مشخصات کتاب

سرشناسه : طاهرزاده، اصغر، ۱۳۳۰ -

عنوان و نام پدیدآور : کربلا: مبارزه با پوچی ها/ اصغر طاهرزاده؛ [به سفارش] گروه فرهنگی المیزان.

مشخصات نشر : اصفهان : لب المیزان ، ۱۳۸۳.

مشخصات ظاهری : ۲ ج.

شابک : ج.۱: 9649473467 ؛ ۸۰۰۰ ریال (ج.۱، چاپ دوم ) ؛ ۹۰۰۰ریال: ج.۲،چاپ دوم:9649473424

یادداشت : ج.۱( چاپ دوم: ۱۳۸۳ ).

یادداشت : ج.۲(چاپ دوم: ۱۳۸۴).

موضوع : حسین بن علی (ع)، امام سوم، ۴ - ۶۱ق.

موضوع : واقعه کربلا، ۶۱ق -- تاثیر

شناسه افزوده : گروه فرهنگی المیزان

رده بندی کنگره : BP۴۱/۵/ط۱۵ک ۴ ۱۳۸۳

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۳۴

شماره کتابشناسی ملی : م ۸۴-۳۸۹۴۱

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

کربلا مبارزه با پوچی ها

اصغر طاهرزاده

فهرست مطالب

مقدمه. 15

روش ما در ویرایش این کتاب... 16

مقدمة نویسنده 19

چگونگی نگرش به تاریخ.. 19

جلسه اوّل انتخابی فوق رسم زمانه. 25

اولین برخورد اساسی با اسلام. 28

انتخابی فوق رسم زمانه 32

انسان ها در شرایط ترس، فقط به زیستن می اندیشند.. 32

ترس، منشأ انتخاب... 34

حسین علیه السلام، مذکّر خودآگاهی.. 35

عهد حسینی، عهدی پایدار. 35

فرهنگی که انسان را قربانی می کند.. 37

اشک و تمدید امید.. 38

صراط های مستقیم، حیله ای در مقابل صراط مستقیم.. 39

جوانان و پوچی! 40

جلسه دوم کربلا، عامل بازگشت به عهد محمدی صلی الله علیه و آله... 41

راز حقارت حاکمان.. 41

رمز زیر دستی ضعفا 42

مقابله کاخ سبز با ارزش های دینی 43

کربلا؛ عامل نجات بشر از سرگردانی.. 44

دینِ تقلیل یافته، انسانِ به صفر رسیده. 44

راز ویرانی ساختارهای معاویه. 45

فرهنگِ سرعت، برای گریز از مرگ.... 45

چرخش هستی بر عهد محمّدی صلی الله علیه و آله.... 46

امّا یزید نماند.. 47

کربلا و ذوق حضور. 48

قدرت تشخیصِ جهت... 48

خطر از کجا آغاز شد؟. 50

روانکاوی کوفیان.. 50

در کربلا به کجا نگاه می کنید؟. 51

جلسه سوم ترس از مرگ، مانع آزادی انتخاب.. 55

کربلا و نجات از گم شدگی.. 55

کربلا؛ اثبات بودنِ خود. 56

انتخاب آزاد. 57

ارعاب معاویه ای.. 58

معنی زندگی.. 59

حسین علیه السلام، به تنهایی قدرتی است بی نهایت... 60

ترس از مرگ، عامل خشکاندن شور حیات... 61

چه باید کرد؟. 63

یأس چرا؟. 64

بازگشت به عهد محمّدی صلی الله علیه و آله.... 65

زشتی تن آسایی.. 66

سودجویی؛ حجاب معنویت... 68

جلسه چهارم عدم انحلال در فرهنگ کفر. 69

نهضتی فراتاریخی.. 69

روح آزاده چه باید بکند؟. 72

آفت زندگی دینی در کنار حاکمیّت یزید.. 73

جرأت آزاد شدن.. 74

مشکل رو در روی نسل سوم انقلاب... 75

آرامش، زیر سایه معاویه و حذف دین! 77

وقتی فرهنگ فریب رسوا می شود. 78

بازگشت جامعه به سیرة نبی صلی الله علیه و آله.... 79

آثار جدایی از امام 80

دین تشریفاتی.. 80

نهضت کربلا ودینداران عافیت طلب... 81

جلسه پنجم کربلا، خالص ترین جبهه. 83

وسعت کربلا.. 83

پذیرش های ناخواسته. 84

آدمیّت باید به درخشش درآید.. 85

غمخواری امّت... 86

تنها، امّا مسئول.. 87

خطرهای بزرگ، برای دین بزرگ.... 88

نقش زن در کربلا.. 88

تن دادن به وضع موجود. 90

شیعه به رهایی می اندیشد و نه به تسلیم.. 90

در یاری از امام باید پاکباز بود. 92

چرا بدترین انتخاب؟. 92

جلسه ششم کربلا، سرّ اولیاء 95

نهضت پاکدامنان 97

امام حسین علیه السلام فوق کوفه و کوفیان.. 98

عوامل رشد روحیة کوفی گری.. 99

خوشا پاکبازی.. 101

امام، تنها در بین ناصحان.. 101

خالص ترین نهضت، پایدارترین حرکت... 102

امام حسین علیه السلام به دنبال گمشدة خودش.... 103

دشمن باید انگیزة حقّی نداشته باشد.. 105

کربلا، تجسم زندگی آرمانی.. 106

جلسه هفتم کربلا، خالص ترین و پایدارترین جبهه حق.. 109

شور حسینی عامل مقابله با ظلمت آخرالزمان.. 109

دین؛ معنی انسان.. 110

کربلا؛ نه ترس، نه بی باکی.. 111

چرا برگشت؟. 112

باید هیچ عصبیتی تحریک نشود. 113

هدایت گمراهان.. 114

پیوستگی پایدار. 115

صحنه ای فوق زمان و مکان.. 116

بصیرت اصحاب حسین علیه السلام...... 117

عبرتی عظیم.. 118

پیروز، ولی شکست خورده! 119

اسارت و هیبت! 120

گویا کربلا حماسه های خود را بعد از عاشورا شروع کرده است... 122

جلسه هشتم کشته شدگانی که فرمان می رانند. 123

جبهه ای به پایداری همة زمان ها 124

کربلا؛ حیات همة تاریخ.. 125

نه تحریک عصبیت، نه قبول زبونی.. 126

عبید الله؛ به دنبال راه نجات... 128

قاتلانی اسیر. 129

تحقّق خواست حسین علیه السلام...... 130

جنگ بنی هاشم با بنی امیّه یا جنگ اسلام با کفر؟! 130

کربلا؛ چیزی بالاتر از قدرت... 131

به خدا؛ پوست خود را دریدی و گوشت خود را کندی.. 134

نه انزوا، نه چاپلوسی.. 135

جلسه نهم حسین علیه السلام دریچه کشف اسرار. 139

راه اتّصال به عالَم اسرار. 140

نتیجه بصیرت دینی 141

حکمت حسین علیه السلام، یا قدرت یزید؟. 141

اسلام؛ یک دین یا یک حکومت؟. 142

حکومت؛ وجه جدایی ناپذیر دین.. 144

یک مقایسة غیر منطقی.. 145

باز نگاهی به کوفه. 146

عبرت را ! 148

جلسه دهم زیارت اربعین، پایداری بر عهد حسینی.. 153

حسین علیه السلام؛ قطب دل های سالم.. 154

آنگاه که بزرگ نمایی ستم، نقش بر آب می شود. 159

جلسه یازدهم کربلا؛ تابلوی امیدواری در خطرناکترین شرایط.. 175

اهمیّت تحلیل حادثة کربلا.. 175

جبهه ای که آسمانی است 177

حضور همة تاریخ در کربلا.. 179

ماندند و نماندند.. 179

حرکت حسین علیه السلام ماوراء تحلیل ها 181

امیدوارترین انسان ها 182

جبهة جهل 184

جلسه دوازدهم محبّت اهل بیت عامل تحرّک اصحاب کربلا.. 187

تصوّر معنویت همراه با حسین علیه السلام...... 187

کربلا را مکتب محبّت به وجود آورد. 190

کلماتی ماوراء حروف و الفاظ 194

کشف اسرار کربلا در گرو شناخت آن.. 196

جلسه سیزدهم راه تحقق حاکمیّت دینی در آینده تاریخ 201

کربلا، هفتصد بطن دارد. 201

کربلای بی تحلیل مثل قرآن بی تفسیر. 202

رهایی از قدرت عنان گسیخته. 204

پناه به دشمن از ترس دشمن 207

پوچ شدن، علاج پذیر است؟. 207

کربلا و نجات از اکنون زدگی.. 210

خوش بینی بی جا و یأسِ پایدار. 211

افزایش قدرت کفر و درخشندگی عمیق تر ایمان 212

جلسه چهاردهم وقتی شمشیرها دیگر نمی توانند بترسانند. 217

کربلا سرّ الله اکبر. 217

وقتی انسان خود را به دشمن می سپارد. 219

کربلا، فوق تحلیل های عافیت طلبانه. 220

چگونه حسین علیه السلام دشمنانش را به زانو درآورد. 222

آیینه را شکستند.. 223

اسلحه ها برای کشتن یا ترساندن؟. 224

کربلا و بی رمقی اسلحه ها 225

آفت روشنفکری جدای از حسین علیه السلام...... 227

جلسه پانزدهم مکتب حسین علیه السلام، فرهنگ نجات از حقیقت کُشی.. 229

ترس از اسلحه، مانع انتخاب آزاد. 230

جرأت انتخاب، همة انتخاب 230

کربلا و گذر از برق اسلحه ها 231

شمشیر یزید در اسارت حسین علیه السلام...... 232

کربلا، رسوایی خشم بی هدف 235

ترس از مرگ و حقیقت کُشی 237

حسین علیه السلام مقاومتی به اندازة همة موحّدان تاریخ.. 238

ملت هایی که در تن پیشوای خود می شکنند.. 240

جلسه شانزدهم امام؛ حافظ قداست ها 243

نفی مقدّسات، عامل شهادت حسین علیه السلام...... 244

انسانِ کاهش یافته 246

وقتی کربلا گُم می شود. 248

حسین علیه السلام و اثبات قداست خود. 249

آفات ادامة هبوط بر زمین 251

ضرورت تحقق حکومت دینی 253

جلسه هفدهم امام حسین علیه السلام؛ پوچ شناس بزرگ 257

خطر غفلت از ابعاد روحانی دین.. 257

تلاش شیطان در مسیر فهم کربلا.. 258

انگیزه امام حسین علیه السلام در به دست آوردن حکومت 259

رمز شکست ناپذیری امام حسین علیه السلام...... 263

وقتی انسان؛ «نیست» را «هستْ» و «پوچی» را «واقعیت» می پندارد. 264

انسان اکنون زده؛ طعمه حیلة معاویه 266

اکنون زده ها 267

برکات نمونه های معنوی.. 268

جلسه هجدهم انسانِ هیچ کاره 271

اسلام اموی و بلای بی خود شدن 272

نشناختن پوچی، پوچی می آورد. 274

وقتی زندگی قانع کننده نیست 274

ظهور پوچی در آخر. 277

انواع خودکشی.. 279

پنهان کردن پوچی.. 280

نظم های پوچ.. 281

جلسه نوزدهم نظم معاویه ای و نظم حسینی 283

کربلا؛ عامل ایجاد حضور. 284

نظم های خواب آور. 285

نظم حسینی، نظام معاویه ای.. 288

نظم مدرن 289

آنگاه که همه احساس حیات کنند.. 289

نظم زمینی و غفلت از نظم آسمانی.. 291

آرامش نفس امّاره 293

جلسه بیستم ملاک شناخت حقّ و باطل، موجب رهایی از پوچی.. 297

کربلا؛ بزرگترین سبقت های اخلاقی.. 297

نجات از پوچی، گوهری از گوهرهای کربلا.. 299

کشتن بی تهدید.. 299

نظم های خطرناک 301

بودن حسین علیه السلام یعنی باطل بودن یزید.. 302

روش های مقابله با حق.. 304

حسین علیه السلام برای جهان کفرخطرناک هست، ولی شرور نیست... 305

فرهنگ غفلت از حقّ و باطل 307

معاویه و مرگِ حیاتِ هدف دار. 308

غم ها و شادی های زیبا 309

توجه به حق و باطلِ امور، راه نجات... 311

جلسه بیست و یکم چگونه فرهنگ معاویه ای می میرد 315

اما هنوز امید هست 316

تنها راه، بازگشت به ایمان.. 321

وقتی ایمان رفت، احساس بیخودی می آید.. 321

کربلا و نمایش ایمان.. 323

قدرت تشخیص هدف، از ایمان زدودنی نیست... 324

جلسه بیست و دوم فرهنگ معاویه، پوچ کننده ای پنهان. 327

نهضت حسین علیه السلام فوق سال 61 هجری.. 328

وقتی حرکت امام علیه السلام در گذشته متوقف نمی شود. 329

معاویه و توهّم بقاء. 332

چرا ابتدا معاویه دیده نشد.. 333

حسین علیه السلام و حیله های فرهنگی معاویه. 334

راه تشخیص حیله های فرهنگی.. 337

جلسه بیست و سوم کربلا؛ عامل نجات از عمیق ترین پوچی ها 341

حسین علیه السلام، نگاهی به همة تاریخ.. 341

معنی غم حسین علیه السلام...... 343

راه تشخیص درد. 344

به تنهایی قدرتی بی نهایت 347

شکستِ دامِ ترس از مرگ.... 348

یک نَفَس آزادی 351

زلالی روش حسین علیه السلام در انتقاد. 352

فقط یک انسان کافی است 355

جلسه بیست و چهارم کربلا؛ عامل رسوایی دین بی نیایش... 357

نیایش؛ عامل معنی دار کردن زندگی.. 358

فرهنگ نیایش، فرهنگ اهل البیت علیهم السلام.... 359

کربلا، جوابی به همة ابعاد بشر. 363

خطرات گرایش به کثرت افراد. 367

جلسه بیست و پنجم مقابلة جبهة اکنون زده با جبهة معتقد به سُنن 369

جایگاه مصیبت های وارده بر اهل البیت... 369

جایگاه غم فاطمه علیها السلام.... 370

انسان اکنون زده و انسان آگاه به سنّت ها 372

انسان هوس زده و انسان مختار. 374

بصیرت فوق زمانه 376

قشونی که هیچ کس در اختیار انتخاب خود نیست 378

حسین علیه السلام عامل قدسی شدن عالَم و آدم. 381

آثار منتشر شده از استاد طاهرزاده. 383

مقدمه

اشاره

باسمه تعالی

1- کتاب حاضر حاصل مجموعه ای از سخنرانی های استادطاهرزاده است که تحت عنوان «کربلا؛ مبارزه با پوچی ها» در محرم سال های 1419 و 1420 ق (1377 و 1378 ش) ایراد گردیده و از نوار پیاده شده است. در عین تنظیم و ویرایش، سعی بر آن بوده که فضای سخنرانی و حالت حضوری آن محفوظ بماند، تا خواننده صِرفاً نظاره گر حادثه نباشد، بلکه خود را در صحنه و در کنار امام حسین علیه السلام و سایر یاران حضرت احساس کند.

2- کربلا واقعه ای است که پس از توجه به متن تاریخی آن، باید به بررسی ریشه ها و نتایج آن پرداخت. زیرا تحلیل هر حادثه ای نتیجة حقیقی آن را به ما ارائه می دهد. لذا کتاب حاضر صِرفاً به نقل حادثة کربلا نپرداخته، بلکه سعی بر نگرش تحلیلی به واقعه دارد.

3- در کتاب سعی شده به بسیاری از سؤالاتی که ممکن است نسبت به حادثة کربلا پیش آید، جواب داده شود. مثل این که؛ آیا امام علیه السلام می دانستند شهید می شوند یا نه؟ یا این که اگر امام علیه السلام برای احیاء دینِ جدّشان پا به عرصة امر به معروف و نهی از منکر گذاشتند، چرا در رویارویی با حرّ فرمودند: اگر مردم کوفه نمی خواهند، برمی گردم؟ و چراهایی از این قبیل.

4- در کتاب سعی شده جایگاه شعارهایی از قبیل «فَیاسُیوف خُذینِی» و یا «هَلْ مِنْ ناصِرٍ یَنْصُرُنِی» و ... در فضای فرهنگی کربلا تحلیل بشود.

5- کتاب؛ نهضت کربلا را به عنوان آینده ای در مقابل خواننده قرار می دهد تا خواننده دائماً جایگاه خود و جامعه و انقلاب اسلامی را ارزیابی نماید و نسبت به وضع موجودِ جامعه، به خصوص در رابطه با فرهنگ مدرنیته، تحلیل داشته باشد و کربلا را عبرتی برای تعالی هرچه بیشتر انقلاب اسلامی قرار دهد.

6- همان طور که در متن کتاب ملاحظه می کنید؛ مطالب با دو قلم و با سطور کوتاه و بلند تحریر شده، تا خواننده متوجّه متنِ تهیه شده توسط استاد و شرحی که بعد از آن متن داده اند، بشود.

روش ما در ویرایش این کتاب

شاید در ابتدا انتظار عزیزان این باشد که مباحث کتاب به صورت یک مقالة علمی که عموماً هم معمول است، ارائه شود. ولی همچنان که ملاحظه می نمایید به دلایل زیر تلاش شده است در ویراستاری متنِ کتاب فضای گفتاری آن حفظ شود.

1- فرق متون دینی با مقاله های صرفاً علمی این است که متون دینی - از جمله این کتاب- باید علاوه بر آن که جنبة اطلاع رسانی داشته باشد، جنبة حضوری و بازی گرانة مخاطب خود را نیز حفظ کند، زیرا هدف دین تربیت انسان است و نه آموزش او، و جایگاه باورهای دینی قلب انسان است و نه ذهن او. در این روش است که انسان، متذکر و متأثر می گردد و مطالب دینی، او را در تغییر رفتار یاری می کند، و لذا باید ارتباط حضوری متون دینی با مخاطَب خود حفظ شود و آنچه توسط سخنران در حالت حضور بیان شده است با همان حال و هوا به صورت نوشتار در آید تا همان سیر و سفر حضوری در قلب خواننده محقق گردد.

2- در دریافت "حصولی" از واقعیات به هیچ وجه پیوندی میان ما و واقعیات برقرار نمی شود و آن هایی که عادت کرده اند در حدّ آگاهی از واقعیات، متوقف شوند انتظار دارند در موضوعات مورد بحث یک مقالة شُسته و رُفته خدمتشان عرضه شود، ولی ما تلاش می کنیم عقل و قلبِ مخاطب، در محضر خودِ حقیقت قرار گیرد و از پرتو مقدس آن بهره مند گردد و این کار با علم حصولی نسبت به حقایق مقدس، ممکن نیست. آری «زِگوهر سخن گفتن آسان بود» ولی آن را یافتن و در حضور آن قرارگرفتن و از تَلَؤلؤِ آن بهره مندگشتن، راه دیگری

می خواهد، آن هم راهی که بس طولانی است، راه سیر از مفهومِ وجود، به سوی خودِ وجود، راهی که عارف در وصف آن می گوید:

رهرو

منزل عشقیم و زسر حدّ عدم

تا

به اقلیم وجود این همه راه آمده ایم

3- خصوصیات متون دینی می طلبدکه یک نحوه «از خویش برون آمدن» را درپی داشته باشد، تا عزم عمل در خواننده شعله ور شود که گفت:

شهر

خالی است زعشاق، بود کز طرفی

مردی

از خویش برون آید و کاری بکند

به تعبیر دیگر در متون دینی رابطة «من - تویی»⁽¹⁾بین خواننده و متن برقرار است یعنی انسان با کل وجود خود با متن مرتبط می شود و درون رابطه قرار می گیرد.

4- متون بزرگ دینی که منشأ تحول در اقوام و ملل شده و می شود چیزی جز مخاطبه و محاورة متقابل گوینده با خواننده نیست، آن هم با ارائه انبوه مثال ها. مسلّم مولوی بنا ندارد در مثنوی و یا در دیوان شمس تبریزی اطلاعات خود را با خواننده در میان بگذارد، بلکه تلاش او این است که راهی در مقابل مخاطب خود بگشاید و او را نسبت به خود فعال نماید. لذا نمی تواند به نحوة دیگری غیر از نحوه ای که مثنوی یا دیوان شمس را ارائه داده است، سخن بگوید و اگر حسام الدین چلپی سایه به سایة مولوی اشعار او را می نویسد، حالت مخاطبه و محاورة متقابل آن ها را نیز حفظ می کند، و به همان اندازه که انسان دارای ابعاد گوناگون و تو در توست، باید مولوی هم - که انسان را مخاطب خود قرار داده است - تو در تو حرف بزند، هرچند تصور بعضی در ابتدای امر این باشد که مثنوی نظم ندارد و مولوی پراکنده سخن گفته است؛ مگر انسان سنگ است که یک وجه داشته باشد و عقل و خیال و عاطفه و فطرت او هرکدام بر دیگری تنیده نباشد؟

حتماً مستحضرید که تفسیر قیّم المیزان نیز حاصل محاوره و مخاطبة علامه طباطبایی«رحمة الله علیه» با شاگردان خاص ایشان در شب های جمعه در منزلشان و روزهای چهارشنبه مدرسة حجت بود و حضرت علامه«رحمة الله علیه» حاصل آن مخاطبه و محاورة بینابینی را با وسعت بیشتر تدوین نمودند

و همین موجب می شود که در خواندن آن تفسیر گرانقدر حالت حیات و «از خویش برون آمدن» در خواننده ایجاد شود.

از همه مهم تر خود قرآن است که سراسر محاوره و مخاطبه با خوانندة خود است و آن هم محاوره ای با ابعاد گوناگون و با شخصیتِ تو در توی انسان - انسانی که عقل و خیال و عاطفه و فطرت او تماماً بر هم تنیده شده است - به طوری که هرکس می خواهد با قرآن به عنوان یک کتاب علمی صِرف برخورد کند - و نه کتابِ به باورکشیدن روح و قلب انسان - ممکن است سؤال کند که چرا مثلاً داستان حضرت موسی علیه السلام را این همه پراکنده و هر وَجه آن را در جایی گفته است؟ از نظر چنین فردی شاید قرآن نظم یک مقالة علمی را نداشته باشد، ولی اگر متوجه شد قرآن کتاب تربیت است و هرلحظه با تمام ابعاد انسان سخن می گوید و در مثال حضرت موسی علیه السلام در هر موقعیتی وجهی را پیش می کشد که مربوط به همان وجه مخاطَب قرآن است و بقیة وجوه در فضای محاوره و مخاطبه ای دیگر باید به میان آید، می فهمد که قرآن به اندازة انسان منظم است.

5- وقتی مجموعه ای از سخنرانی های استاد طاهرزاده به صورت نوشتار درمی آید ایشان پس از بررسی آن، حذف و اضافاتی را اِعمال می نمایند تا خوانندگان محترم بتوانند بیشترین استفاده را ببرند و لذا چون بعضاً مطالب مفصلی به بحث اضافه شده است ممکن است در هنگام مطالعة کتاب احساس شود در بعضی از قسمت ها حالت سخنرانی بودن بحث تغییر کرده است، که از آن گریزی نیست. ولی به طور کلی چون معتقدیم هدف متون دینی تربیت انسان است و نه صرفاً آموزش او و جایگاه تربیت قلب است و نه ذهن، سعی شده است تا حدّ امکان فضای محاوره ای آن محفوظ بماند.

گروه فرهنگی المیزان

مقدمة نویسنده

چگونگی نگرش به تاریخ

1- تاریخ یعنی تعیین و تحدیدِ «وقت»، از ریشه «اَرَخَ» و «وَرَخَ» است، و این تعیین وقت یا حضوری است و یا حصولی.

یاد از گذشته در صورتی که با واسطه باشد «حصولی» است و اگر بی واسطه باشد «حضوری» است. پس تاریخ می شود «وقت یابی» حال یا به صورت حصولی و مفهومی و یا به صورت حضوری و وجودی. یعنی گاهی خبردار می شویم که در گذشته چه گذشت و یا گاهی در آن «وقت» و زمانه خود را حاضر می کنیم و با آن «وقت» زندگی می کنیم و این نوع وقت یابی هر چند نادر است ولی بسیار لازم و مفید است.

2- یاد حادثه کربلا در فرهنگ شیعه، یعنی آن طور که شیعه با آن روبه رو می شود، علم حضوری به تاریخ است و به عبارت دیگر کربلا در فرهنگ شیعه، یک تاریخ حضوری است. یعنی شیعه با «وقت یابیِ» کربلا، در آن صحنه و وقت حاضر می شود. خود را در «وقتِ» اصحاب کربلا قرار می دهد و به کمک کاری که امام حسین علیه السلام در کربلا انجام دادند، شیعه هنر چنین «وقت»یابی را در رویارویی با صحنه کربلا به دست آورده است، همچنان که نهضت کربلا به امامت حسین علیه السلام هنر چنین «وقت دهی» را دارد.

3- پس تاریخ «حضوری» بازگشتش به تذکر و به وقت اصیل و زنده است. این است که گفته می شود شیعه در همه دوران تاریخ حیاتش با نهضت کربلا و اصحاب کربلا «هم تاریخ»

است، یعنی اصلاً فاصله ای بین خود و آن حادثه احساس نمی کند، و لذا خود را بازیگر آن صحنه می یابد و نه تماشاگر، و این خاصیت «وقت» است که عرفان عملی تلاش دارد انسان را در آن قرار دهد و انسان را از زمان گذشته و آینده آزاد کند و به «وقت» آورد، لذا می گوید:

صوفی

ابن الوقت باشد ای رفیق

نیست

فردا گفتن از شرط طریق

4- تاریخ حضوری عبارت است از «یاد وقتِ ساحت اقدس» و تاریخ حقیقی همین است و مقصود قرآن از طرح حادثه های تاریخی و همچنین هدف اولیاء از نظر به تاریخ، در این نگرش نهفته است. امیرالمومنین به امام حسن(علیهماالسلام) در نامه مشهورشان می نویسند: طوری در اعمال و افکار و آثار گذشتگان نظر کردم که یکی از آن ها به حساب می آیم و گویا با اولین و آخرینشان زندگی کرده ام.

5- حال در این مقدمه می خواهم خدمت خوانندگان عزیز عرض کنم که اگر تاریخ توان چنین حضوری را در صحنه های گذشته به ما ندهد هر چه می خواهد باشد، چیزی نیست، چون آن تاریخ نگری و وقت یابی نتوانسته است زمان ها را در هم ادغام کند و ما را از «زمان فانی» به «زمان باقی» سیر دهد در حالی که بحمداللّه شیعه عموماً به کربلا با چشمِ «زمان باقی» می نگرد همچنان که در نگاه دین - به خصوص در قرآن - به حادثه های تاریخی همین حضور با برکت مطرح است.⁽¹⁾

6- اگر در نگاه به کربلا این «هم عهدی» و «هم وقتی» با امام حاصل نشود، در واقع از کربلا چیزی گفته نشده است و آنچه هم که گفته شده است کربلا نیست. سلام و صلوات خداوند بر ائمة معصومین ما که با زیارت نامه هایی که برای شیعه تدوین کردند و با توصیه به زیارت کردن قبور ائمه، نگذاشتند این نگاه حضوری به کربلا از دست برود.

7- تاریخ حصولی، تاریخ فاقد فکر و ذکر و عزم است و نمی تواند عبرت آموزی کند و موجب هدایت انسان گردد. به همین جهت هم قرآن به عنوان کتاب هدایت بشر، «اساطیرالاولین» نیست بلکه کتاب «ذکر» است و داستان هایش توان به حضور بردن انسان را در محضر سنّت های الهی دارد و گویا انسان را در حکم یکی از بازیگران آن صحنه قرار می دهد

و سپس او را در رابطه با آن صحنه به تدبّر وا می دارد. و کربلا در درون چنین فرهنگی ظهور یافت و یکی از بزرگترین عبرت های تاریخی گشت تا هرکس، هر روز اندازة خود را در آن آینه به تماشا بنشیند.

8- بشری که یاد از گذشته را به صورت حضوری از دست بدهد، در امروز هم نمی تواند درست زندگی کند و لذا گرفتار اساطیرالاولین می شود و همة حادثه های گذشته را به صورت قالب های مرده می بیند و در این حال است که نسبت انسان با خدا - خدایی که در همه صحنه ها خود را به انسان می نمایاند - در همیشه زندگی فراموش می شود، چون نگاه «حضوری» به حادثه های تاریخی به نگاه «حصولی» تبدیل شده و دیگر انسان در آن حال از «زمان باقی» محروم شده و گرفتار روزمرّگی و زمان فانی است.

9- اگر بپذیریم هر حرکتی در تاریخ نیاز به یک مفسّری دارد که روح و حیات حضوری آن حادثه را تفسیر کند در کربلا باید تفسیر اصلی حادثه را از زبان امام معصوم یعنی امام سجاد و امام باقر و امام صادق علیهم السلام گرفت، انسان هایی که سراسر نگاه قلبشان را جمال و جلال حق پر کرده است. تاریخ نویسان تلاش کرده اند با زبان علم حصولی کربلا را بنویسند و در واقع کربلا را بمیرانند، ولی امام باقر علیه السلام با زیارت عاشورا کربلا را از نگاه حصولی نجات دادند و آن را با نگاه حضوری ترسیم فرمودند و لذا از این طریق کربلا نه تنها جزء زندگی هر شیعه می شود و نه تنها دیگر طرح کربلا خواب کردن و حواله دادن انسان ها به حوادث گذشته نیست بلکه در طول قرن ها خواب ها را، بیدارکردن است و این است که می یابیم کربلا نه تنها قصّه گذشته و تاریخ امروز و فردا نیست، بلکه تاریخ پس فردای ماست.⁽¹⁾

پس فردایی که هنوز افق های حضوری اش برای این نسل پیدا نشده و فقط در انتظار فرجِ آن باید در امروز شکیبایی کند.

10- کربلا ریشه ای است که اگر بشر امروز از آن فاصله بگیرد، در عصر مدرنیته تماماً پژمرده می شود - مثل بسیاری از ملت ها و تمدن ها - و این همه امید به پس فردای تاریخ، جهت تفسیر حضوری کربلا است در زیارت عاشورا، و به همین جهت آن زیارت را با سلام آغاز می کنی. راستی مگر جز این است که انسان به کسی سلام می کند که حاضر است؟

11- نگاه حصولی به تاریخ، نگاه به پوستة بی جان حوادث گذشته است و چنین نگاهی نمی تواند فریادی بر نفس امّاره بشر امروز باشد تا غرور او را بشکند و سنن پروردگار عالم را در پیش روی او حاضر نماید، یعنی با نگاه حصولی به کربلا، کربلایی دیگر به پا نخواهد شد و بشر امروز در رابطه با لاابالیگری خود، خود را همدوش و هم سرنوشت با یزید احساس نمی کند.

12- نگاه حضوری به تاریخ موجب خوف اِجلال یعنی حیرت و هیبت در مقابل پروردگار و در نتیجه اسقاط اضافات و ترک تعلّقات و تعیّنات موهوم می شود، چون خود را همراه و روبه رو با حقیقتی جاری در هستی می یابد که باید خود را نسبت به آن حقیقتِ فعّال تنظیم کند و این است شرایطی که سرانجام، وارستگی و انس به حق را موجب می شود.

13- در نگاه حضوری به کربلا یک احساس همدلی و «هم وقتی» برای همه انسان ها با حضرت حسین علیه السلام و یک تنفّر عمیق نسبت به همه شخصیت های جبهه مقابل حاصل می شود و انسان سازی کربلا از اینجا شروع می شود و در نتیجه کربلا خزینه اسرار و ورود در یک زندگی بی نهایت معنوی خواهد شد.

14- اکنون بسیاری از اقوام جهان از تاریخ حضوری خود بیرون افتاده اند و در تاریخ تجدد جایی برای خود نیافته اند. نظر بر حسین علیه السلام و کربلا، ما را در متن تاریخ بزرگ و هدایتگر خود قرار می دهد و گویا حسین علیه السلام متوجّه این رسالت بزرگ خود بود.

15- تاریخ بسیاری از اقوام، امروزه، نقطة جدا افتاده از زمان است، ولی خود شما به خوبی احساس می کنید که کربلا این طور نیست و نمی گذارد ما از گذشتة خود گسسته شویم، و راه نجات از جدایی تاریخی ملت ها را نیز باید از طریق نگاهی که از کربلا می توان گرفت، جستجو کرد تا گذشته و آینده نقاط و لحظات جدا و ناپیوستة زمان تلقی نگردد.

16- مردم برای زندگی و عبرت آموزی؛ نیاز به حافظة تاریخی خود دارند و گسستگی از تاریخ گذشته و عدم حضور تاریخی، سخت برای انسان ها خطرناک است و برای تحقق چنین حضوری در تاریخ باید در لحظه لحظة تاریخ زندگی کرد. و برای زندگی در تاریخ باید در کنار کسانی به سر برد که بتوان به جهت عصمت و علم با آن ها اتحاد روحی و قلبی داشته باشیم و کربلا بحمدالله می تواند چنین کمکی را به انسان ها بکند، وگرنه انسان ها در گسستگی

تاریخی خود، خود را اتمی تنها و سرگردان در میان انبوه توده های انسانی می یابند و هیچ پیوندی با گذشتة خود ندارند، لاجرم هیچ پیوندی با امروز خود نمی توانند داشته باشند.

17- حافظة تاریخی که همان تاریخ حضوری است، اگر از میان برود، اشیاء و امور از جای خود خارج می شوند و دیگر هیچ چیز به هیچ جایی و هیچ زمانی تعلق ندارد، و در این حال عالَم انسانی به عالَم انتزاعی و غیرحضوری مبدل می شود، عالَمی که مردمان در آن عالَم با اشیاء و امور انتزاعی زندگی می کنند.

18- مردم؛ زمانی حافظة تاریخی دارند که نسبت خود را با گذشته و آینده باز شناسند و به امکان های زندگی خود آگاه باشند، و کربلا با به صحنه آمدن امام معصومی که همة رازهای خلقت را می شناسد، چنین امکانی را به انسان ها می دهد. و در سلسله بحث های «کربلا؛ مبارزه با پوچی ها» سعی در توجه به چنین حضوری است.

19- درست به همان اندازه که با تاریخِ حصولیِ پادشاهان بیگانه با ما، نمی توان زندگی کرد، بدون تاریخ هم نمی توان بود. بلکه باید ببینیم تاریخ ما کدام است و ما در کجای تاریخ قرار داریم. چراکه اگر ملتی به بی تاریخی دچار شد، در حقیقت از بازی زمان بیرون می افتد و به تماشاگری، حسرت زده مبدل می شود و پیوستن به حسین علیه السلام شیعه را از تاریخ سازترین اقوامِ آینده قرار داده است و یا به تعبیر دیگر شیعه؛ با کربلا آینده دارترین ملت ها خواهد بود.

20- آری آنچه در مباحث «کربلا مبارزه با پوچی ها» در جلو چشم من بوده تقلاّ کردن در چنین نگاهی است به کربلا، و امید فراوان و خواهش شدید دارم که با تمام وجود با چنین نگاهی در سطور این کتاب سیر کنید. آن وقت آن چه شما را حاصل شد گوارایتان باد و باز سال بعد با حضوری جدید در این سطور سیر کنید، آن وقت آن چه شما را حاصل شد باز گوارایتان باد، و مباداکه نگاه حصولی، نگاه شما شود و یا این که مطالب این کتاب را با حافظه بخوانید و به حافظه بسپارید.

