مشخصات کتاب

سرشناسه : خدامیان آرانی، مهدی، ۱۳۵۳ -

Khuddamiyan Arani, Mehdi

عنوان و نام پدیدآور : پنجره اول [کتاب] : در جستجوی معنویت/ مهدی خدامیان آرانی.

مشخصات نشر : قم : بهار دل ها، ۱۳۹۶.

مشخصات ظاهری : ۱۳۶ ص.؛ ۱۴/۵×۲۱/۵ س م.

شابک : ۵۰۰۰۰ ریال: 978-600-8449-87-4

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

عنوان دیگر : در جستجوی معنویت.

موضوع : معنویت -- مطالب گونه گون

موضوع : Spirituality -- Miscellanea.

موضوع : معنویت -- اسلام

موضوع : Spirituality -- Islam

موضوع : دنیا دوستی

موضوع : *Wordly-mindedness

رده بندی کنگره : BP۲۵۰/۵۵/خ۴پ۹ ۱۳۹۶

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۶۳

شماره کتابشناسی ملی : ۴۷۸۶۴۱۲

اشاره

پنجره اول : در جستجوی معنویت

مهدی خدامیان آرانی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ

شما در حال خواندن کتاب «پنجره اوّل» هستید و حتماً دوست دارید بدانید هدف من در کتاب هایی که با نام «پنجره» منتشر می کنم، چیست. وقتی جوان بودم، دوست داشتم با اندیشه هایی آشنا بشوم که مرا به سوی معنویّت سوق دهد. اکنون چهل سال دارم و تجربه ها کسب کرده ام. من خلاصه آنچه را که سال ها در کتاب های مختلف خواندم در این کتب به رشته تحریر درآورده ام.

من سخنانی را در این جا بیان می کنم که آرزو داشتم در جوانی بدانم!

در این کتاب از افکار استاد علی صفایی حائری بسیار بهره برده ام; به همین دلیل این کتاب را به مقام والای ایشان تقدیم می کنم.

از خدا می خواهم به من توفیق دهد تا با نوشتن جلدهای دیگر، بتوانم این مسیر را ادامه دهم. امیدوارم این کتاب، چند قدم شما را به آسمان نزدیک تر کند.

مهدی خُدّامیان

دی ماه 1393 شمسی

1

براستی چه چیز مرا آرام می کند؟ آیا دنیا با این همه زیبایی و بزرگی، می تواند من را به آرامش برساند؟

من افراد زیادی را دیده ام که در ثروت و خوشی غرق بوده و در آخر، به پوچی رسیده اند. آری! کسانی که آسمان را فراموش کنند، به پوچی می رسند.

بارها شنیده ام که ثروتمندان دست به خودکشی زده اند. چه بسیار افرادی که ثروت زیادی دارند، ولی قلب شان بی قرار است; آنان از خود می پرسند: «این زندگی با این همه خوشی، چه معنایی دارد و خاصیّت آن چیست؟»

آنان اسیر زندگی یکنواخت شده اند و نمی دانند چه می خواهند; عمری به دنبال دنیا بوده اند، اکنون که به آن رسیده و آن را در آغوش کشیده اند، آن را پوچ می یابند. آنان می دانند که عاقبت باید به

مرگ و جدایی تن بدهند.

از طرف دیگر، فقیران نیز به دردِ نداری دچارند، من نمی توانم بگویم کدام

درد سخت تر است، دردِ فقر یا درد پوچی!

کسی که حس پوچی او را فرامی گیرد، چه کند؟ دنیا دیگر برای او جذّابیّتی ندارد، همه چیز برای او تکراری است، همه لذّت ها را تجربه کرده و از آن ها خسته شده است. این طبیعت انسان است که از تکرار، خسته می شود. دنیا برای او چیزی جز تکرار نیست و این حس بدی است!

چنین انسانی با همه وجود از خود می پرسد: «این دنیا برای چیست و نتیجه این لذّت ها چیست؟»

چقدر قصّه انسان عجیب است! ابتدا شیفته دنیا می شود، همه جوانی و همّت خود را در راه به دست آوردن دنیا صرف می کند، وقتی به دنیا می رسد، چند روزی خوش است و بعد از مدّتی، دیگر ثروت دنیا برایش جذّابیّت ندارد، حس پوچی از درون او را می خورد، دردی که درمانش را نمی داند. دیگران که زندگی او را می بینند، به حال او غبطه می خورند; امّا نمی دانند که او اسیر درد بزرگی شده است; دردی که زاییده ثروت دنیا است.

کاش یک نفر به من می گفت کدام درد برای انسان بدتر و سخت تر است; درد فقیری که در حسرت ثروت دنیا است یا دردِ ثروتمندی که در حسرت معنای زندگی است!

می خواهم بایستم، فکر کنم، براستی من به کجا می روم؟ آنچه تا به حال آموخته ام، دردی از من درمان نکرد. این جامعه به من آموخت که در طلب دنیا

و ثروت و شهرت آن باشم. من ناخودآگاه سوار قطاری شده ام که مرا به سوی دنیا می برد، باید از این قطار پیاده شد، من در اوّلین ایستگاه پیاده می شوم. می خواهم در کویر بمانم، خدا می داند که من چقدر عاشق کویر هستم!

هر وقت دلم می گیرد و هر وقت از این زندگی خسته می شوم به دامن کویر پناه می برم. بوی خاک چه آرامشی به من می دهد! بچّه های کویر، این حس را به خوبی درک می کنند...

شکر خدا از قطار دنیا پیاده شدم، به کویر آمدم، این جا دیگر بیابان است و آسمان! هیچ چیز نمی تواند چشم مرا بفریبد، پیش رو بیابان است و بالای سر آسمان! چقدر راحت می توانم به آسمان بیندیشم.

