مشخصات کتاب

سرشناسه : مجلسی، محمد باقربن محمدتقی، 1037 - 1110ق.

Majlesi, Mohammad Baqir

عنوان قراردادی : بحار الانوار .فارسی - عربی

عنوان و نام پدیدآور : بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار علیهم السلام- بحار الانوار / دریاهای نور :مجموعه ای فراگیر از دُرّهای ناب روایات امامان معصوم علیهم السلام با ترجمه فارسی / محمدباقر مجلسی؛ [مترجم] موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان؛ ویراستار ادبی موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان.

مشخصات نشر : اصفهان: انتشارات امیرفدک، 1399 -

مشخصات ظاهری : ج.

شابک : دوره 978-622-6962-65-0 : ؛ ج.1 978-622-6962-64-3 : ؛ ج.2 978-622-6962-66-7 : ؛ ج.3 978-622-6962-68-1 : ؛ ج.4 978-622-6962-70-4 ؛ ج.5 978-622-696272-8 : ؛ ج. 6 978-622-696274-2 : ؛ ج. 7 978-622-696276-6 : ؛ ج.8:978-622-696278-0 ؛ ج.9:978-622-696280-3 ؛ ج.10 978-622-6962-82-7 : ؛ ج.11 978-622-6962-84-1 : ؛ ج.12:978-622-6962-86-5 ؛ ج. 13 978-622-6962-88-9: ؛ ج. 14 978-622-6962-90-2: ؛ ج.15 978-622-6962-92-6 : ؛ ج.16:978-622-6962-94-0 ؛ ج.17 978-622-6962-96-4 : ؛ ج.18 978-622-6962-98-8 : ؛ ج.19 978-622-6962-62-9 : ؛ ج.20 978-622-7524-16-1 : ؛ ج. 21 978-622-7524-17-8 : ؛ ج. 22 978-622-7524-18-5 : ؛ ج.23:978-622-7524-19-2

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : فارسی - عربی.

یادداشت : کتابنامه.

مندرجات : ج.1. کتاب عقل و جهل.- ج.2. کتاب علم.- ج.3. کتاب توحید 1.- ج 4. کتاب توحید.- ج 5 . کتاب عدل و معاد 1.- ج 6 . کتاب عدل و معاد 2.- ج.7. کتاب عدل و معاد 3.- ج.8. کتاب عدل و معاد 4.- ج.9. کتاب احتجاج و مناظره 1.- ج.10. کتاب احتجاج و مناظره 2.- ج.11. تاریخ پیامبران 1.- ج. 13. تاریخ پیامبران 3.- ج. 14. تاریخ پیامبران 4.- ج.15. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 1.- ج.16. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 2.- ج.17. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 3.- ج.18. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 4.- ج.19. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 5.- ج.20. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 6.- ج.21. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 7.- ج.22. تاریخ پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله 8

موضوع : احادیث شیعه -- قرن 11ق.

Hadith (Shiites) -- Texts -- 17th century

شناسه افزوده : موسسه تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

رده بندی کنگره : BP135

رده بندی دیویی : 297/212

شماره کتابشناسی ملی : 7351844

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فیپا

متن عربی مطابقت داده شده با چاپ :

سرشناسه: مجلسی محمد باقربن محمدتقی 1037 - 1111ق.

عنوان و نام پدیدآور: بحارالانوار: الجامعة لدرر أخبار الائمة الأطهار تالیف محمدباقر المجلسی.

مشخصات نشر: بیروت داراحیاء التراث العربی [ -13].

مشخصات ظاهری: ج - نمونه.

یادداشت: عربی.

یادداشت: فهرست نویسی بر اساس جلد بیست و چهارم، 1403ق. [1360].

یادداشت: جلد108،103،94،91،92،87،67،66،65،52،24(چاپ سوم: 1403ق.=1983م.=[1361]).

یادداشت: کتابنامه.

مندرجات: ج .24. کتاب الامامة. ج.52. تاریخ الحجة. ج67،66،65. الایمان و الکفر. ج.87. کتاب الصلاة . ج. 92،91 .الذکر و الدعا. ج. 94. کتاب السوم. ج.103.فهرست المصادر. ج.108.الفهرست.-

موضوع: احادیث شیعه — قرن 11ق

رده بندی کنگره: BP135/م3ب31300 ی ح

رده بندی دیویی: 297/212

شماره کتابشناسی ملی: 1680946

ترجمه بحارالانوار جلد 56: کتاب آسمان و جهان - 3

سرشناسه : مجلسی، محمد باقربن محمدتقی، 1037 - 1111ق.

عنوان قراردادی : بحار الانوار .فارسی .برگزیده

عنوان و نام پدیدآور :ترجمه بحارالانوار [کتاب]/ اثر محمدباقر مجلسی،مترجم گروه مترجمان؛ [برای] نهاد کتابخانه های عمومی کشور.

مشخصات نشر : تهران : نهاد کتابخانه های عمومی کشور، موسسه انتشارات کتاب نشر، 1392 -

مشخصات ظاهری : ج.

شابک : دوره : 978-600-7150-66-5 ؛ ج.1 : 978-600-7150-67-2 ؛ ج.2 : 978-600-7150-68-9 ؛ ج.3 : 978-600-7150-69-6 ؛ ج.4 978-600-715070-2 : ؛ ج.5 978-600-7150-71-9 : ؛ ج.6 978-600-7150-72-6 : ؛ ج.7 978-600-7150-73-3 : ؛ ج.8 : 978-600-7150-74-0 ؛ ج.10 978-600-7150-76-4 : ؛ ج.11 978-600-7150-83-2 : ؛ ج.12 978-600-7150-66-5 : ؛ ج.13 978-600-7150-85-6 : ؛ ج.14 978-600-7150-86-3 : ؛ ج.15 978-600-7150-87-0 : ؛ ج.16:978-600-7150-88-7 ؛ ج.17:978-600-7150-89-4 ؛ ج.18: 978-600-7150-90-0 ؛ ج.19:978-600-7150-91-7 ؛ ج.20:978-600-7150-92-4 ؛ ج.21: 978-600-7150-93-1 ؛ ج.22:978-600-7150-94-8 ؛ ج.23:978-600-7150-95-5

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : ج.2 - 8 و 10 - 16 (چاپ اول: 1392) (فیپا).

یادداشت : کتابنامه.