طاهرزاده

سال 1382

جلسه اوّل: انتخابی فوق رسم زمانه

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

اَلسَّلامُ عَلَی الْحُسَین وَ عَلی عَلیّ بْنِ الْحسَینِ وَ عَلی اَوْلادِ الْحُسْینِ وَ اَعْظَمَ اللَّه اُجُورَنا بِمُصابِنا بِالْحُسَیْنِ علیه السلام وَجَعَلَنا واِیّاکُمْ مِنَ الطّالبین بِثارِه مَعَ الاِمامِ الْمَهْدیّ مِن آل مُحمّدٍ علیهم السلام از خداوند می خواهیم ما را به فرازی از شعور وحکمت حسینی برساند تا هم معنی آن نهضت و حکمت بزرگ را بفهمیم، و هم عزاداری های خود را به اوج برسانیم و در راه اتّحاد بیشتر با مقام والای اباعبدالله علیه السلام به حیات نوینی دست یابیم.

قصد داریم به لطف خدا در چند جلسه ای که در پیش داریم نگاهی به نهضت اباعبدالله علیه السلام از زاویه شرایط اجتماعی و فرهنگی آن زمان بیندازیم؛ می خواهیم به شرایطی بنگریم که بسیار پیچیده است و احتیاج به تأمل زیادی دارد.

اصلاً از خود بپرسیم: فرهنگ امویِ معاویه از کجا ریشه گرفته است؟! و چه می خواهد بگوید؟! و چرا بسیاری از صحابه و تابعین مانده اند که چگونه با آن مبارزه کنند؟! اگر چه حرف همة آنها این بود که: «فرهنگ معاویه پسندیدنی نیست»، امّا حرف دیگرشان هم این بود

که: «چاره ای هم جز پذیرفتن آن نیست». این چه فرهنگی بوده که این چنین نخبگان جامعه را مرعوب ومنکوب خود کرده و طوری خود را نمایانده که گویا مقابله با آن غیرممکن است وتنها اباعبدالله علیه السلام بود که آن زمان در خود توان مقابله با آن فرهنگ پیچیده را دید و موفق هم شد. گفتنی است که امام علیه السلام همة جوانب را می شناسند؛ به همین جهت تحلیل امام غیر از تحلیل سیاست مداران آن زمان است⁽¹⁾

و برای شناخت آن فضا، باید معاویه شناسی کرد تا بیشتر به عمق نهضت حضرت سیدالشهداء علیه السلام در کربلا پی برد.

قبل از اسلام؛ جنگِ فرهنگ جاهلیت اموی در مکّه با بنی هاشم بود و این دو به عنوان دو رقیب در صحنه های سیاسی و اقتصادی رو در روی هم بودند. ولی با ظهور اسلام و نهضت اسلامی آن مقابله و رقابت به ظاهر بی رنگ شد، امّا همین فرهنگ جاهلیت اموی، وقتی به شام می آید و با فرهنگ جدیدی به نام فرهنگ رُمی، ترکیب پیدا می کند، دیگر آن فرهنگ جاهلیت ابوسفیانی بی رنگ شده نیست، بلکه تبدیل به فرهنگ «امویِ رومیِ» معاویه ای می شود.⁽²⁾

«ابن اثیر» در تاریخ اَلْکاملِ خود در جلد 3 ص 268 آورده است: «فَلَمّا اجْتمعت الکتب عند یزید دعا سِرجون مولی معاویه فَاقْرأه الکتب و استشاره فیمن یُولّیه الکوفه، و کان یزید عاتباً علی عبیدالله بن زیاد، فقال له سرجون: أرایت لو نشر لک معاویة کنت تأخذ برأیه؟ قال: نعم. فاخرج عهد عبیدالله علی الکوفه، فقال هذا رأی معاویة و مات و قد اَمر بهذا الکتاب. فأخذ برأیه و جمع الکوفه و البصره لعبیدالله و کتب الیه مع مسلم بن عَمْروالباهلیّ فَأمره بطلب مسلم بن عقیل و بقتله اَو نفیه». یعنی چون نامه های پیروان یزید در کوفه، نزد یزید جمع شد، یزید؛ سرجون - مولای معاویه- را خواست و نامه ها را برایش خواند و با او مشورت کرد که چه کسی را والی کوفه گرداند، یزید آن روزها بر عبیدالله بن زیاد خشمگین بود. سرجون به او گفت: بگو بدانم، اگر معاویه برای تو دستوری داده باشد رأی او را می پذیری؟ گفت: آری. سرجون؛ فرمانِ معاویه درباره عبیدالله را جهت ولایت کوفه بیرون آورد (فرمان معاویه جهت حاکمیّت عبیدالله بر کوفه نزد سرجون چه می کرده؟! آیا این خود دلیل بر نوعی نقشة ماهرانه توسط سرجونِ غیر مسلمانِ به ظاهر مسیحی برای جهان اسلام نیست؟ و این نحوه حضور فعّال عنصر رُمی در دربار حاکم مسلمانان به چه معنی است؟) سرجون گفت: این نظر معاویه است که دستور داد این نوشته شود و مُرد. پس یزید آن را پذیرفت و حکومت کوفه و بصره را برای عبیدالله نوشت و آن را توسط مسلم بن عمروباهلی به سوی وی ارسال داشت و به عبیدالله فرمان داد دستور جستجوی مسلم بن عقیل و کشتن یا تبعیدش را صادر نماید.

و نیز آقای علی اکبرغفاری در مقدمه کتاب «بررسی تاریخ عاشورا» از مرحوم آیتی، می نویسد: یزید عموماً عمر خود را در دیرهای نصاری که آن روز حکم ستون پنجم را داشت، به سر می برد و در لهو و لعب، روزگار می گذرانید که به فرمایش شهیدمطهری(رحمة الله علیه) قهراً یزید از ارباب دیرها تعلیمات و دستورات می گرفت. و عجب این است که این مراکز عبادت و انزوا، سبب رواج فحشاء و شراب در جهان اسلام شد. چون در آنجا شراب و خلوت با زن ممنوع نبود، حجاب نیز معمول نبود. خواه ناخواه همین مراکز عبادت تبدیل به مرکز فساد می شد(به همین جهت است که باید متوجّه بود کلیسا نیز وسیله ای شده بود تا جریان سیاسی حاکم بر جریان مسیحیت که همان فرهنگ رُمی بود، در دستگاه حاکمیّت اسلامی در زمان معاویه و یزید فعال باشد، و ما در مباحث این کتاب به جای مسیحیت، فرهنگ رُمی را برگزیده ایم و خداوند هم در آیه 2سوره روم که داستان جنگ بین ایران و روم در قرن هفتم میلادی را مطرح می کند، با این که آنها مسیحی بودند، نام روم را برای آنها انتخاب می کند).

به گفته شهیدمطهری(رحمة الله علیه) در جلد 3 کتاب حماسه حسینی «یکی از قرائن بر این که یزید تحت تأثیر افکار مسیحی(رُمی) بوده، همان شعر معروف وی است که در مطلعش می گوید:

شُمَیْسَةُ کَرْمٍ بُرْجُها قَعْرُ دَنَّها

وَ مَشْرِقُهَا الساقی وَ مَغْرِبُها فَمی

یعنی خورشید من که انگور است، برج آن ته خمره شراب است، و از مشرقِ دست ساقی طلوع کرده و به مغرب دهان من غروب می نماید، و چون از سبو در جام ریخته شود قلقل کردن و زیر و رو شدن و حباب ساختنش حکایت از حُجّاجی می کند که بین دیوار کعبه و چاه زمزم مشغول هروله هستند، پس اگر بر دین احمد حرام است، تو آن را بر دین عیسی بن مریم بگیر و سربکش.

باز آقای غفاری در مقدمه کتاب «بررسی تاریخ عاشوری» از یعقوبی و دیگران این حکایت معروف را نقل می کند که معاویه در سالی یزید را با لشکری برای فتح بلاد روم فرستاد، در آنجا دیری بود به نام دیر مُرّان، آنجا اتراق کردند و یزید در آن دیر با امّ کلثوم نامی مشغول عیاشی شد، و در اثر بدی هوا لشکر مبتلا به تب و آبله گشت و لشکر مثل برگ خزان روی زمین می ریختند و می مردند و هرچه به یزید اصرار کردند هرچه زودتر از این سرزمین کوچ کنیم، اعتنا نکرد و این اشعار را سرود:

ما اَنْ اُبالی بِما لاقَتْ جُمُوعُهُمْ

بِالْغَذْ قَذونَةِ مِنْ حُمّی وَ من مومِ

اِذا اتَّکَأْتُ عَلی الْاَنْماطِ فی غُرَفٍ

بِدَیْرِ مُرّانٍ عندی اُمُّ کُلْثُوم

یعنی مرا چه باک که تمام لشکر اسلام در غَذْقَدونه از مرض آبله و تب مردند، من اکنون در دیر مُرّان بر بالش های پَرِ قو تکیه داده و راحتم و امّ کلثوم در آغوش من است.

عرض من از آوردن این پاورقی طولانی توجه به حضور فرهنگ رُمیِ به ظاهر مسیحی، در عمق برنامه ها و تصمیمات ولیعهد حکومت اسلامی یعنی یزید است تا آنجایی که ولیعهدی که حالا بناست با یکی از بلاد رُم بجنگد در یک دیر مسیحی خوش می گذراند و این جا را برای خود از همه جا اَمن تر تشخیص داده است.

آری معاویه زمینه ای را در ارتباط با مسیحی ها در شام بنا کرد که به تعبیر شهید مطهری «در حکومت یزید حکومت، بیشتر از زمان معاویه تحت تأثیر مسیحی ها(رومی ها) بود» و عرض بنده این است که این نزدیکی یک مسئلة ساده نیست، بلکه هماهنگی دو فرهنگ است درکنار همدیگر برای نفی اسلام واقعی که در سیره اهل البیت پیامبر صلی الله علیه و آله تحقق داشت، و هر دو با یک مقصد به کمک همدیگر آمدند؛ فرهنگ اموی به امید نفی اهل البیت پیامبر علیهم السلام و فرهنگ رومی به امید نفی اسلام و حسین علیه السلام آن امام معصوم فرهنگی را پایه ریزی و معماری کرد که برای همیشة تاریخ حیله های این فرهنگ (اموی - رومی) خنثی شود و نباید از این نوع نگاه و اجرای چنین نقشی، به نهضت اباعبدالله علیه السلام غفلت کرد.

شام محل تفکّر رومیان است و روم فرهنگ خاصّی دارد، فرهنگی که حتّی وقتی پس از چهار قرن مسیحیت را پذیرفت، بیش از آنکه رنگ مسیحیت را به خود بگیرد، رنگ خود را به مسیحیت زد. و در نهایت هم همین فرهنگ رومی حتّی بعد از 9 قرن حضور مسیحیت در آن اروپا، مسیحیت را حذف کرد و فرهنگ رنسانس را با برگشت به اومانیسم تأسیس نمود. اصلاً اومانیسم، که محور فرهنگ امروز اروپا است یعنی «آداب رومی»، یعنی آدمیّتِ رُمی. آدمیّتی که به جای خدا، انسان محور عالم است.

برخورد اساسی با اسلام

اوّلین برخورد اساسی با اسلام، برخورد فرهنگی است که توسط امویانِ مجهّز به فرهنگ غربی شروع شد. معاویه فرزند فرهنگی است که کینة جاهلیت عرب را با فرهنگ نیهیلیستیِ اومانیستی رومی ترکیب کرده و به مقابله مبنایی با تمام اسلام آمده است و اگر می بینید ضربه های مبنایی به اسلام خورده و می خورد، از همین فرهنگ است و هنوز هم این مقابله با همان هویّت خاص خود ادامه دارد.

اجازه دهید متنی را که یادداشت کرده ام، بیان کنم و آن را مختصراً شرح دهم تا بهتر بتوان بحث را جمع بندی کرد، عرضم این است که:

انحراف از اینجا شروع شد که امویانِ مجهز به فرهنگ غربیِ رُمی، به جنگ اسلام آمدند، مسیحیتی هم که فرهنگ رُم بر آن غلبه داشت، به جنگ اسلام آمد؛ معاویه فرزند فرهنگی

است که جاهلیت عرب را با فرهنگ رُمی⁽¹⁾

باز تاریخ خبر از محلّه ای به نام رومیان در کوفه می دهد که از سال های 45 هجری به بعد، یعنی پس از شهادت امیرالمؤمنین علیه السلام ساخته شده است و این کار یک نحوه شهرک سازی رومی نشین در شهری است که زمانی مرکز فرماندهی جهان اسلام بوده است، تا از این طریق فرهنگ رومی توسط معاویه در کوفه گسترش یابد و یا لااقل معاویه بتواند از طریق رومیان ساکن کوفه پایگاهی وفادار برای خود داشته باشد و درب رومیانِ دارالعماره باز شده است.

کتاب نفس المهموم از صاحب بصائرالدرجات از حضرت امام صادق علیه السلام واقعه ای را نقل می کند که از حضور فعال رومیان در نیروی انتظامی یزید خبر می دهد. حضرت صادق علیه السلام می فرمایند:«حضرت علی بن الحسین(علیهما السلام) را با همراهان نزد یزیدبن معاویه بردند، آن ها را در خانه ای ویران مسکن دادند. یکی از ایشان گفت: ما را در این خانه منزل دادند که سقف فرو افتد و ما را بکشد. پاسبانان به زبان رومی گفتند این ها را بنگرید، از خراب شدن خانه می ترسند با آن که فردا آن ها را بیرون می برند و می کشند و علی بن الحسین(علیهما السلام) فرمود: هیچ یک از ما زبان رومی را نیکو نمی دانست جز من».

ترکیب کرده و خود را در رویارویی با اساس اسلام قرار داده است.

در زمان حضرت علی علیه السلام مردم متوجّه عمق فاجعه ای که معاویه ایجاد کرده بود، نشدند و به همین جهت فکر می کردند حساسیت حضرت، یک حساسیت افراطی است⁽¹⁾، و در زمان امام حسن علیه السلام هم مردم نتوانستند عمق فاجعه را بفهمند و لذا امام را تنها گذاشتند. و همین فرهنگ «امویِ رُمی» است که امام حسین علیه السلام را شهید می کند.

این چه فرهنگی است که ظاهراً می تواند علی علیه السلام و دو فرزندش را شکست دهد؟ فرهنگ ابوسفیانی تا وقتی دست در دست فرهنگ رُمی ندارد شکست می خورد، حتّی قلدریِ بنی امیّه و یورش آنها به اسلام در زمان عثمان نتیجه نداد و کار به قتل عثمان کشیده وکلّ مملکت اسلامی متوجّه انحراف عثمان شد و با آن مقابله کرد و زمانه، زشتی حاکمیّت اموی در زمان عثمان را شناخت. ولی همین امویان وقتی که از طریق معاویه که ترکیب جاهلیّت اموی و فرهنگ رُمی است به صحنه سیاسی می آیند، تعدادی از همان صحابه ای که با عثمان مقابله می کنند با معاویه از درسازش در می آیند (که البته نحوة سازش آنها هم ان شاء الله مورد بحث قرار می گیرد).

پس عنایت داشته باشید که وقتی معاویه در شام آمد نه تنها با فکر غربی رُمی مقابله نکرد بلکه نسبت به آن حساس هم نبود، او همان روش قیصرها را پیشه کرد. «ابن منصور سرجون»، مشاور معاویه فردی است مسیحی ولی با فرهنگ غربی⁽²⁾

و این نمونه ای است از این که چگونه فرهنگ معاویه با فرهنگ رُمی ترکیب می شود.

قصة کربلا، قصة فرهنگ مقابله اسلام است با دشمن اصلی خودش در همة تاریخ، و این دشمنی، همان دشمنی فرهنگ غربِ حسّ زده⁽¹⁾

با اسلام است و امام معصوم است که می فهمد چگونه با آن فرهنگ مقابله کند. امروز هم در مقابله با یورش فرهنگی غرب هیچ راهی جز استفاده از حکمت و روش حسینی علیه السلام نداریم، و هر راه دیگری که برای مقابله با دشمن انتخاب کنیم، نشناختن غرب و نشناختن حسین علیه السلام و حکمت حسینی است و غافل شدن از دشمنی که مانع اصلی به ثمر رسیدن تمدّن تشیّع است. عمده آن است که اولاً: دشمن را و توانایی های آن را درست بشناسیم. ثانیاً: توان مقابله با آن را با آن همه چهره های متفاوتش، فقط و فقط در حکمت حسینی جستجو نماییم.

در نهضت مشروطه هم چنانچه ملاحظه بفرمایید، غرب گرایان مجلس را در دست گرفتند و شیخ فضل الله نوری(رحمة الله علیه) را به شهادت رساندند و رضاخان را آوردند تا با کلّ دین مقابله کنند، این است که می بینید رضاخان با همه ریاکاری هایی که داشت و خود را عزادار امام حسین علیه السلام جا می زند، آخرالامر با عزاداری امام حسین علیه السلام مقابله می کند، چون خوب فهمیده بود چگونه از طریق توانایی های حکمت حسینی با او مقابله می شود.

می خواهیم عرض کنیم توجّه به امام حسین علیه السلام یعنی نفی خطرناک ترین حوزة فرهنگی امروز که آن پوچ انگاری غرب است. اگر حقیقت نیهیلیسم یا پوچ انگاری فرهنگ غرب به خوبی روشن شود، آن وقت عظمت و توانایی حکمت حسینی در رویارویی با چنین فرهنگی به خوبی روشن می گردد. در آن حالت است که هم عمق خطر فهمیده می شود و هم امکان دفع آن درست ارزیابی می شود. عرض ما در این تحلیل این است که تمام حیات شما - به عنوان ملت اسلام- به امام حسین علیه السلام است و تمام دشمنی دشمن شما در مقابله با امام حسین علیه السلام پیدا می شود. انقلاب اسلامی با فرهنگ کربلا پیروز شد و ماه محرّم بود که کار را یک سره کرد. «سولیوان» سفیر آمریکا در ایران (سال 57) می گوید: «در ملاقاتی که قبل از محرم آن سال با شاه

داشتم، او گفت: اگر از محرّم امسال سالم بگذریم پیروز می شویم»؛ چون شاه خودش را از کربلا ضربه پذیر می دید.

انتخابی فوق رسم زمانه

نهضت و حکمت امام حسین علیه السلام یک انتخاب واقعی مافوق رسم زمانه است؛ چراکه علم، مبنای انتخابِ عالِم است یعنی عالِم هر آنچه را انتخاب می کند، عالمانه انتخاب می کند و این چنین انتخابی، انتخابی است آزادانه، چون بر محور علم و آگاهی انجام گرفته است. و بر عکس؛ ترس، مبنای حرکت انسانِ جامعه زده و مرعوب است. و چنین انسانی انتخاب آزاد ندارد. انتخابی که بر اساس کشش های غریزه و یا ترس باشد، آزادانه نیست. معاویه می داند که عدّه ای تحت تأثیر جوّ جامعه، انتخاب و زندگی می کنند و در حقیقت انتخاب ندارند و لذا معاویه نقشه و حیلة خود را از همین جا شروع می کند و همان افراد را طعمه سیاست های خود قرار می دهد، و چنین انسان هایی کم نیستند. معاویه حکومت زورمدارانه ای را برپا می کند که انسانِ دارای اقتدارِ روحی، آن شرایط را نمی تواند تحمّل کند، ولی انسان های بی محتوا، به راحتی طعمة پوچی زمانه ای می شوند که ترس بر آن حکومت می کند و آلت دست قرار می گیرند.

در زمان سه خلیفة اول، افراد جامعه، به جهت مشغولیت های بی ثمر و غفلت از معارف دینی و پشت کردن به اهل البیت پیامبر صلی الله علیه و آله، به نهایت پوچی رسیدند، حدود سی سال مردم مشغول همه چیز شدند به جز مشغول معارف دینی؛ و لذا بعداً به راحتی آلت دست جوّ ترس قرار گرفتند.

انسان ها در شرایط ترس، فقط به زیستن می اندیشند

در شرایط ترس، وقتی انسان بی محتوا شد دیگر اراده نمی کند تا هر طور که خودش خواست زندگی کند. انسان بی محتوا فقط به زیستن فکر می کند و نه به چگونه زیستن، و به صِرف ماندن می اندیشد، ماندن را زندگی می پندارد. و صِرف ضرورتِ زیستن، او را در برابر واقعیت، تسلیم و خاضع می کند و معاویه چنین حالت روانی را که جامعه را فرا گرفته

می شناسد و نه تنها درصدد درمان آن نیست بلکه تلاش می کند پایة حکومت خود را بر چنین روان اجتماعی بنا کند. او آرزویی بهتر از این ندارد که مردم در همین شرایط فکری بمانند.

معاویه؛ کسی نبود که همه او را بپذیرند ولی کاری کرده بود که این نپذیرفتن، برای او مشکلی به وجود نیاورد و همه تسلیم او شوند، به این معنی که باور کنند در برابر او نمی توان کاری کرد. و لذا بسیاری از صحابه و تابعان به امام حسین علیه السلام می گفتند: کاری نمی توان کرد. و حسین علیه السلام آمد که کاری بکند و شعار «کاری نمی توان کرد» را که امنیّت فرهنگ معاویه در آن نهفته است، بشکند. و حالا همین فرهنگ بعد از مرگ معاویه هم ادامه داشت.

وقتی تفکّر و علم و دین، مدار و محور زندگی انسان و جامعه نباشد، چنین انسان و جامعه ای خیلی زود با ترس به خضوع می آید و حتی برای فرار از حیطه وحشت، به تملّق می افتد و چاپلوسی و محبّت به شخص ستمگر را پیشه می کند. و خودکامگان در این شرایط بدون هیچ مقاومتی، ابتکار عمل را در دست دارند و به قیمت ترسی که ایجاد کرده اند در امنیت زندگی می کنند. و حسین علیه السلام در چنین شرایطی زندگی خود را بر اساس توکّل و علم و ایمان، انتخاب می کند و جوّ زمانه، او را از خود باز نمی ستاند و به وضع موجود صحّه نمی گذارد.

رمز به کار نشستن حیله های معاویه از آنجاست که مسلمانان پس از جنگ و کشورگشایی های طولانی در زمان خلیفة دوم، از کمالات معنوی خالی شدند و معاویه به کمک چنین افراد عمل زده ای با فرهنگ علوی روبه رو شد، مردمی که بیش از ده سال فقط جنگیده اند، آن هم چه جنگی! جنگی که خلیفة دوم دستور داده است «حَیَّ عَلی خَیْرِ الْعَمَل» را از اذان حذف کرده اند تا نماز بهترین عمل قلمداد نشود و جنگ و کشورگشایی مقصد اصلی مردم بماند.

در زمان خلیفة دوم عمل زدگی حاکم شد و همین عمل زدگی زمینه ای گشت که زمانة معاویه را رونق داد و معاویه توانست در چنان بستری نقشه های خود را عملی کند. یک ملّت بی محتوا که نه فکر دارد، نه دین و نه علم، در مقابل ترس، هم به راحتی خضوع می کند و هم چاپلوس و تملّق گوی کسی می شود که از او می ترسد. در واقع آن جنگ ها فتوحات اسلامی

نبود، بلکه فتوحاتی بود برای معاویه، تا قلب مردم مسلمان را با رعب خود تسخیر کند و از فداکاری برای اسلامِ معنوی باز دارد.

ترس، منشأ انتخاب

در زمان معاویه همه چیز برمبنای ترس تنظیم شده است. معاویه بر اساس ترس بیعت می گیرد، ترس، حافظ نظم زمانه شده است و ترسوهای چاپلوس میدان داران چنین نظامی هستند، حتی معاویه خوب می داند که در زمان خلافت علی علیه السلام می تواند با ترسی که در حوزة حکومت آن حضرت ایجاد می کند مقاومت مردم را از بین ببرد و عملاً از طریق غارت های بُسْربن ارطات ها، در حوزه حکومت حضرت اختلال ایجاد می کند.⁽¹⁾

وحشت از عدم رفاه، عامل سکوت و سکون همه افراد شده است. مردمی که اکنون دهها سال است به تن آسایی و پرخوری خو کرده اند، ترس جدا شدن از آن تن پروری، آنها را به هر کاری می کشاند و به هر تسلیمی تن درمی دهند.

اکثر صحابه در اثر فتوحات و جنگ های طولانیِ زمان خلیفة دوم دارای مال و کنیز و باغ های بسیاری شده بودند و معاویه می داند که اینها دلبسته اموالشان هستند و لذا با حسین علیه السلام کنار نمی آیند و حتّی آن چنان مشغول زندگی اند که نمی توانند به راه دیگری فکر کنند. و آگاه نیستند راه گریزی از این نوع زندگی هست یا نه؟ در چنین شرایطی آنچه مطرح نیست فکر کردن و نسبت به روند جامعه آگاهی داشتن است. مشغول زندگی شدن و زندگی را به عنوان یک گرفتاری پذیرفتن و خود را در چنگال آن افکندن، خودآگاهی را از افراد می گیرد و دیگر نمی توانند خود را در ماوراء روزمرّگی ها تحلیل کنند، و این جا دیگر نصیحت و وعظ هم کارساز نیست.

حسین علیه السلام، مذکّر خودآگاهی

امام حسین علیه السلام برای همیشه عاملی شد که معنی خودآگاهی را در هر عصری به انسان ها آموزش دهد تا متوجّه شوند از راه دین، و به روش حسین علیه السلام می توان در هر زمانی خودآگاهانه زندگی کرد و همواره اتّصال عهد خود را با حقیقت و با نبوّت محفوظ داشت و متوجّه بود سایه سیاه تبلیغات اموی نباید ما را از عهد نبوی غافل کند و به پوسیدگی در زندگی بکشاند. امویان، مردم را از آن عالَم باطنی که پیامبراکرم صلی الله علیه و آله پیام آور آن بود غافل می کردند و حسین علیه السلام تجدید کننده آن عهد و آن باطن بود و این جبهه هنوز گشوده است.

هر انسانی تا آگاهی به زمان خود نداشته باشد و راه رهایی از طلسم زمانه را نشناسد نمی تواند درست زندگی کند. و عظمت نهضت امام حسین علیه السلام در این است که خودآگاهی لازم را برای شناخت و تحلیل همان عهدی که در آن زندگی می کنیم به ما می دهد. مَشْی و روش دشمنان ما، مَشْی و روش ترس و رعب و پوچ کردن زندگی و گرم کردن بازار سازش و چاپلوسی بوده است، و تنها راه مقابله با آن، راه اباعبدالله علیه السلام است، تا بتوانیم حیله های دشمنِ اموی رُمی را با خودآگاهی به شرایط تاریخی خود، درست تحلیل کنیم و طعمة نقشه های او قرار نگیریم، چراکه او واقعاً پیچیده تر از آن است که بتوان با عقل خود و بدون نور حسین علیه السلام از آن حیله ها گذشت.

اباعبدالله علیه السلام با روش خود، ما را به آن چنان خودآگاهی می رساند که هیچ وقت تلاش و تحرکِ مطابق با آن روش، به شکست منتهی نمی شود. و دشمن امروز بشریّت، همان دشمن حسین علیه السلام است در کربلا. و حسین علیه السلام به عنوان معصومی آمده تا ریزه کاری های فرهنگ دشمن را با تمام ابعادش به ما نشان دهد و نیز راه مقابله همه جانبه با آن را به ما بنمایاند. و بقیة ائمه علیهم السلام نیز حافظ رسالت کربلا بوده اند؛ کربلایی که می تواند ماوراء ترسی که دشمن ایجاد می کند، به انسان قدرت انتخاب صحیح بدهد.

عهد حسینی، عهدی پایدار

غربزدگیِ امروز می خواهد ما را از عهد حسینی جدا کند. امروز نیز دو عهد و دو جبهه در کار است: یکی عهد و جبهة حسینی که حیات انسانی را معنی دار می کند، و دیگری عهد و

جبهة ترس و پوچی که همه زندگی را تباه می کند. حسین علیه السلام کهنه شدنی نیست، اما عامل کهنه شدن جامعه اسلامی، نزدیک شدن به فرهنگ معاویه است- و نه در اثر مرور زمان - برای کسانی که به عهد نبوی وصل هستند حسین علیه السلام همیشه زنده و جاوید است و فقط عهد نبوی است که تازه است و تازه می ماند و فهمیدن این مطلب تنها از طریق حکمت و نهضت حسینی ممکن است و لاغیر.

وقتی فرهنگ اموی همه روابط را اشغال کرد و زندگی بر اساس ذوق اموی، عادت جامعه شد؛ برای انسان، تنها و تنها، انتخاب یکی از راه های ناحق باقی می ماند، مگر این که حسین وار بر اصل فرهنگ اموی شورشی صورت بگیرد و راه جداگانه ای مطرح شود.

در فرهنگ معاویه ای فکر و اخلاق و تربیت و ادب همه رُمی شد و هیچ کس نفهمید که حقیقت اسلام در حال از بین رفتن است و حتی کسی متوجّه نشد آن نمازی که در فرهنگ معاویه خوانده می شود، نماز نیست، چنان که حجّش نیز حج نیست. در اردوگاه حسین علیه السلام و با ملاکی که حسین می دهد، فرهنگ رُمی همه چیزش باطل و شیطانی است. بهداشت فرهنگ «رُمی معاویه ای»؛ یعنی فاصله گرفتن از ملکوت و مقصد را «تن» انگاشتن و بیشتر بر جنبة حیوانیت خود پرداختن. ولی همان بهداشت در فرهنگ حسینی«مِنَ الاْیمان» است. راستی چه ساده اند آنهایی که می خواهند با آشتی با فرهنگ غرب، حقّی و حقّانیتی را برای انقلاب اسلامی حفظ کنند و از این طریق به اسلام و انقلاب اسلامی آبرو بدهند. ارزش های جهت دهنده و واقعی از درون فرهنگ کفر صادر نمی شود، بلکه از درون فرهنگی برمی خیزد که تسلیم زندگی پوچ دنیازدة اموی نشده است.

انسانی که پوچی خود را نمی خواهد، ولی شرایط پوچ گراییِ فرهنگ اموی را پذیرفته، راه جدیدی پیشنهاد نمی کند و از انحرافی به انحرافی دیگر پابه پا می شود و حسین علیه السلام مقابل فرهنگ اموی می ایستد و عالَم دیگری را پیشنهاد می کند که سراسر، غیر فرهنگ اموی است، نه این که با چند انتقاد جزیی بخواهد با آن فرهنگ روبه رو شود. اصلاً عالَم حسین علیه السلام، عالم دیگری است و برعکس؛ فرهنگ غیرالهی، سراسرش پابه پا شدن از خطایی به خطایی دیگر است. و تا زیر سقف چنین فرهنگی هستید از ستونی به ستون دیگر پناه برده اید، ولی از این فرهنگ آزاد نشده اید چون عالَمتان عالَم فرهنگ رُمی است. باید عالَمتان عالَم حسینی شود تا

نجات پیدا کنید. این جاست که شما می بینید در جامعة غرب زده، همواره کارشناسی می آید بقیّة کارشناسان را تحقیر می کند و خودش به گمان خود حرفی صحیح می آورد و بعد کارشناس دیگری می آید و قبلی را تحقیر می کند، چراکه فرهنگی که به معصوم وصل نباشد، کارش از خطایی به خطایی دیگر پناه بردن است.

فرهنگی که انسان را قربانی می کند

حسین علیه السلام این را خوب فهمید که در نزدیکی به فرهنگ رُم، انسانیّت قربانی می شود و نه تنها در آن جوّ غالب مأیوس نشد و مقابله کرد، بلکه راه نجات را به ما نشان داد. آنقدر قلّه فرهنگِ اومانیستی انسان کشِ غرب بلند است که انسان فکر می کند هرگز نمی توان بر آن غلبه کرد، به طوری که یأسی عمیق سراسر قلب او را فرا می گیرد و تنها راه را تسلیم و تملق و چاپلوسی می داند. بسیاری از کسانی که مبلّغ فرهنگ غرب هستند، تملّق و تبلیغ آنها به جهت یأسی است که سراسر وجودشان را پر کرده و باور نمی کنند راه نجاتی هست لذا ناخواسته خود را تسلیم آن کرده و به تملّق آن تن داده اند. و این حسین علیه السلام بود که از قلّة فرهنگ رُمی معاویه فراتر رفت و راه نجات را به ما نمایاند که باید انسانیّت خود را جز به خدا به هیچ چیز دیگر نفروشید و در این راه جان را به عشق الهی گرم نگهدارید و برای حفظ تن - که تنها راه نفوذ فرهنگ اومانیستی است - خیلی ارزش قائل نشوید، در آن حال همه ابهّت های آنها زیرپای شماست.

در فرهنگ کاخ سبز معاویه همة انسانیّت قربانی می شود، دیگر نه دین می ماند و نه اخلاق، آنگاه انواع رخوت ها و شک ها و انزواها ظاهر می شود، و حسین علیه السلام راه درمان را مقابله با ریشة این تفکّر دانست، حال چه شهید شود و چه بماند. مهم این است که راهِ برون رفت، نشان داده شده است حتّی به قیمت خون، چراکه خون توان زیادی دارد و پیامی که با خون همراه است، هم بیشتر می ماند و هم روشن تر و عمیق تر است.

آری؛ در نهضت کربلا، راه برون رفت، نشان داده شده تا انسانیّت قربانی نشود و این راه به خون نزدیک شد تا روشن تر و پایدارتر بماند، وگرنه اصل مَشْی و حکمت حسینی، مشی و حکمت مقابله با رخوت و شک و انزوا و پوچی و اضمحلال است که فرهنگِ رُمیِ معاویه آن را تبلیغ می کند.

وقتی بشر در سیطرة قوانین حاکمیّت غیردینی از اختیار و انتخاب زندگی، آن طور که می خواهد زندگی کند، باز بماند دیگر معنا ندارد با فرهنگ حاکم کنار نیاید، و در این حالت هر چیزی رعایت شود، رعایت حاکمیّت جور است و تصدیق سیطرة باطل و اثبات صورت حیوانی انسان. لذا مقابله و سرباز زدن در مقابل کل حاکمیّت جور، تنها راه است، و حکمت حسینی جز یک نوع ژرفانگری، و پشت کردن به کل چنین فرهنگی نبود. درست برعکس عدّه ای مقدّس مآب و به اصطلاح روشنفکر آن دوران که ریشه را رها کرده و به شاخه ها پریده بودند و در واقع با این امنیّت و مشروعیتی برای ریشه انحراف ایجاد شده بود.⁽¹⁾

اشک و تمدید امید

اشک بر حسین علیه السلام، یعنی این که ما هنوز چون حسین علیه السلام و اصحاب او، در مسیر انتخابِ آزاد هستیم و جزء آن قافله و اردوگاه مانده ایم، و عزاداری برای او یعنی تمدید امید، و یک دل شدن با کسی که دل در هوای خدا داشت، و اسیر فرهنگ زمانه امویِ رُمی نشد. به همین جهت فرهنگ دشمن شدیداً ما را تهدید می کند و چشم طمع خود را به بریدن ما از اردوگاه حسینی دوخته است. و برعکس، اتّصال به فرهنگ و حکمت حسینی از طریق اشک و عزاداری، به طمع دشمن اجازه قوت گرفتن نمی دهد. عزاداری و اشک بر حسین علیه السلام تمدید امید به فرهنگ و حکمتی است که ناممکن های مقابله با فرهنگ اموی را که یأسِ ما را برای تغییر سرنوشت مان می طلبید، ممکن کرد و می کند. تمام حیله و توان دشمن به کار گرفته شد تا ما زندگی و حیاتی را که می خواهیم، انتخاب نکنیم. همیشه با خیالات وَهمی و سایه ای و... ما را در چنگال انتخاب نکردن قرار دادند. و سلام و صلوات خدا بر حسین علیه السلام که از این چنگال ها آزاد شد و آزاد شدن را پایه گذاری کرد، در جایی که اِبْن عباس ها هم اسیر انتخاب شرایطی شدند که خودشان انتخاب نکرده بودند، و آنچه معاویه می خواست فکر کنند، فکر می کردند، و در نتیجه آنچه معاویه خواست انتخاب کنند، انتخاب کردند. امام حسین علیه السلام آزاد

از حیلة معاویه، آنچه را خواست با زیبایی تمام انتخاب کرد و چنین راهی را تا انتهای تاریخ گشود.