با خود فکر می کنم: دین را برای چه می خواستم؟ قرآن را برای چه می خواندم؟

برای ثواب!

آری! من دین را برای ثواب می خواستم، برای ثواب بیشتر. اکنون باید فهم خود را از دین تغییر بدهم، اگر یک بار قرآن را برای فهمیدن خوانده بودم، الان به این بن بست نمی رسیدم!

بارها قرآن را خوانده ام و باز هم به ایستگاه پوچی رسیده ام، این چه درد عجیبی است!

یار در خانه و من گرد جهان می گردم!

افسوس که یک بار به آموزه های قرآن فکر نکردم!

افسوس که دین را با نگاه بازاری نگریستم و برای ثواب بیشتر دینداری کردم!

دین، آمده بود تا نگذارد من به پوچی برسم و من این را دیر فهمیدم! قرآن آمده بود دل مرا آسمانی کند و من چه فکرهایی داشتم...

2

انسان باید در زندگی هدف داشته باشد، به دنبال امید و آرزویی باشد، زندگی بی هدف، لذّت بخش نیست. اگر دنیا و لذّت های آن هدف من باشد، وقتی به آن برسم، آن وقت است که به بن بست و پوچی می رسم.

اساس دنیا بر «حرکت» است، شب می رود، روز می آید، بهار می رود، پاییز می رسد، کسی که دل به بهار ببندد، با رسیدن پاییز، ناامید می شود. این دنیا ناآرام است. هیچ چیز در این دنیا، ثابت نمی ماند، چرا من اسیر بهار شوم!! هرکس اسیر زیبایی بهار شد، با دیدن پاییز، حسرت می خورد، اشک می ریزد. کسی که عاشق خط و خال یار می شود، وقتی یارش در آغوش قبر می خوابد، اشک می ریزد.

خوشا به حال کسی که راز «حرکت» را فهمیده است! بنای این دنیا بر کوچ است، هیچ چیز ثابت نمی ماند.

اگر کسی زندگی را «گُل» بداند، در پاییز و زمستان، در حسرت گل است، زندگی با حسرت، زندگی سختی است. کسی که زندگی را کوچ می داند، همیشه برای رفتن آماده است، او از بهار و پاییز برای هدف خویش بهره می برد، اسیر زیبایی بهار نمی شود، پاییز را هم مرحله ای می داند، نه سبزی بهار دلش را می برد و نه از زردی پاییز می نالد. چنین کسی از رنج در امان است، چون دل به چیزی نبسته است که هنگام از دست دادن آن، رنج ببرد. او قلبی آرام دارد; چون می داند زندگی، چیزی جز کوچ نیست. او فهمیده است که زندگی، زیبایی گل های بهاری نیست!

اکنون فهمیدم که نمی توان به گل دل بست. در این دنیا نمی توان به چیزی دل بست; زیرا همه چیز تغییر می کند، نمی توان روی موج، خانه ساخت، نمی توان بر ثروت و قدرت و شهرت خود دل خوش بود، هرگز نباید به پدر، مادر، همسر، فرزند، فامیل و دوستان دل بست، هیچ یک از این ها تکیه گاهی محکم و پناهگاهی امن نیستند.

من باید به دنبال تکیه گاهی باشم که هرگز تغییر نمی کند، این گونه است که من سراسر امید می شوم و هرگز حسرت را تجربه نمی کنم، من باید به دنبال معشوقی باشم که تغییر ندارد.

اگر من عاشق چنین معشوقی شوم، هرگز نمی ایستم، همواره به سوی او

حرکت می کنم، هدف من او می شود و هیچ محدودیّتی احساس نمی کنم، زندگی من سراسر معنا می شود، من هدف زندگی را به خوبی درک می کنم، معنای زندگی را می دانم، این گونه زیستن چقدر زیباست: «حرکت به سوی معشوقی که هرگز تغییر نمی کند!»

دین آمده است تا چگونه زیستن را به من بیاموزد، مرا از عشق بهار و گل ها برهاند و دل مرا از اسارت لیلی ها آزاد کند و به عشق لیلی آفرین مبتلا سازد...

3

نوجوان بودم، از طرف مدرسه ما را به اردو برده بودند، شهر رامسر در شمال. یادم می آید یکی از بچّه ها می گفت: «چرا ناهار بهتری به ما نمی دهند؟ چرا نوشابه خارجی برای مان نمی آورند؟» او فراموش کرده بود ما مسافری هستیم که فقط سه روز آنجا می مانیم.

یکی از بچّه ها هر وقت مرا می دید، می گفت: «کاش بیشتر اینجا می ماندیم! آخر چگونه این جای زیبا را رها کنیم و برویم؟!»

خاطره آن دو نفر هنوز در ذهن من است، یکی از جدایی می ترسید و دیگری از حس محرومیّت. اکنون که به دنیا و زندگی در آن فکر می کنم، می فهمم که انسان ها در درد و رنج هستند، فرقی نمی کند آنان فقیر باشند یا ثروتمند، آنان یا دردِ فقر دارند یا غصّه جدایی!

فقیر در حسرت داشتن است و ثروتمند در غصّه جدایی; او به ثروت خویش

دل بسته است و فکر می کند اگر آن را از دست بدهد، چه خواهد شد و دیگری می ترسد که از این داشته ها جدا شود. او هراس به دل دارد، او مرگ را جلوی چشم خود می بیند، مرگ را پایان همه داشته های خود می یابد و رنج می برد.

این چه حکایتی است؟!

چرا انسان این گونه آفریده شده است؟

هرکسی را زمینی یافتم، دیدم که او یکی از این دو درد را دارد: «تلخی محرومیّت» یا «ترس جدایی».

