شما می شود با استفاده از روایات و احادیثی که وجود دارد از معصومین علیهم السلام، می تواند یک مداح معلول در واقع در جهت تغییر دیدگاه عموم مردم نسبت به معلولین اقدام بکند؟ فرهنگ سازی کند تا رفتار مردم در این زمینه اصلاح شود؟

طبیعتاً اهل بیت علیهم السلام افرادی بودند که به واسطه اینکه رهبران همه مردم بودند و همه مردم را در نظر داشتند. از این رو تبعیض بین مردم ایجاد نمی کردند. ائمه علیهم السلام جدا کن سوا کن نداشتند. اینگونه نبوده که طبقه ای را بالا ببرند و آنها را تحویل بگیرند، یا روایاتی اختصاصاً برای آنها گفته باشند؛ ولی مثلاً بقیه را نادیده انگاشته و در مورد آنها نگاه منفی داشته باشند. بنابراین هیچ تبعیضی در اسلام نیست.

اما در مورد معلولین چون در آن دوره، معلولین را مطرود دانسته و رفتار غیرانسانی با آنان داشتند، پیامبر اکرم صلی اللّه علیه و آله وسلم و بعد ائمه علیهم السلام شروع کردند به اصلاح فرهنگ مردم و اصلاح رفتار مردم و محاسن و خوبی های معلولیت و معلولان را می گفتند. از این رو روایات ما نشان می دهد که

اهل بیت علیهم السلام توجه ویژه ی به معلولین داشتند، به حدی که در کلاس هایی که داشتند، از جمله امام صادق(ع) امام باقر(ع)، اینها شاگردان دارای معلولیت مثل ابوبصیر یا جابر داشتند که در کلاسشان حضور داشته و از محضرشان استفاده می کردند. روایتی از امام هادی(ع) در مورد ثواب خدمت به نابینایان وجود دارد. اگر مداحان به ویژه مداحانی که به دلیل داشتن معلولیت با آن آشناتراند، معارف و روایات درباره معلولیت ها و معلولان را برای مردم توضیح دهند، خوب است و موجب فرهنگ سازی می گردد. عمدتاً مداح ها مقدمه ای که معمولاً همراه با یکی دو بیت پند است می گوییم. خوب است که در این پندیات دیدگاه مستقیم اهل بیت علیهم السلام را نسبت به معلولین را اشاره بکنیم، و می تواند این کارساز باشد. از این روایات ما می توانیم در جای خودش استفاده بکنیم و به این ترتیب باعث می شود که این دیدگاه ها با استفاده از نظر اهل بیت علیهم السلام تغییر بکند، نگرش ها با استفاده از این روایات تغییر بکند. فقط واقعاً همت می خواهد که دوستان ما و نابینایان بخصوص که حالا بیشتر مداحان ما نابیناها هستند در حوزه معلولان، و با توجه به نوع بیانی هم که دارند و نوع تأثیرگذاری ای که آن بیان ها گاهی دارد، از این اشعار و روایات استفاده بکنند.

آقای علی اکبری پیشنهاد خوبی داشت و می گفت: اگر بشود به شاعرها توصیه بکنیم در اشعارشان از این ابیات بیاورند. و این جرقه ای است برای اینکه ما در این حوزه هم به مردم فرهنگ رفتار و برخورد با معلولین را بفهمانیم.

در پایان این مصاحبه می خواهیم به یک جمع بندی برسیم، حالا نکاتی که به نظر خودتان حائز اهمیت هست و در این کتاب قرار است بیاید، اینها را لطفاً بگویید.

محضر مبارک شما عرض کنم که امروز جامعه ما دید خوبی نسبت به نابینایان پیدا کرده؛ و افراد دارای نابینایی باید از این فرصت استفاده بکنند و اگر واقعاً توانایی را در این زمینه می بینند وارد بشوند، و ورود پیدا کردن به مداحی کافی نیست. اصلاً اینکه یک نفر فکر کند من اگر وارد بشوم کلاس نرفته باشم کاری انجام بدهم فایده ای ندارد، این اشتباه است. مداحی چیزی نیست که کلاس

بخواهد. این دیدگاه شخصی خود من است. واقعاً اگر کسی در ورود مداحی اش بتواند خوب گوش بدهد می تواند مداح موفقی باشد. ما امروز مهم ترین مشکلمان این است که می بینیم نحوه اداره کردن جلسه برایشان آن جوری که باید جا نیفتاده است. در بحث اطلاعات و جمع آوری اشعار و روایات و احادیث و مقاتل و موارد این چنینی قدری ضعیف عمل می کنند. این مشکل بزرگی است، و ان شاءاللّه که واقعاً همه ما سعی بکنیم که در این قصه دقت بیشتری داشته باشیم و سعی کنیم بیشتر خودمان را درواقع به عنوان یک مداح احساس مسئولیت بکنیم. یک مداح از همه طرف احساس مسئولیت دارد. وقتی بیرون می آید، مردم محله و کوچه و خیابان و محل کار نیز دوستان و آشنایان او را به عنوان مداح می شناسند. این مسئولیت او را سنگین تر می کند. کوچک ترین قدمی که انسان برمی دارد اگر کج بردارد مورد انتقاد قرار می گیرد. به قولی ما وصل به اهل بیت هستیم و هر کاری بکنیم می گویند آقا این اتصال دارد به فلان قوم به فلان گروه به فلان طایفه. ما را اتصال می دهند به اهل بیت. پس ما باید دقت بیشتری در این موضوع داشته باشیم.