اگر ما هنوز زنده ایم چون از دَم حسینی نوشیده ایم و لذا می توانیم انتخاب آزاد بکنیم، و امام خمینی(رحمة الله علیه) در قرن بیستم، قهرمان چنین انتخاب آزادی است. بحمدالله ما زنده و پایدار قهرمان راهی هستیم که رهروان آن، با این همه مانع تراشی ها و حیله های جهان غرب، در مقابل مقصدی که انتخاب کرده اند، هیچ یأسی را نمی شناسند.

صراط های مستقیم، حیله ای در مقابل صراط مستقیم

وقتی صراط مستقیم خانه نشین شود، برترین ارزش ها -یعنی امام معصوم- بی ارزش می شود و فرهنگ باطل خود را حق جا می زند. ارزش های دروغین آبرو می گیرد، و مذاهب بی شمار جانشین مذهب حق می شود، و هر گروهی قداست می یابد، زیرا عده ای آمده اند و می گویند هیچ چیز مقدّس نیست، و در این راستا، صراط های مستقیم به وجود می آید، چون صراط مستقیم خانه نشین شده است، و حکمت حسینی شوریدن برهمة این حیله هاست. و لذا آنها را در کاخ های روشنفکری خود رها می کند تا جدا از مردم در تنهایی ذهن خود، بریده از روح معنوی صراط مستقیمِ دین، فرمایش بفرمایند که: «دین قبض و بسط دارد» و نتیجه بگیرند، چون همه آنچه از مفهوم دین داریم بشری است، و بشر هم که قداست ندارد، پس همه آنچه از دین تتبّع شده است غیر مقدّس است، و آخر الامر می خواهند هیچ چیز غیر از خودشان مقدّس نباشد، و این قصه ای جدید نیست. قصّه قداست زدایی در دین پیشینه ای دیرینه دارد، و دشمن گاهی علنی حمله می کند و گاهی هم به زبان دوست. عمدة نظر دشمن این است که به نتیجه ای که می خواهد برسد و آن نفی هرگونه قداست از جامعه اسلامی است. و مسلّم در این حال، دشمن اسلام آن که را و آنچه را می خواهد قداست می بخشد.

معاویه؛ فرزند فرهنگی است که کینه و عصبیت جاهلی عرب را با فرهنگ بَزَک کردة نیهیلیستیِ اومانیستیِ رُمی ترکیب نموده و اساسی ترین و مبنایی ترین دشمنی را با اسلام نموده و دقیقاً به مقابله با تمام اسلام آمده است، و حسین علیه السلام با چنین معاویه ای مبارزة خود را شروع کرد. امروز هم راه مقابله با غرب و حیله های قداست زدای آنها جز از راه حسین علیه السلام، یعنی عشق به حق و پاک بازی در راه دین نیست، و این راهی است که جان ها را آفت ناپذیر، و

حیات را پرنشاط، و دشمن را مأیوس می کند. عمده آن است که نهضت و حکمت امام حسین علیه السلام را درست بشناسیم تا به راحتی بتوانیم به آن دلبستگی پیدا کنیم. در این جا نمی خواهیم به نهضت حضرت سیدالشهداء به صورتی گسترده و جزء جزء، نظر کنیم. فرض آن است که عموماً شیعه می داند امام علیه السلام چه کرد؟ بحث بر سر آن است که آنچه را حضرت انجام دادند بفهمیم و معنی آن را بیشتر متوجّه شویم، به همین جهت می گوییم معنی آن نهضت را برای نجات امروزمان می توانیم درک کنیم، و همین امروز از پوچی ها وآفات فکر معاویه ای دوران مدرن، نجات یابیم.

جوانان و پوچی!

آیا شما برای این جوانان که در آتش پوچی دارند خاکستر می شوند نگران نیستید؟ آیا درمان این پوچی را جز باید از راه محتوا دادن به زندگی پیدا کرد؟ بهترین درمان ها برای نفله نشدن، راه حسین علیه السلام است. یعنی عشق حسینی برای نجات دین از خطراتی که دین را تهدید می کند، راه نجات از پوچی هاست؛ چراکه معنی دادن به زندگی در مکتب حسین علیه السلام به نحوی کمال یافته به صحنة زندگی بشر آمده است.

این ماییم که با اشتغالات رنگارنگ، پوچی های خود را پنهان می کنیم، ولی بسیاری از جوانان ما به جهت روح آزادی که دارند نمی توانند بی جهت خود را به چیزی مشغول کنند که ما خود را به آن مشغول کرده ایم، بلکه پوچی های رو در روی خود را می شناسند و به واقع راهی می خواهند که بدون پنهان کردن پوچی ها، واقعاً از پوچی ها رها شوند، و آن راه، راه حسین و عشق حسین علیه السلام و خود را به اسلام سپردن از طریق حسین علیه السلام است و این یعنی احیاء شدن؛ یعنی حضور و ظهور و شور و شعور حسینی در خود و در جامعه، إن شاءالله.

«والسلام علیکم و رحمةالله و برکاته»

جلسه دوم: کربلا، عامل بازگشت به عهد محمدی صلی الله علیه و آله

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا اباعبدالله وَعَلَی الْاَرْواحِ الَّتی حَلَّتْ بِفِنائِکَ عَلَیْکَ مِنّی سَلامُ اللّهِ اَبَدًا ما بَقیتُ وَ بَقِی اللَّیْلُ وَ النَّهارُ وَلاجَعَلَهُ اللّهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنّی لِزِیارَتِکُمْ قبلاً مطرح شد که امام حسین علیه السلام در شرایطی زندگی دینی را به ما نشان دادند که همة باورها به این نتیجه رسیده بود که امکان برگشت به سیره پیامبر صلی الله علیه و آله وجود ندارد.

راز حقارت حاکمان

در مقام بصیرت عظمای حضرت اباعبدالله علیه السلام دو شاخصه وجود دارد: یکی این که در چشم امام خدا بسیار بزرگ است، و دیگر این که معاویه و یزید بسیار کوچک اند. از کوچکی آنها همین بس که به کاخ ها می پردازند و لذا هرچه کاخ بیشتری بسازند حقارت خودشان را بیشتر می نمایانند. اینجاست که جایی برای هیبت یزید در چشم امام نمی ماند، و امام با تمام امیدواری و راحت تر از هرکاری، مبارزه با یزید را برای خود وظیفة مبارکی می دانند و آن مقابله را عین زندگی می شناسند.

اگر خواستید بفهمید امام حسین علیه السلام برای مقابله با چه فرهنگی به صحنه آمده است، باید معاویه را بشناسید. گفتیم که معاویه در شام با فرهنگ رُم باستانی، هم اندیشه شده و با مبانی آن اندیشه به جنگ اسلام آمده است. در شام، مسیحیت متعصب خالی از محتوی که تحت لوای اسلام نیامد، همراه با فرهنگ رُمیانِ مشرک و عصبیّت اموی، به سرکردگی معاویه همه وهمه درهم آمیخت و به جنگ فرهنگ نبوی و علوی آمد و در بحث گذشته تا حدّی روشن شد که تنها راه مقابله با چنین دشمنی آن هم با این خصوصیات، پیروی از راه و حکمت عالیة حسینی است، و امیدواریم که شما عزیزان از سر تحقیق به مسئله بنگرید و نه از سر احساسات دینی و متوجّه این دیدگاه حسینی بشوید که خدا در چشمش بزرگ و فرهنگ غربزده معاویه ای در چشمش حقیر است و این رمز پیروزی بود و هست.

رمز زیر دستی ضعفا

وقتی بشر وضع جبّارانه و اسارت در چنگال روزگار را پذیرفت دیگر حُسن ظنّ به خدا و توکّل و نشاط دینی به پریشان فکری و پوچ انگاری تبدیل می شود، و حسین علیه السلام در چنین شرایطی حکم زمانه را محکوم و حکم خدا را حاکم دانست و سران جامعة اسلامی را به نپذیرفتن حکم زمانه دعوت کرد.

حضرت در مکّه در سرزمین منا در خطبة خود به عدّه ای از صحابه - به اصطلاح بزرگان دین- فرمودند: خداوند به شما احترامی داده است که نگذارید حکم زمانه برحکم عهد محمدی صلی الله علیه و آله حاکم شود. مگر نمی بینید عهد پیامبر صلی الله علیه و آله را منسوخ می کنند! از چه نشسته اید، مال هایتان را گرفته اید و به احترامی که در جامعه به شما می گذارند دل خوش کرده اید و ساکت شده اید در حالی که دین پیامبر را بی رنگ کرده اند؟ مگر نه اینکه بزرگان دین با امربه معروف و نهی از منکر دین را نگه می دارند؟ چرا بر حکم زمانه ای که می خواهد زمانه غیر دینی را حاکم کند اعتراض نمی کنید؟ پیمان های خدا شکسته شده، و شما هراسی نمی کنید؟... به مداهنه و سازش با ظالمان، خود را آسوده کرده اید. همة اینها منکراتی است که خداوند امر کرد که از آن جلوگیری کنید و شما از آن غافلید... شما ظالمان را در مقام خود جای دادید، و امور خدا را به آنها واگذاشتید... آنها را بر این مقام مسلط کرده اید، و

فرار شما از مرگ و علاقه مندی تان به زندگی ای که از شما جدا خواهد شد، ضعفا را زیردست آنها کرده است.

و حضرت حسین علیه السلام بزرگان و خواص آن زمان را متوجّه وظیفه خود نمودند و علّت مشکلات جامعه را برای آنها باز کردند تا گرفتار تحلیل های زبونانه معاویه پسند نگردند و مسائل و مشکلاتی را که باید نخبگان جامعه حل کنند، به سرنوشت مردم حواله ندهند.

مقابله کاخ سبز با ارزش های دینی

معاویه با ساختن کاخ سبز، فرهنگ ارزشی جامعه را تغییر داد، یعنی از آن به بعد دیگر«بزرگی» به داشتن ساختمان های باشکوه است، نه به ایمان ژرف و عمیق. و حسین علیه السلام بنا دارد این نظام ارزشی را تغییر دهد تا انسان در نظام ارزشی دروغین معاویه اسیر زمین و سنگ و گچ بُری نگردد و از آسمان و ملکوت و خدا باز بماند، و در پوچیِ زندگی دست و پا زند، و در آن حال نه می تواند زندگی پیشنهادی معاویه را بپذیرد، و از عهد محمدی صلی الله علیه و آله که خاطره اش هنوز در ذهن ها به جا مانده است، کاملاً فاصله بگیرد، و نه می تواند در چنان شرایطی که نظام ارزشی معاویه در جامعه به وجود آورده، به عهد دینی برگردد.

امام در موقعیتی نسل موجود را درک کردند که معاویه شرایطی ساخته بود تا آن نسل نه جرأت و همّت زیرپا گذاشتن نظام دروغین معاویه را داشته باشد و نه همّت برگشتن همه جانبه به عهد دین محمّدی را؛ نه بر اساس اطلاعاتی که از گذشته داشتند می توانستند دل از عهد دینی برکنند و نه می توانستند به خودی خود به آن عهد بازگردند و لذا لازم بود به آن نسل در آن شرایط کمک شود تا همّت برگشت به عهد محمّدی برایشان ممکن گردد وگرنه در چنگال ارزش های امویرُمی متوقّف و پوچ می شدند، حسین علیه السلام راه برگشت را به آن ها نشان داد و آنان را به آن عهد دعوت کرد.

حتّی اگر مسئله به شهادت ختم شود باز تنها راه نجات، همان راه حسینی یعنی بازگشت به عهد دینی است، و جرأت شهید شدن در این راه خدمت بزرگی است به ملّتی که می خواهد انتخاب بزرگ داشته باشد، چراکه اسیر پوچ انگاری معاویه ای شدن، نه چارة درد است و نه امکان تحمّل آن در ذات و فطرت انسان موجود می باشد. این جاست که اگر احیاء خود را

می خواهی باید خیلی از چیزها را فدا کنی. این حیله و القای معاویه بود که هم می توان دیندار بود و هم بر عهد معاویه ای پابرجا؛ این خود غفلت از ریشه ای ترین ابعاد روحانی انسان است و حسین علیه السلام نشان داد که عهد دینی با عهد معاویه ای سازگار نمی باشد و جمع بین این دو ممکن نیست. انسان در عهد معاویه ای از خانه امن بقاء در بندگی بیرون خواهد ماند، وگرنه حسین علیه السلام هم بدون معارضه با معاویه به عهد دینی خود مشغول می گشت.

کربلا؛ عامل نجات بشر از سرگردانی

یکی بشر را دعوت به پوچی و سرگرمی می کند، و یکی تمام اینها را زیرپا می گذارد تا قلب انسان را با خدا آشنا کند، و حسین علیه السلام راهی را نشان داد تا بشر هیچ وقت سرگردان نماند و محکوم نظام ارزشی دروغین زمانه نگردد، آنگاه که آن نظام، انسان ها را به غیرعهد فطری و الهی می خواند.

چراکه بشر همواره در طلب خانة امن روحانی و معنوی برای ابدیت خود بوده و خواسته است تا در زیر سایة دین خدا، خانة امنش را بنا کند و حیات ابدی خود را در همین دنیا، خارج از زمین و زمانِ خاص پایه گذاری نماید و به همین جهت از پوچی می هراسد، چراکه پوچی یعنی ماندن و بودنی در اسارت زمان و مکان و محرومیت و جدایی از خانة امنی که فوق زمان و مکان است.

دینِ تقلیل یافته، انسانِ به صفر رسیده

زمانه خودمان را بنگریم که امروزه علم، به «فن اندازه گیری» تقلیل یافته و از ساحت قدسی علم که مقام کشف حقیقت است، سراسر غفلت می شود و لذا به حسین علیه السلام نیازمندیم تا ما را به قدس برگرداند. همچنان که دیروز تقوا به اندازة ریش و نزدیکی به معاویه بود و از اتّصال انسان به عالم غیب، سراسر غفلت شده بود. و حسین علیه السلام می خواهد پایه این دو معادله یعنی «علم تقلیل یافته» و «دین تقلیل یافته» را برهم زند و بشر را متوجّه رازهایی کند که در فضای رُمیمعاویه ای دیروز و امروز همه به فراموشی رفته است و دیگر نه رازهای غیبی مدنظر مانده، و نه حیرت دینی عامل شورآفرینی زندگی هاست، و نه محبّت به دین رسول الله صلی الله علیه و آله رسم زمانه است.

و حسین علیه السلام راه را نشان داد که باید عالَم، عالَمی دیگر شود و راه برگشت به شور دینی و محبّت به خدا و رسولش را نشان داد و عمق فاجعه ای را که با جداشدن انسان از عالَم قدس در نظام اجتماعی رخ می دهد آشکار ساخت و روشن کرد روح زمانه در مقابل وارستگی های حسین علیه السلام، که حامل سنّت رسول الله صلی الله علیه و آله است، حرفی جز کشتن او ندارد.

راز ویرانی ساختارهای معاویه

جهان معاویه یک جهان کاهش یافتة محدود است، و تا صفر شدن انسانیّت انسان ادامه می یابد. تندرستی و زندگی دنیایی و احترام به جسم و تن، تمام مقصد انسانی می شود که در فرهنگ معاویه زندگی می کند، و توقف در ظواهر، میدان تلاش و اصل حیات انسان خواهد بود. و علوّ انسانی و آزادی از وَهم ها و خیال ها، آرمان و کابوسی باورنکردنی می شود. و اینجاست که حیاتی ماورای تن را انتخاب کردن، ویران نمودن تمام ساختارهای جهان معاویه ای است.

و حسین علیه السلام به چنین ویرانی دست زد تا انسان را از پوچی و سردرگمی برهاند و مبنای نوع انتخاب انسان تغییر کند.

در نظام معاویه ای تأکید بر سلامتی جسم است، هرچند تقوا و معنویت به قتلگاه کشیده شود.

وقتی بیش از اندازه به بدن و نیروی بدنی و غذاهای بدنی توجّه شد، جایی برای معنویت در صحنه نمی ماند و بیماری حقیقی که سرگشتگی روح است به راحتی پنهان می شود و حسین علیه السلام جامعه را متوجّه این بیماری نامحسوس نمود. در حکمت حسینی، تن، بی مقدارترین چیزی است که باید در این راه خرج شود، حتّی تن خود امام، تا عمق انحراف پیدا گردد.

امام اگر تن خود را بگیرد، رازِ نهایی انسان همچنان پنهان می ماند و انسان ها در عرصة غفلتِ از گوهر خود، تندرستی را مقصد خود می گیرند و ایمان داری، فرع و آرام آرام فراموش می شود.

فرهنگِ سرعت، برای گریز از مرگ

امروز با خلق سرعت های بیش از حدّ می خواهند از مرگ بگریزند چراکه مرگ را تلخ می دانند. و در فرهنگ معاویه هر نوع فکری که دنیا را اصیل نگیرد و انسان را برای ابدیت

آماده نماید، و دلبستگی به دنیا را در کام اهل دنیا تلخ کند، باید شهید شود تا یادآور تلخی دنیا و وجود مرگ نباشد. لذا متّقیان که به آیندة دور می نگرند، در آن فرهنگ مطرود می شوند و دلقکان که انسان را فقط در اکنون مشغول کنند، آبرومندند و این فرهنگ فقط با حکمت حسینی رسوا می شود.

انسان هایی که با باطن عالم بی ارتباط می شوند و برای خود باطنی به وجود نیاورده اند به «حالی خوش باش و عمر بر باد مده» گرفتار می شوند، حال با چنین فرهنگی چه باید کرد؟ نهضت حسین علیه السلام جواب این سؤال است.

چرخش هستی بر عهد محمّدی صلی الله علیه و آله

این نکته را ساده نگیرید که:

فرهنگ معاویه ای می خواهد بگوید به عهد محمدی صلی الله علیه و آله برگشتن و بر آن عهد ماندن و با آن زندگی کردن، محال است، و همة راه ها به این برگشتِ به محال، ختم می شود. حسین علیه السلام می خواهد بگوید هیچ وقت زندگی بر عهد محمدی صلی الله علیه و آله محال نیست حتی اگر یک راه مانده باشد و آن راه شهادت باشد و وقتی از مرزهای دروغین معاویه ای گذشتی، می فهمی که بودنِ خود را از پوچی ها رهانیده ای. برعکسِ پیش بینی فرهنگ معاویه ای، حسین علیه السلام حیات و زندگی پیشنهادی معاویه ای را انتخاب نکرد.

امام حسین علیه السلام و نهضت حضرت این چنین غذای جان بشر شد تا او محال های دروغین را در اطراف خود نپذیرد، آری؛ محال آن است که به غیر عهد دینی، روی زمین بتوانیم زندگی واقعی بکنیم و نتیجه بگیریم، و معاویه و فرهنگ رُمی تلاش دارد بگوید زمانه عوض شده و زندگی دینی محال است. و حسین علیه السلام آمد که زمانه را عوض کند که زمانه، زمانه محمّدی صلی الله علیه و آله شود چراکه کل هستی بر اساس حضور عهد محمّدی صلی الله علیه و آله خلق شده است. چنان که فرمود: ای محمد! «لَوْلاکَ لَماخَلَقْتُ الْاَفْلاکَ» پس کلّ هستی بر اساس عهد محمّدی صلی الله علیه و آله تحقّق حقیقی دارد، حال مگر می شود عهد او بگذرد و عهد غربی اصالت پیدا کند؟

هر کس از عهد امام فاصله گرفت از حقیقت خود و حقیقت زمانه فاصله گرفته است. حقیقت زمانه یعنی پایداری بر عهد قلب محمّدی صلی الله علیه و آله و آن یعنی اسلام؛ عهد، عهد اسلام است

و جز به عهد اسلامی پای بند بودن، به عهد و زمانه پشت کردن است، و گرفتار ناکجاآباد شدن. و حسین علیه السلام ثابت کرد فکر یزیدی، فرهنگ زندگی نیست، بلکه تفالة زندگی است و این حسین علیه السلام و حیات حسینی است که ماندگار است. راه نجات از فرهنگ یزیدی و تفاله نشدن در زندگی و جزغالة روزمرّگی ها نشدن، برگشت به سیره و سنّت حسین علیه السلام است که امروز در فرهنگ روحانیّت شیعه تجلّی دارد، و نه در دل بستن به سوی کسانی که به دین و روحانیت می تازند، که آنها پوچی خود را محکم تر می کنند و نسل ما را به پوچی دعوت می نمایند.

امّا یزید نماند

یزید می خواست معنویت و عبودیت نماند، ولی خودش نماند. ما نیز با هر فرهنگی که معنویت ستیزی می کند، برخورد حسینی داریم و این برخورد تا قیام قیامت پای برجاست و ماندن در چنین جبهه ای با چنین رویارویی، زندگی همیشگی ماست، چراکه زندگی یعنی اقتدا کردن به حسین علیه السلام .

ما در این دنیا کاری جز بندگی نداریم، بودنِ ما یعنی معنویت و عبودیت. غرب، رضاخان را بر سر کار آورد و او همان کاری را کرد که معاویه انجام داد. اوّلین کار رضاخان تعطیل کردن جلسات عزاداری اباعبدالله علیه السلام است. غرب می داند که این جلسات یک عشق و حضوری دربردارد که این عشق و حضور، پوچی غرب را می شناسد و در نتیجه به آن فرهنگ دل نمی بندد. غرب در حکمت حسینی خوار می شود و این است که هر اندازه به حسین علیه السلام نزدیک شویم از حیله های معاویه ای مدرن آزاد می شویم، حال چه فلان روزنامة تازه از راه رسیده امروز در تهران تبلیغ غرب گرایی بکند، و چه رضاخان در ایران و چه معاویه در شام، در حقیقت همه در یک جبهه هستند. و همه می خواهند ما را از عهد محمّدی صلی الله علیه و آله و عالَم دینی خارج کنند و به سرگشتگی و بی عالَمی خودشان گرفتار سازند. اگر امروز کار ما نیز به پوچی کامل، در جهانی که همه چیز به پوچی رسیده، نرسیده است. مدیون حسین علیه السلام و منبر و وعظ و حکمت حسینی هستیم و این ها راز ماندگاری ما و راز نابودی یزید است.

نگرانی ما این است که چرا در دهة اوّل محرم که شورحسینی بیشتر است، مردم از منبر و وعظ و تعلیم حکمت حسینی علیه السلام فاصله دارند و بازار منبر و وعظ تقریباً تعطیل شده، ولی بازار آهن و زنجیر و دیگ و طعام، گرم شده؛ این یک خطر است.

کربلا و ذوق حضور

تنها از طریق حسین علیه السلام و عزاداری برای اوست که می توان به آن چنان ذوق و حضوری رسید که به راحتی خود را از دیوارهای سرد پوچی رهانید.

آیا این سؤال برای شما پیش آمده است که زندگی را چطور طی کنیم که پوچ نباشیم؟ اصلاً این احساس پوچی را در خودتان یافته اید، تا به فکر درمان آن باشید؟ ساختن خانه های کاخ مانند و گرفتن مدرک عالی معنی ما نیست، معنی ما معنی شور حسینی است، و شور و نشاط، راهی جز راه حسین علیه السلام نیست. آنهایی که راه حسینی را نرفتند چه دارند؟ مدرک و باغ و ماشین دارند، اما خودِ معنی دار برای خود ندارند و خود را یک حقیقت با معنی حس نمی کنند. خودِ معنی دار در اسلام است و در حکمت حسینی ظهور کرد، به همین جهت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «حُسَیْنٌ مِنّی وَ اَنَا مِنْ حُسَیْن». آری؛ پیامبر صلی الله علیه و آله پایة مکتب را بنا کرد و حسین علیه السلام شور آن را آفرید.

قدرت تشخیصِ جهت

و تنها از طریق حسین علیه السلام و عزاداری برای اوست که قدرت تشخیص جهت را می توان پیدا نمود و از عهد فطریِ ازلی غافل نشد. همان عهدی که قرآن در رابطه با آن می فرماید: «وَ اِذْ اَخَذَ ربُّکَ مِنْ بَنی ادَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرّیَّتَهُمْ وَ اَشْهَدَهُم عَلی اَنْفُسِهِم اَلَسْتُ بِرَبِّکُم قالُوا بَلی شَهِدْنا اَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیامَةِ اِنَّا کُنَّا عَنْ هذا غافِلینَ»⁽¹⁾ما همه عهدی ازلی داشته ایم، در آن عهد خدا را یافتیم. با خدا معامله کردیم او فرمود: اَلَسْتُ بِرَبِّکُم؛ آیا من پروردگار

شما نیستم؟ و ما با تمام مستیِ عهد الست گفتیم: بَلی شَهِدْنا. آری می بینیم که هستی. و از طریق عهد حسینی است که می توان از عهد ازلی غافل نشد. اصولاً ما باید نهضت حسین علیه السلام را یک پیام کلّی ببینیم که مجموعه اش یک پیشنهاد برای ما دارد، و آن این که چگونه خود را از پوچی زندگی زمینی برهانیم؟ به چه چیز بیندیشیم که نفله نشویم؟ با چه بسر ببریم که سرد و افسرده و دل مرده نباشیم؟

عهد لاهوتی خود را در زمین از طریق حسین علیه السلام می شود دائم زنده نگهداشت، چراکه زمانه، زمانة فراموشی آن عهد است و اگر راهی برای یادآوری و توجّه به آن عهد نیابیم، خودبه خود فراموش می شود.

اگر حسین علیه السلام از زندگی انسان ها برود، در زمانه ای که زمانه فراموشی عهد فطری است، دیگر انسان نمی تواند زندگی کند و بدون شک متوقّف و بی محتوا می شود. جوانی که بی محتوا شد برای پرکردن این بی محتوایی به هر کار بی محتوایی دست می زند و بر بی محتوایی خود می افزاید.

کس

به زیردُمّ خرخاری نهد

خر

نداند دفع آن بر می جهد

بر

جهد آن خار محکم تر شود

عاقلی

باید که آن را بر کند⁽¹⁾

اگر از راه حسین علیه السلام جدا شویم هر چه جلوتر رویم خارِ پوچی، بیشتر بر جان ما فرو رفته است و هر راه دیگری هم برای دفع آن انتخاب کنیم، باز آن خار را محکم تر کرده ایم، چراکه به عهد محمّدی صلی الله علیه و آله از طریق شور حسینی نزدیک نشده ایم.

فهم نهضت حسینی به واقع مشکل است به خصوص که هنوز ما به عمق درد در آخرالزمان پی نبرده ایم، و به واقع این کلماتی که بشر با آن صحبت می کند، برای تفسیر نهضت امام حسین علیه السلام خلق نشده است، حال چگونه می توان در دل این کلمات و به وسیله آنها نهضتی را تفسیر کرد که از آسمان ها بلندتر است؟

خطر از کجا آغاز شد؟

عصر معاویه از روی گرداندن از عرش و ملکوت و روی آوردن به زمین و به کاخ سبز معاویه آغاز شد، و می رفت که زمانه را فرا گیرد و ارتباط با عرش که جهت و سوی عهد محمّدی(صلوة الله علیه وآله) بود تماماً فراموش شود.

هر وقت دیدید نگاه ها از آسمان به زمین افتاد، بدانید شروع خطرناکی برای انسان خواهد بود.

حکمت حسینی یعنی برگرداندن جهت ها از کاخ سبز معاویه به عرش معنویِ محمّدی(صلوت الله علیه وآله)،و آفریدن هنگامه ای در تاریخ از انسان هایی که بر سر و رو می زنند تا از عهد محمّدی(صلوت الله علیه وآله)،باز نمانند، تا با حسین علیه السلام هم تاریخ شوند.

قصّه عزاداری برای اباعبدالله، قصّه وصل شدن به عهد دینی است، و هیچ اتّصالی این چنین طبیعی و حقیقی نیست که در اتّصال از طریق عزاداری هست، و این نکته خود عرض عریضی می خواهد، بگذارید از آن بگذریم، باید با خود حسین علیه السلام و به کمک او در خودمان کشف کنیم تا بفهمیم معنی عزاداری برای حسین علیه السلام و یگانگی با او، یعنی چه. بگذار آن که عزاداری برای حسین علیه السلام را نمی فهمد، به آن ایراد بگیرد، محرومیت خود را عمیق تر می کند «که صاحب دل بفهمد آن چه حال است» یک تاریخ عبرت؛ یک قیامت بصیرت در اشک برای «قَتیلُ الْعَبَرات»⁽¹⁾در صحنه است.

روانکاوی کوفیان

کوفیانِ زمانِ حسین علیه السلام آدم های عجیبی هستند نه می توانند مثل شامیان دل از دین بکنند - شامیان دلشان را به معاویه سپردند وخدا و دین و پیغمبرشان را معاویه قرار دادند - آری؛ کوفیان نه می توانند دل از پیامبر و امیرالمؤمنین علیه السلام بردارند و نه می توانند از دنیا دل بکنند، نه ترس را می توانند زیر پا بگذارند و نه دینشان را. این است که دائم مذبذب هستند و لذا در صحنه های

امتحان همواره مشکل دار شده اند، و کوفیانی نجات یافتند که کار را یک سره کردند، مثل مسلم بن عوسجه و حبیب بْن مظاهر.

نسلی که در فرهنگ رُمیِ معاویه ای زندگی کند، همین گرفتاری را دارد، معاویه همواره در تلاش است تا مردم دل به عرش نبندند و آن قدر هم خود معاویه جذاب نیست که بتوان دل را به او سپرد. و حسین علیه السلام در چنین شرایطی کوفیان را بیدار کرد که ریشة مشکل کجاست و عدّه ای را نیز نجات داد، هرچند کوفیان حسین علیه السلام را یاری نکردند.

کوفیان انعکاس مردمی هستند که یاد عهد اسلامی را رها نکرده اند، ولی در و دیوارهای فرهنگ معاویه ای گرفتارشان کرده است، و یک جرأت نیاز دارند تا آنها را به خراب کردن آن دیوار بکشاند و به آنها شجاعت بخشد. و حسین علیه السلام مظهر این شجاعت بخشیدن بود. و لذا به دست همین کوفیان است که پس از حسین علیه السلام، فرهنگ یزیدی زیر و رو شد، تا ننگی را که بر دامن خود نشانده بودند، بشویند.

کوفیان بعد از شهادت امام حسین علیه السلام غوغا کردند. می آمدند بالای سر قبر امام و آن قدر به سر و روی خود می زدند که می مردند، و یا با شمشیر به جان خود و بقیّه می افتادند، هر چند به نتیجه نرسیدند، چون حسین علیه السلام را یاری نکردند. اما حسین علیه السلام به نتیجه ای که می خواست رسید. کوفیان چون حسین علیه السلام را دعوت نمودند و سپس عهدشکنی کردند، آن چنان سرشکسته و پشیمان شدند که برای جبران آن در نابودی قاتلان کربلا نقش اوّل را داشتند. شیعیانی که تمام محبّت خود را به امامشان نداده اند، می توانند در آینة کوفه، آیندة خود را بنگرند. کوفیان در دل خود برای دنیا و قبیلة خود، جایی باز کرده اند؛ کوفه نمایش آیندة چنین شیعیانی است. باز باید ازکوفه سخن گفت، کوفه و حسین علیه السلام یک تاریخ حرف دارند، بگذار تا وقت آن برسد.

در کربلا به کجا نگاه می کنید؟

در کربلا کجا را نگاه می کنید؟ ما اکثر وقت ها در بحث کربلا به صحنه عاشورا نگاه می کنیم ولی به فرهنگی که در پشت و پهلوی این فرهنگ موجود است نگاه نمی کنیم.

حضرت زینب علیها السلام در کربلا به سقیفه نگاه می کند، یعنی به پنجاه سال پیش⁽¹⁾

نگاه می کند، ما باید در کربلا نگاه مان را باز کنیم و فرهنگ آن زمان را ببینیم وبعد برای امروز خودمان از آن درس، بلکه درس ها بگیریم.

نسلی در صحنه است که در بین عهد الهی صدر اسلام، با آن همه سادگی و بندگی و حیرت، با آسمان و غیب همراه بود و بین عهد پرتجمّل و تزویر معاویه، سرگردان مانده است، نه می تواند دل از آن برکند و نه می تواند از این به در آید، و حسین علیه السلام پیام بلند نجات آن عصر شد، تا راه دل سپردن به عهد پیامبر(صلوت الله علیه و آله) را به بشریّت بیاموزاند.

جوان امروز ما از طرفی به یاد فرهنگ بسیجیان و امام و شهداء است و دل در هوای آنان دارد، و از طرفی بعضی از مسؤولانِ پرتجمّل و کسانی را می بیند که به اسم انقلاب، ثروت های بادآوردة دولتی دست و پا کرده اند، و در این میان سرگردان می شود و اگر از این نسل، حسین علیه السلام را نگیریم، به یزید وغرب نزدیک نمی شود و نه تنها سرگردان نمی ماند، بلکه صدای بلند اعتراضی می شود بر آنهایی که دارند جامعه را از عهد امام و بسیجیان جدا می کنند و از همین طریق است که جامعه اصلاح می شود و زندگی این جوانان معنای واقعی به خود می گیرد. عمده آن است که بدانیم باید توجّه خود را به فرهنگی جلب کنیم که بتواند امروز ما را درست تحلیل نماید، تا بدانیم چه تفکّری است که می خواهد عهد الهی جامعه را به غفلت بکشاند. در سقیفه گفتند مردم را به خود واگذارید ولی سیاسیون غیرِالهی عنان را به دست گرفتند و در این راستا، امامت حذف شد و جامعه به غفلت و سرگردانی دچار گشت. بیایید کاری بکنید که آن تجربة تلخ کشته شدن امام معصوم علیه السلام؛ یعنی شهادت تجسّم معنویت، دوباره تکرار نشود. حسین علیه السلام در سقیفه کشته شد، هر انسان معنوی که پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله کشته شد، ریشه در سقیفه دارد؛ چه علی علیه السلام در محراب و چه شهیدان جنگ هشت ساله و چه شهدای حج؛ و هر حاکم ظالمی که بر بشریّت تحمیل گشت نیز ریشه در

سقیفه دارد، چه معاویه باشد و چه رضاخان و ما فعلاً به معاویه می نگریم تا همة انحراف هایی را که با جدایی از عهد محمّدی صلی الله علیه و آله به وجود آمد نگریسته باشیم. در آن وقت است که به من اعتراض نمی کنی چه ربطی بین سقیفه است با شهدای مظلوم جنگ هشت ساله.

این آخرین فراز صحبت در این جلسه است؛ التفات بفرمایید:

با جوّ سازی می گفتند: مردم را به حال و ارادة خودشان واگذارید، شما را با مردم چه کار؟ و اگر خوب دقت می کردی، متوجّه می شدی این یعنی مردم را آشکارا به نیستی کشاندن و بردگی آنها را در نظام اموی جاودانه کردن، چون کلمة حقّی را در فضایی باطل، شعار می دادند و حسین علیه السلام دیواره های این بردگیِ جاودانه را ویران کرد و وسوسه ها و تهمت های بی تفاوتی نسبت به مردم را به چیزی نگرفت و فرهنگ غم خوارگی برای مردم را قوّت بخشید، تا مردم فقط در زمین نمانند و از آسمان محروم گردند.

فضای بی تفاوتی را چه کسانی شایع می کنند؟ حسین بن علی علیه السلام اگر می خواست بی تفاوت باشد، حکومت معاویه و یزید با همان فرهنگ خاصّ خودش تداوم پیدا می کرد. بی تفاوتی در جامعة دینی، یعنی اجازه دهیم که فرهنگ غیر دینی در جامعه خانه کند. هنر این است که حسین گونه، آری؛ حسین گونه، و نه به گونه ای دیگر، با چنین فرهنگی مقابله کنیم و چنین مقابله ای حکمت حسینی را با همه عمق و سوز و شور و حکمتش می طلبد و روح نهضتِ خدمت رسانی به مردم با نیّت نزدیکی به حسین علیه السلام، همة حیله های دشمن را خنثی می کند. إن شاءالله.