آری! هرکس حقیقت دنیا را نشناخت، شیفته دنیا شد و به دردی مبتلا گشت. او حرکت خود را آغاز کرد، سفر کسب ثروت بیشتر را آغاز نمود، اگر او در این سفر موفق باشد، در آخر به ترس جدایی خواهد رسید، کسی هم که موفّق نباشد و به ثروت نرسد، حس محرومیّت را خواهد چشید.

براستی چگونه می توان از این دو درد، رهایی یافت؟

کسی که دل به دنیا نبندد و عشق دنیا را در دل نداشته باشد آسوده زندگی خواهد کرد، شاید او فقیر باشد، امّا حسِ محرومیّت ندارد، کسی احساس محرومیت می کند که به عشق خود نرسیده است، اگر من فقیر باشم ولی خود را مسافری بدانم که برای رفتن آمده است، به سفر خویش فکر می کنم، من آمده ام توشه برگیرم، نیامده ام دنیا را به دست آورم، وقتی زندگی را این گونه می بینم، حس محرومیّت ندارم، بلکه حس مسافر را دارم و کسی که

خود را مسافر بداند به حداقّل ها قناعت می کند.

درد دوم: ترس جدایی

کسی که عاشق دنیا نیست، آرامش را تجربه می کند، شاید او ثروتمند باشد; امّا می داند دیر یا زود باید همه ثروتش را بگذارد و برود. او این ثروت را امانت می داند، او چند روزی در این دنیا مهمان است، او به ادامه سفرش می اندیشد و از جدایی نمی ترسد; زیرا می داند از قفس تنگ دنیا خلاص می شود و به دنیایِ بهتری می رود.

قدری فکر می کنم، می بینم پریشانی امروز من، از دعای دیروز من است! من خودم از تو دنیا را خواستم، چه شب ها از خواب بیدار شدم و از تو دنیا را طلبیدم! کاش کسی آن روز به من یاد می داد از تو چه بخواهم! کاش کسی برایم گفته بود که امام سجاد(علیه السلام) تو را این گونه می خوانده است: «خدایا! عشق به دنیا را از دل من بیرون ببر!»

آری! هرکس دلش از عشق دنیا خالی شود، به سعادت و آرامش می رسد.

4

می خواهم از تنهایی انسان سخن بگویم، انسانی که به دنیا رسیده است، باز احساس تنهایی می کند. او برای تنهایی خود، درمانی می طلبد، به سوی خوشی ها و لذّت های زودگذر می رود. بعضی ها هم از خوشی ها زده می شوند و نافرمانی و عصیان می کنند.

انسان می خواهد این دردِ تنهایی را از یاد ببرد، او یا خوشی می کند یا عصیان!

افسوس که او نمی داند این تنهایی در وجودِ اوست و هرگز با خوشی و عصیان از او جدا نمی شود!

چرا بعضی ها این قدر زود عاشق می شوند و عقل و هوش خود را از کف می دهند؟ آنان تصوّر می کنند عشق لیلی می تواند آنان را از دردِ تنهایی برهاند، عاشق لیلی می شوند و فکر می کنند وصال می تواند شفای دردشان

باشد. روزگار وصال که فرامی رسد، آن حکایت عجیب آغاز می شود; یعنی دوباره درد

تنهایی به سراغش می آید.

وصال لیلی فقط می تواند گوشه ای از درد او را آرام کند. درد انسان از همه لیلی های دنیا بیشتر است، همه لیلی ها هم نمی توانند این دل ناآرام را آرام کنند; چه اعجوبه ای است دل آدمی!

این دل از همه دنیا بزرگ تر است و برای همین است که هیچ چیز در این دنیایِ خاکی نمی تواند او را به آرامش واقعی برساند.

راز تنهایی انسان این است: «دل آدمی بزرگ تر از دنیا است.»

عشق لیلی فقط باعث می شود دل انسان درد را از یاد ببرد; چراکه با رفتن لیلی، باز هم درد تنهایی احساس می شود.

خوشا به حال کسی که عاشق لیلی آفرین می شود; همان که بزرگ تر از دل انسان است!

ساعت ها فکر کردم، می خواستم بدانم ریشه رنج انسان در چیست. عدّه ای در اوج فقر بودند; ولی رنج نمی کشیدند و روح آنان آرام بود; عدّه ای در اوج ثروتمندی بودند. ولی قلبی ناآرام داشتند. براستی چرا یکی رنج می برد و دیگری آرام است؟!

وقتی خوب دقّت کردم فهمیدم رنج انسان از محرومیّت او نیست، بلکه از

عدم معرفت او است. کسی که ارزش خود را بشناسد و بداند وجودش از همه دنیا برتر است، از نداشتن دنیا، رنج نمی برد; زیرا می داند چیزی برتر از دنیا را دارد.

5

دنیا چیست؟ دنیا یعنی محدودیّت!

دل آدمی چه می خواهد؟

دل در جستجوی حرکت است، او نمی تواند در یک جا بماند، او کمالِ بیشتر را می خواهد و آن را طلب می کند.

عشقِ لیلی هم محدود است، زیبایی لیلی هم محدود است، انسان دو راه بیشتر ندارد: یا خود را فریب بدهد و در حسرت وصال لیلی بماند یا عاشق کسی شود که زیبایی او نامحدود است.

بارها شنیده ام که وصال، قاتلِ عشق است. وقتی من به وصال لیلی خود برسم، دیگر نمی توانم عاشق باشم; زیرا از خمار عشق بیرون می آیم و می فهمم که زیبایی لیلی، محدود است و دل من آزاد می شود و در جستجوی عشق دیگری می رود.

چقدر قصّه مجنون زیباست، او در عشق لیلی ناله و فغان می کرد، لیلی به دنبالش فرستاد و او را نزد خود فراخواند; امّا مجنون به وصال لیلی نرفت. لیلی تعجّب کرد و به او پیام داد چرا نیامدی؟ مجنون گفت: «اگر می آمدم، این عشق نابود می شد، من نیامدم تا این عشق بماند.»