مندرجات : ج.1. کتاب عقل و علم و جهل.- ج.2. کتاب توحید.- ج.3. کتاب عدل و معاد.- ج.4. کتاب احتجاج و مناظره.- ج. 5. تاریخ پیامبران.- ج.6. تاریخ حضرت محمد صلی الله علیه وآله.- ج.7. کتاب امامت.- ج.8. تاریخ امیرالمومنین.- ج.9. تاریخ حضرت زهرا و امامان والامقام حسن و حسین و سجاد و باقر علیهم السلام.- ج.10. تاریخ امامان والامقام حضرات صادق، کاظم، رضا، جواد، هادی و عسکری علیهم السلام.- ج.11. تاریخ امام مهدی علیه السلام.- ج.12. کتاب آسمان و جهان - 1.- ج.13. آسمان و جهان - 2.- ج.14. کتاب ایمان و کفر.- ج.15. کتاب معاشرت، آداب و سنت ها و معاصی و کبائر.- ج.16. کتاب مواعظ و حکم.- ج.17. کتاب قرآن، ذکر، دعا و زیارت.- ج.18. کتاب ادعیه.- ج.19. کتاب طهارت و نماز و روزه.- ج.20. کتاب خمس، زکات، حج، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، عقود و معاملات و قضاوت

موضوع : احادیث شیعه -- قرن 11ق.

شناسه افزوده : نهاد کتابخانه های عمومی کشور. موسسه انتشارات کتاب نشر

رده بندی کنگره : BP135/م3ب3042167 1392

رده بندی دیویی : 297/212

شماره کتابشناسی ملی : 3348985

تتمة کتاب السماء و العالم / ادامه کتاب «آسمان و جهان»

تتمة أبواب الأزمنة و أنواعها و سعادتها و نحوستها و سائر أحوالها / ادامه باب های زمان ها انواع زمان ها و سعد و نحس و سایر حالات زمان

باب 14 الأیام و الساعات و اللیل و النهار

روایات

«1»

الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَاعَاتُ اللَّیْلِ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَاعَةً وَ سَاعَاتُ النَّهَارِ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَاعَةً وَ أَفْضَلُ سَاعَاتِ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ أَوْقَاتُ الصَّلَوَاتِ ثُمَّ قَالَ علیه السلام إِنَّهُ إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَ هَبَّتِ الرِّیَاحُ وَ نَظَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَی خَلْقِهِ وَ إِنِّی لَأُحِبُّ أَنْ یَصْعَدَ لِی عِنْدَ ذَلِکَ إِلَی السَّمَاءِ عَمَلٌ صَالِحٌ ثُمَّ قَالَ عَلَیْکُمْ بِالدُّعَاءِ فِی أَدْبَارِ الصَّلَوَاتِ فَإِنَّهُ مُسْتَجَابٌ ⁽¹⁾.

«2»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الْمَاضِی علیه السلام لِمَ جُعِلَتْ صَلَاةُ الْفَرِیضَةِ وَ السُّنَّةِ خَمْسِینَ رَکْعَةً لَا یُزَادُ فِیهَا وَ لَا یُنْقَصُ مِنْهَا قَالَ إِنَّ سَاعَةَ اللَّیْلِ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَاعَةً وَ فِیمَا بَیْنَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلَی طُلُوعِ الشَّمْسِ سَاعَةً وَ سَاعَاتِ النَّهَارِ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَاعَةً فَجَعَلَ لِکُلِّ سَاعَةٍ رَکْعَتَیْنِ وَ مَا بَیْنَ غُرُوبِ الشَّمْسِ إِلَی سُقُوطِ الشَّفَقِ غَسَقٌ ⁽²⁾.

«3»

الْعِلَلُ، عَنْ أَبِیهِ إِلَی قَوْلِهِ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ الْخَادِمِ: وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ وَ زَادَ فِی آخِرِهِ فَجَعَلَ لِلْغَسَقِ رَکْعَةً⁽³⁾.

بیان

المراد بالرکعة رکعتا الوتیرة فإنهما تعدان برکعة و المراد بالساعة فی الخبرین الساعات المعوجة⁽⁴⁾الزمانیة کما سیأتی بیانها و عدم

باب چهاردهم : روزها، ساعت ها، شب و روز

روایات

روایت 1

خصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: شب 12 ساعت است و روز 12 ساعت است و بهترین ساعت های شب و روز زمان های نماز است. سپس امام علیه السّلام فرمود: همانا هنگامی که ظهر شود، درهای آسمان گشوده گردد و بادها بوزند، و خدای عزوجلّ به خلقش نگاه کند. و همانا من بسیار دوست دارم در این وقت کار شایسته ای از من [صادر شود] و به آسمان بالا رود. سپس فرمود: بر شماست که دنبال هر نماز دعا کنید چرا که آن دعا مستجاب است.⁽⁵⁾

روایت 2

خصال: ابی هاشم می گوید: به امام کاظم علیه السّلام گفتم: چرا نماز واجب و مستحب پنجاه رکعت قرار داده شده نه بیشتر و نه کمتر؟ حضرت فرمود: چون شب 12 ساعت است، و از سپیده دم تا طلوع خورشید یک ساعت، و روز هم 12 ساعت است، پس برای هر ساعت دو رکعت مقرّر شده، و میان غروب خورشید تا از بین رفتن قرمزی آسمان هم غسق است.⁽⁶⁾

روایت 3

در کتاب علل الشرایع همین حدیث آمده، ولی در آخر آن این عبارت اضافه شده: پس برای غسق نیز رکعتی قرار داده شده است.⁽⁷⁾

بیان

مقصود از یک رکعت [در حدیث 3] دو رکعت نماز وتیره است؛ چرا که این دو رکعت یک رکعت محسوب می شوند. و منظور از ساعت در دو روایت قبل، ساعات معوجه زمانیه⁽⁸⁾است؛ آن گونه که توضیح آن خواهد آمد. و اینکه آن دو ساعت را از ساعات شب و روز جدا کرده، بر اساس اصطلاح خاصی است که میان قدما، و اهل کتاب، وجود داشته؛ و ابوریحان بیرونی در کتاب قانون مسعودی از برهمانان هند نقل کرده که معتقدند اوقات میان سپیده دم تا طلوع خورشید و میان غروب خورشید تا غروب شفق خارج از اوقات شب و روز است؛ بلکه این دو وقت به منزله مرز میان شب و روز محسوب می شوند. و بیرجندی هم در برخی از حواشی خود این مطلب را نقل کرده است.

إدخال الساعتین فی اللیل و النهار مبنی علی اصطلاح خاص کان عند القدماء و أهل الکتاب و نقل أبو ریحان البیرونی فی القانون المسعودی عن براهمة الهند أن ما بین طلوع الفجر و طلوع الشمس و کذلک ما بین غروب الشمس و غروب الشفق خارجان عن اللیل و النهار بل هما بمنزلة الفصل المشترک بینهما و ذکره البرجندی فی بعض تعلیقاته.

«4»

الْعِلَلُ، فِی خَبَرِ ابْنِ سَلَامٍ: سُئِلَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله لِمَ سُمِّیَ اللَّیْلُ لَیْلًا قَالَ لِأَنَّهُ یُلَایِلُ الرِّجَالَ مِنَ النِّسَاءِ جَعَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أُلْفَةً وَ لِبَاساً وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ وَ جَعَلْنَا اللَّیْلَ لِباساً⁽¹⁾وَ جَعَلْنَا النَّهارَ مَعاشاً⁽²⁾.