«والسلام علیکم و رحمةالله و برکاته»

جلسه سوم: ترس از مرگ، مانع آزادی انتخاب

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا اباعبدالله وَعَلَی الْاَرْواحِ الَّتی حَلَّتْ بِفِنائِکَ عَلَیْکَ مِنّی سَلامُ اللّهِ اَبَدًا ما بَقیتُ وَ بَقِی اللَّیْلُ وَ النَّهارُ وَلاجَعَلَهُ اللّهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنّی لِزِیارَتِکُمْ سلام و صلوات بر سیدالشهداء و اولاد و اصحاب آن حضرت که معنی دیندار ماندن را در همه زمان ها به ما آموختند.

کربلا و نجات از گم شدگی

کربلا برای ما به اندازه هوشیاری مان پیام دارد، همچنان که هر کس به اندازه ای که از خود خواهی آزاد شده باشد و در طلب درجه ای برتر از وجود است، از قرآن بهرة بیشتری می گیرد، کربلا و نهضت امام حسین علیه السلام نیز همین طوراست، چراکه کربلا همچون قرآن بطن ها دارد. هر کس رسیده باشد به این که نباید به زندگی سرد و محدود و غریزی این دنیا دل ببندد و این سؤال برای او وجود داشته باشد که «ماورای این زندگی غریزی چه چیزی را باید

انتخاب کنم تا زندگیم به پوچی و فرسودگی نیفتد؟ حتماً امام علیه السلام را به عنوان کسی که زندگی او را در تمام دوران حیاتش معنی می کند، خواهد شناخت و نمی تواند از امام روی برتابد.

زوایای نگاه به نهضت امام حسین علیه السلام به اندازه زوایای مقامات روحی و معنوی انسان است. به قول یکی از اندیشمندان: «راستی شمردن موهای تن آدمی آسان تر است یا شمردن احساس ها و میل ها و آرزوهای او؟»⁽¹⁾

و زوایای کربلا، زوایای نمایش احوالات انسان کامل است. هر کس باید گمشده خودش را در کربلا بیابد، تا خودش را از گمشدگی نجات دهد. اینجاست که ما نیز از یکی از زوایای کربلا به کربلا می نگریم و آن نگاه به کربلا از زاویه توجّه به فرهنگ اموی و مقابله امام با این فرهنگ است. تا ان شاءالله از این طریق به برکت هایی که لازم است دست یابیم.

در زیارت عاشورا لعنت را اوّل بر کسانی می فرستید که اوّلین ظلم ها را به فرهنگ اهل البیت کردند. یعنی شناخت فرهنگ امویان برای شناختن نهضت حضرت و شناخت خودمان از دشمن، لازم است. نگاه به شرایطی که امام در آن شرایط نهضتشان را شروع کردند، نگاه به شرایطی است که می خواهد انسانیّت هر انسانی را در هر زمانی بدزدد. اگر امروز ما گاهی خود را سرد و بی محتوا و سرخورده و افسرده می یابیم، ریشه اش را باید در فرهنگی بدانیم که در آن فرهنگ نشاط روحی فروکش کرده است، و اگر ریشه این سردی و بی ثمری را در حیاتمان بشناسیم، دعوت حسینی و نهضت حسینی و شور حسینی بهترین غذای جان ما خواهد شد.

کربلا؛ اثبات بودنِ خود

آنچه معاویه بر باور مردم نشانده بود، قدرت برتری است که مردم از او تصوّر کرده بودند. اژدهای قدرت از طریق دولت غول آسای اموی - رومی، سراسر سرزمین اسلامی را زیر حاکمیّت خود دارد. توان مقابله و سرکوبی با هر کس و هر جا توسط حاکمیّت، چیزی است که معاویه می خواست در ذهن مردم نشسته باشد، و نشسته بود. در این حال هر چیز بر اساس و در حول محور ترس از حکومت، دَوَران دارد ، و درخشش سلاح هاست که افکار

را جهت می دهد و راه های زندگی کردن را تعیین می کند و هیچ انتخابِ آزادی برای انسان ها باقی نمی گذارد. در چنین شرایطی، درگیرشدن با چنین اژدهای قدرتی که سایه او همه جا گسترده شده و مرعوب قدرت نمایی این اژدها نشدن، جامع ترین کاری است که هر کس بتواند به آن دست بزند عملاً بودن خود را اثبات کرده است. چراکه هر کس به اندازه انتخاب هایی که خود انجام می دهد، وجود دارد و نفسِ نپذیرفتنِ این سایه ترس، زندگی و مقصد و هدف حیات است؛ چراکه زندگی یعنی رسیدن به این حقیقت که: «لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ اِلاَّ بِاللَّهِ الْعَلِیّ الْعَظیمِ» و به چنین مقامی نمی رسی، مگر با مقابله با قدرت های دروغینی که به ظاهر جای قدرت خدا را گرفته اند.

و معاویه این را نمی خواست؛ و حسین علیه السلام همین را حاکم کرد، چراکه وقتی فضای ترس حاکم شد، همه مرعوب می شوند و دیگر هیچ کس نمی تواند انتخاب آزاد داشته باشد، مگر این که حکمت حسینی را به مدد بگیرد.

انتخاب آزاد

در حاکمیّت فرهنگ اموی - رومیِ معاویه، همه به قدری مرعوب شده اند که به مدیحه سرایی آن روباه مکّار افتاده اند، و تنها کسی می تواند نترسد که تشویش درون را با توکّل به حقّ فرونشانده وجان را با حقّ پر کرده باشد و بتواند با بزرگ دیدن خدا و حاکمیّت سنّت های الهی، شکست ناپذیر بودن معاویه را دروغی آشکار ببیند و به رسوا کردن آن نیرنگ بزرگ دست زند. و حسین علیه السلام در چنین شرایطی راه را نشان داد تا برق اسلحه ها ما را به انتخاب آنچه نمی خواهیم وادار نکند و خود انتخاب کنیم، آن چنان که حسین علیه السلام خود انتخاب کرد.

محال است کسی که نور حق در دل ندارد بتواند انتخابی آزاد بکند و حسین علیه السلام، به نور حق انتخابی آزاد کرد و ما را به حق دعوت نمود تا آزادانه زندگی را خود انتخاب کنیم.

اگر به حسین علیه السلام اقتداء نکنیم، ادای انتخاب کردن داریم؛ ولی در حقیقت اسیر غوغا و جوّ زمانه ایم و آنچه را که دشمن می خواهد و تبلیغ می کند، به دست خودمان انتخاب می کنیم. کسانی که به حسین علیه السلام اقتدا نکرده اند، هیچ گاه خودشان انتخاب کننده نبوده اند، همیشه اسلحه ها، قدرت ها، تجمّلات، تبلیغات جهانی و هوس ها برای آنها انتخاب کرده اند، در

حالی که تصوّرشان این است که خود انتخابگر بوده اند. می گویند: در آمریکا در صندوق آراء مردم تقلّبی صورت نمی گیرد زیرا به کمک تبلیغات، افکار مردم را به گونه ای جهت می دهند که آنچه حاکمان می خواهند از دست مردم به صندوق ها ریخته می شود، و این همان فرهنگ اُموی - رومی معاویه ای است که این گونه تو را در قبضه خودش می گیرد و نهضت حسین علیه السلام؛ یعنی با همین فرهنگ مقابله کردن و به واقع کار مشکلی است، مگر این که امام معصوم، چون حسین علیه السلام را در زندگی، امام خود قرار دهی.

ارعاب معاویه ای

معاویه از ابزار شیطان، یعنی وَهْم کمک می گیرد، تا ترس را در درون هر سینه ای جای دهد و از طریق ترسِ درون سینه هاست که حقّانیت دروغین فرهنگ اموی جای خود را در اندیشه هرانسانی باز می کند و لذا از این به بعد، انتخابْ آن است که معاویه خواسته باشد، حق، آن است که پای معاویه در آن باز باشد و در آن شرایط هر باطلی، رنگ حق به خود می گیرد و هیچ حقّی در صحنة زندگی بشر پای نمی گیرد و موش ها به مدیحه سرایی گربه ها می آغازند و در مدح قاتل خود از همدیگر سبقت می گیرند و همواره لقمة گربه شدن را حقّ گربه می شمارند. همة موفّقیّت معاویه در آن بود که از ابزار شیطان، یعنی ترس استفاده می کرد و همه را ترسانده بود،⁽¹⁾آری؛ همه را. و در این شرایط، همة کار، آن است که جامعه را در زمان مناسب، از این ترس درونی آزاد کنی و این هم از طریق قلبی مالامال از ایمان و عشق به خدا، ممکن است که فرد بتواند با بصیرتی الهی حادثه ها را تفسیر کند تا به سایة ترس تسلیم نشود و حسین علیه السلام طلسم ترس را به راحتی شکست، گویا اصلاً معاویه ای نبود و ترسی حاکم نکرده بود. و حسین علیه السلام راه را نشان داد که این ترس، ترسی دروغین است. چراکه قبل از کربلا هر تصمیمی زیر سایة ترس از معاویه، به نفع معاویه بود و پس از کربلا حتّی چاپلوسان دیروز ادای شجاعت به خود می گرفتند چه رسد به مؤمنان. گویا فرهنگ زمانه عوض شده است.

معنی زندگی

در جایی که پهلوانان عرب، جرأت نفس کشیدن را از دست می دادند، فرهنگ حسین علیه السلام - در زبان زینب علیها السلام - است که در بازار شام و در دربار یزید نهیب می زند. پس از کربلا سینه های لبریز از شهامت و شجاعت ، قاطعانه در برابر یزید و عبیدالله می غرّند و رسوا می کنند و به حقارت می کشانند.

و این معنی واقعی زندگی است، که: «لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ اِلاَّ بِاللهِ الْعَلِیّ الْعَظیمِ»

آری؛ حضرت زینب علیها السلام انعکاس کربلاست، و نمایش فرهنگ و حکمت حسینی است که حسین علیه السلام خطاب به حضرت زینب علیها السلام فرمود:

با

تو هستم جان خواهر هم سفر

تو،

به پا این راه کوبی من، به سر

تا

کنیم این راه را مستانه طی

هر

دو از یک جام خوردستیم مِی

عمده آن است تا ما از کربلا این پیام اساسی را بگیریم که چه شد سایة سیاه ترس معاویه ای حاکم شد؟ و چگونه و با چه روشی حسین علیه السلام توانست این پرده و سایة سیاه را بدراند؟ اگر حسین علیه السلام نمی دانست، این سایة سیاهِ ترس چگونه حاکم شد، هرگز نمی توانست آن را بدراند. و ما امروز با چه امید و توانی می توانیم امیدوار باشیم که در مقابل فرهنگ استکباری و نظامی گری و رعب انگیز غرب، به راحتی قادر به زندگی هستیم؟ باید متوجّه بود که همیشه در طول تاریخ، غرب از طریق رعب و ترس با ما برخورد کرده و همیشه رونق حیات غرب، در ایجاد رعب در ما و حقیر کردن ما بوده است و همیشه ما با دست زدن به دامان ابا عبد الله علیه السلام از این رعب و حقارت آزاد شده ایم.

حتّی چنگیزخان را غرب توسط مارکوپولوی پدر و پسر به ظاهر تاجر، تحریک کرد که بیایند و ما را بکوبند. مارکوپولو نماینده پاپ است به طرف خان مغول که خان مغول را تشویق کند تا ما را زیر لگد اسب های خودشان خرد کنند تا غرب در آن زمان به کمک پاپ بتواند در نبود ما زنده بماند.⁽¹⁾

همیشه غرب با قدرت می خواسته است ما را بشکند. رم به معاویه برنامه داد تا با قدرت ما را بشکند، و رضاخان نیز به پسرش نوشت که: «پسرم باید کاری کنی که مردم از

تو بترسند و به تو علاقه مند نباشند و خارجی ها تو را بپسندند».⁽¹⁾رضاخان؛ یعنی نمایندة تحمیل رعب غرب بر ما، را، حسین علیه السلام نابود کرد، چراکه حکمت و شور حسین علیه السلام همیشه در روحانیت ظهور پیدا کرده است. همیشه ما از طریق روحانیت توانسته ایم با غرب بجنگیم و پیروز شویم، چون روحانیت یعنی وعظ و منبر، و وعظ و منبر بدون مصیبت حسین علیه السلام امکان ندارد. و هرگاه به روحانیت پشت کردیم دشمن تا صندوق خانة ما آمد. وقتی مصدّق در سال 1330 با شاه در مورد کابینه اش به توافق نرسید و قهر کرد، آیت الله کاشانی(رحمة الله علیه) به شاه نوشتند باید مصدّق برگردد. شاه توجّه نکرد و قوام السلطنه آن روباه مکّارِ⁽²⁾قدرتمند را نخست وزیر کرد. آیت الله کاشانی(رحمة الله علیه) به مردم فرمودند: کفن بپوشید و به خیابان ها بریزید و شهادت را در فرهنگ حسین علیه السلام تمرین کنید و شاه مجبور شد مصدّق را برگرداند. ولی وقتی مصدّق سرکار آمد، به آیت الله کاشانی(رحمة الله علیه) پشت کرد و در نتیجه پشتیبانی روحانیت را که فرهنگ حسین علیه السلام را با خود دارد از دست داد لذا یک سال بعد آن چنان مصدّق حقیر و بیچاره شد که در کودتای سال 1331 چاقوکشانِ اشرف پهلوی، او را با لباس خواب از خانه بیرون کشیدند. یعنی مصدّق تا با آیت الله کاشانی(رحمة الله علیه) بود عزّت داشت و وقتی به ایشان پشت کرد این طور ذلیل شد. و روحانیت هم هر چه دارد از حسین علیه السلام دارد و ما نیز اگر حسین علیه السلام را داشته باشیم مرعوب دشمن نمی شویم.

حسین علیه السلام، به تنهایی قدرتی است بی نهایت

حکم زمانه چنان شده بود که آزاد شدن از ارزش های اموی- رومیِ معاویه و سرباز زدن از آن ها به اندازه ای ترسناک بود که مقابله با سلاح ها چنان ترسناک نبود. و حسین علیه السلام چنین حکمی را شکست، تا برای همیشه مردم بدانند راه بسته نیست.

غربی ها همیشه به گونه ای جوّ می سازند که آدم جرأت نمی کند آن گونه که می خواهد زندگی کند و شما به خودی خود و با تحلیل های خود هرگز نمی توانید از این جوّ ضد ارزشی غربیِ رومیِ معاویه ایِ اموی سر باز بزنید. به عنوان مثال، اجازه نمی دهد سادگی و قناعت را در

غذا و لباس و خانه انتخاب کنید، او این مسئله را تحقیر می کند و ما هم جرأت خود را در انتخاب قناعت از دست می دهیم و در مقابلِ همة ارزش های الهی، چنین فضایی را ایجاد می کنند تا اساساً زندگی معنوی بی مقدار جلوه کند، دیده اید و دیده ایم که حتی بعضی از آنهایی که از اسلحه ها نترسیدند، در چنین فضایی از ترس مترقّی نبودن، عقب نشینی کردند و به چه تجمّلاتی که گرفتار نشدند.

در آن زمان به مردم باورانده بودند که هیچ سرزمینی نیست که از فرهنگ اموی خالی باشد. امّا حافظان آن فرهنگ نمی دانستند که سرزمین هایی هست که اژدهای قدرت به آن جا راه نیافته و نمی تواند به آن جا دست یابد؛ و آن سرزمین، سرزمین نترسیدن از مرگ و نترسیدن از آبرو است. چراکه انسانی که از مرگ نترسد و آبرویش را به خدا واگذارد، به تنهایی قدرتی است بی نهایت، برتر از بزرگ ترین قدرت های زمانه و این سنّتی نیست که هر اندیشة معمولی از آن سر در آورد، و حسین علیه السلام این سرزمین ها را می شناخت.

ترس از مرگ، عامل خشکاندن شور حیات

امویان دائم ترس را منتشر می کردند و نگران آن بودند که مردم از دام ترسِ از مرگ رها شوند و از آن بیرون روند. رها شدن مردم از دام ترس، پایان سلطة قدرتمندان است، چراکه همة نظام ارزشی آنها در ترس از مرگ رونق و بقاء دارد. و حسین علیه السلام به همه فهماند ترس از مرگ، کشتن یک حکمت و یک فرهنگ متعالی است؛ و لذا یکی از شعارهای کربلا این است که: «اِنّی لا اَرَی الْمَوتَ اِلاَّ سَعادَةً وَ لا اْلحَیاةَ مَعَ الظَّالِمینَ اِلاّ بَرَما» یعنی من مرگ را در چنین شرایطی جز سعادت نمی بینم و زندگی با ستمکاران را جز ملالت و هلاکت نمی نگرم. همچنان که وقتی در برخورد اوّل، حُرّ با امام حسین علیه السلام روبه رو شد، به حضرت گفت: فکر می کنم اگر مقاومت کنید، کشته می شوید. امام حسین علیه السلام در جواب او فرمودند: «اَفَبِالْمَوْتِ تُخَوِّفُنی؟» آیا مرا از مرگ می ترسانی؟ اصلاً مگر مرگ چیزی است که در فرهنگ حسین علیه السلام جایی داشته باشد تا بتواند تصمیمات او را تغییر دهد؟ ترس ازمرگ، بزرگ ترین ضعف بشراست و اژدهای قدرت، حاکمیّت خویش را بر ضعف های بشر بنا نهاده و از همه بیشتر بر «ترس از مرگ»؛ و قدرتمندان همیشه بر اساس «ترس بشر از مرگ» در امنیت هستند. این است که حکمت حسینی حکمت فرو ریختن همه قدرت های

غیرالهی است در همه عصرها، و برای همه نسل ها. و تا به حسین علیه السلام نزدیک نشده ای، ترس از قدرت های غیرالهی شور حیات را در وجود تو می خشکاند و در تصمیمات تو بدون آنکه بخواهی نفوذ می کند.⁽¹⁾

مارکسیست ها و توده ای ها در قبل از انقلاب اسلامی ادعای مبارزه با شاه را داشتند و او را بسیار بد می دانستند و نسبت به او کینه می ورزیدند، ولی وقتی پای مرگ پیش می آمد تمام حرفهایشان را پس می گرفتند، نظام شاه آنها را به روزی انداخت که سخن گوی شاه شدند و سخن به مداحی او گشودند؛ حال اگر به جوانان مسلمان مثل فدائیان اسلام و یا گروه مؤتلفه اسلامی نگاه کنید، هرچه به مرگ نزدیک تر می شدند، بیشتر به نشاط می آمدند. به عنوان نمونه؛ افسری که می خواست عدّه ای از فدائیان اسلام را بکشد، گفته بود: «این ها را وقتی به پای چوبه های اعدام آوردیم، همدیگر را بغل کردند و به هم التماس دعا گفتند و وقتی می خواستیم چشم هایشان را ببندیم گفتند: چرا می خواهید چشم ما را ببندید؛ ما که جای بدی نمی رویم؟» ملاحظه کنید وقتی انسان ها از مرگ نهراسند، چگونه به مرگ به عنوان حیاتی با شور برتر می نگرند! محال است در تاریخ بتوان چنین صحنه هایی را بدون مددگرفتن از کربلا درست کرد.

کربلا؛ بشر را از حقارت، یعنی «ترسِ از مرگ» نجات می دهد. آیا امروز این همه ذلّت انسانیّت را در فرهنگ غرب حس می کنید؟ - فرهنگ غرب یعنی فرهنگ ذلّت انسانیّت- ما در چنین شرایطی برای نجات خود و نسل جوان یک امید بیشتر نداریم و آن فقط امید به کربلاست. روشنفکران غرب زده تصور نکنند این کشور شیعه به سرنوشت غرب دچار می شود و گمان نکنند همان طور که کلیسا مغلوب دنیاداران شد، اینجا هم این آقایان می توانند روحانیت را مغلوب خود کنند؛ اینها جایگاه حسین علیه السلام و کربلا را نمی فهمند.

مگر انقلاب اسلامی، درست وقتی که اروپا به زعم خود همة دین را پشت سرگذاشته بود و رابطة خودش را با دین تمام کرده می دانست؛ در این کشور شیعه، اوج نگرفت و در یک

انفجار دینی صحنه جهانی را متأثّر نکرد؟ پس این تحلیل های غرب زدگانی که به تبعیت از مسیر کلیسا در غرب، مسیر انقلاب دینی را می خواهند به انحراف از دین بکشانند، یک امید غیر واقع بینانه است. پس عزیزان؛ اوّلاً: به هیچ وجه جای ناامیدی نیست. ثانیاً: یک امید هم بیشتر نیست و آن فرهنگِ نترسیدن از مرگ است که فقط در کربلا یافت می شود.

چه باید کرد؟

هم «محبّت به حق» و هم «نترسیدن از مرگ» دو عنصری است که انسان را از همة سایه های دروغین اژدهایِ بزرگ قدرت در هر زمانی می رهاند. در نترسیدن از مرگ، انسان خود را رها می کند؛ در عشق و محبّت به حق، پیله نظر به خود و منیّت خود را می شکافد و رو به عالمی فوق عالم ترس می کند؛ و این هر دو یعنی «محبّت به حق و نترسیدن از مرگ» در ایمان به خدا جمع است و حسین علیه السلام نمایش همین ایمان است و نهضت او یعنی محبّت به حق و نترسیدن ازمرگ. و راه رهاشدن انسان از دست همة قدرت های دروغین، چه قدرت دیروز اُموی و چه قدرت پوچ گرای امروز غربی را او نشان می دهد، تا با نشاط آزادی از ترس، روزگار را در ذوقِ حضورِ با حق بگذرانی.

گاهی احساس می کنید از همه چیز آزادید و تمام دریچه های غیب به سوی شما باز شده است و در یک حالت آزادی از گذشته و آینده، در یک حالت حضور با حق و در یک حالت شور و نشاطِ ارتباط با حق، زندگی خود را می یابید و زندگی یعنی این. اگر می بینید در چنین نشاطِ حضورِ با حق نیستید جای پای آن را در ترس از مرگ پیدا کنید، ترس از مرگ نمی گذارد که ما با حق باشیم و کربلا یعنی نترسیدن از مرگ و دل سپردن به حق.⁽¹⁾

باز برگردیم به شرح حال زمان معاویه:

آرام آرام، مقاومت ها از بین رفته و زهر فرهنگ امویِ رومیِ معاویه، در تمام رگ و پی جامعه نفوذ کرده بود و هیچ کس باور نمی کرد جز تسلیم به وضع موجود کار دیگری

ممکن است و آنچه به علاقه مندان به ارزش های معنوی القاء می شد و در گوش ها دائم زمزمه داشت، این بود که دیگر کاری نمی شود کرد.

حالا در جامعه سه گروه وجود دارد: یک گروه دل به غرب سپرده و زندگی خودشان را در بَزَک کردن بیشتر دنیا، پوچ کرده اند و می خواهند بقیه را هم به این پوچی بکشانند. گروه دوم دلشان با امام و انقلاب است اما می گویند: فایده ندارد و کاری نمی شود کرد. اینها قبول دارند حق با امام است ولی می گویند: همه جا را دشمن گرفته است. گروه سوم کسانی هستند که دلشان با حق و ارزش ها است و مثل حسین علیه السلام امیدوارند، چراکه فرهنگ حسین علیه السلام یعنی فرهنگ امیدواری.

فرهنگ معاویه امثال گروه دوم را سرجای خودشان میخکوب کرد و امام حسین علیه السلام با شهادت خود این گروه دوم را نیز تکان دادند و آنها را به گروه سوم پیوند زدند، تا امیدواری برای همیشة تاریخ، راه و روش جبهه حق باشد، آنگاه که به حسین علیه السلام اقتدا شود.

یأس چرا؟

همه چیز در دست فرهنگ اموی بود و حسین علیه السلام در مقابل آن همه آهنگِ تبلیغ یأس، نشان داد که؛ می شودکاری کرد، و آن کار جز تلاش برای حاکمیّت دین نیست و نفسِ این تلاش، کار است و تحرّک و فعالیت، چه با ماندن و چه با شهید شدن. آن کس که در این راه تلاش نمود، آن کاری را کرده که باید بکند و حتماً به آن نتیجه ای که می خواهد برسد، می رسد. یعنی در حکمت حسینی آنچه بر باد رفته است حیله های معاویه است نه خون حسین علیه السلام. پس نباید هیچ گاه در هیچ شرایطی حکمت حسینی را از نظرگاه ها دور داشت وگرنه آهنگ اموی رُمی نشاط قلب ها را منجمد می کند، و پوچی را به زندگی ها می کشاند؛ چون می خواهد همه را به کاری نکردن دعوت کند.

آری گفتیم:

آن هایی که حکمت حسینی را نمی شناسند آدم های سرد و دل مرده و مأیوس و گرفتار لگد روزمرّگی های زندگی و مردة مردة مرده هستند. زنده باد بیرق اباعبدالله علیه السلام که حقاً نشاط آفرین است و مرده باد کاخ سبز معاویه که انسان را منجمد می کند. حال خودتان جای خود را پیدا کنید. تلاش کنید ببینید امام حسین علیه السلام در چه شرایطی بوده است؟ این خیلی مهم است.

فقط به خواندن جملات «فَرَزدق و حاکم مدینه و جعفر بن ابیطالب» بسنده نکنید،⁽¹⁾

بکوشید آن شرایط را بشناسید و ببینید امام حسین علیه السلام در آن شرایط چه کار کردند؟ مقداری از عظمت امام و حکمت عالیة آن حضرت در راستای شناخت شرایطی آشکار می شود، که حضرت در آن شرایط، حرکت خود را شروع کردند و آن وقت است که تکلیف ما به خوبی روشن می گردد.

بازگشت به عهد محمّدی صلی الله علیه و آله

در زمان نهضت حضرت سیدالشهداء علیه السلام اکثر پیرانِ جامعه، عهد پیامبر صلی الله علیه و آله را درک کرده بودند. ممکن است خود پیامبر صلی الله علیه و آله را ندیده بودند ولی عهد و جوّ آن زمان را لمس کرده بودند، چه شد که اینها سکوت کردند؟ اینها خوب می دانستند که معاویه فاسق است پس چرا سکوت کردند و این سکوت چه زیان هایی داشت؟ و چه کسانی باید این سکوت را بشناسند؟

وقتی پیران اکثراً محافظه کار می شوند و جسارت برگشت به ارزش های معنوی را از دست می دهند، و جوانان میان عهد دینی گذشته و عهد جدید امویِ رُمی، سرگردان می شوند، اگر صدایی بلند و بلیغ، آنها را به عهد دینی متذکّر نشود، سایة سیاه فرهنگ امویِ رُمی، برای همیشه جوانان را به رنگ کفر و پوچی می کشاند و حسین علیه السلام در آن شرایط، آن نسل سرگشته را به عهد دینی محمّدی صلی الله علیه و آله متذکّر شد و از پوچی و یأس رهانید. اینجاست که به واقع می توان پذیرفت که حسین علیه السلام اسلام و مسلمین را نجات داد - البته شیعه از نهضت امامش بیشتر بهره برده - آری! نسل جدید سرگردان بود و امام تذکّری به همة آن زمان گشت.

صدای نهضت کربلا؛ مثل بمب در جامعه آن روز صدا کرد و در طول تاریخ حیات اسلام نیز جریان پیدا کرد. مولوی در قرن هفتم هجری، که ادعای شیعه بودن هم ندارد می گوید: شخصی به شهر حلب رسید، دید شلوغ است، سؤال کرد چه خبر است؟ گفتند: عاشوراست. مولوی به او می تازد که ای نادان نمی دانی چه خبر است؟ جای تعجب است، جان انسانی از

قفسِ تن پریده و تو نمی دانی چه خبر است؟ از عجایب است که تو نمی دانی عاشورا چه خبر است.

روز

عاشورا نمی دانی که هست

ماتم

جانی که از قرنی به است

پیش

مؤمن کی بود این قصّه خوار

قدر

عشق گوش، عشق گوشوار⁽¹⁾

یعنی با نهضت و حکمت امام حسین علیه السلام در جهان اسلام معنای زندگی عوض شد.

زشتی تن آسایی

تن آسایی آن چنان شیرین است که در آن حال، فرو ریختن ارزش های معنوی چندان به چشم نمی آید و اگر امام علیه السلام تمام زندگی خود را به خطر نیندازد، تن آسایی همة زندگی انسان ها را تا آخر اشغال می کند و انسان ها از همه کمالات باز می مانند و امام حسین علیه السلام با حکمت خود، هم زشتی تن آسایی را نمایاند و هم زیبایی فداکاری در راه دین را نشانمان داد تا از تلخ کامی برهیم.

یکی از بیماری هایی که همیشه جامعه را از حق گرایی محروم می کند تن آسایی و رفاه است و در اینجاست که اباعبدالله علیه السلام تمام زندگی و حتّی تن خود را به صحنه آورد تا زشتی تن آسایی را بنمایاند، و شیرینی دینداری را نیز.

اگر معاویه با رُم، یعنی با غرب ارتباط نداشت یک ابوسفیانِ مرده بود، به همین جهت ما علاوه بر ابوسفیان، آل ابوسفیان و خود معاویه را هم لعنت می کنیم. معاویه چه کرد که بسیاری از صحابه ساکت شدند؟ شخصی مثل عبدالله بن عمر که به ظاهر، یک زاهدِ مقدّس است در مکّه قبل از حرکت به سوی کربلا خدمت اباعبدالله علیه السلام آمد و گفت:

یا اباعبدالله، اِتَّقِ اللّه، چون همه مردم با این مرد (یزید) بیعت کرده اند و دینارها هم در دست اوست قهراً به او روی می آورند.... می ترسم در صورت مخالفت با وی کشته شوی... من از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که فرمود حسین کشته خواهد شد و اگر مردم دست از یاری او بردارند، به ذلت وخواری مبتلا می شوند. پیشنهاد من این است که مانند مردم راه بیعت و صلح پیش گیری و از ریختن خون مسلمانان بترسی.

حضرت به او فرمودند: از پستی دنیا همین بس که سر یحیی بن زکریا را به زن زناکاری هدیه کردند. آیا می دانی که بنی اسرائیل در بین طلوع فجر و طلوع آفتاب هفتاد پیامبر را کشتند و سپس آمدند در بازار و به خرید و فروش مشغول شدند و انگار که هیچ نشده؟ و خدا هم به آنها مهلت داد و در عذاب آنها عجله نکرد و بعداً آنها را به عذابی شدید گرفت؟ پس تقوا پیشه کن و مرا رها نکن.⁽¹⁾

وقتی عبدالله بن عمر از پیشنهاد خود به امام حسین علیه السلام نتیجه نگرفت، تقاضا کرد که امام اجازه دهد زیر سینة آن حضرت را که جای بوسة رسول خدا است ببوسد، سه بار بوسه زد و گریه کرد و خداحافظی نمود و به مدینه رفت و اعلام بیعت با یزید نمود. همین عبدالله بن عمر در مورد بیعت با حضرت علی علیه السلام گفت: «هروقت همه مسلمانان بیعت کردند، من بیعت می کنم» و حضرت علی علیه السلام فرمودند: «من کسی را مجبور به بیعت نمی کنم». ولی پس ازشهادت امام علی علیه السلام بامعاویه بیعت کرد و مخالفت اوّلیه اش هم بایزید به قول خود معاویه ضرری ندارد و ملاحظه می کنید که حتّی امام حسین علیه السلام را دعوت به بیعت می کند. و نیز در شورش مدینه پس از قتل امام حسین علیه السلام به قبیله خود گفت: «هریک از شما که دست از بیعت یزید بردارید، رابطه من با او قطع است.» و هم او پس از مرگ یزید و روی کار آمدن عبدالملک مروان و گسیل حَجّاج بن یوسف ثقفی به مکّه جهت سرکوبی عبدالله بن زبیر، وقتی حَجّاج وارد مدینه شد، شبانه برای بیعت به سوی او شتافت و گفت: «می ترسم مرگم فرا رسد و در اثر نداشتن امام به مرگ جاهلیت بمیرم» و حَجّاج که خوابیده بود پایش را از لحاف بیرون کرد و گفت: «با پایم بیعت کن» و او با پای حجاج بیعت کرد.⁽²⁾

ملاحظه می کنید که این ها به جهت یاری نکردن امام به چه ذلّتی گرفتار شدند، و نیز شرایط نهضت امام را در نظر بگیرید که مقدّسین و به اصطلاح روشنفکران آن زمان در آن شرایط چه افکار و اعمالی داشتند.

سودجویی؛ حجاب معنویت

امام در شرایط مناسب که مصادف با مرگ معاویه بود، توانست پیام خود را به مردم برساند. علّت این که امام به طرف کوفه رفت این بود که کوفیان به جهت ظلم های معاویه بر آنها آمادگی بیشتری جهت یاری حسین علیه السلام داشتند. هر چند توفیق یک دل بودن را از خود سلب کردند، ولی امام مسیر پیام رسانی خود را به خوبی طی کردند، (به همین جهت امام پس از شنیدن خبر شهادت مسلم بن عقیل باز همان راه را ادامه دادند)، و همچنان تا امروز این پیام مسیر خود را می رود. آنهایی که درد دین دارند تا قیام قیامت در این پیام رسانی شریک اند تا نگذارند حجاب سودجویی و سیاست بازی، نور معنویّت و شریعت را خاموش کند و شور حیات دینی که از سرچشمه حسین علیه السلام جاری است، بخشکد، و خودشان با جداشدن از اسلام و کربلا در ظلمت سرد زندگی دنیا بپوسند.

ای کاش! نگاهی به زندگی انسان ها در پانصد سال اخیر می کردیم تاببینیم معنی پوسیدن درظلمت سرد دنیا و معنی با شور ماندن و با شور مردن، چقدر در رابطه با دوری و نزدیکی به کربلا، روشن و غیر قابل انکار است. ای کاش! به اطرافیان خود نگاه می کردیم تا این رابطه باز خود را روشن تر اثبات کند. عدّه ای جدا شده از حسین علیه السلام و سرد و بی روح و دنیا زده، و عدّه ای متوسل به حسین علیه السلام و سرشار از امید و صبر و آرامش.

ای خدا! به حق حسین علیه السلام ما را از حسین علیه السلام جدا نکن تا از هیچ جبهة حقّی، جدا نکرده باشی.

«والسلام علیکم و رحمةالله و برکاته»

جلسه چهارم: عدم انحلال در فرهنگ کفر

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا اباعبدالله وَعَلَی الْاَرْواحِ الَّتی حَلَّتْ بِفِنائِکَ عَلَیْکَ مِنّی سَلامُ اللّهِ اَبَدًا ما بَقیتُ وَ بَقِی اللَّیْلُ وَ النَّهارُ وَلاجَعَلَهُ اللّهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنّی لِزِیارَتِکُمْ سلام برهمه آن سرورانی که راه زندگی کردن را در سخت ترین مراحل، به ما آموختند، تا ما هیچ توجیهی برای رهاکردن زندگی دینی در شرایط سخت نداشته باشیم!

نهضتی فراتاریخی

درجلسات گذشته تأکید شد که باید شرایطِ فرهنگی- اجتماعیِ زمان حضرت اباعبدالله علیه السلام روشن شود، تا اوّلاً: بفهمیم این نهضت در چه شرایطی شروع شد و شکل گرفت، ثانیاً: این مسئله به خوبی روشن شود که نهضت اباعبدالله علیه السلام یک نهضت فراتاریخی است، به طوری که همة تاریخ را فرا گرفته، و قصّه دشمنان اباعبدالله علیه السلام هم قصّه دشمنان بشریّت است. لذا این جبهه، همیشه گشوده است وثالثاً: باید متوجّه بود که هرکس نتواند دشمن خود

رابشناسد، از خود شکست خورده است. و نیز اگر کسی دشمن خود را شناخت و راهی جز راه اباعبدالله علیه السلام برای مقابله با آن برگزید، بداند که حتماً چروکیده و مأیوس خواهد گشت و در راستای شکست از خود، از دشمن خود نیز شکست خواهد خورد.

در جلسات قبل عرض شد: امویان با یک چهرة خاصّی مقابله با امام حسین علیه السلام را شروع کردند. امویان به نمایندگی معاویه در شام ترکیبی شدند از فکر مشرکانه و ظاهرپرست رُمی ها، و روح تعصب جاهلی اموی. وقتی این دو طرز فکر ترکیب شوند، فکر معاویه ای ساخته می شود.