آری! مجنون می خواست در خمار عشق بماند، او می دانست وصال، این خماری را از او می گیرد.

لیلیِ هرکس، یک چیز است; یکی به دنبال ثروت، دیگری به دنبال شهرت و آن یکی به دنبال قدرت است. آنان برای رسیدن به معشوق خود سر از پا نمی شناسند; امّا وقتی به آن می رسند، آن را محدود می یابند و از آن دل برمی کنند و دیگر با آن آرام نمی شوند، اینجاست که خسته و ناامید می شوند یا در جستجوی معشوق دیگری می روند. آن ها باز خیال می کنند به آرامش خواهند رسید; امّا زهی خیال باطل!

دنیا محدود و روح انسان نامحدود است. روح انسان از ملکوت است و چیزی که از جنس ملکوت باشد، هرگز با دنیا سیر نمی شود!

6

خدا روح انسان را ابتدا در عالم مَلَکوت آفرید، سپس آن را به این دنیایِ خاکی آورد. عالم ملکوت بسیار بالاتر و برتر از این دنیای خاکی است، این دنیای خاکی پست ترین جایگاه است، «اسفل السافلین» است.

براستی چرا خدا روح انسان را در این جسم مادی قرار داد؟ چرا انسان را به این دنیای خاکی آورد؟

خدا روح انسان را در ملکوت آفرید، روح در آنجا قدرتی عجیب و استعدادی شگرف داشت، خدا می دانست اگر روح انسان در ملکوت بماند، دچار غرور می گردد و این غرور سبب می شود تا او از کمال و سعادت فاصله بگیرند.

در عالم مَلَکوت، هیچ محدودیّتی وجود نداشت، هرچه روح انسان می خواست برای او آماده بود. آن دنیا، دنیایِ برتر بود و زمینه سختی ها و

بلاها در آنجا وجود نداشت.

خدا انسان را به این دنیایِ مادی آورد تا با محدودیّت ها و مشکلات روبه رو شود و به درجه پختگی برسد.

انسان در این دنیا به گرسنگی، تشنگی، فقر و بیماری مبتلا می شود و این سختی ها، درمان غرور روح انسان است.

انسانی که در دنیای ملکوت، پادشاهی می کرد، در این دنیا برای سیر کردن شکم خویش، باید کار کند و زحمت بکشد و همه این ها باعث می شود غرور او درمان گردد. این گونه بود که روح انسان اسیر این دنیای خاکی شد !

این برنامه ای است که خدا برای سعادت روح انسان قرار داده و این راز بزرگ زندگی دنیا است.

انسان برای راحتی و آسایش به این دنیا نیامده، بلکه آمده است تا دردِ او درمان شود و بار دیگر به ملکوت بازگردد. ⁽¹⁾

اکنون دانستم که روح من از جنس ملکوت است و درد جدایی از عالم ملکوت در وجود من است، من از اصل خویش دور افتاده ام. دل من از همه این دنیای خاکی بالاتر و بزرگ تر است، من اینجایی نیستم، وقتی آسمانی بشوم، آرام

می شوم.

کسانی که فکر می کنند با لیلی های این دنیا می توانند به آرامش برسند در

اشتباه هستند. آنان عاقبت به بن بست می رسند.

دنیا برای دل انسان همچون قفسی است که باید از آن رها شود و به ملکوت بپیوندد; پس دنیا جای محدودی است و هرگاه انسان یک چیز محدود را هدف خود قرار دهد، به رنج و زحمت می افتد.

7

من به این دنیا آمده ام تا به کمال برسم. خدایی که مرا آفریده، مرا برای کمال بیشتر به این دنیا آورده است، او برای من برنامه دارد، من باید از آن راضی و خشنود باشم، از ناامیدی و نفرت سخن نگویم، باید در سختی ها هم به رضای او، راضی باشم و با او انس بگیرم و او را دوست داشته باشم.

من باید نگاه خود را به زندگی تغییر دهم، باید بدانم برای چه به اینجا آمده ام.

اگر به جواب این سؤال دست یابم، زندگی را زیبا می بینم و در اوج سختی ها و بلا هم شکر خدا می گویم و از آن لذّت می برم.

من باید راز کربلا را بیابم! برای حسین(علیه السلام) گریستم، امّا افسوس ندانستم راه حسین(علیه السلام)چه بود و او مرا به کدامین زندگی فراخواند...

عصر عاشورا بود و حسین(علیه السلام) در میدان ایستاد، جگر او از تشنگی می سوخت،

همه یاران و عزیزانش شهید شده بودند و اکنون او آماده شهادت بود، او به قلب لشکر هجوم برد... ساعتی بعد، هجوم تیر و سنگ و نیزه باریدن گرفت و تیرها بر بدنش نشست.

سنگی بر پیشانی او اصابت کرد و خون از پیشانی او جاری شد و سپس تیری بر قلب او نشست.

صدای او در دشت کربلا پیچید: «من به رضای خدا راضی هستم.» ⁽¹⁾

حسین(علیه السلام) در آن کارزار چه می دید که میان آن همه سختی، این گونه با خدا سخن می گفت؟

من شیعه حسین(علیه السلام) هستم و این راز سخن او را نفهمیدم... حسین(علیه السلام)در اوج قلّه بلا ایستاد و این گونه فریاد عشق برآورد.