بیان

الملایلة المعاملة لیلا کالمیاومة المعاملة یوما و یظهر منه أن اللیل من الملایلة مع أن الظاهر العکس و یمکن أن یکون تنبیها علی أن أصل اللیل الستر.

«5»

الْعِلَلُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: لَا تَسُبُّوا الرِّیَاحَ فَإِنَّهَا مَأْمُورَةٌ وَ لَا تَسُبُّوا الْجِبَالَ وَ لَا السَّاعَاتِ وَ لَا الْأَیَّامَ وَ لَا اللَّیَالِیَ فَتَأْثَمُوا وَ تَرْجِعَ عَلَیْکُمْ ⁽³⁾.

بیان

حاصله أن تلک الأمور إن کان فیها شر أو نحوسة أو ضرر فکل ذلک بتقدیر خالقها و هی مجبولة علیها فلعنها لعن من لا یستحقه و من لعن من لا یستحقه یرجع اللعن علیه.

«6»

تُحَفُ الْعُقُولِ، قَالَ الْحَسَنُ بْنُ مَسْعُودٍ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام وَ قَدْ نُکِیَتْ إِصْبَعِی وَ تَلَقَّانِی رَاکِبٌ وَ صَدَمَ کَتِفِی وَ دَخَلْتُ فِی زَحْمَةٍ فَخَرَقُوا عَلَیَّ بَعْضَ ثِیَابِی فَقُلْتُ کَفَانِی اللَّهُ شَرَّکَ مِنْ یَوْمٍ فَمَا أَشْأَمَکَ فَقَالَ لِی یَا حَسَنُ هَذَا وَ أَنْتَ تَغْشَانَا تَرْمِی بِذَنْبِکَ مَنْ لَا ذَنْبَ لَهُ قَالَ الْحَسَنُ فَأَثَابَ

روایت 4

علل الشرایع: ابن سلام از پیامبر صلی اللَّه علیه و آله پرسید چرا شب را لیل گفته اند؟ حضرت فرمود: چون مردان و زنان در آن با هم معامله و داد و ستد می کنند. خدای عزّ و جلّ شب را الفت و پوشش قرا داده است که فرموده: « وَ جَعَلْنَا الَّیْلَ لِبَاسًا * وَجَعَلْنَا النهََّار َمَعَاشًا»⁽⁴⁾{وشب را [برای شما] پوششی قرار دادیم و روز را [برای] معاش [شما] نهادیم.}⁽⁵⁾

بیان

داد و ستد شبانه را «ملایله» گویند، همان طور که به داد و ستد روزانه «میاومه» اطلاق می شود. و از روایت بر می آید که لیل از ملایله و به معنای داد و ستد شبانه است؛ حال آن که ظاهر خلاف آن است. و چه بسا مقصود این باشد که اصل لیل، پوشش است.

روایت 5

علل الشرایع: رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله به نقل امام صادق علیه السّلام از پدر بزرگوارش فرمود: باد ها را دشنام ندهید چرا که مأموران الهی هستند، و کوه ها و ساعت ها و روزها و شب ها را دشنام ندهید. پس توبه کنید؛ چرا که لعن را بر خود شما برمی گردانند.⁽⁶⁾

بیان

مقصود این است که اگر به زعم ما بدی و نحوست و ضرری در این امور هست، به تقدیر آفریدگار آن هاست و بر آن وادار شده اند. پس لعن کردن آن ها، لعن از روی استحقاق نیست و هرکس کسی را بی جا مورد لعن قرار دهد؛ لعن به خود او باز می گردد.

روایت 6

تحف العقول: حسن بن مسعود گفت: بر امام هادی علیه السّلام وارد شدم در حالی که انگشتم زخم شده بود و سواری با من تصادف کرده و دوشم را کوفته بود و برای ورود به محضر امام از میان ازدحام جمعیّت عبور کردم وآن ها قسمتی از لباس مرا پاره کردند، پس گفتم: ای روز، خدا شرّت را از من کفایت کند که چه قدر شوم بودی! امام علیه السّلام به من فرمود: ای حسن، این سخن را در بر ما می گوئی؟! گناه خود را به کسی که گناهی ندارد نسبت می دهی؟ حسن گفت: پس امام عقل مرا به من بازگرداند

إِلَیَّ عَقْلِی وَ تَبَیَّنْتُ خَطَائِی فَقُلْتُ مَوْلَایَ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ فَقَالَ یَا حَسَنُ مَا ذَنْبُ الْأَیَّامِ حَتَّی صِرْتُمْ تَتَشَأَّمُونَ بِهَا إِذَا جُوزِیتُمْ بِأَعْمَالِکُمْ فِیهَا قَالَ الْحَسَنُ أَنَا أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ أَبَداً وَ هِیَ تَوْبَتِی یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ قَالَ وَ اللَّهِ مَا یَنْفَعُکُمْ وَ لَکِنَّ اللَّهَ یُعَاقِبُکُمْ بِذَمِّهَا عَلَی مَا لَا ذَمَّ عَلَیْهَا فِیهِ أَ مَا عَلِمْتَ یَا حَسَنُ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْمُثِیبُ وَ الْمُعَاقِبُ وَ الْمُجَازِی بِالْأَعْمَالِ عَاجِلًا وَ آجِلًا قُلْتُ بَلَی یَا مَوْلَایَ قَالَ لَا تَعُدْ وَ لَا تَجْعَلْ لِلْأَیَّامِ صُنْعاً فِی حُکْمِ اللَّهِ ⁽¹⁾.

بیان

هذا أی تقول هذا و أنت تغشانا أی تدخل علینا فأثاب أی أرجع الإمام إلی عقلی و یدل علی أنه لیس لحرکات الأفلاک و حدوث الأزمنة مدخل فی الحوادث و هذا لا ینافی ما وقع من التحرز عن بعض الساعات و الأیام للأعمال لأنها بأمره تعالی تحرزا عما قدر الله حدوثه فیها کما قال أمیر المؤمنین ع أفر من قضاء الله إلی قدره.

«7»

النهج، [نهج البلاغة] قَالَ علیه السلام: وَ قَدْ سُئِلَ عَنْ مَسَافَةِ مَا بَیْنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ مَسِیرَةُ یَوْمٍ لِلشَّمْسِ ⁽²⁾.

بیان

لعل عدوله علیه السلام عن الجواب الحقیقی إلی الإقناعی للإشعار بقلة الفائدة فی معرفة تلک المسافة نحو ما قیل فی قوله تعالی قُلْ هِیَ مَواقِیتُ لِلنَّاسِ ⁽³⁾أو لعسر إثباتها علی وجه لا یبقی للمنافقین من الحاضرین سبیل إلی الإنکار کما صرح علیه السلام به فی جواب من سأل عن عدد شعر لحیته أو لعدم استعداد الحاضرین لفهمه بحجة و دلیل و عدم المصلحة فی ذکره بلا دلیل.