اگربتوانیم فکر معاویه ای را - با آن همه پیچیدگی و دقت- بشناسیم عظمت نهضت امام حسین علیه السلام رامی شناسیم، وگرنه فقط یک ادعا داریم که حسین علیه السلام اسلام را نجات داد، اما چگونگی آن را در نمی یابیم.⁽¹⁾

حضرت علی علیه السلام نمونه جهت گیری صحیح اسلام بودند و لذا این سخن پیامبر صلی الله علیه و آله که فرموده بودند،«الحق مع العلی وعلیّ مع الحق» ملاکی برای ارزیابی راه باطل از راه حق بود و معاویه متوجّه بود که برای از بین بردن اصل اسلام باید چهره علی علیه السلام را ضایع کند تا معلوم نشود اسلام معاویه، اصلاً اسلام نیست. در راستای همین نقشه معاویه موضوع زیر را می توانید به عنوان نمونه ملاحظه فرمایید: در کتاب امام شناسی از آیت الله حسینی تهرانی در ج6 ص201 از الغدیر ج2 ص101 و از تاریخ طبری ج5 ص229 و از کامل ابن اثیر ج2 ص117، نقل می کند که: معاویه فرستاد نزد«سَمُرَة بن جُنْدَب» و پیام داد یک صد هزار درهم می دهم تا برای مردم روایت کنی که آیه:«وَمِنَ النّاسِ مَنْ یَشْتَرِی نَفْسَهُ اِبْتِغاءِ مَرْضاتِ الله وَاللهُ رَؤُوفٌ بِالْعِباد»(207/بقره) (یعنی از بین مردم کسی هست که جان خود را در ازای رضایت الهی با خدا معامله کرده است و خداوند به بندگانش رئوف است). بنا به روایات شیعه و سنی از جمله «احمد حنبل» این آیه در مورد علی علیه السلام نازل شده است، حال معاویه به سمرة گفته بود روایت کند که این آیه درباره «ابن ملجم مرادی» نازل شده و آیه 204 الی 206 سوره بقره راکه در ذیل می آید گفته بود، روایت کند که در مورد علی علیه السلام نازل شده است. آیه عبارت است از:«وَمِنَ النَّاسِ مَن یُعْجِبُکَ قَوْلُهُ فِی الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَیُشْهِدُ اللّهَ عَلَی مَا فِی قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ وَإِذَا تَوَلَّی سَعَی فِی الأَرْضِ لِیُفْسِدَ فِیِهَا وَیُهْلِکَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللّهُ لاَ یُحِبُّ الْفَسَادَ وَاِذا قیلَ لَهُ اِتَّقِ الله اَخَذَتْهُ العِزَّةُ بِالْاِثْمِ فحَسْبُهُ جَهَنّمُ وَلَبِئْسَ الْمِهادُ» معنی آیه عبارت است از این که بین مردم کسی هست که گفتارش در امور دنیایی، تو را جذب می کند و خدا را هم برای اثبات حقانیّت سخنانش شاهد می گیرد، در حالی که او شدید ترین دشمنی را دارد و چون از شما جدا شود، سعی در فساد روی زمین دارد و انسان ها و کشاورزی را نابود می کند و خدا فساد را دوست ندارد و چون به او گفته شود: تقوا پیشه کند، با انواع گناهان؛ سعی بر عزتمند شدن خود دارد، جهنم او را بس است، که بد جایگاهی است. آری؛ معاویه به سمره می گوید: روایت کن که آیه فوق در مورد علی علیه السلام نازل شده که البته سمره نمی پذیرد. ولی ملاحظه کنید تا کجا برای مقابله با اصل نظام ارزشی اسلام ایستاده است و راستی چقدر تدبیر و از جان گذشتگی نیاز بود که اهل البیت توانستند اسلام را از این مهلکه برهانند.

تأکید ما این است که اگر روح و فرهنگ معاویه را بشناسید - که ترکیبی از جاهلیت عرب و شرک رُمی است- آن وقت می فهمید جبهة حسینی هنوز گشوده است و دشمنِ امروزِ شما همان دشمن دیروز اباعبدالله علیه السلام است که امروز هم با چهره فرهنگی غربِ بعد از رنسانس به میدان آمده است به همین جهت عرض کردیم: رضاخان را غربی ها به سر کار آوردند و اوّلین کار او مبارزه با جلسات عزاداری اباعبدالله علیه السلام است، این یک اتفاق نیست بلکه غرب خوب می فهمد که نابودی اش به نهضت حسین علیه السلام بستگی دارد. وقتی عشق الهی عامل حرکت انسان در زندگی باشد، هم بی محتوایی فرهنگ غربی به کمک حکمت حسینی خوب روشن می شود و هم ناتوانی فرهنگ غرب در مقابل روش حسینی به خوبی روشن می گردد. حسین علیه السلام چهره ای از دشمن را می شناخت که اسلام تا ابد از طریق این چهره تهدید می شود و لذا نهضت حسینی است که می تواند تا قیام قیامت دشمن اسلام را شکست دهد.

انقلاب اسلامی هم ادامه همان نهضت و دشمن آن هم همان اروپای بعد از رنسانس است. اگر نهضت حسین علیه السلام شناخته شد، دشمن، و راه مبارزه با دشمن را درست می شناسیم. هر کس به اندازة توان خودش از نهضت اباعبدالله علیه السلام معنی زندگی کردن خود را می یابد. باید هرسال بیشتر تلاش کرد تا این نهضت را فهمید، چراکه نهضت اباعبدالله علیه السلام مثل قرآن هفتصد بطن دارد. یعنی این نهضت، تمام بشریّت را در طول حیاتش تغذیه می کند. عمده آن است که مکر معاویه در قرن بیست ویکم ما را نفریبد، چراکه معاویه یک شخص نیست بلکه یک فرهنگ است. فرهنگ معاویه بعد از مردن معاویه هم می خواهد اجازه ندهد نهضت اباعبدالله علیه السلام درست فهمیده شود. فرهنگ معاویه ای تلاش می کند نهضت امام را منفی جلوه دهد، و

اگر نتوانست، لااقل آن را سطحی جلوه می دهد، یعنی از محتوا می اندازد. شما بدانید سطحی جلوه دادنِ یک نهضت، به همان اندازه یا بیشتر از منفی جلوه دادنش، خطرناک است.

روح آزاده چه باید بکند؟

فرهنگ اموی غربی، نوع خاصی از زندگی را به انسان ها پیشنهاد می کند که تنفس در آن فضا همراه با ذلّت و خواری است، و انسان بودن و آزاده بودن در چنان شرایطی بسیار مشکل است و انسان های آزاده حیات خود را در هر لحظه در چنان فرهنگی در خطر می بینند.

هر لحظه می بینید معنی حیات دینی و الهی زیر سؤال می رود و حیات پوچ و بی محتوای انسان های لاابالی مورد ستایش قرار می گیرد.

اسیر زمین شدن و از آسمان باز ماندن و روزمرّگی را زندگی پنداشتن و در دنیاداری مسابقه گذاشتن، زندان متعفّنی است که روح های آزاده نمی توانند آن را بپذیرند، و سرباز زدن از چنین رسومی را در هر زمانه ای زندگی می شمارند.

اصولاً زندگی حقیقی این است که نگذاریم عمرمان از آسمان و غیب و ملکوت بریده شود. یعنی انسان های بزرگ معنی زندگی خودشان را مقاومت در برابر فرهنگی می دانند که می خواهد معنی حیات آسمانی را از بین ببرد، و این است که شعار اصلی حسین علیه السلام فریاد«هَیْهات مِنَّاالذِّلَّة» بود. یعنی چنین بودنی که فرهنگ معاویه پیشنهاد و مطرح می کند، حیاتی ذلیلانه است و این شعار یعنی آزادی از هر ذلّتی که ما را از آسمان غیب جدا کند و اسیر زمینِ تاریکِ افسرده بنماید.

در بحث علائم مادّی شدن دین از نظر علّامه طباطبائی(رحمة الله علیه) عرض کردیم که اهل البیت علیهم السلام؛ یعنی معنویت مجسّم در درون حوزه فرهنگی اسلام، وگرنه هر حاکمی که سرکار می آمد یک تعداد نخلستان درست می کرد و به سر و وضع شهر می رسید. ولی اهل البیت علیهم السلام یک روح معنوی در کالبد جامعه اند، و حکومت اموی کالبد بی روح اسلام است. نهضت حسینی یعنی بقایی همراه با ملکوت، و فعالیت معاویه یعنی بقایی همراه باحیات زمینی صِرف.

آفت زندگی دینی در کنار حاکمیّت یزید

در واقع پیشنهاد یزید این بود که امام حسین علیه السلام، حیاتِ دینی در کنار حاکمیّت فرهنگ یزیدی را بپذیرند، تا زنده باشند ولی سؤال این است که این چه روحیه ای است که همراه با یزید بودن برایش زندگی محسوب نمی شود؟ این یک فرهنگ است که با فرهنگ یزیدی سازگار نیست و باید این فرهنگ در همه ابعادش برای ما روشن شود که چرا این فرهنگ با فرهنگ یزید و معاویه سازگار نیست؟ و از همه مهم تر این که حسین علیه السلام چگونگی این عدم سازگاری رانشان داد و این دومی خیلی دقیق و حساس است که ما آن را حکمت حسینی نام نهاده ایم و در این سلسله بحث می خواهیم همین را روشن کنیم. إن شاء الله.

امام حسین علیه السلام فرمودند:

فَاِن نَهزِم فَهَزّامون قِدماً

واِن نُهزَم فَغَیرُمُهَزَّ مینا

یعنی؛ با این نیروی کم در مقابل دشمن قوی می جنگیم، اگر پیروز شدیم تازگی ندارد و اگر کشته شویم دنیا می داند که ما مغلوب نشده ایم.

چون معنی حیات انسان در مقابل فرهنگ مادی معاویه آن است که هضم آن فرهنگ نشود. حیات حقیقی آن است که در آن معنویت اسلامی اش حفظ شود، حال چه بمانیم و چه کشته شویم. و لذا است که امر به معروف و نهی از منکر مانع این هضم شدن می شود. حال اگر در این جنگ وجدال مغلوب نشدیم، بر یزیدیان حاکم می شویم که این چیز جدیدی نیست. یعنی حضرت غلبه بر یزید را چیزی نمی گیرد، همچنان که تکه تکه شدن زیر سُم اسب ها را چیزی نمی شمارد و اگرکشته شدیم بدن های ما زیر سم اسب ها پاره پاره می شود چون می خواهیم انسان بمانیم و آزادگی خود را از دست ندهیم.

قبلاً عرض شد که حضرت وقتی با حرّ روبه رو می شوند، حرّ به حضرت می گوید: ای پسر فاطمه فکر می کنم اگر مقاومت نکنید بهتر باشد زیرا شما را می کشند. حضرت می فرمایند: «اَفَبِالْمَوْتِ

تُخَوِّفُنی؟»؛ «آیا مرا از مرگ می ترسانی؟» اصلاً مگر مرگ چیزی است که تو مرا از آن می ترسانی؟ تأکید من بر این جمله به جهت آن است که باید این را در ذهنتان حل کنید که در فرهنگ کربلا، عنصری به نام خطر مرگ وجود ندارد و اصلاً مرگ چیزی نیست که تصمیم گیری اصحاب کربلا را تحت تأثیر خود قرار دهد و تصمیم آنها را تغییر دهد. حرف

این است که«اِنّی لا اَرَی الْمَوْتَ اِلاَّالسَّعَادَة»؛ «ما مرگ را جز سعادت نمی بینیم»؛ پس، از مرگ با ما حرف نزنید، از انجام وظیفه باید سخن گفت.

یکی از شاعران در مورد اصحاب کربلا می فرماید:

قَدْغَیَّرَالطَّعْنُ مِنْهُمْ کُلَّ جارِحَةٍ

اِلاَّالْمَکارِمُ فی اَمْنٍ مِنَ الْغِیَرِ»⁽¹⁾

«نیزه های دشمن همه اعضایشان را تکه تکه کرد مگر همّت بلند و مکارم اخلاقشان را که هیچ نیزه ای نمی توانست تغییر دهد».

باید به کربلا از زوایای مختلف نگاه شود تا فرهنگ کربلا برای ما روشن شود. یکی از نکاتی که باید بررسی شود این است که: چرا امام حسین علیه السلام از یک طرف وقتی خبر شهادت مسلم بن عقیل رامی شنوند بدون آن که خودشان تغییر مسیر دهند به همراهانشان می گویند: برگردید، چون راه ما، راه کشته شدن است و لذا در آن زمان عدّه ای از افراد برگشتند. از طرف دیگر امام حسین علیه السلام سایه به سایه زهیر بن قین می روند و او را به همراهی خود دعوت می کنند. و یا پیشنهاد حبیب بن مظاهر را در مورد دعوت طایفه بنی اسد جهت پیوستن آنها به قافله اباعبدالله می پذیرند.

جرأت آزاد شدن

دعوت امام از حرّ و زهیربن قین و امثال اینها، نه برای آن است که شمشیرزنانی بیشتر به جمع لشکر افزوده شود، بلکه نهضتِ سر باز زدن از سایة سیاه فرهنگ دنیاگرایی اموی - رومی حرکتی است که حضور چنین افرادی جرأت آزادشدن همة مردم را از این فرهنگ درآینده می افزاید، تا انسانیّت گمان نبرد راه آزادشدن از «فرهنگ پوچ گرایی» وجود ندارد و از حیات شیرین معنا افزای علوی به بهانه های واهی دور شود، و سیاه روزگار و سیاه روی بماند.

گاهی دوستان می گویند: همه این عیب هایی که شما می گویید، غربیان دارند، درست است، ولی کاری نمی توان کرد. بله؛ تا حسین علیه السلام نداریم، هیچ کاری نمی توانیم بکنیم. اباعبدالله علیه السلام، همین سایة یأس و جوّ سیاه را بر سر جامعه می دید: قبول داریم معاویه بد است، ولی کاری نمی توان کرد. بسیاری از صحابه آمدند و این جمله را به امام حسین علیه السلام گفتند:

«آقا؛کاری از پیش نمی برید». ولی امام نشان دادند که می توان کاری کرد. فرهنگ عصیان و سر باز زدن از سایه شوم اموی کاری است که اباعبدالله علیه السلام به همة تاریخ بشریّت، هدیه کرد. فرهنگِ اموی - رومی تبلیغ کرده بود که کاری نمی شود کرد، و معاویه همیشه در اثرِ تبلیغ همین جمله زنده بود. شما اگر باور کنید این فرهنگ دروغ است، خودش فرو می ریزد. این ترس ما از مرگ است که حکومت دیکتاتوران را حفظ می کند، نه اسلحه ها و لشکرهای آنها.

مشکل رو در روی نسل سوم انقلاب

سال 61 هجری هنگامه ای است که در آن سال افراد پنجاه ساله پیامبر صلی الله علیه و آله راندیده اند، و شصت و هفتاد ساله هایی هم که پیامبر صلی الله علیه و آله را دیده بودند در سرازیری حیات، آماده بستن بار سفر آخرتند و اکثریت قریب به اتفاق مردم آنچه به یاد دارند راه و رسمی است جدای از راه و رسم پیامبر صلی الله علیه و آله. حال چگونه امام حسین علیه السلام باید آنها را متوجّه سیره پیامبر صلی الله علیه و آله بکند و رسالت خود را که عبارت است از «اِنَّماخَرَجْتُ لِطَلَبِ الْاِصْلاحِ فی اُمَّةِ جَدّی صلی الله علیه و آله»⁽¹⁾به انتها رساند؟ و حسین علیه السلام چنین کاری کرد. چگونه؟ آن طور که کرد. در شرایطی که هیچ راهی جز یأس نمانده بود امام حسین علیه السلام مأیوس نشد و قیام حسین علیه السلام یعنی همین کاری که در چنین شرایطی انجام داد، با آن منطق و روشی که انجام شد.

حاکمانی چون مغیرة بن شعبه، سعدبن عاص، ولید، عمربن سعد و دیگر اشراف زاده های قریش، حاکمان فاسق و ستمکار و تجمل دوست و مال اندوزی بودند که طی پنجاه سال، تمام افق تجزیه و تحلیل فکری نسل موجود را پرکرده بودند و گویا به باور مردم چنین القاء شده بود که حاکمیّت و ثروت، میراث همیشگی این باند است و ثروت همه مردم باید در اینها خلاصه شود. (کسانی که حسینی فکر نمی کنند از این که فلان باند، روند جامعه را به دست گرفته زود مأیوس می شوند. شماببینید پنجاه سال همه ثروت و پست های کشور دست یک گروه اموی می چرخید، در این مدّت نسلی هم در جامعه هست که اصلاً پیامبر صلی الله علیه و آله را ندیده و

با سیرة آن حضرت آشنا نشده است)، حال در چنین جوّی حسین بن علی علیه السلام اصلاً مأیوس نیست و بنای تغییر دارد.

جوّی حاکم بود که در آن جوّ اصلاح معنا ندارد و یأس عین حکمت پنداشته می شود. (به عنوان مثال؛ ابن عباس که بعد از معصوم از سیاستمداران عرب است به امام حسین علیه السلام می گوید: فایده ندارد و به نتیجه ای نمی رسی و کشته می شوی؛ یعنی در آن روز، یأس، حکیمانه ترین کار حساب می شد). و حسین علیه السلام در چنین شرایطی تمام این باورهای اختاپوسی را ویران کرد و اراده کرد که همه چیز را تغییر دهد، و همه چیز را تغییر داد. ما شیعه ها بیش از هزارسال است که به نور حسینی زندگی می کنیم و به راحتی بدون آن که تلاش مضاعف کرده باشیم، امیدمان زنده است و هرگز به یأس فکر نمی کنیم و متوجّه نیستیم این همه نور و شور و شعور از کجاست. در این صدساله ای که بعد از مشروطه، روح عشق حسینی به جهت حضورِ فرهنگ غربی در این کشور ضعیف شد و تحت تأثیر پوچی های غرب قرارگرفتیم، تا حدّی از آن حیات پر امید دور شده ایم، ولی بحمد اللّه این روحیه در حال بازگشتن است و راستی به غیر از حکمت حسینی هر کاری بی نتیجه بود، همچنان که حکمت حسینی هیچ وقت بی نتیجه نخواهد بود؛ ان شاءالله در یک فرصتی باید روی این مطلب کارکرد که در شور حسینی بی نتیجه ماندنِ حیات اصلاً معنی نمی دهد. امام خمینی (رحمة الله علیه) با همین روحیة حسینی، نهضتشان را شروع کردند و لذا پیروزی نصیب نهضت شد. این روحیه اصلاً مرگ پذیر نیست. یعنی وقتی همة جوّ زمانه، ما را به غیرممکن بودن کارها محکوم می کند، حکمت حسینی است که غیر ممکن ها را ممکن می داند و در این حکمت اصلاً یأس جایگاهی ندارد.

مشکل دشمن همین است که نمی تواند فرهنگ شیعه را به یأس بکشاند و خودش را بدون هیچ مقاومتی در تمام ابعاد زندگی مسلمانان جای گیر کند. شما ببینید در کشور ما چه کسانی مرعوب آمریکا هستند؟ مرعوب آمریکا شدن شکست است وگرنه آمریکا هیچ کاری نمی تواند بکند. نداشتن روحیة حسینی است که رعب از آمریکا را در دل یک عدّه انداخته است. الآن در این کشور کسانی که حسینی فکر می کنند، مرعوب آمریکا نیستند. بعضی از مسئولین و بسیاری از سیاست زدگان روشنفکر آن چنان مرعوب آمریکا هستند که می گویند شما را قسم می دهم به خدا یک طوری با آمریکا کنار بیایید تا یک وقت بلایی سر ما نیاورد.

باید به این ها گفت همین ترسی که شما دارید، بدترین بلایی است که بر سرتان آمده است. شما با وَهم های ساختة آمریکا به سر می برید و نه با شور و شعور حسینی. حکمت حسینی انسان را در مقابل هیچ چیز مرعوب نمی کند. فرهنگ حسین علیه السلام فرهنگی است که دشمن نمی تواند اسلحة رعبش را به رخ آن بکشد و لذا برای دشمن دیگر اسلحه ای نمی ماند. وقتی که انسان ترس از مرگ را کُشت همه قدرت دشمن را کشته است و کربلا یعنی همین. اگر آیت الله مدرس(رحمة الله علیه) در مقابل اولتیماتوم روسیه به نمایندگان مجلس فرمود: «قبل از مرگ، از ترسِ مرگ نمی میریم»، چون او شاگرد کربلاست. کسانی که شاگرد کربلا نبودند از رضاخان ترسیدند.

آرامش، زیر سایه معاویه و حذف دین!

آن وقتی که معاویه به همه فهمانده بود آرامش را پذیرا باشند و در سایه این آرامش اگر اصل اسلام و رهبری اسلام هم حذف شد چه باک، و همه آرام آرام به این مسئله عادت کرده بودند و ثروت های بادآورده زمان عمر غنایمی بود ذخیره دوران پیری شان (خلیفة دوم، ده سال جنگید و نگذاشت مردم فکر کنند، و حالا که وضع مالی همه خوب شده بود دیگر کسی در چنین وضعی حالش را ندارد که با بودن انبوه طلاهایش و زیر سایه درختانش، وضع موجود را به هم بزند، از نظر چنین افرادی اسلام هم رفت، که رفت، اسلام را برای این می خواستیم که درختان باغمان سبز باشد و ما زیر سایه اش باشیم)، حسین علیه السلام همین دیوار فریبِ معاویه را شکافت که می خواست همه آرامش معاویه ای را حفظ کند و نگذاشت این فریبِ مزوّرانه، دین مردم شود و دین از دست برود. (معاویه با تبلیغ آرامش، به مردم باورانده بود که نمی خواهد کاری بکنید. در حالی که آرامش در زیر سایه حکومتی که دین را خاموش می کند، مرگ است، و برعکس؛ آرامش در زیر سایه حکومتی که دین را تبلیغ می کند، حیات است و فرصت تعمّق در دین). و شما این قاعدة تاریخی را بدانید، همین که عدّه ای فریبی را رسوا کردند دیگر برای همیشه آن فریب، فریب می ماند و نه حقیقت. و از این به بعد فریب خوردگانند که باید در زندگی خود تجدید نظرکنند. با کشته شدن فرزند رسول الله صلی الله علیه و آله زندگیِ آرام دیروز، دیگر آرامش نخواهد بود، و حسین علیه السلام چنین آرامش های دروغین را از دست آرامش دارها که با ثروت های بادآورده به آن دست یافته بودند، گرفت. شاید التماس بعضی از اینان به

حسین علیه السلام که از حرکت باز ایستد، برای حفظ همین آرامشی بود که برای خود ذخیره کرده بودند. اینان دیروز چون زیر سایه عدالت علی علیه السلام بقاء ثروت های متورّمشان تهدید می شد، حکومت علی علیه السلام را نمی خواستند، لذا به راحتی از پشتیبانی آن حضرت کنار کشیدند. ولی امروز با خون حسین علیه السلام چه کنند، که شرافتشان را به خطر می اندازد، شرافتی که زیر سایه اسلام به دست آورده اند و بر همه وانمود کرده بودند که اسلام زیر سایة شمشیر این ها به جایی رسیده و بر این ادّعا می بالیدند.

وقتی فرهنگ فریب رسوا می شود

اگر در سیرة حسین علیه السلام دقّت بفرمایید، دیگر نمی گویید: چه فایده که عدّه ای بفهمند فرهنگ معاویه، فرهنگ فریب دادن انسانیّت است. شما بدانید اگر معلوم شود یک فکر و فرهنگ فریب و دروغ است و حتّی اگر همه هم به آن عمل کنند، غیر از این است که آن فرهنگِ فریب را حق بپندارند و زندگی شان را بر اساس آن بنا کنند.

نگو که درگوشه ای از زمین 72 نفر را کشتند و تمام شد، نه با این کار، فرهنگ فریب رسوا شد. عمق فاجعه جدا شدن از اهل البیت علیهم السلام روشن شد، شیعه معنی پیدا کرد و به عنوان فرهنگ اصیل اسلامی مشخص گشت. همین که آمریکا از شیعه می ترسد و در کنفرانس «وِنیز» (قبل از شروع دفاع مقدّس هشت ساله) کارتر و تاچر وژیس گاردستن جمع شدند که ما با انقلاب اسلامی که تمام حیات غرب راتهدید می کند چه کنیم؟ و به این نتیجه رسیدند که به زعم خودشان به کمک جنگ باید آن را متوقف یا نابود کرد، این نشانه عظمت انقلاب اسلامی است که با فرهنگ شیعی به صحنه آمد. مگر انقلاب اسلامی با چه اسلحه ای می جنگید؟ با نور حسینی می جنگید. پس فقط 72 نفر در کربلا نیستند، بلکه فرهنگی است که همة فرهنگ فریب را تا قیام قیامت تهدید می کند و به واقع بعد از حسین علیه السلام آنهایی که معلوم شد فریب خورده اند، باید در روش و فکر خود تجدیدنظر کنند و این یعنی ایجاد کردن تحوّل در عالَم انسانی.

بازگشت جامعه به سیرة نبی صلی الله علیه و آله

هر اندازه مسلمانان از عصر پیامبر (صلواة الله علیه وآله) دور می شدند خوی و خصلت های مسلمانی را بیشتر فراموش می کردند و سیرت های طاغوتی و گروه سازی ها و فخرفروشی ها بیشتر سر برمی کشید، و کدام سیرت بود جز حکمت خونین حسین علیه السلام که هشدار باش و برگشتی باشد به سوی ودیعة الهی، یعنی بازگشت به اسلامی که در جامعه بی رنگ شده بود.

بعد از کربلا، سراسر نظام جامعه اسلامی مسئله دار شد و نتوانست به همان شکل به زندگی خود ادامه دهد. به عنوان نمونه: شما می بینید که تمام قاتلان حضرت، هم پشیمان و هم کشته شدند. پس یعنی تمام مکر دشمن وارونه شد و به خودش برگشت. نمونه دیگر این که؛ یزید گفت: «خدا عبیدالله رابکشد، ما به او نگفته بودیم که حسین را بکشد». این یک جمله نیست که یزید از سر صدق گفته باشد، این ویران شدن تمام هویت نظام سیاسی دشمن است، ولی در طرف مقابل، فرهنگ حسین علیه السلام و پیروان این مکتب هیچ گاه شکست پذیر نشدند.

در سال 1340 شاه می خواست لایحة «انجمن های ایالتی و ولایتی» را تصویب کند تا بر اساس این لایحه نمایندگان مجلس به جای قسم به قرآن به کتاب مقدّسی که اعتقاد دارند قسم بخورند و در این راستا بود که هر غیر مسلمانی هم می توانست به عنوان نماینده ملت مسلمان وارد مجلس شود، از این جا بود که امام خمینی(رحمة الله علیه) نهضت و اعتراض خودشان را شروع کردند و چند ماه بعد شاه مجبور شد این لایحه را پس بگیرد. بعد در سال 1343 کاپیتولاسیون را شاه به مجلس برد و تصویب شد، امام اعتراض کردند و به دنبال آن امام را تبعید کردند ولی مدتی نگذشت که آنها لایحه را پس گرفتند. بعد درسال 57 در روزنامة اطلاعات، مقالة رشیدی مطلق را نوشتند، تا به گمان خودشان امام را بی آبرو کنند، ولی ملّت بر اساس فرهنگ حسینی مقابله کرد. بعد شاه به عنوان عذرخواهی گفت: «صدای انقلابتان را شنیدم». همة این حادثه ها این نکته را به ما می گوید که مگر می شود کسی به روش حسینی با دشمن بجنگد و شکست بخورد؟ امام خمینی(رحمة الله علیه) زندان رفتند، تبعید شدند، ولی شکست نخوردند. شما شکست دشمن را به اندازه متوقّف شدن و برآورده نشدن طمع دشمن ببینید. اگر دشمن به اهدافش نرسید، این را می گویند شکست. مردن که امری طبیعی است.

امام حسین علیه السلام نگذاشتند اشرافیتی که داشت اسلام را می بلعید، با چهره ای شرافت مندانه بماند. بی شرافت ترین افراد کسانی شدند که فرهنگ معاویه را تحمل کردند. نمونه اش ذلّت عبدالله بن عمر بود که دیدید با حجّاج چگونه بیعت کرد. کجا رفت آن شرافت های دروغین؟ بعد از حسین علیه السلام همه آنها فروریخت و شرافت حکمت حسینی و اسرای کربلا نمایان شد.

آثار جدایی از امام

پس از شهادت امام حسین علیه السلام همه از بودن خود ننگ داشتند، یا بر سر قبر اباعبدالله می آمدند و شمشیر بر فرق خود می زدند و یا شمشیرها را در هر شهر و ایالتی بر هم فرو می آوردند و عجیب این که همه آنچه را که می خواستند با یاری نکردن حسین علیه السلام برای خود حفظ کنند، از دست دادند و از آن طرف آنچه را هم که با یاری کردن امام حسین علیه السلام می توانستند به دست آورند، به دست نیاوردند. و عبرتی بزرگ آموختند که رها کردن دین خدا و امام مسلمین یعنی محروم شدن از همه چیز.

نمونة شاخص آن را در عُمرسَعد می بینید. اصلاً نظام فرهنگی زمان ویران شد. یعنی تمام آنچه را که می خواستند از دست دادند، کلّ حیاتشان مسئله دار شد، هم در کوفه و هم در بصره، هم در شام و هم در مدینه. حتی نهضت کربلا، شام را هم که تا آن زمان، از آن معاویه بود، از دست او گرفت و بعد از کربلا شور معاویه دوستی از شام رخت بربست، تا آنجایی که آرامگاه زینب علیها السلام را در خود جای می دهد و به آن می بالد و به این ترتیب نهضت امام حسین علیه السلام فرهنگ نجات اسلام گردید، با روحیه ای که در آن یأس راه ندارد.

دین تشریفاتی

دین صورت تشریفاتی به خود گرفته بود و از پرهیزکاری و عدالت خبری نبود. همه به دین به عنوان یک ابزار نگاه می کردند و نه یک حقیقت. و دینداران واقعی، ساده باورانی شمرده می شدند که زیر و بم زمانه را نمی شناسند. و حسین علیه السلام در چنین جوّی، بی دینی زمانه را معنی کرد و دینداری را به درستی نمایاند، تا دینداران با طاقتی هر چه بیشتر از دینداری خود خسته نشوند و بفهمند انتهای بی دینی، و دین تشریفاتی به چه انحرافی در انسانیّت انسان ها و در اجتماع مسلمین کشیده خواهد شد. و عاشورا در هر سال پیامی برای دینداران دارد که

دین خود را به تشریفات نکشانند و از حقیقت دین باز نمانند و مرعوب سیاست بازانی که دین را وسیله رونق بازار دنیا کرده اند نشوند، هر چند به ساده باوری متّهم گردند.

آری؛ با نهضت امام حسین علیه السلام عمق فاجعة انحراف در دین پیدا شد، راستی چقدر فاصله بود بین دین حسین علیه السلام و دین عمرسعد و معاویه؟ و این سؤال که چرا دین به کار جامعه نمی آید؟ و دین نمی تواند جامعه را سر و سامان دهد، با نهضت امام حسین علیه السلام جواب داده شد. حضرت به خوبی نشان دادند که دینِ نجات دهنده کدام دین است و دینِ هلاک کننده کدام.

شاید یکی از سؤالات شما این باشد که در دورانی که همه چیز وارونه شده است، چه کار کنیم؟ همیشه این گونه بوده که پس از مدتّی که شرایط وارونه می شده است، انسان های معمولی، ولی حقیقت طلب، حیران می گشتند، آری؛ حیران گشته و با ناباوری نمی دانستند که چه باید بکنند و با نهضت حسینی بود که این وارونه شدگان وارونگی شان آشکار می شد. هیچ وقت در کشور شیعه و با فرهنگ شهادت مأیوس نشوید، چراکه چنین کشوری با حسین علیه السلام نجات پیدا می کند.

نهضت کربلا ودینداران عافیت طلب

نهضت حسین علیه السلام نه تنها مهر رسوایی را به پیشانی حاکمان اموی زد، بلکه یک کار بزرگ دیگر هم کرد و آن این که مدعیان دینداری را که در شرایط سخت، امامشان را یاری نمی کنند شناساند؛ تا برای همیشه دینداران عافیت طلب نتوانند مزوّرانه در جبهه حسینی قرار گیرند و دین خود را به رخ مسلمانان بکشند. گاهی می گویند: فلانی چون زندان رفته است خوب است. ولی آیا با این همه زندانی که رفته است، در خط ولایت هست یا نه؟ اگربیشتر عمرش در زندان بوده و از جهاد اسلامی زخم ها به تن دارد، اکنون که از خط ولایت جدا شده، تمام زحماتش را به هدر داده است. زبیر در اوایل اسلام در دفاع از پیامبر صلی الله علیه و آله بدنش 25 زخم برداشت، ولی شیعه است که می فهمد او از زحماتش نتیجه نگرفت، چون پس از 30 سال در جنگ جمل رو در روی ولایت، یعنی علی علیه السلام ایستاد. پیام کربلا این است که: ای مسلمانان! با این دیندارانی که در شرایط برخورد سخت دشمن سر خود را می گیرند و همه ادعایشان را نادیده می شمارند، دست مسلمانی ندهید و به آن ها اعتماد نکنید و فریب سابقه شان را نخورید، که امروز، اسلامِ مجسّم را یاری کردن شرط مسلمانی است. جمله ای

که سلیمان بن صرد خزایی قبل از دعوت از امام به کوفیان گفت، چه با معنی بود که: «مردم، اگر مرد کار نیستید و بر جان خود می ترسید، بیهوده این مرد را نفریبید.»

در کربلا همین روحیه بود که رسوا شد. امروز هم اگر شما کربلایی شدید، چنین روحیه ای را رسوا می بینید نه سیاستمدار و زرنگ. اگر در جریانات سیاسی گیج و بی تحلیل شده اید، علّتش آن است که فرهنگ حسین علیه السلام را درست نمی شناسید و الفبای دشمن شناسی توسط نهضت کربلا از ذهن و روح شما رفته است وگرنه شیعه ای که حسین علیه السلام دارد و کربلا را می شناسد، هیچ وقت در هیچ حادثه ای لرزان و بی تحلیل نیست.

اگر کربلا را از زاویه ای که مطرح شد، نگاه کنید، هم شکست ناپذیری نهضت امام حسین علیه السلام را می بینید، هم حیله های دشمن شما را نمی رباید. امام حسین علیه السلام شهید شد تا حکمتی بسیار بزرگ به بشریّت بدهد. پس مواظب باشید خودتان و جامعه تان را نسبت به نهضت کربلا سطحی نگه ندارند.

قبلاً عرض شد و باز هم قابل دقت است که علّت پیروزی معاویه به جهت ده سال جنگ عمر بود که جامعه را سطحی و عمل زده کرد. اگر جامعه سطحی شد و حکمت حسین علیه السلام از میان رفت حتماً شکست خورده اید. در عزاداری امام حسین علیه السلام نباید وقتمان را صرف آهن ها و دُهُل ها و دیگ ها بکنیم. این ها فهم ما را از این نهضت سطحی می کند. کنار سینه زدن و اشک ریختن برای اباعبدالله علیه السلام باید حکمت حسینی را حفظ نمود. مسلّم این حکمت بدون اشک و شیدایی و عزاداری نمی شود، ولی آن حکمت و این عزاداری اگر هر دو با هم باشند ما را با حسین علیه السلام متّحد می کنند. إن شاءالله

خدایا! به حقّ امام حسین علیه السلام، روح ما و جامعه ما را بیش از پیش به حسین علیه السلام و کربلا نزدیک بفرما.