می خواهم از زینب(علیها السلام) سخن بگویم، من زینب را چگونه شناخته ام؟ وقتی حوادث روز دوازدهم محرّم سال 61 را می خوانم، می بینم که او را اسیر کردند و به شهر کوفه بردند. ابن زیاد فرماندار کوفه بود و از پیروزی خود سرمست شده بود. او به زینب(علیها السلام) می گوید: «ای زینب! دیدی که چگونه برادرت کشته شد؟ دیدی که چگونه پسرت و همه عزیزانت کشته شدند؟» ابن زیاد منتظر بود تا صدای گریه و شیون زینب بلند شود; امّا زینب(علیها السلام)فریاد برآورد: «من در کربلا

جز زیبایی ندیدم.» ⁽¹⁾

تاریخ برای همیشه، مات و مبهوت این جمله زینب است. زینب معمّای بزرگ تاریخ است، او در اوج قلّه بلا ایستاد و جز زیبایی ندید!

و چقدر او میان دوستانش غریب مانده است، دوستانش او را با گریه و ناله می شناسند; امّا زینب(علیها السلام) در آن روز، خود را مظهر زیبابینی، معرّفی کرد.

من باید از حسین و زینب(علیهما السلام) درس بگیرم، باید پیرو آنان باشم و فکر کنم که آنان چگونه به زندگی نگاه می کردند که این گونه سخن می گفتند. هرکس این راز را کشف کند، پیام بزرگ عاشورا را درک کرده است.

8

انسان به این دنیا می آید تا به سوی کمال برود، دل او از همه هستی بزرگ تر است; امّا او شیفته دنیا می شود. انسان آمده است تا حرکت کند، انسان مسافر است، دنیا منزل و مقصد او نیست، او باید چند روزی در اینجا بماند، توشه ای برگیرد و برود.

با انسانی که عاشق دنیا شده است، چه باید کرد؟ چگونه باید او را از خماری دنیاطلبی نجات داد؟

جواب این سؤال یک کلمه بیشتر نیست: «بلا».

انسان آمده است که برود، نیامده است که در این دنیا بماند، بلا که از راه می رسد، دل انسان از دنیا جدا می شود، شتاب رفتن می گیرد.

اهل دنیا در راحتی ها هم رنجورند، آسایش ندارند، ثروت فراوانی برای خود

جمع کرده اند; امّا ترس جدایی در وجودشان رخنه کرده است. آنان می دانند که باید روزی همه این ثروت ها را بگذارند و بروند; امّا کسی که معرفت کسب کرده، در اوج سختی ها، آرام است. او راحتی و آرامش را در سختی ها تجربه می کند.

دوستان خدا در دنیا هیچ هراس و ترسی به دل راه نمی دهند. آنان دل به لطف خدا بسته و با او دوست شده اند; از دنیا دل کنده و به او دل بسته اند. آنان نه از آینده ترسی دارند و نه از گذشته اندوهی. آنان به مقام رضا رسیده اند; از خدا خشنودند و خدا هم از آنان خشنود است. ⁽¹⁾

9

من خدا را باور دارم و با این باور زندگی می کنم، دست به دعا برمی دارم و او را می خوانم، در نماز بارها می گویم: «فقط تو را می خوانم و فقط از تو یاری می طلبم.» آرزوهای خود را به درگاه او می برم، حاجت خویش را از او می خواهم، در دعاهایم از او می خواهم به من ثروت دنیا عطا کند و مرا به آرزوهایم برساند.

تا زمانی که در راحتی هستم، خدا را دوست دارم; امّا وقتی سختی یا بلایی فرابرسد، با خدا قهر می کنم، طاقت چند روز گرسنگی را ندارم، فکر می کنم چون نماز می خوانم و دیندار هستم، باید همه چیز برای من مهیّا باشد، باید در راحتی زندگی کنم.

فهم من از دین چیست؟

راهی میانبر برای رسیدن به آرزوهای دنیایی!

خیال می کنم اگر خدا را باور دارم، باید خدا به سخنم گوش دهد و مرا به آروزهایم برساند.

اگر بلایی بر من بیاید یا محبوب من از من جدا شود یا من به داغ او مبتلا شوم، فریاد برمی آورم: «ای خدا! چرا من؟! چرا این بلا را بر سر من آوردی؟»

من از خدا دنیا می خواهم و آرزویم را از او طلب کنم، اگر او دعای مرا مستجاب نکرد، چنین فریاد می زنم: «ای خدا! مگر صدایم را نمی شنوی؟ چرا جوابم را نمی دهی؟»

من خدا را برای دنیایِ خود می خواهم، من خدایی را دوست دارم که به سخن من گوش دهد! گویی من خدایم و او باید از من اطاعت کند!

براستی من چه زمانی می خواهم از این باور غلط توبه کنم؟ کی می خواهم خداشناس واقعی شوم؟

چه کسی قرار است در این دنیا به کمال برسد و ضعف هایش از بین برود؟

آیا من برای ماندن و خوش بودن به اینجا آمده ام یا آمده ام ضعف های خود را به قدرت تبدیل کنم؟

من آمده ام تا در فاصله تولّد تا مرگ رشد کنم، ترس ها و ضعف ها را نابود کنم و سپس به سوی دنیای دیگری بروم. من مسافری هستم که به سوی آخرت می روم، اینجا منزلگاهی بیش نیست.

من به دنیا نیامده ام تا عیش و نوش کنم، بلکه آمده ام تا عیب های خود را اصلاح کنم. خدا در این دنیا زمینه رفع عیب های مرا فراهم آورده است، بلاها

و سختی ها برای درمان من است. خدا بلا را می فرستد تا من عیب های خود را بشناسم و به اصلاح آن همّت گمارم.

این دنیا، جایِ خوشی نیست، این دنیا با رنج ها همراه است. مشکلات هرگز تمام نمی شود; زیرا من در مسیر کمال قرار دارم و تا زمانی که اینجا هستم، سختی ها و مشکلات هم خواهد بود.