«8»

الْعِلَلُ، لِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ قَالَ: عِلَّةُ فَضْلِ اللَّیْلِ عَلَی النَّهَارِ أَنَّ بِاللَّیْلِ یَکُونُ الْبَیَاتُ وَ یُرْفَعُ الْعَذَابُ وَ تَقِلُّ الْمَعَاصِی وَ فِیهِ لَیْلَةُ الْقَدْرِ الَّتِی هِیَ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ⁽⁴⁾.

و من به خود آمدم و به خطایم پی بردم و گفتم: ای مولای من استغفر اللَّه. فرمود: ای حسن روزها چه گناهی دارند که شما هنگامی که سزای اعمال خود را در آن ها می ببینید، آن ها را شوم می شمارید؟ حسن گفت: ای فرزند رسول خدا، من همواره از خدا طلب آمرزش خواهم کرد و این توبه من است. حضرت فرمود: به خدا سوگند که [این تشاؤم] سودی به حال شما ندارد؛ بلکه خدا شما را به سبب نکوهش کردن ایّام در حالی که نکوهشی بر آن ها وارد نیست کیفر می دهد. ای حسن، آیا نمی دانی که این خداست که پاداش اعمال را می دهد و اوست که بندگان را به سبب اعمال سوءشان عقوبت می کند؛ برخی را مهلت می دهد و برخی را سریع مجازات می کند؟ گفتم: چرا ای آقای من، فرمود: دیگر چنین سخن مگو، و برای روزها در حکم خدا صفتی را قرار مده.⁽⁵⁾

بیان

این روایت دلالت دارد بر اینکه حرکات افلاک و آمدن زمان های مختلف، به خودی خود، دخل و اثری در حوادث عالم ندارد، و این مطلب منافات ندارد با آنچه که در مورد اجتناب از انجام دادن اعمال در برخی از ساعات و روز ها وارد شده است؛ زیرا این اجتناب به امر خدای متعالی است و در واقع اجتناب از حوادثی است که خدای متعالی مقدّر فرموده که در این اوقات اتفاق بیفتد. چنانکه امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: من از قضای خدا به قدر او می گریزم.

روایت 7

نهج البلاغه: امیر المؤمنین علیه السلام در پاسخ به پرسشی که از ایشان در مورد مسافت میان مشرق و مغرب شده بود فرمود:یک روز گردش خورشید است.⁽⁶⁾

بیان

شاید عدول امیر المؤمنین علیه السلام از پاسخ حقیقی به جواب اقناعی برای اشاره به این است که دانستن آن مسافت، سودی ندارد، چنانکه خدای متعالی در جواب پرسش از هلال ماه های نو فرمود: « قل هی مواقیت للناس »⁽⁷⁾{بگو: آن ها [شاخصِ] گاه شماری برای مردم است.} یا برای این است که اثبات و بیان آن بر وجهی که منافقان حاضر در جلسه خرده نگیرند دشوار بوده؛ چنانکه در پاسخ کسی که از تعداد موی ریش خود پرسید بدان تصریح کرده است، یا برای آن است که حاضران آمادگی لازم برای فهم مطلب با دلیل و حجّت را نداشته اند و مصلحت نبوده که حضرت بی دلیل آن را ذکر کنند.

روایت 8

محمّد بن علیّ بن ابراهیم گفته: علّت برتری شب بر روز آن است که در آن بیات است، و عذاب رفع می شود، و گناهان در آن کم می شود و از جمله شب ها، شب قدر است که ارزش آن از هزار ماه بیشتر است.⁽⁸⁾

بیان

لعل المراد بالبیات البیتوتة و النوم و الاستراحة أو البیات إلی الطاعات و الظاهر أنه کان السبات فصحفه النساخ قال الجوهری السبات النوم و أصله الراحة و منه قوله تعالی وَ جَعَلْنا نَوْمَکُمْ سُباتاً⁽¹⁾و یرفع العذاب عذاب المخلوقین علی الغالب.

«9»

الْکَافِی، عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبَانٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الثَّقَفِیِّ قَالَ: لَمَّا أَخْرَجَ هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِکِ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام إِلَی الشَّامِ سَأَلَهُ عَالِمٌ مِنْ عُلَمَاءِ النَّصَارَی عَنْ مَسَائِلَ فَکَانَ فِیمَا سَأَلَهُ أَخْبِرْنِی عَنْ سَاعَةٍ مَا هِیَ مِنَ اللَّیْلِ وَ لَا مِنَ النَّهَارِ أَیُّ سَاعَةٍ هِیَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام مَا بَیْنَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلَی طُلُوعِ الشَّمْسِ فَقَالَ النَّصْرَانِیُّ فَإِذَا لَمْ تَکُنْ مِنْ سَاعَاتِ اللَّیْلِ وَ لَا مِنْ سَاعَاتِ النَّهَارِ فَمِنْ أَیِّ السَّاعَاتِ هِیَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام مِنْ سَاعَاتِ الْجَنَّةِ وَ فِیهَا تُفِیقُ مَرْضَانَا الْخَبَرَ⁽²⁾.

توضیح

قد عرفت أن هذا اصطلاح آخر فی اللیل و النهار و ساعاتهما کان معروفا بین أهل الکتاب فأجابه علیه السلام علی مصطلحهم و الحاصل أن هذه الساعة لا تشبه شیئا من ساعات اللیل و النهار بل هی شبیهة بساعات الجنة و إنما جعلها الله فی الدنیا لیعرفوا بها طیب هواء الجنة و لطافته و اعتداله.

«10»

إِرْشَادُ الْقُلُوبِ، بِإِسْنَادِهِ رَفَعَهُ إِلَی الْکَاظِمِ علیه السلام عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی فَرَضَ عَلَی أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله فِی اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِی خَمْسَةِ أَوْقَاتٍ اثْنَتَانِ بِاللَّیْلِ وَ ثَلَاثٌ بِالنَّهَارِ ثُمَّ جَعَلَ هَذِهِ الْخَمْسَ صَلَوَاتٍ تَعْدِلُ خَمْسِینَ صَلَاةً وَ جَعَلَهَا کَفَّارَةَ خَطَایَاهُمْ الْخَبَرَ.

«11»

الْخِصَالُ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِیدٍ الْعَسْکَرِیِّ عَنْ عَمِّهِ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ قَالَ أَمْلَی عَلَیْنَا تَغْلِبُ: سَاعَاتِ اللَّیْلِ الْغَسَقَ وَ الْفَحْمَةَ وَ الْعَشْوَةَ وَ الْهَدْأَةَ⁽³⁾وَ السِّبَاعَ

بیان

شاید مقصود از بیات، بیتوته و خواب و آسایش، و یا شب گذرانی به طاعت الهی باشد. و ظاهرا اصل کلمه، (سبات) بوده و توسط نسخه برداران تصحیفی رخ داده و به اشتباه بیات نوشته شده است. جوهری گفته: سبات به معنای خواب است و اصل معنای سبات آسایش است. و به همین معناست قول خدا متعالی که فرمود: «و جعلنا نومکم سباتا»⁽⁴⁾{وخواب شما را [مایه] آسایش گردانیدیم.} و منظور از رفع عذاب، عذاب مخلوقین است بر حسب غالب.