من شخصاً در این مدتی که وارد عرصه مداحی شده ام، الحمداللّه از این اتفاق در زندگی ام خیلی راضی هستم و همیشه این اتفاق برای من باعث برکت بوده است. یادم نمی رود روزی را که برای سفر کربلا رفتیم و توفیق پیدا کردیم در حرم امام حسین(ع) روضه بخوانیم، و این واقعاً برای ما یک توفیق بزرگی بود که ما بتوانیم این برنامه را داشته باشیم و کاملاً راضی و خشنود هستم.

در پایان صحبت های خودم، لازم است بگویم که مداحی علمی است که هیچ وقت تمام شدنی نیست. هر جایی ما دیدیم که یک در تازه ای از علم باز شده، ولو بیست سال از کارمان گذشته باشد، باید آن در را برای خودمان باز کنیم، باید از آن در داخل بشویم. ما اگر فکر کنیم یک روزی به اوج رسیده ایم، باید منتظر سقوطمان باشیم. ما همیشه باید بدانیم از این بالاتر هم می توانیم برویم، از این بهتر هم می توانیم بشویم. اما در عین حال در اوج اینکه می دانیم ما از این بهتر هم می توانیم بشویم، نباید احساس بکنیم فوق العاده هستیم، چون این وادی یک وادیی است که نمی شود واقعاً این طوری به آن نگاه کرد. ما باید در عرصه مداحی

این را بدانیم که نمی شود گفت که آقا یک سال کلاس رفتی دو سال کلاس رفتی، بس است دیگر. خود بنده اگر امروز کلاس بهتری پیدا بشود که، کلاسی پیدا بشود که چیزهایی را به من یاد بدهد که هنوز من یاد نگرفته ام، باز به آن کلاس خواهم رفت. حالا شاید کسی بگوید که شما که الآن می گفتید کلاس نروید! من نگفتم کلاس نروید. حرف من این است، کلاس لازمه ضروری برای مداحی نیست. واقعاً اگر کسی با گوش دادن بتواند مداح بشود کار بزرگی انجام داده، و کار نشدنی ای نیست. وابستگی به کلاس نباید داشته باشیم. چه بسا از روش های دیگر، خلاقیت های ما و چیزهای تازه ای که ما یاد می گیریم بهتر از کلاس رفتن باشد. از راه گوش دادن و ممارست و تمرین دائمی کردن، جلسه رفتن، اجرا کردن، قطعاً و یقیناً درهای تازه ای به رویمان باز خواهد شد.

با تشکر از حضور جنابعالی در این مصاحبه.

حاج علی بابکی

درباره

حاج علی بابکی را می توان یکی از الگوهای مهم و ارزشمند برای تمام معلولان دانست چرا که ایشان معلولیت را از بدو تولد تجربه نکرده است و بر اثر یک اتفاق دچار این عارضه شده است. آنچه مسلم است کسانی که بعد از تولد و بر اثر حوادث گوناگون دچار معلولیت می شوند و بعد از معلولیت، افراد موفق و تأثیرگذاری برای جامعه هدف خود می شوند قطعاً دارای یک امتیاز ویژه ای نسبت به سایر معلولین هستند. چرا که قبل از رسیدن به هر هنر و یا افتخاری این توانایی را داشته اند که با شرایط جدیدی که برایشان به وجود آمده است خود را سازگار کنند.

حاج علی بابکی بر اثر یک اتفاق ساده به این شرایط نرسیده است بلکه حادثه ای برایشان اتفاق افتاده که خود یک افتخار به شمار می آید. ایشان از کسانی هستند که در جنگ تحمیلی به درجه رفیع جانبازی نائل آمده اند و گفتگو با ایشان با توجه به آنچه گفته شد جذابیت های خاص خود را دارد که در ادامه می خوانید.

ابتدا خودتان را به اجمال معرفی کنید.

بنده علی بابکی، متولد تیرماه 1344، میزان تحصیلات لیسانس زبان و ادبیات انگلیسی، و از جانبازان جنگ تحمیلی که در تاریخ هفدهم آذرماه 1361 در منطقه جنوب، دشت عباس در میدان مین دشمن بر اثر انفجار مین خداوند توفیق جانبازی را از ناحیه دو چشم و یک دست و یک پای ناقابل به بنده عنایت کرد.

اما اینکه فرمودید مداح و ذاکر، من خودم را قابل القابی مثل مداح و ذاکر نمی دانم. فقط گاه در این حیطه یک وقت دو تا بیت شعری از باب انجام وظیفه