اگر مادرم همیشه مرا در آغوش خود می گرفت، من هیچ وقت روی پای خود نمی ایستادم! مادرم زمانی تصمیم گرفت مرا به حال خود رها کند و به گریه های من توجّه نکند تا من بتوانم روی پای خود بایستم و راه بروم!

من باید زمین می خوردم تا راه رفتن را می آموختم. مادر از دور مواظب من بود; امّا مرا بغل نگرفت، صبر کرد تا بیاموزم.

آن روزها فکر می کردم مادر مرا رها کرده است، بعد فهمیدم که مادر می خواهد من بزرگ شوم، راه رفتن بیاموزم و روی پای خودم بایستم.

اگر خدا می خواست مرا همواره در آغوش نعمت ها و راحتی ها قرار بدهد، دیگر مرا به این دنیا نمی آورد و مستقیم مرا به بهشت می برد، اگر من آن گونه به بهشت می رفتم، در بهشت هم انسان کاملی نبودم و ضعف داشتم. خدا مرا به این دنیا آورد تا به کمال برسم و کمال من هم در این سختی ها است.

من شیفته بت ها و زیبایی های دلفریب دنیا شده ام، خدا بلا را می فرستد و بت های مرا می شکند تا من از خواب غفلت بیدار شوم، هدف خود

را پیدا کنم و از بن بست ها نجات پیدا کنم.

خدا می خواهد من رشد کنم و اسیر دنیا نشوم. او دل مرا بزرگ تر از همه جهان آفریده است، وقتی او می بیند دل من اسیر لیلی می شود، لیلی را از من می گیرد تا بفهمم ارزش دلم بالاتر از همه لیلی ها است. کسی که در عشق لیلی می ماند، به پوچی می رسد و خدا می خواهد مرا از درد پوچی نجات دهد.

چه چیزی جز بلا می تواند دل آدمی را از شیفتگی این دنیا نجات دهد؟ کیست که لطف خدا را در بلا ببیند و زبان به حمد و ستایش او نگشاید؟

اینجاست که من در بلا هم خدا را ستایش و حمد می کنم، می دانم وقتی او نعمتی را می دهد به من لطف می کند; امّا وقتی نعمتی را از من می گیرد، لطف ها به من می کند.

دادنِ نعمت، یک لطف است و گرفتن آن، چندین لطف!

حضرت علی(علیه السلام) چه زیبا می فرماید: «خدایا! من تو را همان گونه که در نعمت ها ستایش می کنم، در بلاها هم ستایش می کنم.» ⁽¹⁾

10

آجر چیست و چگونه تولید می شود؟ آجر همان خاک است; خاکی که به راحتی با دست جابه جا می شود. وقتی از خاک، گِل درست می کنند، آن را قالب می گیرند، گل به شکل آجر درمی آید، سپس آن را در کوره آتش قرار می دهند، آتش به آجر استحکام می بخشد و هر چه آجر بیشتر در کوره بماند، محکم تر می شود.

خدا جسم آدم را از خاک آفرید و سپس او را به این دنیا آورد. این دنیا برای انسان همانند کوره آتش برای آجر است; در حقیقت، مشکلات به انسان استحکام می بخشند.

بلا و سختی ها باعث می شوند انسان قیمت پیدا کند. روح انسان فقط در کوره بلا می تواند از ضعف ها و کاستی های خود آگاه شود و به اصلاح آن ها بپردازد.

بلا سبب می شود انسان از دنیا دل بکند و بیشتر به یاد خدا باشد و به درگاه او

رو بیاورد و آسمانی شود. اگر بلا نباشد، دل انسان برای همیشه اسیر دنیا می شود و این از ارزش انسان نمی کاهد.

اگر من خودم را به خوبی نشناسم و به رسالت خودم ایمان نیاورم، نمی توانم خدا را به مهربانی بشناسم. وقتی من خود را این گونه بشناسم که آمده ام در دنیا عیش و نوش کنم، با دیدن بلاها و سختی ها سخن به اعتراض بلند می کنم، خشم از خدا در دلم جای می گیرد و ایمان خود را از دست می دهم; امّا اگر خود را موجودی ناقص بدانم که آمده ام کامل شوم و به اختیار خود از نقص ها و عیب ها جدا گردم، سختی ها و بلاها را نشانه مهربانی خدا می یابم.

مهم این است که من چگونه به دنیا نگاه می کنم. دنیا را چراگاه می دانم یا کوره آتش! من از ملکوت آمده ام تا درس خود را فراگیرم و بار دیگر به ملکوت بازگردم.

وقتی قرار است خانواده ای به مهمانی باشکوهی بروند، مادر تصمیم می گیرد کودکش را به حمام ببرد، کودک از حمام هراس دارد، او گریه می کند و

از دست مادر ناراحت می شود. او خیال می کند به حمام می رود تا بازی کند، درحالی که حمام برای این است که بدن او پاک شود و برای مهمانی آماده گردد.

آدمی به این دنیا آمده است تا عیب ها و نقص هایش برطرف شود و این سختی ها وسیله پاک شدن اوست. او مهمانی بزرگی در پیش دارد، مهمانی قرب خدا در بهشت جاودان. پس باید چرکی هایی از جمله غرور، بخل و حسد را از خود پاک کند تا به سوی بهشت پرواز نماید.

11

«گناه نکن، اگر گناه کنی تو را در جهنّم می سوزانم.»

خدایی که من او را می پرستم، خدایی است که می خواهد از بندگانش انتقام بگیرد و منتظر است تا اگر کسی گناهی کند، او را در آتش جهنّم اندازد.

جهنّمی که وقتی کسی در آن می افتد، هفتاد سال طول می کشد به آخر آن برسد.

اوّلین بار که نام خدا را شنیدم این گونه بود: «این کار را نکن که خدا تو را در جهنّم می سوزاند.»