روایت 9

روضة الکافی: هنگامی که هشام بن عبد الملک امام باقر علیه السلام را به شام برد، یکی از دانشمندان مسیحی از آن حضرت درباره مسائلی سؤال نمود. از جمله سؤال ها این بود که: کدام ساعت است که نه از شب است و نه از روز؟ پس امام علیه السّلام فرمود: آن ساعت، زمان میان سپیده دم تا طلوع خورشید است. آن مسیحی گفت: اگر نه از ساعات شب است و نه از ساعات روز، پس چه ساعتی است؟ حضرت فرمود: از ساعات بهشت است و در این ساعت است که بیماران ما بهبود می یابند.(تا پایان روایت).⁽⁵⁾

توضیح

دانستی که این بیان، اصطلاح دیگری است در مورد شب و روز و ساعات این دو که میان اهل کتاب معروف بوده و امام علیه السلام پاسخ آن مسیحی را بر اساس اصطلاح خودشان داده است. حاصل کلام این که این ساعت هیچ شباهتی به ساعات شبانه روز ندارد؛ بلکه شبیه به ساعات بهشت است. و همانا خدای متعالی این ساعت را در دنیا قرار داد تا مردم نیکویی و لطافت و اعتدال هوای بهشت را حس کنند.

روایت 10

ارشاد القلوب: امیر المؤمنین علیه السّلام به نقل امام کاظم علیه السّلام از آباء طاهرینش فرمود: خدای متعالی در پنج وقت از اوقات شبانه روز بر امّت محمّد صلی الله علیه و آله، پنج نماز را واجب نمود. دو تا در شب و سه تا در روز. سپس این پنج نماز را معادل پنجاه نماز قرار داد و آن ها را کفّاره گناهان امّت پیامبر اسلام در نظر گرفت. (تا پایان روایت).⁽⁶⁾

روایت 11

ابو اسحاق گفته: ثعلب⁽⁷⁾نام ساعات شب را بر ما چنین دیکته نمود: غسق، فحمه، عشوه، هدأه،

وَ الْجِنْحَ وَ الْهَزِیعَ وَ الْعُفْرَ⁽¹⁾وَ الزُّلْفَةُ وَ السُّحْرَةَ وَ الْبُهْرَةَ وَ سَاعَاتِ النَّهَارِ الرَّأْدَ وَ الشُّرُوقَ وَ الْمُتُوعَ ⁽²⁾وَ التَّرَجُّلَ وَ الدُّلُوکَ وَ الْجُنُوحَ وَ الْهَجِیرَةَ وَ الظَّهِیرَةَ وَ الْأَصِیلَ وَ الطَّفَلَ.

توضیح

قال الفیروزآبادی الغسق محرکة ظلمة أول اللیل و قال الفحمة من اللیل أوله أو أشد سواده أو ما بین غروب الشمس إلی نوم الناس خاص بالصیف جمع فحام و فحوم و قال العشوة بالفتح الظلمة کالعشاء⁽³⁾ما بین أول اللیل إلی ربعه و العشاء أول الظلام أو من المغرب إلی العتمة أو من زوال الشمس إلی طلوع الفجر و العشیة آخر النهار و العشاءان المغرب و العتمة و فی المصباح المنیر العشی قیل ما بین الزوال إلی الصباح و قیل العشی و العشاء من صلاة المغرب إلی العتمة و علیه قول ابن فارس العشاءان المغرب و العتمة قال ابن الأنباری العشیة مؤنثة و ربما ذکرتها العرب و قال بعضهم العشیة واحدة جمعها عشی و العشاء بالکسر و المد أول ظلام اللیل و العشاء بالفتح و المد الطعام الذی یتعشی به وقت العشاء و قال أتانا بعد هدء من اللیل و هدء و هدأة و هدی ء و مهدأ و هدوء أی حین هدأ اللیل و الرجل أو الهدء أول اللیل إلی ثلثه و أما السباع فلم أجده فیما عندنا من کتب اللغة و کأنه من السباع ککتاب بمعنی الجماع لأنه وقته أو من السبع لأنه مضی من اللیل سبع ساعات أو هو بالیاء المثناة التحتانیة قال فی القاموس بعد سیعاء من اللیل بالکسر و کسیراء بعد قطع منه و بعد سوع من اللیل و سواع کغراب بعد هدء و قال جنوح اللیل إقباله و الجنح بالکسر الجانب و من اللیل الطائفة و یضم و قال الراغب فی مفرداته الجنح قطعة من اللیل مظلمة و فی القاموس هزیع من اللیل کأمیر طائفة أو نحو ثلثه أو ربعه و العفر فی بعض النسخ بالعین المهملة و الفاء و فی بعضها بالمعجمة و

سباع⁽⁴⁾، جنح، هزیع⁽⁵⁾، عفر،⁽⁶⁾زلفة، سحره، بهره. و ساعات روز را نیز چنین برشمرد: راد، شروق، متوع، ترجّل⁽⁷⁾، دلوک، جنوح، هجیرة، ظهیره، اصیل، طفل.⁽⁸⁾

توضیح

فیروزآبادی گفته: «غَسَق» سیاهی آغاز شب است، «فحمه» یعنی ابتدای شب، یا آن موقع که تاریک تر است، یا میان غروب تا زمان خوابیدن مردم در تابستان هاست. جمع این کلمه فحام و فحوم است. «عَشوه» تاریکی از آغاز شب تا 4/ 1 آن را می گویند و «عشاءب آغاز تاریکی شب است یا از غروب آفتاب است تا از بین رفتن حمره مغربیّه، یا از غروب آفتاب است تا سپیده دم. و «عشیّه» آخر روز است و منظور از عشاءان وقت مغرب و عشاء با هم است.

در مصباح المنیر است که «عشی» از غروب آفتاب است تا صبح، و گفته اند عشی و عشاء از مغرب است تا زمان از بین رفتن حمره مغربیّه و ابن فارس هم می گوید: «عشاءان» مغرب است و عشاء و از ابن الانباری نقل است که تاء در «العشیه»، برای تأنیث است و عرب گاهاً از آن استفاده می کند. امّا برخی دیگر قائلند که تاء در این واژه، تاء وحدت است و جمع این لغت «عشیّ» است. «عِشاء» به معنای آغاز تاریکی شب است و «عَشاء» به معنای غذایی است که در موقع عِشاء می خورند. فیروز آبادی در معنای «هدأ» می نویسد: اینکه گفته می شود فلانی بعد از هدء لیل به نزد ما آمد، منظور زمانی است که شب ساکن و مستقر شده باشد، یا اینکه به معنای ابتدای شب تا یک سوم آن است.