«والسلام علیکم و رحمةالله و برکاته»

جلسه پنجم: کربلا، خالص ترین جبهه

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

اَعْظَم اللّهُ اُجُورَنا بِمُصابِنَا الْحُسَیْن علیه السلام وَجَعَلَنا وایاکُمْ مِنَ الطالِبین بِثارِه مَعَ اِمامِ المَهدی مِنْ آل مُحمّد(صلواة الله علیه وعلی آبائه)

وسعت کربلا

کربلا به وسعت همة انسانیّت است برای تک تک انسان ها، در تمام طول حیاتشان؛ تا هر کس خودِ گمشده اش را در هر عرصه ای از عرصه های ابتلاء و امتحان، آن گونه که باید حسینی بشود، بیابد.

امام حسین علیه السلام معنی حیات دینی صحیح را در ظلمت زمین که همواره ظالمان بر ظلمت آن می افزایند، به ما آموخت، تا ما سرگردان نمانیم. امام حسین علیه السلام معاویه و یزید را به عنوان موانعی برای زندگی دینی در مقابل خود دارد تا همة انسان ها بدانند جهان هرگز بی معاویه و یزید نمی شود و بنا نیست وقتی ظلمت معاویه ای، خود می نمایاند حسین علیه السلام خانه نشینی پیشه کند و درخشندگی خود را به صحنه نیاورد.

هر سالی که با کربلا روبه رو می شویم، گویا هنوز این صحنه زنده است و به اندازه ای که ما عوض شده و آمادگی بیشتر یافته ایم حسین علیه السلام با ما بیشتر سخن دارد.

در این سلسله مباحث بنا داریم شرایط اجتماعی سیاسی زمان حضرت اباعبدالله علیه السلام را ارزیابی کنیم تا روشن شود همیشه و در هر شرایطی حسین علیه السلام است که دستگیر ماست و تا هیچ زمان و زمانه ای را بهانه ای برای فرونشاندن انگیزه های متعالی خود و حیات دینی خود نکنیم.

پذیرش های ناخواسته

مردم، معاویه را پذیرفته بودند هر چند نپسندیده بودند. معاویه به مردم باورانده بود که چاره ای جز پذیرفتنِ رسم زمانه نیست و آن هم زمانه ای که معاویه تعیین کرده بود و تشخیص مروان بن حکم هم بی جا نبود که باید قبل از منتشر شدن خبر مرگ معاویه از حسین بن علی(علیهما السلام) و عبدالله بن زبیر برای یزید بیعت گرفت. و همیشه در سایه این پذیرش است که دین بی رنگ و کفر حاکم می شود. چراکه هرگز نمی شود به بهانة نپسندیدن حاکمیّت جور، از انتقاد و اظهارنظر و امر به معروف کوتاه آمد.

معاویه مرده است؛ ولی فرهنگ او این مسئله را بر ذهن انسان ها حاکم کرده بود که چه بپسندی و چه نپسندی، باید معاویه را بپذیری. و حسین علیه السلام آمد تا این فرهنگِ روسیاه معاویه ای، برای همیشه بر ذهن جامعة اسلامی و انسان ها حاکم نشود.

فرهنگ اموی آن چنان مردم را پوچ و بی جهت کرده بود که بعضی از مردم کوفه، هم برای حسین علیه السلام نامه نوشتند که بیاید، و هم برای یزید نامه نوشتند که اگر می خواهی کوفه را حفظ کنی، حاکمی تواناتر و قدرتمندتر از نعمان بن بشیر بفرست، و حسین علیه السلام در چنین فضای روانی باید نهضتی بیافریند که این چنین انسان های پوچ نتوانند آن نهضت را بخشکانند و خودِ آنها نیز از این پوچی به در آیند.

حسین علیه السلام در چنین زمانه ای بناست رسالت خود را به صحنه بیاورد که هم این انسان ها هدایت شوند، و هم این نهضت اسلامی و این نور الهی خشک نگردد. باید فهمید حسین علیه السلام در چه زمانه ای است، تا جوانب نهضت آن حضرت روشن شود. حسین علیه السلام بنا دارد از همین

انسان های پوچ شده، و همین انسان هایی که هم دل در گرو حسین علیه السلام دارند و هم تملّق گوی یزیداند، انسان هایی دین دار بسازد و با همین انسان ها اسلام پایدار بماند.

فرهنگ اموی، اسلام را به ابزاری در دست سیاست بازان تبدیل کرده بود تا هم مردم را بفریبد و هم خود را. مردم را از نظر فکری در شرایطی قرار داده بود که به یک اسلام بی رنگ و بی فایده راضی شوند، و حسین علیه السلام اسلام ناب را، و در دل آن اسلام، خدا را می خواست، و یک روح پاک معتقد به رسم اسلام و یک پایگاه پاکِ اعتقادی روشنی را برای مسلمانان طلب می کرد. و اساساً وجود ائمه همیشه وسیلة جدایی این دو اسلام از هم است و این تضادّی بود نهفته در جامعه ای که همه به ظاهر مسلمان بودند، ولی با نهضت حسین علیه السلام این تضادّ آشکار شد، تا جوانان سرگشته در این شرایط بتوانند دین را درست انتخاب کنند و آشفته و پریشان نمانند، چراکه سیاست بازان کاری کرده بودند که جوانان حق طلب، دین را با آن درخشندگی واقعی که هر قلب سالمی را جذب می کند، نمی دیدند، چه رسد به این که آن را انتخاب کنند.

آدمیّت باید به درخشش درآید

گاهی سؤال می شود: چه نتیجه ای از حادثه کربلا حاصل شد؟ عرض بنده این است که اگر معنی زندگی روی زمین را بشناسیم، آن وقت معنی کربلا بسیار خوب روشن می شود. یعنی:

با مرگ معاویه، شرایط برای درخشیدن گوهر ایمانِ امام فراهم شده است، همچنان که با مرگ عثمان شرایط برای درخشاندن و درخشیدن گوهر ایمان امیرالمؤمنین علیه السلام آماده شد، و مقصد حیات زمینی همین درخشیدن است. حال یکی در محراب کوفه شهید می شود، و یکی در قتلگاه کربلا، ولی هر دو درخشیدند، و درخشیدن گوهر ایمان در صحنه های امتحان همة کار بود و هست. اصلاً بنای حیات زمینی، درخشاندن و درخشیدن گوهر ایمان انسان است.

یک پیام در ابتدای خلقت به همه انسان ها رسید که:

«یا آدَمُ اَنْبِئْهُمْ بِاَسْمائِهِم»⁽¹⁾ای آدم و آدمیت؛ حقایق و اسماء الهی را که در جان شما نهفته است و سرّ همه اشیاء است، بنمایان، تا انسانیّت شما با این نمایش کمالات، به فعلیت برسد و حسین علیه السلام در کربلا، انسانیّت را نمایاند، همچنان که آدم در صدر آدمیت نیز چنین کرد. و کار حسین علیه السلام جلوة تمام آن نمایش بود، و این بود که پس از آن نمایش، خداوند به ملائکه فرمود: «اَلَمْ اَقُلْ لَکُمْ اِنّی اَعْلَمُ غَیْبَ السَّمواتِ وَ الْاَرْضِ وَ اَعْلَمُ ما تُبْدُونَ وَ ما کُنْتُمْ تَکْتُمُونَ»⁽²⁾ای همه ملائکه آیا نگفتم سرّی و رازی و کمالاتی در انسانیّت نهفته است؟ و آیا در صحنه کربلا دیدید که انسانیّت چگونه درخشید؟ آیا نگفتم چیزی از انسان می دانم که شما نمی دانید. کربلا قصّة همه انسانیّت است تا ما از درخشیدن باز نمانیم، و حسین علیه السلام درخشیدن الهیِ انسانی را به انتهای کمال رساند.

غمخواری امّت

غمخوار امّت بودن، شرط مسلمانی است و پشت کردن بر مردم و تماماً به خود مشغول شدن و مردم را در خدمت خود خواستن، فرهنگ اموی است. و لذا دعوت مردم کوفه را امام نمی تواند بی اجابت بگذارد، هر چند در این راه، سنّت غمخوارگی امام ماند و خود امام نماند.

وهمین معنی اصلی حیات است. رِندیِ سودجویانه، مشی و روش امام نیست. سیره و سنّت انسانی که غمخوار امّت باید باشد همان رسم و روش امام است. به همین جهت وقتی کوفیان نقض عهد کردند، مسیر امام تغییر نکرد چون امام دنبال شرایطی بود که درخشیدن ایمانی را به بشریّت نشان دهد و آن شرایط فراهم بود.

حسین علیه السلام از این قیام، درخشیدن دین را می طلبید و سیاست بازان برای بررسی و تحلیل کربلا در لابه لای اوراق تاریخِ کربلا به دنبال انگیزه های صرفاً سیاسی و حکومتی امام هستند و اساساً این ها همیشه هر قیام دینی را در دیواره های تنگ سیاسی کاری و حاکمیّت طلبیِ صِرف جستجو می کنند. این است که همواره حکمت حسینی در زیر سایه تنگ تحلیل های

سیاسی کاران درست تحلیل نمی شود. همچنان که انگیزة دین خواهی یاران او در همیشة تاریخ و حتی امروز با سنگ تهمت قدرت طلبی هدف قرار گرفته و می گیرد و اگر کسی تلاش کند دین در جامعه حاکم شود به تهمت قدرت طلب و تمامیت خواه، رجم می گردد.

هر وقت عدّه ای از جوانان شیعه بلند شدند که به حسین علیه السلام اقتدا کنند، سیاست بازان دنبال آنند که ببینند انگیزة حکومتی و قدرت طلبی این ها چیست. به همین جهت هر وقت دین خواهان و دینداران در طول تاریخ خواستند به حسین علیه السلام اقتدا کنند، تیر تهمت قدرت طلبی، اتهامی است که بر قامت بلند حسینیان زده می شود و این کار نوظهوری نیست. امروز رادیوهای بیگانه احساس مسئولیت جوانان بسیجی و متدین ما را نسبت به دفاع از ارزش ها، یک نوع قدرت طلبی تفسیر می کنند همچنان که دیروز مولایشان حسین علیه السلام را در نهضت امر به معروف و نهی ازمنکر و طلبِ اصلاحِ امّتِ اسلام متّهم می کردند که قصد شورش دارد.

وقتی جنگ های نهروان و صفین و کربلا را کشورگشایی بنامند، دیگر دین خواهی حسین علیه السلام دیده نخواهد شد و دیگر امید حیاتِ دینی بی معنی خواهد گشت و این ذبح کردن قیام کربلاست به دست کسانی که در لشکر یزید نبودند ولی با بینش یزیدی به حکمت حسینی می نگرند و تحلیل می کنند، چون ظهور عشق در ساحت حق برای این کوران، بی معنی است، همچنان که کربلا برای انسان هایی که معنی بودن زمینی را گم کرده اند معنایی نمی دهد.⁽¹⁾

تنها، امّا مسئول

نه پیامبر صلی الله علیه و آله در کار خود از تنهایی اش هراسید و نه علی علیه السلام از تنها گذاشته شدنش به وسیله طلحه و زبیر، ترسی به خود راه داد و نه حسین علیه السلام برای احیای دین و دینداری، تنهایی خود را بهانه کرد و از مسئولیت باز ایستاد و نه من می توانم چنین کنم و نه تو!

پیام کربلا این است که حقّانیت دین به خود دین است، نه به تعداد طرفدارانش و دفاع از دین به جهت حقّانیت خود دین است. حالا اگر یک نفر حقّانیت دین حق را بشناسد، حق همان است که از آن دفاع کند، و تنها کار حق در آن شرایط همان دفاع آن یک نفر است از دین حق، و اساس هم همین است که آن کاری را انتخاب کنیم که حق باشد. کارِ حق چه توسط یک نفر انجام گیرد و چه توسط میلیاردها نفر، اعتبار آن به حق بودن آن است و نه به کم و زیادبودن افراد آن.

خطرهای بزرگ، برای دین بزرگ

همیشه دین بزرگ را خطرهای بزرگ تهدید می کند، لذا آن هایی که برای دین بزرگ، ارزشی بیشتر از خطرهای بزرگ قائلند، بزرگی خطر را می شناسند ولی بزرگی خطر، آنها را از مواجهه با خطر بزرگ نمی رماند. نه آن که خطر بزرگ آنها را خانه نشین کند تا خطر بزرگ، بزرگ تر نمایان شود و دینداران به حقارت بیفتند. که خداوند برای دینداران حقارت را نخواسته و فرموده است: «وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِه وَ لِلْمُِؤمِنینَ و لکِنَّ الْمُنافِقینَ لا یَفْقَهون»؛⁽¹⁾(عزّت از آن خدا و رسول و مؤمنین است ولی منافقان این را نمی فهمند).

حیلة معاویه بزرگ ترین خطر تاریخی تا قیام قیامت بود که بر دامن اسلام افتاد. آتشی بود که بنا داشت دامن اسلام را به کلّی بسوزاند، ولی بزرگی دین از چشم حسین علیه السلام و حکمت حسینی بالاتر از آن است که این خطر بزرگ، بزرگی دین را بی رنگ کند و دین خاموش بماند، و حکمت حسینی همین است که بزرگی خطر، ما را از صحنة دفاع از دینی بزرگ تر منصرف نکند. حال که این نکته روشن شد، بنگرید آیا خطری هست که از عظمت حسین علیه السلام بزرگ تر باشد، و بزرگی حسین علیه السلام آن را کوچک و خوار نکند؟

نقش زن در کربلا

در فرهنگ اموی، زن ابزاری در خدمت امیال حاکمان است، و هرکس قدرتش بیشتر است ارزشش بیشتر و بدینسان پوچی نه تنها نصیب مردان می شود، بلکه به سراغ زنان هم خواهد

آمد. در فرهنگ کربلا اگر مردان میدان دارند، زنان نیز صحنه پردازند و اگر مردان با نثار خون خود می درخشند و به زندگی خود معنی می دهند، زنان با دلی قوی تر از شیر، صبورانه و پرمقاومت حادثه را تحمل می کنند و از آن دفاع می نمایند و باران کلمات دفاع از حقّانیت کربلا را بر یزید می افشانند و نمی گذارند، درخشش حقیقت فراموش شود، و بدینسان از پوچی می رهند. آری؛ برادر و خواهر هر دو بدینسان از پوچی می رهند.

در این جلسه یک نکته بیشتر نداریم و آن این که همه شما از نفله شدن و پوچ شدن و هیچ شدن کلّ زندگی تان باید بترسید، چون همیشه زمینِ پر ظلمت، ما را از یک پوچی به پوچی دیگری دعوت می کند و همیشه ما باید تلاش کنیم از این پوچی و بی محتوایی رها شویم. و فقط در فرهنگ کربلا که جلوه کامل فرهنگ اسلام است انسان از پوچی می رهد. این شما و این تاریخ و این صحنه های همة دوران ها در همة زمین. هر کس اسلام ندارد و اسلامش به حسین علیه السلام ختم نشود، همچون آبی است که در شنزار کویر دنیا فرو می رود و هیچ نحوة زندگی با نشاطی نصیبش نمی شود. حکمت حسین علیه السلام برای نجات انسان های ساکن شده در پوچی است. شما هر کاری که در این دنیا می کنید اگر آن کار را موشکافی کنید، می بینید که می خواهید از پوچی فرار کنید، ولی اگر به فرهنگ کربلا نزدیک نشوید پوچی را پنهان می کنید، از دست یک پوچی به پوچی دیگر پناه می برید و خود را در سایة سیاه آن پوچیِ جدید پنهان می کنید. بدون حسین علیه السلام محال است کسی شور و نشاط معنی دار پیدا کند. هیچ عارف و سالکی بی حسین علیه السلام نتوانسته به جایی برسد. در کتاب «زیارت عاشورا، اتّحاد روحانی با حسین علیه السلام » عرض شد که زیارت عاشورا یک سیر و سلوک کامل است برای انسانی که می خواهد به آسمان وصل شود و از زمین دور گردد. لذا در ابتدا باید زیارت عاشورا دلپذیرتان شود و قلب، مقامات آن را تصدیق کند و اگر چنین شد تمام سلوک در تمام عمر همین زیارت عاشورا است.

آری؛ اگر در کربلا مردان میدان دارند، زنان نیز صحنه پردازند و بدینسان کربلا به زن و مرد معنی می دهد و انسان را از پوچی می رهاند، چراکه کربلا جنگ بین زندگی برای پوچی ها، با زندگی برای نجات از پوچی هاست. در یک زندگی همه چیز بی معنی و سطحی و بیهوده است و در دیگری همه چیز عمیق و پرمعنی و با هدف. یکی نمی میرد تا به خیال خود هیچ و پوچ نشود و دیگری حتی مرگ را! آری مرگ را! اوج معنی دارترشدن خود می بیند.

این جاست که در فرهنگ جهت دار دینی، نه تنها نثار خون، برای انسان اوج عبودیت را به همراه دارد، بلکه نفس کشیدن او هم عبادت می شود.

تن دادن به وضع موجود

کسانی که به اباعبدالله علیه السلام نصیحت می کردند که به کوفه نروید چون کشته می شوید، دروغ نمی گفتند. آنها که می گفتند حاکمان خبیث اموی به شما اجازه حیات نمی دهند، دروغ نگفتند. پس اینها چه چیزی را نمی دیدند که امام حسین علیه السلام می دید؟

آنچه را ناصحان امام می دیدند و بر آن نام شکست و کشته شدن می نهادند، چیزی نبود که حسین علیه السلام با آن تیزبینی خود نبیند، بلکه آنچه حسین علیه السلام می دید و می خواست توجّه بقیّه را به آن جلب کند، فرهنگ رهایی بود. تمام تلاش فرهنگ اموی همین است که به ما بقبولاند، کار سخت تر از آن است که نتیجه بگیرید، پس دست از پا خطا نکنید، و بدینسان فرهنگ اموی در امنیت خود پایدار می ماند. و تمام کربلا آن است که حکمت حسینی سختی نمی شناسد و در هر شرایطی راه رهایی باز است. و آن هایی که زانوی یأس را بغل کرده اند، کربلا و حسین علیه السلام را نمی شناسند و به امامی غیر از حسین علیه السلام اقتداء کرده اند.

آن هایی که این روزها از آرمان های بلند دینی دست برداشته اند، به خود و به حسین علیه السلام پشت کرده اند. امروز نیز جهان نیهیلیسم و پوچ گرای غرب همین هدف را دارد که به ذهن هایِ حق جو بفهماند دست از آرمان های خود بردارید و به وضع موجود تن دهید و خود را با زمانه هماهنگ کنید. یعنی این ها حقّانیت را برای وضع موجود تبلیغ می کنند، چراکه وقتی به وضع موجود تن دهند، تنها ناله ای از اعتراض بلند می کنند و دیگر هیچ. لذا عملاً توانایی ماندن را برای وضع ظالمانه اموی تأیید کرده اند، و یک نوع حقِ ماندن برای آن فرهنگ قائل شده اند.

شیعه به رهایی می اندیشد و نه به تسلیم

در فرهنگ امویِ رضاخانی، یک عقیده بود که دائم تبلیغ می شد و آن این که اگر جانتان را می خواهید حفظ کنید دم نزنید. ولی شیعه ای که حسین علیه السلام داشت در آن سایه شوم به رهایی فکر می کرد و نه به تسلیم. و اگر در شبیخون فرهنگی موجود بخواهند باورها را به آن جا بکشانند که دیگر فرهنگ غارتگرانِ سرمایه های معنوی، همه جا را گرفته اند و چنین القاء

کنند که تسلیم شدن، آبرومندانه ترین کاری است که می توان انجام داد، بدانید که ما را از حسین علیه السلام جدا کرده اند. و اینها شیطان هایی هستند که آواز یأس می خوانند تا ما را تسلیم پَلَشتی و ماده گرایی کنند و از درخشندگی همچون مولایمان حسین علیه السلام محروممان سازند. پایبندی به ارزش ها راه و طریق حسین علیه السلام است و وسیلة نجات ما در تمام تاریخ بشر، در هر اجتماعی که باشد.

هیچ وقت، هیچ چیز عوض نمی شود در حدّی که ما مجبور شویم به اسلام پشت کنیم.

هیچ وقت، هیچ چیز عوض نمی شود در حدّی که ما مجبور شویم از حسین علیه السلام جدا شویم.

هیچ وقت، هیچ چیز عوض نمی شود در حدّی که ما مجبور شویم از انقلاب و امام عزیز و ولایت فقیه که ادامة راه امامان است جدا شویم.

هیچ وقت، هیچ چیز عوض نمی شود در حدّی که ما مجبور شویم از ارزش های الهی انقلاب جدا شویم.

وگرنه به خودمان پشت کرده ایم و در زیر لگد هوس و روزمرّگی له می شویم. «زمانه عوض شده است» یعنی چه؟ «خواست مردم تغییر کرده است» یعنی چه؟ حق همیشه حق است و حسین علیه السلام حیات همیشه بشریّت است، و تغییرپذیر نیست و محال است خواست بنیادین مردم، یعنی اصیل ترین و عمیق ترین خواسته مردم، دینداری و محبّت به حسین علیه السلام نباشد. اتفاقاً اسلام و کربلا پاسخگوی عمیق ترین خواسته مردم است.

در انقلاب اسلامی هم عدّه ای غرب زده و تازه به دوران رسیده با امید واهی می خواهند در تغییر فرهنگ ایران اسلامی همان کاری را بکنند که رضاخان با تمام قدرت و امید شروع کرد. ای کاش این ها می دانستند که شیعه به رهایی فکر می کند نه به تسلیم. شیعه همیشه به حق فکر می کند، نه به تسلیم شدن به وضع موجود. بنابراین این ها باید بدانند که نتیجه نمی گیرند و در این حالت است که آیه «اِنَّ کَیْدَ الشَّیْطانِ کانَ ضَعیفاً»⁽¹⁾معنی خود را می نمایاند.

در یاری از امام باید پاکباز بود

صحنة هر دو زمین یعنی کربلا و کوفه را یاران حسین علیه السلام پر کرده اند. هجده هزار نفر بیعت کنندگان با مسلم بن عقیل(رحمة الله علیه)، همه یاران حسین علیه السلام هستند و این72 تن که بدن های آنها تکه تکه و خون آلود شده است هم از یاران حسین علیه السلام هستند. و در مقایسه این دو صحنه، فقط یک پیام به گوش می رسد، و آن این که در یاری از اسلام و امام مسلمین باید «پاکباز» بود و باید در جان خود مسئله را یک سره حل کرده باشیم که به هر قیمتی و در هر جایی، از اسلام و از امام دست برنمی داریم. وگرنه در صحنه های سختِ آزمایش، همة ادعاها فرو می ریزد و ماندنی ظلمانی مانند ماندن کوفیان، همه زندگی مان را در دنیا و آخرت متعفّن می کند، و تمام روانمان را تعفّن و تنفّر از خود فرا می گیرد و چقدر این عبرت گیری بلند است.

چرا بدترین انتخاب؟

کربلا، به ما یاد داد آن هایی که مولای خود را رها کردند و مولایی غیر از آن که خدا برایشان خواسته بود خواستند و در بین بی نهایت انتخاب ها، وقتی بهترین انتخاب را فرو گذاشتند، به ناچار بدترین انتخاب را برمی گزینند و بین خشم افراطی و پشیمانی شدید - که این دو صفت کوفیان است - سرگردان می مانند. کوفیان با تمام وجود، سعی کردند با فرمانبرداری از عبیدالله بن زیاد او را راضی کنند، و پس از آن متوجّه شدند برای رضای تبه کارترین مرد روی زمین، خیرخواه ترین انسان نسبت به خودشان را کشته اند. کوفیان متوجّه شدند حسین علیه السلامنه به دست شامیان - که یاران معاویه و دشمن اهل البیت بودند - بلکه به دست خودشان که همواره از معاویه متنفّر و به علی علیه السلام علاقه مند بودند، کشته شد و بار دیگر در حالی که معاویه زیر خاک است در دام او افتادند. این است که دیگر نتوانستند خود را تحمّل کنند و هیچ چیز را نمی توانستند تحمّل کنند. شعله های آتش انتقام زبانه کشید و نه تنها این آتش، قاتلان شهدای کربلا را در برگرفت بلکه کوفیان، خودشان را می کشتند و هیچ کس به کسی رحم نمی کرد.

و این سرنوشت هر امّتی است که ادعای دینداری دارد ولی در دینداری پاکباز نیست. بگذارید حرف را در همین جا ختم کنیم که هر نکته دیگری بگوییم از این آخرین نکته غفلت خواهد شد که:

سرنوشت کوفیان، سرنوشت هر امّتی است که ادعای دینداری دارد، ولی در دینداری «پاکباز» نیست و ریشة این بدترین انتخاب را در عدم پاکبازی در راه دین باید جستجو کرد.

خدایا: به حق حسین علیه السلام که در راه تو به واقع پاکباز بود، بر ما منّت بگذار و ما را در دینداری پاکباز بگردان.

«والسلام علیکم و رحمةالله و برکاته»

جلسه ششم: کربلا، سرّ اولیاء

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا اباعبدالله وَعَلَی الْاَرْواحِ الَّتی حَلَّتْ بِفِنائِکَ عَلَیْکَ مِنّی سَلامُ اللّهِ اَبَدًا ما بَقیتُ وَ بَقِی اللَّیْلُ وَ النَّهارُ وَلاجَعَلَهُ اللّهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنّی لِزِیارَتِکُمْ سلام بر سلسلة مقدّسی که راه زندگی دینی را در سخت ترین شرایط به ما آموختند، تا نه در دنیا نفله شویم و نه از بهرة حیات و ابدیت خود محروم بمانیم.

در این سلسله مباحث نگاهی به شرایط اجتماعی سیاسی فرهنگی دوران امام حسین علیه السلام می کنیم تا بیشتر بتوانیم عظمت نهضت اباعبدالله علیه السلام را بشناسیم و با شناختن عظمت این نهضت است که علاقه و توجّه و حیرت و شیدایی ما به آن حضرت بیشتر می شود و در نتیجه دلمان سالم می گردد. چراکه قلب سلیم، قلبی است که محبّت معصوم در آن باشد و این محبّت در قلبی است که نسبت به معصوم عقیدة ضعیف و غلط نداشته باشد.

هر چه بتوانیم نهضت حضرت را از زوایای مختلف بررسی کنیم، معرفتمان به عظمت امام علیه السلام بیشتر می شود. و این معرفت باعث اتّصال و اتّحاد با مقام امام می گردد. نهضت امام

دریای عظیمی است که به راحتی نمی توان به عمق آن رسید. در روایت داریم که حضرت خضر علیه السلام اوّلین سرّی را که برای حضرت موسی علیه السلام طرح می کند، جریان کربلاست و بعد هر دو به شدّت گریستند.⁽¹⁾

همین قدر از این روایت بدانید که قضیه کربلا یک قضیة موسوی علیه السلام نیست، بلکه یک قضیة خضری علیه السلام است؛ یعنی اهل طریقت و حقیقت، بیشتر می توانند کربلا را بیابند. خداوند به حضرت موسی علیه السلام می فرماید: «برو پیش عبد صالحی که اسراری را به او آموخته ایم»؛ «علَّمْناهُ مِنْ لَدُنّا عِلْماً»⁽²⁾و شاگردی او را بکن، و اوّلین سرّی که مطرح می شود، قضیه کربلاست.

کربلا خیلی عجیب است. کربلا را از این زاویه نگاه کنید که اصحاب کربلا آدم های خیلی پاک و خوبی بودند. به عنوان مثال؛ مسلم بن عقیل(رحمة الله علیه) جوان 28 ساله پاک دامنی است، که هیچ انگیزه ای جز تبعیت از حکم خدا در او نیست. یکی از بزرگان کوفه به نام «شریک»، مریض شد و عبیدالله خواست که به عیادت او برود. به مسلم بن عقیل خبر دادند که تا به منزل شریک برود و پشت پرده کمین کند و عبیدالله را بکشد. مسلم هم به خانه شریک آمد و با شریک قرار گذاشتند، وقتی شریک تقاضای آب کرد، مسلم به عبیدالله حمله ور شود. وقتی عبیدالله به خانه او آمد و او در فرصت مناسب برای چند بار علامت داد و درخواست آب کرد، مسلم حمله نکرد، تا جایی که عبیدالله مشکوک شد و رفت. بعد به مسلم گفتند: چرا حمله نکردی؟ گفت: یادم آمد که پیامبر صلی الله علیه و آله ترور را حرام می دانند و فرمودند: «اَلْاِیمانُ قَیْدُ الْفَتِک»⁽³⁾ایمان، مانع ترور و حملة غافلگیرانه است.

نمونة دیگر این که؛ وقتی مسلم بن عقیل(رحمة الله علیه) را پس از دستگیری زخمی کردند و خون از بدنش می رفت، تشنه شد و درخواست آب کرد. وقتی خواست آب بخورد، خونِ دهانش با آب مخلوط شد و آب را نخورد. آب را عوض کردند خواست بخورد، باز آب خونی شد، لذا آب را نخورد، چرا؟ چون شرع اجازه نمی دهد انسان آب نجس را بخورد. عمده این است که ببینیم کربلا را چه کسانی به وجود آورده اند و اساساً تا کسی به نهایت درجة تقوا نرسد،

خداوند به او شایستگی شرکت در نهضت حسینی نمی دهد. مسلم بن عقیل(رحمة الله علیه) در هنگام وصیت فرمود: «من دو وصیت دارم؛ یکی این که به حسین علیه السلام خبر بدهید که به کوفه نیاید، و دیگر این که من هفتصد دینار به این مردم مقروض شده ام، زره و شمشیرم را بفروشید و بدهی مرا بدهید». یعنی کسانی که تمام ابعاد اسلام را پذیرفته اند مفتخر به شهادت در راه حسین علیه السلام خواهند شد.

نهضت پاکدامنان

نهضت حسین علیه السلام با پاکدامنی و پرهیزکاری پیوندی اساسی دارد، و آنچه در آن اصل است، عبارت است از رعایت اصول و فروع دین. اگر مسلم بن عقیل(رحمة الله علیه) آن مرد 28 سالة پرهیزکارِ شجاع، عبیدالله بن زیاد را در خانه شریک غافلگیرانه ترور نکرد، چون پیامبر صلی الله علیه و آله ترور را نفی فرموده اند، پس پیروزی حقیقی را باید در تحقّق فرامین خدا و پیامبرش صلی الله علیه و آله دانست و این است که کربلا پیروزترین صحنة تاریخ خواهد بود و دشمنانش شکست خورده ترین انسان ها. و مسلم بن عقیل(رحمة الله علیه) قطعاً یکی از قهرمانان پیروز کربلاست، هر چند او را از بالای دارالعمارة کوفه به پایین بیندازند و استخوان هایش تماماً خرد شود. مسلم را با استخوان چه کار؟ او به عهد محمّدی صلی الله علیه و آله پای بند است و استخوان بندیِ جان خود را در تبعیت و پیروی از آیین خدا جستجو می کند. حفظ حریم دین خدا، همة همّت و استخوان بندی یک مسلمان است.

شما هر وقت توانستید حکم خدا را بر خودتان حاکم کنید، این یک پیروزی است، و اگر توانستید بر خانواده و شهرتان آن را حاکم کنید، این پیروزی بعدی است، پیروزی فقط در حاکمیّت حکم خداست، آن هم اوّل بر خودمان، بعد بر جامعه. نهضت کربلا پیروزی را در حاکمیّت حکم خدا می داند و لذا توسط معتقدترین انسان ها این نهضت به وجود آمد.

ما معتقدیم از زمان حضرت آدم و حتّی قبل از آن، تا آخرالزمان، عهد، عهد محمّدی صلی الله علیه و آله است. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «اوّل ما خَلَقَ اللّهُ نُوری»⁽¹⁾یعنی؛ «اوّلین مخلوقی که خدا خلق فرمود، نور من بود». و از آن طرف آخرین پیامبر هم حضرت محمدّ صلی الله علیه و آله است، و تمام پیامبران هم به

پیامبر اسلام متوسل می شده اند. پس هر روز، و هر روزگار، عهد و روز محمّدی صلی الله علیه و آله است. مسلم بن عقیل(رحمة الله علیه) مرد روز است، چون به عهد پیامبراکرم صلی الله علیه و آله پیوند دارد. پس هر کس، هرگاه از عهد پیامبراکرم صلی الله علیه و آله فاصله گرفت از روزگار فاصله گرفته است و دیگر تمام فکرش خرافه است و کهنه. و هرگاه کسی به حریم دین خدا تجاوز کرد به حریم مسلمانان تجاوز کرده است، و وقتی که به حریم اسلام توهین شود، به مسلمانان توهین شده است و این یک سنّت و قاعده است و نه یک حادثة گذرا و موسمی.

امام حسین علیه السلام فوق کوفه و کوفیان

گاهی سؤال می شود که آیا امام می دانست شهید می شود، یا نمی دانست، و آیا امام برای حکومت رفتند یا نه؟ وقتی که به عمق حرکت امام توجه کنیم می بینیم موضوع نهضت امام بالاتر از این هاست و باید مسئله را وسیع تر از این ها نگریست. لذا می گوییم:

اگر مردم کوفه خوش استقبال و بد بدرقه هستند، حسین علیه السلام نیز در بند کوفیان نیست. امام باید بالاخره در آن فضای اموی – رومی، درخشندگی را از جایی آغاز کند، تا چشم های هدایت طلب، در راه پوچی ها نفله نشوند و کوفه و دعوت کوفیان بهانه و نقطة شروع مناسبی بود.

اصلاً تمام حرف ما در این سلسله بحث ها همین نکته است که امام می خواهد انسان ها را از پوچی ها، در هر زمانی از زمانه های تاریخ بشر نجات دهد. نهضت امام به عنوان پاره ای از اسلام،⁽¹⁾

به وسعت بشریّت است و تک تک انسان ها در این نهضت احساس وجود می کنند. مثل امام خمینی(رحمة الله علیه) که همه مردم ایران خودِ گمشده شان را در او می دیدند، چون ایشان به عنوان حامل نور حسینی، وسعتی به وسعت انسان ها داشت، همه خطوط سیاسیِ در خط امام هم ایشان را امام خود احساس می کردند، هر خطی می تواند دلایلی بیاورد و بگوید به این دلایل امام در خط ماست، و این ها در ادعایشان صادق بودند، ولی امام(رحمة الله علیه) فقط همه آنچه این خط

می گوید نیست، امام بیشتر و وسیع تر از این هاست این مثال را به این جهت زدم که شما امام حسین علیه السلام را در کوفه خلاصه نکنید و یا منحصر به حکومت ننمایید.

اسرار عالم غیب در کربلا نهفته است، نهضت حضرت باید قبل از حضرت آدم بررسی شود.⁽¹⁾امام دنبال شرایطی است که درخشندگی خود را بنمایاند تا بشر در زندگی نفله نشود.

لذاست که امام در مدینه، آری در مدینه، آن وقتی که نه کوفه ای مطرح است و نه دعوت کوفیان و نه نامه مسلم بن عقیل از کوفه به دست ایشان رسیده، می فرمایند:

«اِنّی لَمْ اَخْرُجْ اَشِراً وَ لا بَطِراً وَ لا مُفْسِداً وَ لا ظالِماً، وَ اِنَّما خَرَجْتُ لِطَلَبِ اِلاْصْلاحِ فی اُمَّةِ جَدّی(صلواة الله علیه و آله) اُریدُ اَنْ آمُرَ بِالْمَعرُوفِ وَ اَنْهی عَنِ الْمُنْکَرِ وَ اَسیرَ بِسیرَةِ جَدّی واَبی عَلّی بْنِ اَبیطالِبٍ، فَمَنْ قَبِلَنی بِقَبُولِ الْحَقَّ فَاللّه اولی بِالْحَقِّ وَ مَنْ رَدَّ عَلَیّ هذا اَصْبِرُ حَتَّی یَقْضِی اللّه بَیْنی وَبَیْنَ الْقَوم، وَ هُوَ خَیْرُالْحاکِمین»⁽²⁾

یعنی؛ من برای طغیان و تکبّر و شلوغ کردن خارج نشدم. من می خواهم امّت جدّم را اصلاح کنم و امر به معروف و نهی از منکر کنم، و حق را نشان دهم و باطل را رسوا کنم. هرکس مرا به عنوان حق قبول کرد پس خداوند سزاوارتر است به حق، و هرکس هم مرا نپذیرفت صبر می کنم تا ببینم خدا چه حکمی می کند.