این اوّلین جمله ای بود که من درباره خدا شنیدم. من در کودکی خدا را این گونه شناختم; خدایی که منتظر است من خطا کنم و مرا در آتش اندازد.

من می خواهم این شناخت را کنار بگذارم و خدا را دوباره بشناسم.

کودک که بودم، یک روز از بچّه همسایه، مقداری بنزین گرفتم، سپس وارد خانه شدم تا کبریت بردارم و آتش بازی کنم. بوی بنزین همه جا پیچیده بود، من کبریت را برداشتم، پدر با عجله سراغم آمد و کبریت و شیشه بنزین را از دستم گرفت و گفت: «داری چکار می کنی؟»

آن روز نمی دانستم بنزین چقدر خطر دارد، من می خواستم آتش بازی کنم، اگر پدر مانع من نمی شد معلوم نبود زنده می ماندم یا نه. در حقیقت، پدرم به من مهربانی کرد که این گونه از جا پرید و مرا از خطر بزرگی نجات داد. اگر من کبریت را روشن می کردم، خودم را می سوزاندم!

اکنون سؤال می کنم: گناه چیست؟

گناه همان کبریت کشیدن است. خدا به من می گوید: «گناه نکن وگرنه می سوزی.» نتیجه گناه، سوختن من است، آنجا که من کبریت روشن می کنم، خودم می سوزم. خدا در بنزین خاصیّت شعلهور شدن را قرار داده است، اگر جرقّه ای کوچک به آن برسد، شعله ای سهمگین می شود.

من چقدر نادانم که خیال می کنم خدا مغرور است و هرکس به سخن او گوش نکند او را در آتش جهنّم می اندازد!

آتش، بنزین و اکسیژن را خدا آفریده است، او مرا آفریده و اگر با دست خودم آتش روشن کنم، بنزین شعله می گیرد و مرا می سوزاند، خدا به من می گوید: «بنزین را اینجا آتش نزن، خودت می سوزی.»

بنزین را خدا آفریده تا با آن هواپیمای غول پیکر به پرواز درآید، خودرو حرکت کند، بنزین باید داخل موتور هواپیما یا موتور خودرو شعله گیرد نه روی دستِ من!

غریزه شهوت برای بقای نسل انسان است، این غریزه باید کنترل شود، انسان ها باید در محدوده ای که خدا گفته است به این غریزه توجّه کنند و گرنه خودشان می سوزند و نابود می شوند. بی بندوباریِ جنسی، چیزی جز آتش نابودی نیست و این آتش، جامعه غربی امروز را دربرگرفته و در حال متلاشی کردن خانواده هاست.

خدا هشدار می دهد: «ای انسان! هشیار باش! نزدیک آتش نشو! گناه همچون آتشی است که تو را می سوزاند!» خدا انسان را موجودی با اختیار آفریده و به او اختیار داده است تا راه خویش را انتخاب کند. خدا راه خوب و بد را به انسان نشان می دهد، این انسان است که باید انتخاب کند.

وقتی انسان آزاد و با اختیار خلق شد، خدا باید او را راهنمایی کند، باید به او بگوید: «سعادت چیست، آتش و هلاکت چیست.» خدا پیامبران را فرستاد،

دین و قرآن را فرستاد تا راه از چاه مشخّص شود.

خدا به انسان می گوید: «اگر به گناه رو آوردی، خودت می سوزی. نتیجه گناه تو در آخرت، چیزی جز آتش نیست. از آتش بترس و از آن دوری کن.»

کدام خدا را می پرستم؟ بگذار دو باور را درباره خدا بنویسم:

باور اوّل: «خدا مغرور است و منتظر است تا من گناه کنم و مرا در آتش بسوزاند. خدا به من می گوید: اگر گناه کنی تو را می سوزانم.» چنین خدایی را نمی توان دوست داشت و با او انس گرفت.

باور دوم: «خدا مهربان است، او می داند که گناه یعنی آتش. او به من هشدار می دهد و می گوید: اگر گناه کنی می سوزی، گرچه من بارها آتش را برای تو خاموش کرده ام، گناه نکن، گناه تو را می سوزاند.»

خدا بارها آتش دامنِ مرا خاموش کرد; ولی باز هم من به سمت آتش رفتم. او از روی مهربانی مرا از آینده باخبر کرد; آینده ای که من آن را نمی بینم. چنین خدایی را می توان دوست داشت و با او انس گرفت. با این باور، من هرگز دچار ناامیدی نمی شوم.

وقتی کودک بودم و بنزین و کبریت را در دست گرفتم، نمی دانستم چه حادثه ای در کمین است. من شعله های سهمگین بنزین را ندیده بودم; امّا پدر این را می دانست، او از جا پرید و با خشم، کبریت را از دست من گرفت، خشم پدر جلوه ای از مهربانی و دلسوزی او بود.

وقتی من دل به دنیا می بندم، سنگ و دیوار و خاک، بت من می شود، طلا و جواهرات مرا جذب می کند و من ارزش خویش را گم می کنم، درحالی که ارزش من از همه آنچه در جهان وجود دارد بالاتر است.

به همین دلیل وقتی از این دنیا جدا می شوم، دردِ جدایی مرا می سوزاند، من از

آتشی که خودم آن را ساخته ام می سوزم! من نه از بیگانه که از خودم می سوزم، من با دست های خودم به خودم صدمه می زنم و آن دنیایی که به آن دل بسته بودم، مایه عذاب من می شود. وقتی از دنیا جدا می شوم، این شیفتگی به دنیا، وجود مرا می سوزاند.

12

دین چیست؟

این کار را انجام بده، آن کار را انجام نده!

این دستورات، نشاط و شادمانی را از من می گیرد، من می خواهم راحت زندگی کنم، دستورات دین، دست و پای مرا می بندد، احساس خستگی می کنم و می خواهم هرطور شده از بار آن، شانه خالی کنم.