امّا واژه «سباع»، من آن را در هیچ یک از کتب لغتی که در اختیار داریم، مشاهده ننمودم. شاید از واژه «سِباع» به معنای جماع باشد چرا که این زمان، وقت همین کار است، یا از واژه «سَبع» به معنی عدد ِ7 است چرا که تا این زمان هفت ساعت از شب سپری شده است، یا این واژه در اصل «سیاع» بوده است و به غلط این گونه نوشته شده است. فیروز آبادی در قاموس می نویسد: منظور از عبارت «بعد سیعاء من اللیل»، بعد از پاره ای از شب است. و منظور از عبارت «بعد سوع من اللیل و سواع»، ساکن شدن و مستقر شدن شب است. همچنین می گوید: «جُنوح اللیل» به معنای به پیش آمدن شب است و «جِنح» به معنای گوشه و طرف است. راغب نیز در مفردات خود می گوید: «جُنوح اللیل» به معنای پاره ای از شب است که تاریک است.

در قاموس گفته: «هزیع لیل» به اندازه 3/ 1 یا 4/ 1 شب است. «عفر» در نسخ مختلف به صورت:

علی التقادیر آخره راء مهملة و فی بعضها الفغد بالفاء ثم الغین المعجمة و فی بعضها بالفاء ثم القاف و فی بعضها بالنون ثم القاف و علی التقادیر آخره دال مهملة و لم أجد لشی ء منها معنی مناسبا و فی القاموس الیعفور جزء من أجزاء اللیل فالأول أنسب إن لم یکن تصحیفه و فی القاموس الزلفة بالضم الطائفة من اللیل و الجمع زلف کغرف و غرفات و غرفات و غرفات أو الزلف ساعات اللیل الآخذة من النهار و ساعات النهار الآخذة من اللیل و قال الجوهری الزلفة الطائفة من أول اللیل و قال السحر قبل الصبح و السحرة بالضم السحر الأعلی و قال الراغب فی المفردات السحر و السحرة اختلاط ظلام آخر اللیل بضیاء النهار و جعل اسما لذلک الوقت یقال لقیته بأعلی سحرین. و فی القاموس ابهارَّ اللیل انتصف أو تراکبت ⁽¹⁾ظلمته أو ذهبت عامته أو بقی نحو ثلثه و البهرة بالضم من اللیل وسطه و قال رائد الضحی و رأده ارتفاعه و قال الشرق الشمس و یحرک و إسفارها و شرقت الشمس شرقا و شروقا طلعت کأشرقت و قال متع النهار کمنع متوعا ارتفع قبل الزوال و الضحی بلغ آخر غایته و هو عند الضحی الأکبر أو ترجل و بلغ الغایة و قال ترجل النهار ارتفع و قال دلکت الشمس دلوکا غربت أو اصفرت أو مالت أو زالت من کبد السماء انتهی.

و أقول

قد ورد فی الأخبار أن دلوک الشمس زوالها و الجنوح لعله هنا بمعنی المیل لمیل الشمس إلی المغرب و لم أر بهذا المعنی فی کتب اللغة و فی القاموس الهجیر و الهجیرة و الهجر و الهاجرة نصف النهار عند زوال الشمس مع الظهر أو من عند زوالها إلی العصر لأن الناس یستکنون فی بیوتهم کأنهم قد تهاجروا شدة الحر⁽²⁾و قال الظهر ساعة الزوال و الظهیرة حد انتصاف النهار و إنما⁽³⁾ذلک فی القیظ و قال الراغب الظهیرة وقت الظهر و قال یقال للعشیة

«غفر، فغد، فقد، نقد» هم ضبط شده که من برای هیچ کدام از این ها در کتب لغت معنای مناسب مقام نیافتم. در قاموس گفته: «یعفور» به معنای جزء ای از شب است. بنا بر این واژه مناسب همان «عفر» است، اگر تصحیف در آن رخ نداده باشد.

در قاموس گفته: «زُلفه» با جمع «زُلَف» پاره ای از شب است، و یا ساعات آخر شب که به روز منتهی می شوند یا ساعات آخر روز که به شب می رسند. نظر جوهری این است که «زلفه» قسمت ابتدایی شب است. همچنین می گوید: «سحر» قبل از صبح است و «سُحره»، سحر بلند است، راغب گفته: «سحر و سحرة» به معنای اختلاط تاریکی آخر شب با پرتو روز است که به عنوان اسم برای همین زمان قرار داده شده است.

فیروز آبادی در قاموس گفته: «ابهارَّ اللیل» یعنی شب به نیمه رسیده، یا تاریکی اش در هم شده، یا قسمت عمده آن گذشته، یا 3/ 1 آن باقی مانده است. و «بُهره» به معنای نیمه شب است. همچنین می گوید: «رأد الضحی» به معنای برآمدن آن است، و «شرق» به معنای خورشید و تابش آن و برآمدن آن است. و فعل «شرق» مانند «أشرق» به معنای طلوع کردن خورشید است. «مَتع النهار» به معنای برآمدن روز تا قبل از ظهر است و «ضحی» نهایت برآمدن خورشید است و نزدیک به زوال خوشید، مانند «ترجّل» که برآمدن کامل روز است. و برای «دلوک» چهار معنا شده: غروب خورشید، یا زرد شدن آفتاب پیش از غروب، یا میل آن به سمت غروب و یا زوال و فرو افتادن آن از وسط آسمان. (پایان نقل از کتب لغت).

مؤلف

در روایات آمده که منظور از «دلوک»، زوال خورشید است، و «جنوح» در اینجا به معنای میل است ، چرا که خورشید به سمت مغرب میل پیدا می کند، و من در کتب لغت این معنی را ندیدم. در قاموس «هجیر و هجیره و هجر و هاجره» را وقت زوال خورشید به همراه ظهر دانسته یا از زوال خورشید تا عصر، زیرا مردم در این زمان در خانه هایشان آرامش یافته اند و گویا به خاطر سختی گرما کوچیده اند، و گفته: «ظهر»، همان ساعت زوال است و «ظهیره»، نیم روز است و مخصوص تابستان است. و راغب گفته: »ظهیره»، هنگام ظهر است و نیز گفته: به آخر روز، «اصیل و اصیله» گفته می

أصیل و أصیلة و قال الجوهری الأصیل الوقت بعد العصر إلی المغرب و جمعه أصل و آصال و قال الطفل بالتحریک بعد العصر إذا طفلت الشمس للمغرب ⁽¹⁾یقال أتیته طفلا.