پس موضوع مشخص است که یک حرکت حساب شده در کار است و امام می داند به کجا می رود و بناست از فرصت پیش آمده برای رساندن پیام، بهترین استفاده را ببرد. پس در یک کلمه نهضت حسین علیه السلام فوق کوفه و کوفیان است.

عوامل رشد روحیة کوفی گری

مگر نه این که وقتی غوغا فراهم آید عقل و دین هر دو فرو می افتند؟ و مگر نه این که کوفیان مجسّمه غوغا بودند؟ حال به من بگو: چون اهل غوغا بودند خوب نمی اندیشیدند و مقید به تعهدات دینی نبودند؟ و یا چون تدبّر در دین نداشتند اهل غوغا شدند و نتوانستند از فرستادة امام، خوب نگهداری کنند و مرعوب تهدید عبیدالله شدند؟ هر دو جواب یکسان است،

عمده آن است که تدبّر و تعقّل و دینداری را فرو ننهی و به غوغا دامن نزنی، وگرنه از حکمت حسینی دور می افتی هر چند دل در هوای حسین علیه السلام داشته باشی.

مردمی که غیرت قبیلگی، آنها را به حرکت درآورد و دین را در زیر سایة علماء دین ندیده باشند، و اگر هم پای منبری می نشینند، بیشتر با انگیزه ای غیر از تعلیم و تربیت و وعظ، دلشان در شور گروه و قبیله شان می تپد، به راحتی جمع می شوند و به تعداد 18000 نفر با فرستاده امام بیعت می کنند، و با یک تحلیل سیاسی یکی از خان زاده های کوفه پراکنده می شوند.⁽¹⁾چراکه نه به جهت وظیفة دینی بیعت کردند و نه بر اساس تکلیف دینی مسلم بن عقیل را ترک نمودند. این مردم نهضت حسین علیه السلام را متوقّف نکردند ولی خودشان عبرت روزگار شدند، تا ما در عمل زدگی همه عمر را به شنزار سیاست زدگی و حبّ جاه و مقام و گروه، فرو نبریم و از خود باز نمانیم و بیشتر در تربیت معنوی خود بکوشیم.

اهل مکّه چون وضع مالی شان خوب بود، حال مبارزه نداشتند، و لذا سکون را برگزیدند، و اهل مدینه هم به سکوت موضوع را از سر گذراندند، و کوفیان هم دیوانگان غوغاسالار تاریخ اند (نهج البلاغه در خطبه های 29، 34، 39، 69، 166 روانِ کوفیان را بررسی می کند). ما در روان غوغاگر کوفیان و سکوت اهل مدینه و سکون اهل مکّه، سقوط شرافت اسلامی را می بینیم. حال می پرسیم چرا؟ راستی مگر نه این که در روان هر انسانی که به خود نپرداخته است، خصلتی هست، آن چنان که در مردم این شهرها رخنه کرده و جای گرفته بود و در مقابلِ هر حقّی یا هم چون کوفیان موضع می گیریم و یا به سکوت می گذرانیم و دیواره های توجیه را گرداگرد خود برافراشته می داریم تا در صحنه های حقِّ زمانة خود وارد نشویم؟ و اگر بخواهیم غیر از این باشیم باید مجدّانه به اصلاح خود بپردازیم، و تلاش کنیم «حق» در دل ما خانه کند که فرمود: «القَلْبُ حَرَمُ اللّه ،وَ لاتُسْکِنْ فی حَرَمِ اللّه غیراللّه» (قلب، حرم خداوند است، در حرم خدا جز خدا را جای مده). مَشْی و روش ما یا کوفی است، یا مدنی، یا مکّی، یا بصری. شهرهای سیاست زده بیشتر کوفی صفت اند. اگر خودمان را نسازیم گرفتار یکی از این

خصلت ها هستیم. لذا اگر قلبمان را حرم خدا نکنیم در شرایط امتحان به نحوی شانه خالی خواهیم کرد. گاهی افراد به خاطر آبرو، یا باندشان حرف حقّی را که باید بزنند، نمی زنند. این قلب، تمرین نکرده است که حق در آن جای بگیرد و شیطان را در خود جای داده، چنانچه حضرت علی علیه السلام فرمودند: «اَلسّاکِتُ عَنِ الْحَقِّ شَیْطانُ اَخْرَس» هرکس در گفتن حق سکوت اختیار کند، شیطان گنگی است. البته؛ وقتی حق در قلب انسان جای گرفت، تازه در روش بیان و اظهار حق هم نیازمند حکمت حسینی است تا موضع حکیمانه بگیرد. فهمیدن حق یک مقام است، و درست ارائه دادن حق، مقام ها دارد و همة این ها در حکمت حسینی به خوبی و به طرز فوق العاده ای نمایان است. إن شاءالله در جلسات آینده در حدّی روشن خواهد شد.

خوشا پاکبازی

حضور یزید در مسند حکومت بر مسلمین، خود منکری آشکار بود و بر هر مسلمانی نهی کردن او واجب بود تا نهی ازمنکر کرده باشد و حسین علیه السلام اصل کار خود را بر آن گذاشت. اگر مردم کوفه به امام می پیوستند در نهی ازمنکر شرکت کرده بودند، اما مرعوب حیله های هراسناک عبیدالله شدند و به امام نپیوستند، همچنان که عدّه ای از بزرگان بصره، آن قدر درنگ کردند که در نهی ازمنکر امام نتوانستند شرکت کنند و محروم ماندند. خوشا به حال پاکبازان بی درنگ که در همة جبهه های دفاع از حق، در صف اوّل ایستاده اند. من و شما هم اگر در کار حق، درنگ کردیم، عقب می افتیم.

امام، تنها در بین ناصحان

راستی چه سخت است که انسان در میان دوستان و اقوام خود غریب باشد و او را نفهمند. امام نگران اسلام است و عبدالله بن جعفرطیّار عموزادة حسین علیه السلام و شوهر زینب علیها السلام نگران جان حسین علیه السلام است. حسین علیه السلام می خواهد مسلیمن و فرهنگ اسلامی در امان باشد و عبدالله جعفر از حاکم مکّه برای حسین علیه السلام امان نامه می گیرد.⁽¹⁾ای حسین! چه صبری داشتی

که توانستی به امان نامه حاکم مکّه گوش دهی و از خود بیخود نشوی و برآن نخروشی! نگاه کن امام به کجا نظر می کند و عبدالله بن جعفرِ دلسوز امام، به کجا، امام در این میان چه حالی پیدا می کند؟ خدا می داند! زمانه را بنگر و عمق حکمت حسینی را، آشنایان را و امان نامه شان را، صحابه را و نصایحشان را که: «ای فرزند رسول خدا خود را به کشتن مده»، و دعوت کنندگان را بنگر که دلشان با امام بود و شمشیرهایشان با بنی امیّه، و امام علیه السلامدر چنین شرایطی قرار دارد. آنچه چون آبی زلال در حال تبخیر شدن و فراموش شدن بود، اسلام بود، و حسین علیه السلام در چنین شرایطی باید پاسدار و حافظ محبوب ترین هدیة خدا، یعنی اسلام باشد، و نگذارد در چنین زمانة سیاهی، اسلام عزیز فراموش شود. من نمی دانم ای فرزند فاطمه چه کردی؟ ولی خوب از عهده برآمدی ای امام معصوم، که امروز اسلامیت ما وامدار توست. پس «اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد» آری؛ سلام خدا بر همة ائمه، که همة آنها وقتی یزیدی در صحنه باشد حسین اند، و خدایا درود تو بر همه این خاندان باد که هر چه داریم از این مجاری فیض تو داریم.⁽¹⁾

خالص ترین نهضت، پایدارترین حرکت

امام پس از رسیدن خبر شهادت مسلم بن عقیل(رحمة الله علیه) خواستند نهضت خود را از هر انگیزه غیر الهی پاک کنند. امام نگفتند من به طرف کوفه نمی روم، بلکه به اصحاب گفتند: شما برگردید. اگر مسئله صِرف حاکمیّت کوفه بود که بهتر بود این اصحاب هم با امام بیایند. امام در موقعی که از مکّه بیرون آمدند فرمودند: «مَنْ کانَ فینا باذِلاً مُهْجَتَهُ مُوَطِّنًا عَلی لِقاءِ اللَّهِ نَفْسَهُ فَلْیَرْحَلْ مَعَنا»⁽²⁾(کسی که می خواهد خون قلبش را بذل کند، با ما بیاید). تا هرکسی در جبهة حسین علیه السلام می ماند، شهادت را تماماً خود انتخاب کند نه این که انگیزة دنیایابی او را به این مسیر کشانده باشد، و حال شرم برگشتن داشته باشد، و نه یک تعهد عصبی آغشته به غیرت جاهلی انگیزه این همراهی باشد. چراکه این نهضت باید خالص ترین نهضت بماند، چون با

ناخالص ترین جبهه ها که آلوده به ریا و نفاق است روبه رو هستند. و خلوص و تقوا، شرط پیروزی بر نفاق و ریا است و جبهة حسین علیه السلام با چنین خلوص و تقوایی تا قیام قیامت عامل پیروزی بر ریا و نفاق شد، زیرا که هر چیز به اندازه ای که خلوص در آن حاکم است، خدایی است، و هر چیزِ خدایی، چون خدا باقی و پایدار است.

اگر می خواهید قلبتان با امام متحد شود، باید مطمئن شوید که ناخالص ترین جبهة ممکن، جبهة یزید است، و خالص ترین جبهة ممکن، جبهة امام حسین علیه السلام است، در این باره روایت داریم که همة ائمه در جبهة حق و دشمنانشان در جبهة باطل هستند، هر راه حقّی هست، در جبهة حسین علیه السلام است و فقط با روش حسینی می توان با دشمن مقابله کرد. بنده فکر می کنم امام خمینی(رحمة الله علیه)؛ بسیار شبیه امام حسین علیه السلام عمل کردند و لذا در هیچ جبهه ای شکست نخوردند. به عنوان مثال: در بحث انجمن های ایالتی و ولایتی و بحث کاپیتولاسیون و...، امام پیروز شدند. این که هنوز نهضت اسلامی ما دشمن برانداز است به جهت حاکمیّت روح حسینی در این نهضت است. زندان رفتن و تبعید شدن امام(رحمة الله علیه) را شکست مپندارید، چراکه ملاک پیروزی به اندازه عقب نشینی دشمن از طمع خود است، نه به اندازه زخم برداشتن بدن ما. ببینید آیا توانستید سنّت الهی را حاکم کنید یا نه؟

امام حسین علیه السلام به دنبال گمشدة خودش

از جمله مقامات عرفانی در عرفان، مقام «اِنّ» و مقام «کَاَنَّ» است. امام حسین علیه السلام می دانند که در کربلا شهید می شوند. اما وقت آن چه موقعی است؟ گاهی کلیّات قضیه به صورت اجمال برای امام روشن است، یعنی مقام «کَاَنَّ». و هر چه به حادثه نزدیکتر می شوند تطبیق آسمانی حادثه، با وقوع زمینی آن بیشتر می شود، و تفصیل آن بر اجمالش غلبه می کند، یعنی به مقام «اِنَّ» می رسند. امام گاهی سؤال می کنند و خواب اصحاب را می پرسند، چون دنبال گمشده ای می گردند، یعنی بدین وسیله می خواهند جریان را تطبیق دهند. بعد شما می بینید از وسط راه

است که امام می فرمایند: آن گمشده ای که به ما خبر داده اند در همین مسیر است.⁽¹⁾

امام کاملاً مطلع شدند که هیچ زمینه استقراری در کوفه نمانده است، ولی راه را ادامه دادند، گویا گمشده ای را می یافتند که در همین مسیر باید به دنبالش بگردند. ولی آن گمشده فقط یک قطعه زمین نبود، یک مقامی بود که باید آن مقام بر اساس درخشندگی های امام، در زمینی به نام کربلا و در قطعه ای از تاریخ، برای بشر ظاهر شود و امام شدیداً به دنبال آن احوال و کمالاتی بودند که در شرایط تحقّق چنین حادثه ای آن کمالات از قلة وجودشان سرازیر شود.

شما خود پیامبر صلی الله علیه و آله را که در نظر بگیرید، می بینید ایشان تلاش می کردند دستورات خدا را عمل کنند و تمام شرایط را آماده کنند تا از طریق قلب مبارک ایشان یک دین برای بشر بیاید و دین اسلام از این طریق محقّق شود، چراکه اسلام یک حادثه نیست، بلکه یک حقیقت است. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله شرایط ظهور آن حقیقت بودند و سعی کردند بهترین شرایط ظهور باشند.

اگر حرکات اباعبدالله علیه السلام را به دقّت بنگرید متوجّه می شوید که حضرت در واقع دارند یک بُعد از دین را پایه ریزی می کنند. «حُسَیْنٌ مِنّی وَ اَنَا مِنْ حُسَیْنِ»⁽²⁾که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند. یعنی پیامبر صلی الله علیه و آله می فرمایند: «من و حسین می توانیم جمعاً یک دین را کامل کنیم.» شریعت از آنِ پیامبر صلی الله علیه و آله است و جلوة کامل ملکوتی در آن حالت خاص را اباعبدالله علیه السلام ظاهر می کنند. در روایت هم داریم که دین در زمینه شهادت حضرت امام حسین علیه السلام یک نمود خاص پیدا می کند و شیعیان امام حسین علیه السلام هستند که به مکّه فخر می فروشند.⁽³⁾بدون مکّه کسی کربلایی نمی شود ولی بعد از مکّه می توان با کربلا اوج گرفت. مثل امام و نبی. درست است که مقام امام بالاتر از مقام نبی است ولی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله هم نبی اند و هم امام. یا مثل حضرت ابراهیم علیه السلام که اوّل پیامبراند و بعد به مقام امامت می رسند و خداوند به حضرت ابراهیم علیه السلام در

وقتی که پیامبر هستند، پس از گذراندن آن امتحان های سخت می فرماید: «اِنّی جاعِلُکَ لِلنّاسِ اِماماً» یعنی؛ من تو را برای مردم امام قرار دادم. در هر صورت مقامی که کربلا در آن واقع شده است به جهت تلاشی است که امام برای نشان دادن و محقّق کردن آن مقام انجام دادند. لذا باید جبهه ای از خالص ترین انسان ها با سالم ترین انگیزه ها و با رهبریِ کسی که عالی ترین انسان آن عصر است تشکیل شود. امام مأمورند همه گوهرهای نهان امامت را در صحنه عمل بنمایانند، و لذا امام این همه زحمت می کشد تا آنچه حقیقت امامت است در این شرایط ظاهر شود و تا انگیزه حقّی برای دشمن نماند و حجّت بر او تمام شود، و هیچ انگیزة باطلی هم در جبهه امام نماند و همه مطهَّر باشند.

دشمن باید انگیزة حقّی نداشته باشد

امام علیه السلام تلاش می کند تا دشمن در متن هستی و در تمام تاریخ، هیچ انگیزه و دست آویزِ حقّی نداشته باشد. اگر این چنین شد، آن وقت نهضت حسین علیه السلام، مطلق صحّت و خلوص می شود. و امام علیه السلام در مقابل حُرّ که با یک لشکر خسته و تشنه به تعداد هزار نفر راه را بر امام می بندد، چه مسالمت آمیز روی می نمایاند. در حالی که پیروزی بر چنین لشکر خسته ای چنان که زهیربن قین پیشنهاد کرد، کار چندان مشکلی نبود، ولی به دستور امام به اسب های لشکر حرّ آب دادند، و از افرادشان با آب و غذا پذیرایی کردند. اگر امام حسین علیه السلام حرّ را کشته بودند، حالا کوفیان به انگیزة گرفتن انتقام خون حرّ با امام جنگ می کردند، آن وقت دیگر نهضت کربلا با آن همه عظمت به پا نمی شد. لذا تمام تلاش امام این است که هیچ دست آویز حقّی برای دشمن باقی نماند. حکمت حسینی بسیار مشکل است. حسین بن علی علیه السلام یک شور آفرین حکیم است، و حکیمی است که تمام حکمت خدا در مقام ظهور، در مظهر حسینی جمع شده است.

گاهی برای ما این سؤال ایجاد می شود که چرا امام، هم خودشان این همه به لشکریان عمرسعد نصحیت می کنند و هم بعضی از یاران خود مثل زُهیر و بُریر را برای نصیحت آنها می فرستند. این نصیحت ها چه نتیجه ای دارد؟ این نصایح باعث می شود که این جبهه در نیت و

عمل، خلوص محض، و جبهة مقابل، خباثت محض شود، تا دین حسین علیه السلام آن طور که خدا می پسندد ایجاد شود. عمّان سامانی(رحمة الله علیه) چه زیبا می گوید:

هست

از هر مذهبی آگاهیم

الله

الله من حسین اللهیم

بنده

کس نیستم تا زنده ام

او

خدایِ من، من اورا بنده ام

نی

شناسای نبیّ ام، نی ولی

من

حسینی می شناسم بن علی

یعنی کربلا، یک دین و آیین است و نه یک حادثه.

کربلا، تجسم زندگی آرمانی

نظر به کربلا برای شیعه، نظر به سرزمینی نیست که مزار حسین علیه السلام را در بر دارد. مگر نه این که زندگی یعنی تلاش و تحرک برای تقرب به خدا؟ و مگر نه این که کربلا سرزمین ظهور حق است در مقابل باطل؟ و مگر نه این که زندگی صحیح با مردم، یعنی تحقّق عدالت در رابطه با مردم؟ و مگر نه این که کربلا سرزمین نبرد عدالت با ستم است؟! پس نظر به کربلا نظر به آمال و آرزوهایی است که انسان ایمانی برای آن زندگی می کند و برای آن جان می دهد.

پدران ما قهرمان حکمت بودند، چون که با عشق به کربلا، به عنوان یک آرمان مطلق، زنده بودند، و با عشق به کربلا می مردند. یعنی با عشق به اوج آرمانی حیاتِ صحیحِ انسانی، زنده بودند، و با عشق به اوج حیات صحیح انسانی یعنی عشق به همه کربلا، می مُردند. هوشیارترین انسان ها مسلّم انسان هایی هستند که به ظهور رسیدن همه آرمان های خود را در کربلا می یابند. یعنی ماندن در جبهة حق در همه زندگی، و مردن در دفاع از حق با تمام وجود. خوشا به حال آنها که کربلا را تمام آرمان خود قرار دادند.

اَللَّهُمَّ ارْزُقْنی شَفاعَةَ الْحُسَیْنِ علیه السلام یَوْمَ الْوُرُودِ وَ ثَبِّتْ لی قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَکَ مَعَ الْحُسَیْن وَ اَصْحاب الْحُسَیْن، اَلَّذینَ بَذَلُوا مُهْجَهُمْ دُوْنَ الْحُسَیْن علیه السلام.⁽¹⁾

چقدر خوب زندگی را شناختند و چقدر خوب به انتها رساندند.

پروردگارا! به ظرافت و حکمتی که به حسین علیه السلام لطف کردی قسم؛ و به حقیقت حسینی که مجلای کامل حکمت تو شد، معرفت و محبّت خاندان پیامبر(صلواة الله علیهم) را در قلب ما شعله ور بگردان، و ما را با آنها هم سرنوشت ساز.

«والسلام علیکم و رحمةالله و برکاته»

جلسه هفتم: کربلا، خالص ترین و پایدارترین جبهه حق

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا اباعبدالله وَعَلَی الْاَرْواحِ الَّتی حَلَّتْ بِفِنائِکَ عَلَیْکَ مِنّی سَلامُ اللّهِ اَبَدًا ما بَقیتُ وَ بَقِی اللَّیْلُ وَ النَّهارُ وَلاجَعَلَهُ اللّهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنّی لِزِیارَتِکُمْ سلام بر حسین علیه السلام و روح های پاکی که درآستانة مقام آن حضرت فرود آمدند و سر بر آن آستان ساییدند و ما با اعلام وفاداری - از طریق سلامی که می دهیم - خود را زنده نگه می داریم و این وفاداری نسبت به ایجاد کنندگان کربلا، تا آخر، غذای جان ما خواهد بود. لذاست که از خداوند عاجزانه تقاضا می کنیم «لاجَعَلَهُ اللّهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنّی لِزِیارَتِکُمْ»؛ خداوند این ارتباط ما با شما را همواره مستدام بدارد، تا دینداری ما مستدام باشد.

شور حسینی عامل مقابله با ظلمت آخرالزمان

آنچه در این جلسه لازم است به آن توجّه شود این که دین یک ظهوری دارد و در هر عرصه از تاریخ چهره ای از خود را می نمایاند و چون اسلام دین آخرالزمان است ظلمت

آخرالزمانی که سخت ترین ظلمت است، به این دین حمله می کند و برای این که این دینی که حیات انسان ها در آخرالزمان است نیز بتواند انسان ها را به معنویت و محتوای نهایی برساند و این معنویت و محتوا نیز همواره برای دینداران بماند - پس از تحقّق اصل دین- شور حسینی نیاز است. این جاست که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید: «حُسَیْنٌ مِنّی وَ اَنَا مِنْ حُسَیْن» یعنی این دو وجود مقدّس، از هم جدا نیستند. نبوّت محمّدی صلی الله علیه و آله و حکمت حسینی علیه السلام، دینداری را پر شور و شعف و پایدار می کنند. به همین جهت در جلسات قبل گذشت که حضرت اباعبدالله علیه السلام تمام تلاش خود را کردند تا مأموریتی را که به عهده شان بود، خوب انجام دهند. یعنی هنر، آن است که در زمان ظلمت طاغوت، راه دینداری را برای خود، و راه پیروزی دین را در مقابل حیله دشمن بنمایاند و حضرت اباعبدالله علیه السلام چنین هنری داشتند و دین آخرالزمان بدون شور حسینی در مقابل ظلمت آخرالزمان تاب و تحمّل پایداری ندارد.

این روشن است که هیچ وقت انسان نباید در راه دینداری در یک زمان و مرحله متوقف شود و فکر کند دینداری بس است، اما این که چگونه در زمان ها و مراحل مختلف باید دین داری کرد مسئله بسیار مهمّی است.

دین؛ معنی انسان

شما اگر به روان انسان های این نسل با دقت نگاه کنید - به خصوص در 500 ساله اخیر- می بینید همیشه این سؤال مطرح بوده که آیا دین را بپذیریم یا نپذیریم؟ و اگر دین را پذیرفتیم، چقدر از آن را بپذیریم؟ و اگر بناست همة دین پذیرفته شود، چگونه همة آن را بپذیریم؟ علّت این سؤال ها افکاری است که در مقابل این نسل به صحنه آمده و می گوید دورة دینداری گذشته است. این جمله فقط یک جمله عادی و سطحی نیست، بلکه فرهنگی است که همة جوانب روحی این نسل را اشغال کرده است. اگر بسیاری از سؤال ها و حرکات و افکار را ریشه یابی کنید، می بینید بشریّتی به وجود آمده که می خواهد دیندار شود، ولی در دینداری مسئله دار شده است. این جاست که راه مقابله با طاغوت در زمان حاضر به گونه ای است که انسان، هم باید بتواند به خود ترس راه ندهد، هم دینداری را طوری بشناسد، که آن را معنی خود بداند. یعنی متوجّه باشد؛ اگر از دین دست برداشت از ماندنِ با معنی، دست برداشته و اصل ماندن خود را

بی معنی کرده است. چراکه قرن، قرن تهدید معنای انسانیّت است، زندگی مادّی انسان مورد تهدید نیست، رفاه او مورد تهدید نیست، بلکه محتوا و معنی او در تهدید است.

حال ببینید چرا امام حسین علیه السلام با آن حساسیت تلاش دارند یک صحنه ای با خلوص محض - به وسعت همة خلوص - در کربلا بیارایند. اگر در این صحنه ذرّه ای عدم خلوص راه داشت، کربلا واقع نمی شد. خودتان می دانید که در بحرانی ترین شرایط خطر، یاران حضرت در ایثار خون خود از یکدیگر سبقت می گرفتند. البته؛ در جلسه اوّل عرض کردیم که نمی خواهیم حوادث کربلا را در این سلسله بحث ها نقل کنیم. فرض ما این است که شما وقایع کربلا را خوب می دانید، و حالا می خواهیم به مدد خود حضرت اباعبدالله علیه السلام حادثة کربلا را بیشتر بفهمیم.

کربلا؛ نه ترس، نه بی باکی

مسلّم است که کربلا نه تنها خالص ترین جبهة تاریخ، بلکه خلوص محض است. هیچ جبهه ای از نظر خلوص نه در صحنة جنگ بدر، نه در جنگ احد، نه در طول تاریخ، به خلوص جبهة عاشورا نمی رسد و روایات ما نیز براین مطلب تأکید دارد. تمام احتیاط های اباعبدالله علیه السلام برای آن بود که صحنه ای به وسعت تاریخ و به عمق انسانیّت برای همه انسان ها بنا کنند تا هر کس به اندازة همّت خود از آن بهره بگیرد، و هر انسانی وقتی به کربلا نظر می کند، بی بهره نباشد، و هر کس مطلوب و گمشدة حقیقی خود را در آن جا بیابد.

وقتی دقّت کنید می بینید در آن صحنه نه آن چنان بی احتیاطی به معنای بی باکی است و نه ترس به معنای تغییر مواضع؛ اگر کربلا را تلاش و مبارزه یک عدّه آدم نترس جسور و بی باک که از هیچ چیز نمی ترسند و دشمن شان را لجن مال می کنند و هیچ احتیاط و قیدی هم ندارند، معنا کردید، این کربلا نیست. اگر کربلا را کار یک عدّه آدم هایی که نگران عطش و اسارت بچه هایشان - که نگران خطر برای خودشان - هستند معنی کردید این هم کربلا نیست، پس کربلا کدام است؟ کربلا نه ترس است و نه بی باکی و فهمیدن چنین کربلایی بسیار سخت و دشوار است.

وقتی حضرت امام حسین علیه السلام با حُرّ و لشکرش روبه رو شدند، زهیر به حضرت عرض کرد: «آنها تشنه و گرسنه و خسته اند، اجازه دهید همین حالا با آنها درگیر شویم و آنها را بکشیم». حضرت به جای چنین کاری آب و غذایشان هم دادند. بعد خطاب به حرّ فرمودند: «مرا مردم کوفه خواسته اند، آمده ام تا به کمک آنها جلوی بدعت ها را بگیریم». حرّ می گوید: «من مأموریت دارم که شما را این جا نگه دارم». حضرت می فرمایند: «اگر می خواهید، من برمی گردم». حال سؤال این جاست که معنای این برگشتن چیست؟ آیا حضرت می خواهند بفرمایند از تمام حرف و مقصدم برمی گردم؟ یا این یک نوع برگشتن خاص است؟ کسی که فرهنگ نهضت کربلا را بشناسد معنای این برگشتن و این جملات را درست می فهمد.

چرا برگشت؟

امام به حرّ فرمودند: «این مردم مرا به سرزمین خود خوانده اند تا با یاری آنها، بدعت هایی را که در دین خدا پدید آمده است بزداییم، این هم نامه های آنهاست، حالا اگر پشیمانند برمی گردم. راستی امام به کجا برمی گشتند؟ آیا از شعار «اِنَّما خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْاِصْلاحِ فی اُمَّةِ جَدّی صلی الله علیه و آله؛ می خواهم انحرافاتی که در دین جدّم پیامبر صلی الله علیه و آله پدید آمده را اصلاح کنم»، منصرف شده بودند و از امر به معروف ونهی از منکری که به عهده گرفته بودند، دست برمی داشتند؟ - در حالی که این جملات مربوط به قبل از دعوت کوفه و کوفیان بود - یا این که با روبه رو شدن با حرّ، شهادت را پیش بینی کردند و درصدد رهایی از مهلکه شهید شدن بودند؟ در حالی که قبل از شهادت مسلم بن عقیل، درست آن وقتی که مسلم نامه نوشت که هجده هزار نیروی رزمنده با او بیعت کرده اند، یعنی حضرت قبل از خروج از مکّه فرمودند: «اَلا وَ مَنْ کانَ فینا باذِلاً مُهْجَتَهُ مُوَطِّنًا عَلی لِقاءِ اللَّهِ نَفْسَهُ فَلْیَرْحَلْ مَعَنا فَاِنّی راحِلٌ مُصْبِحاً اِنْ شاءَ اللهُ» ای مردم هرکس که در راه ما آمادة بذل خون خود است و می تواند از خون خود بگذرد و مهیای لقاء خداوند است، با ما بیاید که ما فردا عازم رفتن هستیم.

پس راستی امام حسین علیه السلام در مقابل حرّ می خواستند به کجا برگردند؟ آیا پیشنهاد امام به حرّ پیشنهادی نبود تا انگیزه دفاع از کوفه و کوفیان در مقابل امام حسین علیه السلام بهانه ای برای دشمن نشود و دشمن حتی به خیال خام خود با انگیزه ای به ظاهر حق، جنگ با حسین علیه السلام را

حق خود نپندارد؟ امام می خواهند انگیزه واقعاً حقّی، برای دشمن نماند وگرنه، نه جبهه دشمن، باطلِ باطل خواهد بود، و نه جبهه امام، حقِّ حق. پس همة تلاش حضرت برای این است که حجّت را بر دشمن تمام کنند، یعنی حقّی برای دشمن نماند. وگرنه امام حسین علیه السلام به عنوان یک عصیان گری که می خواهد به کوفه حمله کند معرفی می شد، و تبلیغات دستگاه یزید در ظاهر این طور مطرح می کرد که کوفیان آمده اند از خود دفاع کنند، و عملاً امام شخصیتی معرفی می شود که می خواهد کوفه را به هم بریزد. امام می فرمایند: خود کوفیان از من دعوت کردند، اگر نمی خواهند من برمی گردم.⁽¹⁾

باید هیچ عصبیتی تحریک نشود

بالأخره امام به کجا می خواستند برگردند؟ از شهادت که هراسی نداشتند، از هیچ یک از مواضعشان هم دست برنداشتند، نه از موضع اصلاح امّت جدّشان، نه از امر به معروف و نهی از منکر. بلکه حکمت حسینی چنان است که هیچ عصبیّتی تحریک نشود، و هیچ انگیزه ای برای دشمن باقی نماند مگر خباثت و بی ایمانی. آن وقت فاصله جبهة حق از باطل خوب روشن می شود.

جبهه ای که می خواهد تاریخ را تغذیه کند باید به اندازة همة بشریّت، حق باشد و جبهه ای که مقابل آن است باید به اندازه همة خباثت های وَرَم کرده نفس امّاره، باطل باشد.

آن کس که می خواهد جبهة حقّی به وسعت تاریخ بگشاید تا همیشه همة انسان ها بتوانند با شرکت در آن جبهه و به کمک آن جبهه، با دشمن خود روبه رو شوند، می داند که در این جبهه باید هیچ بهانه ای برای دشمن نماند تا آن بهانه را دست آویزی برای حقّانیّت راهش کند، که در آن صورت به همان اندازه، جبهة حق از حقیقت کاهش یافته است، و دیگر آن جبهه، جبهه حسین علیه السلام نیست، و آن رویارویی مطابق حکمت حسینی نخواهد بود. چراکه نهضت حسینی، جنگ بین حقّ محض و باطل محض است و در چنین جبهه ای است که دشمن هیچ انگیزة حقّی برایش نمانده و در باطل محض است. و رویارویی با باطل محض در هر مکان و

هر زمانی متّصل به جبهة حسین علیه السلام است و حظّی چون حظّ حسین علیه السلام را نصیب رزمندة آن می کند.

شما تا وارد جبهه حسینی نشوید، اصلاً نمی توانید با دشمنِ باطل مبارزه کنید و به جای مبارزه با دشمن، با دوست می جنگید. تمام بزرگی هایی که نصیب اباعبدالله علیه السلام شد، به جهت دقّت حکمت حسینی است که جبهه ای به وجود آورد که حقّ محض بود. هر قدمی و هر حرکتی که در جبهه حسین علیه السلام می بینید، برای تغذیه کردن همة بشریّت در همة جبهه های حق شکل گرفته و اگر کسی در این جبهه وارد شد، همیشه بر دشمن پیروز است.

هدایت گمراهان

همة زیبایی را باید در شفقت برای هدایت گمراهان پیدا کرد که سراسر نهضت حسین علیه السلام زدودن گمراهی ها و نجات گمراهان است. خطبه های صبح عاشورا سندی است پُرپیام در این راستا. حضرت چندین مرتبه خودشان و بعضی از یارانشان در صبح عاشورا صحبت می کنند، چراکه حضرت آمده است تا زشتی تخم گمراهی را بنمایاند و آن را بخشکاند. رسالت امام بیدارکردن وجدان های خفتة همة انسان هایی است که فعلاً در سپاه عمرسعد جمع شده اند، در حالی که امام نه از مرگ می ترسد و نه زمان، زمانی است که دیگر رهایی از مرگ ممکن باشد. ولی امام می خواهد اگر شده حتّی یک نفر را هم که هست از بین شعله های فتنه و گمراهی، نجات دهد تا معنی هدایت گری، در سنّت ایمانی پایدار بماند، چون شعور حسینی، سیر سنّت هدایت الهی است در کلّ حیات بشری؛ قصّه، قصّة هدایتِ یکی دو نفر نیست که در جبهة عمرسعد است، بلکه قصّه، قصّة سنّت هدایت حسینی است، و حکمت حسینی یعنی همین؛ اصل هدایت گری، از ظلمت به سوی نور مطرح است. اصلاً برآوردها و محاسبه های معنوی به تعدادها نیست، به تحقّق سنّت هاست.

امام در صبح عاشورا می فرمایند:

«مردم شتاب مکنید! سخن مرا بشنوید! من خیر شما را می خواهم! من می خواهم بگویم برای چه به سرزمین شما آمده ام! اگر سخن مرا شنیدید و انصاف دادید و دیدید من درست می گویم، این جنگ که هر لحظه ممکن است درگیرد، از میان برخواهد خواست. اگر به سخن من گوش ندهید، اگر به راه انصاف نروید زیان آن دامنگیرتان خواهد شد. مردم

می دانید من کیستم؟ می دانید پدر من کیست؟ آیا کشتن من بر شما رواست؟ آیا رواست حرمت مرا در هم شکنید؟ مگر من پسر دختر پیامبر شما نیستم؟ مگر پدر من وصّی پیامبر و پسر عموی او و از نخستین مسلمانان نیست؟ آیا این حدیث را شنیده اید که پیامبر دربارة من و برادرم فرمود: این دو فرزند من، دو سیّد جوانان اهل بهشت اند؟... «هَلْ یَحِلُّ لَکُمْ قَتْلی؟!»؛ «آیا کشتن من، برای شما حلال خواهد بود؟!» به چه مجوّز شرعی می خواهید خون مرا بریزید؟»⁽¹⁾

دقّت کنید؛ چگونه زلال ترین و خالص ترین جبهة دینداری در کربلا به نمایش آمد، تا هرکس، هر وقت خواست دینداری کند، به کربلا بنگرد و نیز هر وقت، هر کس خواست در مقابل جبهة باطلی بایستد، به حکمت حسینی اقتدا کند، تا دینداری کرده باشد.