چرا من دین را این گونه یافته ام؟

چون قدر خودم را نشناخته ام، فکر می کنم به اینجا آمده ام تا تفریح کنم و خوش بگذرانم و سپس نابود شوم. وقتی آینده ای را باور ندارم، وقتی خیال می کنم زندگی فقط این دنیا است، دوست دارم از دنیا بیشتر بهره ببرم، غریزه خود را آزاد بگذارم، من دنیا را چراگاهی می بینم و دین مرا محدود می کند.

امّا اگر خودم را از ملکوت بدانم و باور کنم چند روزی در اینجا مسافر هستم،

آمده ام تا پخته شوم، عیب ها و نقص ها را از خود بزدایم و به ملکوت بازگردم، دستورات دین را دوست خواهم داشت.

باید بدانم هر عمل من با آینده من چه ارتباطی دارد و نتیجه هر کار من چیست. من به آینده ایمان دارم، مرگ را پایان هر چیز نمی دانم، من مرغ مهاجری هستم که به هجرت می اندیشم و در این دنیا به راهنما نیاز دارم.

کودک می خواهد بازی کند، سیم برق را در دست می گیرد، او نمی داند جریان برق چیست، کودک به فکر بازی خود است، پدر می داند جریان برق قطع است; به همین دلیل به او اجازه می دهد بازی کند; امّا اگر او سراغ سیمی برود که برق دارد، پدر بر سر او فریاد می زند، کودک علّت رفتار پدر را نمی فهمد، با خود می گوید: مگر این سیم با آن سیم چه فرقی دارد؟ چرا پدر من این قدر امر و نهی می کند؟

کودک با خود می گوید: «سخن پدر دست و پای مرا می بندد»; امّا وقتی او بزرگ شود می فهمد دست زدن به سیم برق، چقدر خطر دارد.

خدا، من و این جهان را آفریده است، او می خواهد من در اینجا به کمال برسم و سپس به سوی ملکوت پرواز کنم و در آنجا به زندگی واقعی برسم، او بهشت جاودان را برای من مهیّا کرده و شرط رسیدن به بهشت این است که از آلودگی ها و خطرها حذر کنم، من خیلی چیزها را نمی دانم; امّا می دانم باید دقّت کنم و مسیر خود را به درستی بپیمایم. من برای پیمودن این مسیر به

راهنما نیاز دارم، باید به گونه ای حرکت کنم که به بن بست نرسم، از کوچه

پوچی سر در نیاورم، به ناامیدی و تباهی نرسم. دین همان چراغی است که راه را برای من روشن می کند تا به چاه نیفتم.

من خدایی را می پرستم که نه عبادت بندگانش به او نفعی می رساند و نه گناه آنان به او ضرری می رساند. دین برای سعادت من است. دین آمده است که به من روشنایی ببخشد تا راه را پیدا کنم. اینکه خدا به من می گوید آن کار را انجام نده، نفعش به خودم می رسد و این نشانه مهربانی خداست. من نباید سعادت جاودان را با لذّت یک لحظه ای عوض کنم.

من چگونه می توانم نسبت به جهان هستی علم و آگاهی پیدا کنم؟ کسی که در جنگلی تاریک گرفتار شده، به راهنمایی نیاز دارد که به او بگوید: از کجا برو! از کجا نرو!

این راهنما همان پیامبر است که قرآن را در دست دارد و مرا به سوی سعادت راهنمایی می کند. من پیچیدگی راه را شناخته ام، می دانم آمده ام که بروم، نیامده ام که بمانم، من به حرکت ایمان دارم، مسافر هستم، پس وقتی سخن دین را می شنوم، خوشحال می شوم، اصلاً من در انتظارِ امر و نهی دین هستم!

چقدر تفاوت است میان کسی که دستورات دین را مانع خوشی خود می بیند با کسی که آن را مایه نجات خود می داند!

وقتی من پیامبر و قرآن را بشناسم و حق بودن آنان را بپذیرم به مرحله اسلام رسیده و مسلمان شده ام.

وقتی امر و نهی دین بر دل من نشست و با تمام وجود، آن را باور کردم، به

مرحله ایمان رسیده و مؤمن شده ام.

وقتی این دستورات را عمل کنم به مرحله تقوا رسیده ام.

خوشا به حال کسی که دستورات دین را از روی معرفت و عشق انجام می دهد! او به سرعت راه کمال را می پیماید و به رحمت خدا نزدیک و نزدیک تر می شود; امّا کسی که با نفرت به دستورات دین عمل می کند و خیال می کند دین مزاحم اوست، بهره ای از کمال واقعی نخواهد برد، ضمیر ناخودآگاه او، دین را مزاحم خود می بیند و هرگز نمی تواند رابطه ای عاشقانه با خدا داشته باشد.

13

ارزش یک انسان به چیست؟ به داشته ها یا به اعمالش؟ ارزش انسان به ثروت و دارایی اش است یا کارهایی که انجام داده است؟ اگر من ارزش خود را به «ثروت» بدانم، دنیاپرست می شوم و در جستجوی ثروت بیشتر می دوم و هرگز سیر نمی شوم. ثروت همانند آب دریاست که وقتی تشنه ای از آن بنوشد، تشنه تر می شود. وقتی کسی را می بینم که ثروتش بیشتر از من است، آتش حسرت بر دلم می نشیند.

اگر ارزش خود را به «کارها» بدانم، خودپرست می شوم، به کارهای خود می نازم، با دیگران مسابقه می گذارم، ریا وجود مرا فرامی گیرد، وقتی کسی را می بینم که از من موفّق تر بوده و کارهای زیادتری انجام داده است، حسرت می خورم و ناامید می شوم. می خواهم بدانم خدا ارزش انسان را در چه