أقول

و رأیت فی بعض الکتب أن العرب قسموا کلا من اللیل و النهار باثنتی عشرة ساعة و سموا کلا منها باسم فساعات النهار البکور و الشروق و الغدو و الضحی و الهاجرة و الظهیرة و الرواح و العصر و القصر و الأصیل و العشی و الغروب و ساعات اللیل الشفق و الغسق و العتمة و السدفة و الجهمة و الزلفة و البهرة و السحر و السحرة و الفجر و الصبح و الصباح و بعضهم ذکروا فی ساعات النهار الذرور و البزوغ و الضحی و الغزالة و الهاجرة و الزوال و الدلوک و العصر و الأصیل و الصبوب و الحدود و الغروب و بعضهم هکذا البکور و الشروق و الإشراق و الراد و الضحی و المتوع و الهاجرة و الأصیل و العصر و القصر و الطفل و الغروب ففی القاموس البکرة بالضم الغدوة کالبکر محرکة و اسمها الإبکار و بکر إلیه و علیه و فیه و بکر و ابتکر أتاه بکرة و کل من بادر إلی شی ء فقد أبکر إلیه فی أی وقت کان. و قال الغدوة بالضم البکرة أو ما بین صلاة الفجر و الطلوع الشمس کالغداة و الغدیة و الجمع غدوات و غدیات و غدایا و غدوا و لا یقال غدایا إلا مع عشایا و غدا علیه غدوا و غدوة بالضم و اغتدی بکر و قال الضحو و الضحوة و الضحیة کعشیة ارتفاع النهار و الضحی فویقه و الضحاء بالمد إذا قرب انتصاف النهار و قال الرواح العشی ⁽²⁾من الزوال إلی اللیل و قال العصر العشی إلی احمرار الشمس و قال الجوهری قصر الظلام اختلاطه و قد قصر العشی یقصر قصورا إذا أمسیت و یقال أتیته قصرا أی عشیا و قال الشفق بقیة ضوء الشمس له حمرتها فی أول اللیل إلی قریب من العتمة. و قال الخلیل الشفق الحمرة من

جوهری گفته: «اصیل» به زمان پس از عصر تا مغرب گفته می شود و جمع آن «أُصل و آصال» است و نیز گفته: «طفل» پس از عصر است که خورشید کودکانه به دامن غروب می افتد. گفته می شود: «أتیته طفلا».

مؤلّف

در برخی کتب دیده ام که عرب، هر کدام از شب و روز را به دوازده ساعت تقسیم می کنند و هر ساعتی را نامی می نهند؛ بر این اساس، ساعات روز بدین صورت است: «بکور»، «شروق»، «غدوّ»، «ضحی»، «هاجرة»، «ظهیرة»، «رواح»، «عصر»، «قصر»، «اصیل»، «عشیّ» و «غروب»؛ ساعات شب را نیز این گونه نامیده اند: «شفق»، «غسق»، «عتمة»، «سدفة»، «جهمة»، «زلفة»، «بهرة»، «سحر»، «سحرة»، «فجر»، «صبح» و «صباح».

برخی نیز ساعات روز را چنین نام نهاده اند: «ذرور»، «بزوغ»، «ضحی»، «غزالة»، «هاجرة»، «زوال»، «دلوک»، «عصر»، «اصیل»، «صبوب»، «حدود» و «غروب».

و برخی این چنین گفته اند: «بکور»، «شروق»، «اشراق»، «راد»، «ضحی»، «متوع»، «هاجرة»، «اصیل»، «عصر»، «قصر»، «طفل» و «غروب» .

در قاموس آمده است: «بُکرة» و «غدوة» به معنی بامداد هستند و اسم آن «إبکار» است، و پیشی گرفتن به هر کاری را .در هر وقت باشد. «ابکار» می گویند و «بکر إلیه» و «بکر علیه» و «بکر فیه» و «بکّر» و «ابتکر» به این معناست که در هنگام بُکرة .یعنی صبحگاه. بر او وارد شد؛ و گفته است: «غُدوة» همان بکرة است یا زمان مابین نماز صبح و طلوع خورشید. «غُدوة» مانند «غداة» و «غدیّة» است و جمع آن «غدوات»، «غدیّات»، «غدایا» و «غدوّا»؛ و غدایا تنها به همراه «عشایا» استعمال می شود و «غدا علیه» و «اغتدی» به معنای «بکّر» .واردشدن در بامداد. است.

و گفته است: «ضحو»، «ضحوة» و «ضحیّة» بالا آمدن روز است و «ضحی»، اندکی بالاتر و «ضحاء» نزدیک نیم روز؛ و «رواح» شامگاه است از زوال تا شب؛ و گفته است: «عصر»، شامگاه تا سرخ شدن خورشید است.

و جوهری گفته: «قصر» آمیختگی تاریکی است و به معنی شامگاه؛ «شفق» باقی مانده نور سرخگون خورشید، در ابتدای شب تا نزدیک عتمة است؛ و خلیل گفته: شفق، سرخی

غروب الشمس إلی وقت العشاء الآخرة فإذا ذهب قیل غاب الشفق و قال العتمة وقت صلاة العشاء قال الخلیل العتمة هو الثلث الأول من اللیل بعد غیبوبة الشفق و قد عتم اللیل یعتم و عتمته ظلامه. و قال قال الأصمعی السدفة و السدفة فی لغة نجد الظلمة و فی لغة غیرهم الضوء و هو من الأضداد و کذلک السدف بالتحریک و قال أبو عبید بعضهم یجعل السدفة اختلاط الضوء و الظلمة معا کوقت ما بین طلوع الفجر إلی الإسفار و قد أسدف اللیل أی أظلم و قال الفیروزآبادی الجهمة أول مآخیر اللیل أو بقیة سواده من آخره و یضم و قال الفجر ضوء الصباح و هو حمرة الشمس فی سواد اللیل و قد انفجر الصبح و تفجر و انفجر عنه اللیل و أفجروا دخلوا فیه و أنت مفجر إلی طلوع الشمس و قال الصبح الفجر أو أول النهار و الجمع أصباح و هو الصبیحة و الصباح و الإصباح انتهی.

و أقول

الظاهر أن مرادهم بالفجر الأول و بالصبح الثانی و بالصباح الإسفار و للصبح عند العرب أسماء کثیرة الفلق بالتحریک و السطیع و الصدیع و المغرب و الصرام و الصریم و الشمیط و السدف و الشق و الفتق و الذرور من ذرت الشمس تذر ذرورا إذا طلعت و بزوغ الشمس أیضا طلوعها.

و فی القاموس الغزالة کسحابة الشمس لأنها تمد حبالا کأنها تغزل أو الشمس عند طلوعها أو عند ارتفاعها و غزالة الضحی و غزالاته أولها أو بعد⁽¹⁾ما تنبسط الشمس و تضحی أو أولها إلی مضی خمس النهار انتهی.