نمی دانم این جملات را شعر و شاعری و بروز احساسات می دانید؟ یا قبول دارید که کار انجام شده، فوق گفتار است و باید سعی شود نهایت استفاده را از الفاظ کرد تا بلکه پرتوی ضعیف از آن کار بزرگ تبیین گردد. اگر به هر وسیله ای سینه و جان شما به اباعبدالله وصل شود، همة زندگی تان حسینی می شود، نه این که بحث فقط در حدّ جنگ با یزید باشد. این خطایی است که اجازه نمی دهد ذهن ها آزاد شود. حرف ما از اوّل تا حالا اصلاً حرف جنگ با یزید نیست، جنگ با یزید یک نمود جزیی از یک دینداری کلّی است. برداشت ما از کربلا نباید محدود به جنگ با یزید باشد. بلکه ما تمام دینداری در عصر ظلماتِ طاغوتی آخرالزمان را به روش حسینی ممکن می دانیم. اصلاً با نگاه حسینی در هر عصر ظلمانی، می توان زندگی نورانی و پرشور توحیدی داشت، چه به شهادت ختم شود و چه ختم نشود.

پیوستگی پایدار

شیفتگی شیعیان به کربلا از اوّلین روزهای شهادت امامشان، نشانه آن است که شیعه هیچ نقصی در این نهضت ندیده، چراکه اخلاق شیعه این گونه است که اگر کسی ذرّه ای اشکال داشت، به همان اندازه با او ناسازگاری دارد، همین مسئله را هم شیعه از امام حسین علیه السلام آموخته است. یعنی شیعه تمام وجود خود را در اختیار کسی که ذرّه ای نقص در شخصیت

او وجود داشته باشد، قرار نمی دهد. شیعه می گوید: رهبر باید معصوم باشد. اهل سنّت می گوید: فقط عدالت برای رهبر کافی است. شیعه کار را برای خود سخت کرده چون می خواهد زلال بماند و حکومت سیاسی و زندگی زمینی برایش اصل نیست. شیعه می خواهد به امیرالمؤمنین علیه السلام وصل شود تا از ولایت عالیة عالَم قدس محروم نماند، و به همین جهت در مقابل خلیفة منصوب سقیفه کوتاه نیامد و خلفاء را نپذیرفت - شیعه بودن، چیز ارزانی نیست - پس در واقع شیعه تمام حقّانیّت را که اتّصال به آن، حیات اسلامی اش را زنده نگه می دارد، در حرکت امام حسین علیه السلام یافته و این بی نقصی و اتّصال به حیات اسلامی در نهضت حسینی است که باید در حادثة کربلا، پایه و اساس هر تحلیلی قرار گیرد و هر خبری و روایتی باید در چنین حوزه ای معنی خود را پیدا کند وگرنه نسبت به کربلا به بیراهه رفته ایم.

یعنی؛ شیعه متوجّه است امام معصوم صحنه ای بی نقص به وجودآورده و لذا با همین دید به کربلا می نگرد و با همین اعتقاد از چشمه زلالِ آن حقیقت می نوشد و جان می گیرد، و در حقّانیّت کربلا چون و چرا ندارد، بلکه با خود چون و چرا دارد که چرا تماماً کربلایی نمی شود؟

صحنه ای فوق زمان و مکان

سال ها پس از واقعة کربلا، از مردی که در سپاه عمرسعد بود، پرسیدند: «این چه ننگی بود که بر خود خریدید؟ چرا پسر پیغمبر و یاران او را آن چنان ناجوانمردانه به خاک و خون کشیدید؟» او در جواب گفته بود: «گروهی رو در روی ما ایستادند که دست ها بر قبضه شمشیر و گام های استوار داشتند، نه امان می پذیرفتند، نه فریفتة مال می گشتند». یعنی دشمن هم می دانست صحنه پردازان کربلا در یک جبهة معمولی وارد نشده اند که بر اساس انگیزة زمانه بجنگند، بلکه فوق زمان و زمانه می جنگیدند، مثل اسلام، که فوق رسم روزگار پیامبر صلی الله علیه و آله بود. به همین دلیل حرّ و چند نفری که در شب و روز عاشورا به امام پیوستند، معنی جبهه حسین علیه السلام را خوب فهمیدند و خواستند از این جبهه محروم نمانند.

به این نکته خیلی دقّت کنید: عدّه ای از همراهان امام در بین راه رفتند، ولی عدّة خاصی در شب عاشورا ماندند و همة این هایی که در شب عاشورا با امام ماندند، می دانستند که فردا شهید

می شوند، امام به این ها هم اصرار کردند که بروید. حتّی نافع بن هلال می گوید: «شب عاشورا امام دست مرا گرفتند و درّه ای را به من نشان دادند و فرمودند: از این درّه برو و خود را نجات بده و زن و فرزند من را هم با خود ببر».⁽¹⁾اگر همین یک کلمه در تاریخ بود، ما می گفتیم که شاید این ها باید می رفتند؛ منتهی امام قبل از واقعة کربلا می فرمایند: «می بینم که گرگ ها بدن هایمان را در صحرا تکه تکه می کنند».⁽²⁾

کربلا هم مثل قرآن است که صرفاً با خواندن آیه ای نمی توان مقام جامعیّت آن را فهمید.

بصیرت اصحاب حسین علیه السلام

این نکته برای بنده خیلی ارزشمند است که چرا در شب و روز عاشورا عدّه ای از سپاه عمرسعد به امام حسین علیه السلام می پیوندند؟ این جریان خیلی عجیب است. چراکه این ها می دانستند شمر آمده است با این پیام که: ای عمرسعد! به دستور عبیدالله باید کار این ها را یک سره کنی و تنها راه هم کشتن این هاست، چراکه تسلیمِ بیعت نمی شوند؛ یعنی همة لشکر عمرسعد مطّلع اند که شمر دستور کشتن حسین علیه السلام را آورده است. حالا در چنین شرایطی این عدّه اندک می آیند و جبهه امام حسین علیه السلام را انتخاب می کنند. این ها می توانستند صد هزار دلیل برای نیامدن به جبهه حسین علیه السلام داشته باشند. مثلاً این که بعداً مبارزه می کنیم، کارهای چریکی می کنیم، عمرسعد و عبیدالله را می کشیم، و حالا که فردا حتماً کشته شدن در کار است چرا برویم کشته شویم، می مانیم و بعداً با این ها مبارزه می کنیم، و هزاران دلیل دیگر. ولی چرا این ها این دلایل را کنار گذاشتند و جبهة امام حسین علیه السلام را انتخاب کردند؟ این از عجیب ترین نکاتی است که جبهة حسین علیه السلام در فرهنگ بشری ایجاد کرده است. در واقع این ها معنی جبهة حسین علیه السلام را فهمیدند و خواستند از این جبهه محروم نمانند، وگرنه برای هیچ کس اگر روشن نبود، برای آن چند نفر به خوبی روشن بود که حضور در جبهة حسین علیه السلام کشته شدنی است حتمی. چراکه دیدند، نه امانی پذیرفته شد، و نه میانجیگری حاصل گشت، و عصر تاسوعا هم شمر آمد که یا عمرسعد کار را تمام کند و یا خودش کار را به انتها برساند. ولی این را هم

فهمیدند که کشته شدن در جبهة حسین علیه السلام یک کشته شدن معمولی نیست و نباید از چنین کشته شدن بزرگی که همه زندگی را به معنی می رساند محروم گشت. عرض ما همین است که این ها از کربلا چه فهمیدند که نخواستند نمیرند؟ آنها مثل بقیّة یاران امام حسین علیه السلام فهمیدند معنی کربلا یعنی چه؟ و به یاران حسین علیه السلام پیوستند. و هر کس کربلا را بفهمد در زمرة یاران حسین علیه السلام قرار خواهد گرفت. مهم فهمیدن حکمت حسینی است که شاید از فهمیدن سایر ابعاد اسلام مشکل تر باشد.

در زیارت عاشورا شما نه تنها به خود حضرت ابا عبدالله علیه السلام سلام می دهید، بلکه به اصحاب امام حسین علیه السلام هم سلام می دهید در حالی که این زیارت عاشورا را ائمه هم می خواندند، یعنی آنها هم به اصحاب امام سلام می دادند. این نشانة عظمت اصحاب حضرت است و این که این اصحاب، مرگ حسینی را شناختند که چه نوع مرگی است. «اَلَّذینَ بَذَلُوا مُهَجَهُم دُوَن الْحُسَیْن» یعنی این ها کنار اباعبدالله علیه السلام خونشان را بذل کردند. ما امام خمینی(رحمة الله علیه) را نمایش فهم جبهة حسینی می دیدیم. امام(رحمةالله علیه) را خوب ببینید از خودتان بیهوده تفسیر نکنید، آن جا که کوتاه می آمدند، آن جا که کوتاه نمی آمدند، آن جا که محبّت می کردند، آن جا که خشم نشان می دادند، همه نشان دهندة این است که امام(رحمة الله علیه) یک جبهة حسینی تشکیل دادند چون به حسین علیه السلام اقتداء کرده بودند و لذا می بینید که شکست ناپذیر شدند. و باور کنید اگر حرکت های امام خمینی(رحمة الله علیه) را بررسی کنید می بینید در جبهة امام(رحمة الله علیه) اصلاً شکست نبوده و نیست و شهیدان انقلاب اسلامی هم مسلم جایگاهی بس رفیع خواهد داشت چون فهمیدند شهیدشدن برای این انقلاب، یک نوع مردن خاصی است هماهنگ مردن اصحاب حسین علیه السلام.

عبرتی عظیم

در نهضت عاشورا فرماندهان هر دو جبهه برای ما پیام ها دارند. یک طرف فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله است، فرزند پیامبری که دین اسلام را برای مردم آورد و حالا آمده تا دین جدّش را احیاء کند، و آن طرف هم فرزند «سَعْدبْنِ اَبی وَقّاص» است، سعد آن جنگاور دلاوری که به ظاهر به زهد مشهور بود. ولی هنوز نیم قرن نگذشته است که پسر او آمده تا

ریشة فرزندان پیامبر را قلع و قمع کند. یعنی در طی نیم قرن سطح اجتماع به آن حدّ از درجه سقوط می رسد که چنین کارهایی دیگر زشت نیست - و می توان حتی حسین علیه السلام را کشت- یعنی جامعه آن چنان در این مدّت مشغول خود بوده و از تربیت معنوی فاصله گرفته که نسل جدید، درست در جهت مخالف نسل گذشته قدم برمی دارد و تصمیم می گیرد. و این نیز نکته ای است پرعبرت که پسر یکی از صحابة پیامبر، امام معصومی را که فرزند پیامبر است می کشد. راستی درآیندة انقلاب ما باید منتظر چه چیز باشیم؟ آیا نمی شود به کمک حسین علیه السلام آینده ای بهتر از این که ما را تهدید می کند، برای خود رقم بزنیم؟

به این نکته بیشتر توجّه کنید وگرنه شیطان فریبتان می دهد و می گوید: اگر همه افراد جامعه بد شدند دیگر کاری نمی توان کرد و اگر همه با آخرین سرعت به طرف بدی رفتند، شما نباید عقب بیفتید. حرف ما این است که اگر معنویت لگدمال شد، آیا 72 نفر نمی خواهیم که جبهه حسین علیه السلام را راه بیندازند؟ چرا ما از این افراد نباشیم؟ در این فتنه ها کسانی نجات پیدا کردند که روح حسینی داشتند وگرنه همه رفتند. چگونه؟ یا مثل مکّی ها رفتند، یا مثل مردم مدینه، یا مثل کوفی ها، یا مثل بصری ها. خدای ناکرده اگر عدّه ای به بهانه توسعه و تجدّد مردم را مشغول دنیا و مادّیات کردند، آیا ما دیگر می توانیم کاری بکنیم؟ یا مثل حسین علیه السلام باید دائماً با اعتراض و امربه معروف و با تحلیل و نقد، نگذاریم خط امام و شعارهای انقلاب به فراموشی سپرده شود. اگر خداوند خواست دنیاطلبان را تنبیه بکند آیا ما باید با آنها هماهنگ شویم؟ در جبهة حسین علیه السلام بودن؛ یعنی همیشه از چنگال معاویه سیاه روی رومی، آزاد زندگی کردن. اگر همیشه در جبهه حسین علیه السلام بودید امیدوار باشید که پیروزید. ولی پیروزی را بفهمید چون امام حسین علیه السلام بهتر از همه می فهمید پیروزی یعنی چه، و از همه بیشتر می خواست که نفله نشود. و آنهایی که پیروزی را نفهمیدند در زیر نیرنگ یزید و معاویه نفله شدند، چون به جای این که مرگ را در شکست فرهنگ ها ببینند، در کشته شدن تن ها دیدند.

پیروز، ولی شکست خورده!

کربلا، فرهنگی است که شکست را در قلب و روان فرماندهان ظالم و به ظاهر فاتح جاری می سازد و وجدان های خفته را بیدار می کند و سستی را در دست و زبان سرمستان دیروز جاری می کند. این ها دیگر دستشان به هیچ کاری نمی رود، چون دلشان از همه چیز

سرخورده است، دیگر نه خودشان، خود را می پذیرند و نه همسر و فرزندانشان آنها را می پذیرند. در حالی که زندگی با بزرگواری، شهادت با بزرگواری و اسارت با بزرگواری، معنی کربلاست؛ دشمنِ چنین فرهنگی حتماً زبون است و از خود شکست خورده، چه رسد به شکست در مقابل دیگران، فقط باید فهمید پیروزی یعنی چه، و شکست یعنی چه، تا قبل از هر کاری، پیروزی خود را و شکست دشمن را بشناسیم.

تاریخ گواه است که خود یزید گفت: «خدا عبیدالله را بکشد، من نمی خواستم حسین را بکشم!» در جای دیگر می گوید: «حاضر بودم یکی از فرزندان من کشته شود، ولی حسین کشته نشود».

شما از این جملات چه می فهمید؟ اصلاً جنس نهضت حسین علیه السلام این است که قاتل را در خود می شکند، مهم نیست که یزید در گفتن این کلمات دروغ می گوید، مهم این است که با گفتن این جملات به خود پشت کرده است.

اسارت و هیبت!

اسیران کربلا، مانند شهدای کربلا، اسیران عادی نبودند که پس از رویارویی با مرگ عزیزانشان، گوشة خلوت را بگزینند و مرعوب چنگال های مرگِ تدریجی شوند. بلکه برعکس؛ زندگی را در چهره ای دیگر ادامه دادند. و هیبت زندگی دینی را در اسارت به اثبات رساندند، تا همه بدانند همیشه و همیشه «اَلْعِزَّةُ لِلّهِ وَلِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤمِنینَ». تا همه بدانند حکمت حسینی، بهترین نحوة زندگی است در همه زمان ها و در هر شرایطی. قافله ای به اسارت درآمده از زنان و کودکانی که همه مردانشان را کشته اند، با هیبتی تمام همچون فاتحان - ولی نه همچون قلدران- وارد کوفه شدند. یعنی پیروزمندانه ترین نوع زندگی. در میان قافله اسیران، زینب - یا امّ کلثوم- در میان مردمِ اشک ریزان کوفه، با دست اشاره کرد که همه خاموش باشید. و درست در لحظاتی که فقط صدای آهسته نفس ها شنیده می شد، زنی اسیر، که همه جوان هایش را از دست داده و به ظاهر خرد شده، ببین چه می گوید:

فرمود: «مردم کوفه! مردم خیانت کار! هرگز دیده هایتان از اشک تهی مباد! هرگز ناله هایتان از سینه بریده نگردد! شما آن زن را می مانید که آنچه داشت می ریسید و به یک باره همه رشته های خود را پاره کرد. نه پیمان شما را ارجی است و نه سوگند شما را اعتباری. جز

لاف و جز خودستایی و جز در عیان مانند کنیزکان تملّق گفتن و در نهان با دشمنان ساختن چه دارید؟!»

اهمیّت گفته هایش یک طرف، توان و جرأت حرف زدنش هم یک طرف؛ می بینید که مکتب حسینی اصلاً شکست ندارد.

سپس ادامه داد: «شما گیاه سبز و تر و تازه ای را می مانید که بر توده سرگین رسته باشد، و مانند گچی هستید که گوری را بدان اندوده باشند. چه بد توشه ای را برای آن جهان آماده کرده اید ! خشم خدا و عذاب دوزخ را! گریه می کنید؟! آری؛ به خدا، گریه کنید که سزاوار گریستنید. بیشتر بگریید و کمتر بخندید! با چنین ننگی که برای خود خریدید چرا نگریید؟! ننگی که با هیچ آبی شسته نخواهد شد. چه ننگی بدتر از کشتن پسر پیغمبر و سید جوانان اهل بهشت ؟! مردی که چراغ راه شما و یاور روز تیره شما بود. بمیرید! سر خجالت را فرو بیفکنید! به یک باره گذشته خود را بر باد دادید و برای آینده هیچ چیز به دست نیاوردید! از این پس باید با خواری و سرشکستگی زندگی کنید، چه شما خشم خدا را بر خود خریدید! کاری کردید که نزدیک است آسمان بر زمین افتد و زمین بشکافد و کوه ها در هم بریزد. می دانید چه خونی را ریختید؟! می دانید این زنان و دختران که بی پرده در کوچه و بازار آورده اند چه کسانی هستند؟! می دانید جگر پیغمبر خدا را پاره پاره کرده اید؟! چه کار زشت و احمقانه ای. کاری که زشتی آن سراسر جهان را پر کرده است. تعجب می کنید که از آسمان قطره های خون بر زمین می چکد؟ امّا بدانید که خواری عذاب آخرت، سخت تر خواهد بود. اگر خدا هم اکنون شما را به گناهی که کردید نمی گیرد، آسوده نباشید، خدا کیفر گناه را فوری نمی دهد، امّا خون مظلومان را هم بی کیفر نمی گذارد، خدا حساب همه چیز را دارد.

این سخنان با عباراتی چنان شیوا از دل سوخته ای برمی آید که دریایی از ایمان و عزّت در پشت قلبش موج می زند. انسانی که قلبش به مقام الهیّت وصل شود، کلامش دارای نظم می گردد. و بدین سان همه را دگرگون کرد. ریشِ مردان کوفه از گریه خیس شده بود، حال ببین بر زنان چه گذشت!

گویا کربلا حماسه های خود را بعد از عاشورا شروع کرده است

دقّت کنید و سرسری نگذرید، این وقایع را چون به راحتی برای ما گفته اند ما ساده گرفته ایم. شما ببینید حضرت زینب علیها السلام چه می گوید و چگونه بی باکانه حمله می کند، آن هم نه از سر عصبانیت، بلکه در یک تعادل و حکمت. متن عربی فرمایشات حضرت زینب علیها السلام را ملاحظه کنید که چقدر زیبا و مسجّع سخن می گوید ، انگار در قلّة آرامش نشسته است و گوهرهایی منظّم از کلمات را در یک اعتدال و حکمت و فرهیختگی به بشر عرضه می کند.

آری؛ گویا کربلا حماسه های خود را بعد از عاشورا شروع کرده است و گویا ماندن را اسیران کربلا معنی می کردند، چراکه انسان ها در شکست ها عموماً معنی خود را از دست می دهند، و یأس آن ها را فرا می گیرد و همة هستی و قامت آن ها را فرو می ریزد، و در کربلا بعد از کشته شدن، معنای ماندن، تازه سر برمی آورد، تا هیچ کس در هیچ شرایطی توجیهی برای بد ماندن نداشته باشد و بی دلیل ماندن خود را به دشمن تقدیم نکند. مبادا در نیستی خود زیر سایه دشمن دست و پا زند و به جای آن که به شعله ور شدن خود بیندیشد، به خاکستر بودن خود فکر کند. هیهات، هیهات، که رسم حکمت حسینی هرگز چنین نیست و حسینیان را چنین زندگی نشاید، چه زن و چه مرد، چه دیروز و چه امروز.

سلام ما بر خانواده ای که در تیررس مصائب، نه تنها فرو نریختند، بلکه شعله ورتر شدند و گوهر انسانی خود را با صیقلی افزون تر به بشریّت عرضه کردند، تا شیعه هیچ گاه در راه متوقّف نشود. آیا از خاندان هدایت چیزی جز این انتظار بود؟

السلام علیکم یا اهل بیت النّبوة و معدن الرسالة ...که چقدر بزرگید! خدای را سپاس که چنین خاندانی را به بشریّت عرضه کرد تا چشم بشریّت به عمیق ترین نحو، وسعت انسانیّت را به تماشا بنشیند و چه ابعاد ندیده و ناشناخته ای را در آن ها ببیند و بشناسد.

«والسلام علیکم و رحمةالله و برکاته»

جلسه هشتم: کشته شدگانی که فرمان می رانند

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا اباعبدالله وَعَلَی الْاَرْواحِ الَّتی حَلَّتْ بِفِنائِکَ عَلَیْکَ مِنّی سَلامُ اللّهِ اَبَدًا ما بَقیتُ وَ بَقِی اللَّیْلُ وَ النَّهارُ وَلاجَعَلَهُ اللّهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنّی لِزِیارَتِکُمْ سلام بر تو ای اباعبدالله! ای پدر همة بندگان خدا، و سلام بر همة آن روح های بزرگی که بر ساحت تو فرود آمدند! سلام الهی از طرف من تا قیام قیامت بر تو باد! و خدا نکند این زیارت و ملاقات با مقام منیع شما برای من آخرین تجدید عهد و زیارت باشد که ما تا آخر بر عهد با شما پایداریم و بدان نیازمندیم.

جمع عزیزی در کربلا دست به دست هم دادند تا صحنه ای بیافرینند که انسانیّت تا قیام قیامت از آن، شربت زندگی و حیات طیّب بنوشد و برای خود معنویت ذخیره کند و معنی خودش را در همه عرصه های زندگی، چه در جنگ و چه در صلح، از دست ندهد.

جبهه ای به پایداری همة زمان ها

گفتیم که حضرت اباعبدالله علیه السلام همة تلاششان این است تا جبهة حقّی را به تمام معنا به صحنه بیاورند که تا قیامت بقاء و نفوذ داشته باشد. چون حق، همیشه حق است و ماندنی. حق، یعنی حَقَّقَ؛ یعنی عدم نابودی. حق؛ یعنی نفوذ مطلقی که عرصة حادثه ها و تاریخ را می شکافد و جلو می رود. حق؛ یعنی بقاء. حق؛ یعنی کمال مطلق، چون عدمْ نقص است و وجودْ کمالِ مطلق است و حق یا وجود مطلق؛ کمال مطلق و عین بقاء و عین وجود است. بنابراین هر چیزی به اندازة حق بودنش باقی و نافذ است و حضرت اباعبدالله علیه السلام تمام آن دقّت ها و تلاش ها را کردند تا یک جبهة حقِّ محض به وجود بیاورند، چون در متن جبهه ای که حقّ محض هست، کمال، بقاء، نفوذ، هدایت و رحمت نهفته است. چنین جبهه ای را در هیچ جا غیر از کربلا نمی بینید. بقیة جبهه ها به اندازه ای که به کربلا نزدیک اند، حق اند.⁽¹⁾

در صحنه های تاریخی در کجا سراغ دارید جبهه ای را به گونه ای ترتیب دهند که هیچ انگیزة حقّی برای دشمن نباشد، و هیچ ناخالصی در آن جبهه نماند، حتّی جبهه هایی که در صدر اسلام بوده است؟⁽²⁾

آنها هم به اندازه ای که به کربلا نزدیک هستند، حقّ هستند. در این جا معنی و مفهوم آن روایاتی که می گوید: «اگر بین رفتن به کربلا و حج (غیر واجب) مخیّرید و فقط یکی ازآن دو را می توانید بروید، به کربلا بروید» روشن می شود.

کربلا؛ حیات همة تاریخ

باز کربلا به جریان افتاده است. دیگر نباید اسم زمین دور افتاده ای را کربلا بنامیم، بلکه حیات تمام تاریخ به کربلاست و حیات همه انسانیّت به کربلاست، ای کاش این جمله به عنوان یک اعتقاد در جان ها می نشست! نه به عنوان یک شعار و یک احساس.

کربلا می کُشد و زنده می کند. چهرة بشّاش ستمگر را در اوج پیروزی به خمودگی می کشاند، تا هیچ ستمگری در ستم خود سرمست نماند. کاروان اسیران را به کاخ عبیداللّه بن زیاد آوردند تا قدرت نمایی قاتل به نهایت خود برسد. پسرزیاد به خیال خود راه پیروزی را تا آخرین نقطه پیموده بود. حسین را کشته و زنان و دختران او را دست بسته پیش روی خود آورده و همه چیز از نظر او تمام شده است. به ظاهر حالا او غالب و محمّد صلی الله علیه و آله مغلوب است و جنگ بین بنی امیه و بنی هاشم به نفع بنی امیه تمام شد و برای همیشه رنگ اسلام از ذهن ها پاک می شود.

به واژه هایی که دشمنان امام به کار می برند دقت کنید. این ها بسیار تلاش دارند که صحنه کربلا را جنگ بین دو قبیله بنی هاشم و بنی امیّه معرفی کنند. عبیدالله بن زیاد در اذهان عمومی برادر معاویه محسوب می شود. چون معاویه جلسه ای ترتیب داد و شاهد آورد که ابوسفیان با مادر زیاد همبستر شده و نتیجة آن همین زیاد پدر عبیدالله شد. و لذا عرب، تحت تأثیر تبلیغات معاویه، زیاد را که پدر عبیدالله باشد از طایفه امیّه و پسر ابوسفیان می داند. هر چند شیعه این حیله را نپذیرفت و او را ابن مرجانه معرفی کرد. به هرحال ملاحظه کنید که در تبلیغات دشمن بحثِ دعوای بنی امیّه و بنی هاشم بیشتر به میان است تا اسلام و غیر اسلام و بنی هاشم را به عنوان یک قبیله مطرح کردند نه به عنوان اهل بیت نبوّت، تا بر اساس جوّی که ساخته اند بگویند اسلامی مطرح نیست، بلکه دعوای دو قبیله است و لذا بر این باور بودند که اگر بتوانیم بر بنی هاشم پیروز شویم، دیگر اسلام که شعار پیروزی بنی هاشم بر قبیلة بنی امیه بود نیز از بین خواهد رفت.

نه تحریک عصبیت، نه قبول زبونی

عبیداللّه خطاب به حضرت زینب علیها السلام گفت: «خدا را شکرکه شما را رسوا کرد و نشان داد که آنچه می گفتید دروغی بیش نبود - یعنی کلّ نبوّت شما یک حیله بود».⁽¹⁾برای ستمکاران، که جز زور پشتوانه ای ندارند، هیچ چیز خردکننده تر و دردناک تر از آن نیست که قدرتشان ناچیز انگاشته شود. در این هنگام پیام رسان کربلا به سخن آمد. تو گوئی تا کنون هیچ اتفاقی نیفتاده است نه مردان آنان که بهترین انسان ها بودند، کشته شده اند و نه او را به اسیری گرفته اند و نه این مردی که این زن می خواهد پاسخش را بدهد به یک اشاره می تواند او و همه کسانی را که با او هستند، نابود سازد. حضرت زینب علیها السلام گفت: سپاس سزاوار خدایی است که ما را به محمّد صلی الله علیه و آله گرامی داشت - یعنی نگاه به نبوّت، اصل است - و ادامه داد، جز فاسق دروغ نمی گوید، جز بدکاره رسوا نمی شود و آن، ما نیستیم، دیگرانند.⁽²⁾

همة اصرار ما در این سلسله مباحث، این است که شناخت حکمت حسینی بسیار مشکل است. امام حسین علیه السلام نه انگیزة تحریک عصبیت را به دشمن می دهد، و نه زبونی را برای خود می گذارد. این کار بسیار دقیق و سختی است. ما بعضی وقت ها چند فحش و ناسزا به دشمن می گوییم تا از این طریق، عزّت خود را حفظ کنیم. در حالی که چنین چیزی در روش کربلا و امام سجاد علیه السلام و حضرت زینب علیها السلام و امّ کلثوم و بقیة اصحاب کربلا نیست. من نمی دانم چی هست ولی خودتان دقّت کنید تا ببینید. همین جا دقّت کنید حضرت زینب علیها السلام در این جواب ها؛ نه زبون اند و نه چاپلوس، و نه التماس می کنند که دیگر ما را نکشید. هم عزّتشان را حفظ می کنند، هم مثل گروه های آنارشیست، بی باکی بی جا از خود نشان نمی دهند و نه قلدری می کنند که روح تعادل و حکمت را از نهضت حسینی بگیرند. و این است که هرکس به روش اباعبدالله علیه السلام حرکت کرد حتماً پیروز است چون اصولاً روش حضرت، روش خاصی است. روشی که جنگ بین حق است و باطل نه جنگ بین ما و دشمن؛ ما هیچ کاره ایم. امام حسین علیه السلام با دشمن به نحوی برخورد نمی کنند که جنگ بین ما و دشمن باشد، در چنین روشی اصلاً شکست معنی نمی دهد.

حضرت زینب علیها السلام اصلاً احساس شکست نمی کنند. نه این که به اصطلاح صورتشان را با سیلی سرخ نگه داشته باشند، بلکه در حکمت حسینی و روش حسینی شکست معنی نمی دهد و همواره پیروزی است حتّی در کسوت اسارت و در بین دشمنانشان. ما تا قلب حسینی پیدا نکنیم، نمی توانیم این گونه زندگی کنیم که شکست در زندگیمان معنی ندهد. امام خمینی(رحمة الله علیه) که خدا با فاطمه زهرا علیها السلام محشورشان کند ، به امام حسین علیه السلام اقتداء کرده بودند و لذا می بینیم که هرگز احساس شکست در ایشان وجود نداشت.

پسر زیاد که نه حکمت حسینی را می شناسد و نه اسلام را می فهمد تا تربیت شدگان اسلام را بشناسد، دید گردنی را که می خواست خم کند، راست تر ایستاد. برای بار دوم خواست زینب را با شکستی که قابل لمس باشد روبه رو سازد، تا همه قافله اُسرا را شکسته باشد، گفت:«دیدی که خدا با برادرت چه کرد؟» حضرت زینب علیها السلام فرمود: «ما رَأَیْتُ اِلاَّ جَمیلاً» از خدا جز خوبی ندیدم. برادرم و یاران او به راهی رفتند که خدا می خواست. آنان شهادتِ با افتخار را برگزیدند و بدین نعمت رسیدند. اما تو ای پسر زیاد! خود را برای پاسخ به آنچه کردی آماده کن! (یعنی جنگ بین ما و شما نیست، جنگ بین تو و خداست).

ببینید حضرت زینب علیها السلام چگونه جبهه را تغییر می دهند؛ اگر آنها حق نبودند، نمی توانستند این گونه به صحنه بیایند، و حالا که حقّ اند، پس خودشان کاره ای نیستند.

به نوع نگاه حضرت دقّت کنید. نگاهی است که ابداً شکست نمی بیند چراکه در روش حسینی فرد در صحنه نیست تا شکست مطرح باشد، خدا مطرح است و دشمنان خدا؛ و در جبهه ای که خدایی است، شکست وجود ندارد و لذا شما هیچ احساس ضعف و شکستی در اسیران کربلا نمی بینید. حالا اگر شما در جبهه ای وارد شدید که احساس شکست در آن وجود دارد، بدانید که چنین جبهه ای حسینی نیست و در حقیقت جبهه اسلام نیست. عمده آن است که ما بدانیم در چه صورتی همیشه شکست می خوریم. دشمن با روش های خود، شکست را اوّل در جان ما به ما می چشاند، آن وقت ظهور بیرونی اش این است که می گوییم اشتباه کردیم و از دشمن تقاضای عفو و گذشت می کنیم.

دشمن در جبهه کربلا می خواهد حسینیان در درون خودشان احساس شکست کنند ولی می بینید این جبهه آن چنان به حق آراسته شده است که باطلی و در نتیجه شکستی در او راه

ندارد. حضرت زینب علیها السلام فرمودند: ای پسر زیاد! خودت را برای پاسخ به آنچه کردی آماده کن. یعنی خودت باید مسئله ات را با خدا حل کنی واما این که من هنوز می توانم بگویم که مسئله ات را با خدا حل کن، نشانه این است که من هنوز زنده ام و تو مرده ای.

عبید الله؛ به دنبال راه نجات

پسر زیاد، از طریق این گفته اش، آنچه می خواست به دست نیاورد و خود را شکسته تر و کوفته تر یافت. همه باید بدانید که آخرین سلاح نادان، دشنام است. و لذا او گفت:«با کشته شدن برادر سرکش نافرمان تو، خدا دل مرا شفا داد.» پسر زیاد خواست که از این طریق قلب زینب را بشکافد و توان مقاومت و سخن گفتن را از او بگیرد، تا شاید از این صحنه پیروز بیرون بیاید.

اگر شما روانکاوی کنید، می بینید گاهی دشمنِ نهضت حسینی می خواهد خودش را نجات دهد و مسئله خودش را حل کند. یعنی با خود مسئله دار شده است.

ولی فرهنگ کربلا، فرهنگ عجیبی است. گاهی خباثت و حماقت دشمن را برملا می کند و اسلام و اسلامیّون را به کرسی عزّت می نشاند و گاهی شقاوت دشمن را می نمایاند و او را در خودش فرو می نشاند و خودش را در خودش می شکند.

و زینب علیها السلام فرمود: مِهتر ما را کشتی، نهال ما را شکستی، دل های ما را خستی، اگر درمان تو این است، آری چنین کردی.

یعنی راست می گویی، تو شقی شده ای، مِهتر ما را کشتی تا دلت خنک شود؛ پس تو شقی هستی. این نوع برخورد را شما فقط در فرهنگ حسینی می توانید پیدا کنید نه جای دیگر. فرهنگ های دیگر می گویند باید طرف را لجن مال کرد، راست و دروغ را سرهم کرد تا کوچک و سبک نشویم، تا یک طوری زنده بمانیم. در حالی که فرهنگ حسینی زشتی و خباثت دشمن را به او نشان می دهد. ما باید این ملاک را از فرهنگ کربلا بگیریم و الگوی خود قرار دهیم.

ابن زیاد که زیر بار شقاوت خود، به دست وپا افتاده است راهی را می طلبد که با کمترین حقارت، از این صحنه بگریزد هیچ چیزی برای گفتن ندارد. می گوید:«زینب سخن به سجع⁽¹⁾می گوید، به جان خودم پدرش هم سخن به سجع می گفت»⁽²⁾و زینب علیها السلام این مقدار هم نمی خواهد به او امتیاز بدهد چراکه هیچ حقّانیّتی برای عبیدالله نمانده. می فرماید: «پسر زیاد! مرا با سجع چه کار؟ و حالا چه وقت سجع گفتن من است؟»

دقّت کنید ببینید چرا ابن زیاد مجبور است در جواب حضرت زینب علیها السلام بگوید سخن مسجّع می گویی؟ مگر حضرت زینب با او چه کرده است که به جای این که به حضرت بگوید دیگر صحبت نکن، چیزی برای گفتن ندارد، لذا از این طریق می خواهد از صحنه حقارت بگریزد.

کسی که قلبش برخوردار از انکشافات غیبی شد چون مقام غیب، مقام وحدت و نظم است، بدون این که اراده کند، سخنش منظّم می شود و حضرت زینب هم این مقام را دارد، ولی حضرت زینب علیها السلام بنای سجع گفتن ندارند. پسر زیاد با کشتن امام و یارانش و اسیر کردن زن و فرزندان امام و آوردن آنها به مجلس خود و گفتن جملاتی همچون خدا با شما چه کرد و شما دروغگویید، می خواهد نهایت رذالت خود را نشان بدهد. ولی بعد از سخنان حضرت زینب علیها السلام ببینید چگونه می خواهد از صحنه بگریزد.

در کجا رسم اسارت این بوده که اسیران، این چنین بی پروا دشمن را تحقیر کنند؟ راستی کدام یک اسیرند، و اسیرداران کدامند؟ چه کسی در این صحنه اسیر است؟ و چه کسی آزاد؟ تازیانه های آتشین حقارت بر پشت کدامشان فرود می آید؟ و عزّت و وقار بر کدامینشان فرو می ریزد؟

قاتلانی اسیر

رسم کربلا، رسمی است که قاتلان در اسارتند و شهیدان و شهیددادگان سرور و عزیزند و نه شکست خورده و ضعیف. و خدا رسم کربلا را این چنین بنا نهاده و تا آخر هم، این رسم، شهادت دارد ولی ذلّت ندارد، کشته شدن دارد ولی شکست ندارد.