و الصبوب و الحدود لم أر لهما معنی مناسبا و یقال للغداة و العشی البردان و الأبردان و العصران و الصرعان و القرتان و الکرتان و یقال وسق اللیل لساعة منه و سهواء اللیل و روبته بالفتح و الضم بغیر همز اسمان لبعض ساعات اللیل و الهبة بکسر الهاء و تشدید الباء الساعة تبقی من السحر و یقال رأیت بلجة الصبح بالفتح و الضم إذا رأیت ضوءه. فهذا ما وجدنا من أسماء ساعات اللیل و النهار عند

از غروب خورشید تا هنگام نماز عشاء، است و چون این سرخی از بین برود می گویند شفق، پنهان شد. گفته است: «عتمة» هنگام نماز عشاء است. خلیل گفته است: «عتمة» یک سوّم اول شب پس از نهان شدن شفق است، و گفته می شود: «قد عتم اللیل یعتمّ» یعنی شب تاریک شد و «عتمة اللیل»، تاریکی شب است. اصمعی گفته: «سدفه» و «سُدفه» در زبان نجد، تاریکی است و نزد دیگران، روشنی؛ و این واژه از لغات اضداد بوده و «سَدَف» نیز این چنین است؛ ابوعبید گفته: برخی «سدفه» را زمان تاریک روشن می دانند، مانند زمان بین طلوع فجر تا روشن شدن هوا. و گفته می شود: «أسدف اللیل» یعنی شب تاریک شد.

فیروزآبادی گفته: «جُهمة» تاریکی های نخست و یا تاریکی های پایان شب است، و گفته است: «فجر» روشنایی صبح، یعنی همان سرخی خورشید در تاریکی شب است و گفته می شود: «انفجر الصبح» یا «تفجّر الصبح»، یعنی صبح شکافته شد و یا «انفجر عنه اللیل» یعنی شب از صبح رخت بربست و یا «أفجروا»، یعنی داخل فجر شدند و یا «انت مفجر الی طلوع الشمس» یعنی تو تا به هنگام طلوع خورشید در زمان فجر قرار داری. و گفته است: «صبح» همان فجر است و یا آغاز روز؛ جمع آن أصباح بوده و صبح همان صبیحة، صباح و إصباح است (پایان نقل از کتب لغت) .

مؤلف

ظاهر آن است که مراد ایشان از فجر، فجر اوّل و منظور از صبح، صبح دوّم و مراد از صباح، روشن شدن هواست. و صبح نزد عرب نام های بسیاری دارد چون: «فَلَق»، «سطیع»، «صدیع»، «مغرب»، «صرام»، «صریم»، «شمیط»، «سدف»، «شقّ»، «فتق»، «ذرور» (برگرفته از «ذرّت الشمس تذرّ ذرواً» هنگامی که خورشید طلوع می کند) و «بزوغ» (بزوغ خورشید نیز طلوع آن است).

در قاموس آمده است: «غزالة» همان خورشید است؛ چرا که اشعه خود را مانند نخ ریس پراکنده می کند؛ و یا اینکه این واژه به معنای خورشیدِ هنگام طلوع و یا خورشیدِ هنگام برآمدن است، و «غزالة الضحی» و «غزالات الضحی»، اوّل ضحی یا زمان بعد از گسترش و پهن شدن خورشید است و یا اینکه اوّل ضحی تا گذشت یک پنجم روز. (پایان نقل)

«صبوب» و «حدود» معنای مناسبی ندارند؛ و «غداة» و «عشیّ» را نیز «بردان»، «أبردان»، «عصران»، «صرعان»، «قرتان» و «کرّتان» گفته اند. «وسق اللیل»، «سهواء اللیل» و «روبة اللیل» نیز به ساعاتی از شب گفته می شود. «هِبّة» آخر ساعت سحر است و «بَلجة» و «بُلجة» هنگام تابش روشنایی صبح است؛ اینست آنچه از نام ساعت های شب و روز نزد عرب یافتیم.

العرب و للیل و النهار أیضا عندهم أسماء الدائبان و الصرفان و الجدیدان و الأجدان و الحادیان و الأصرمان و الملوان و العصران و الردفان و الصرعان و الأثرمان و المتبادیان و الفتیان و الطریدان و ابنا سبات و ابنا جمیر و ابنا سمیر فالدائبان لدءوبهما و جدهما فی السیر و الصرفان لصروف الدهر فیهما و الجدیدان لحدوثهما و تجددهما و لذلک سمی الأجدان و الحادیان لسوقهما الناس إلی الموت و الأصرمان لقطعهما الأعمار و الملوان من قولهم عشت معه ملاوة من الدهر أی حینا و برهة و یقال سکت ملیا أی طویلا و العصران من العصر بمعنی الدهر و الردفان لترادفهما و توالیهما و الصرعان إبلان ترد أحدهما حین تصدر الأخری و الصرعان أیضا المثلان و الأثرمان أی القدیمان الشائبان فإن الثرم سقوط الثنایا من الأسنان و المتبادیان من البدو بمعنی الظهور و الفتیان لأنهما یتجددان شابین و الطریدان لأنهما یطردان و یدفعان سریعا و السبات بالضم الدهر و الجمیر من قولهم أجمر القوم علی الشی ء إذا اجتمعوا علیه و هذا جمیر القوم أی مجتمعهم و السمیر من المسامرة و هو الحدیث باللیل و السمیر أیضا الدهر و ابناه اللیل و النهار.

فوائد جلیلة

الأولی اعلم أن الیوم نوعان حقیقی و وسطی فالحقیقی عند بعض المنجمین من زوال الشمس من دائرة نصف النهار فوق الأرض إلی وصولها إلیها و عند بعضهم من زوال مرکز الشمس من دائرة نصف النهار تحت الأرض إلی وصولها إلیها و علی التقدیرین یکون الیوم بلیلته بمقدار دورة من المعدل مع المطالع الإستوائیة لقوس یقطعه الشمس من فلک البروج بحرکتها الخاصة من نصف الیوم إلی نصف الیوم أو من نصف اللیل إلی نصف اللیل و الوسطی هو مقدار دورة من المعدل مع مطالع قوس تقطعه الشمس بالسیر الوسطی و بسبب الاختلاف بین الحرکة الوسطیة و الحرکة التقویمیة یختلف الیوم بالمعنی الأول و الثانی اختلافا

عرب بر شب و روز نیز نام هایی نهاده است؛ مانند: «دائبان»، «صرفان»، «جدیدان»، «أجدّان»، «حادیان»، «أصرمان»، «ملوان»، «عصران»، «ردفان»، «صرعان»، «أثرمان»، «متبادیان»، «فتیان»، «طریدان»، «ابنا سبات»، «ابنا جمیر» و «ابنا سمیر».

اما شب و روز را «دائبان» نام نهاده اند، چون این دو پیوسته در رفت و آمدند و تکاپوی در گردش دارند؛ «صرفان»، بدین خاطر که روزگار در قالب این دو می گذرد؛ «جدیدان» و «اجدّان»، چون پیوسته پدیدار شده و جدید می شوند؛ «حادیان» چون مردم را به سوی مرگ می رانند؛ «أصرمان»، چون شب و روز، عمرها را قطع می کنند؛ «ملوان» از این سخن عرب بر گرفته شده است که: «عشتُ معه ملاوة من الدهر» {پاره ای از روزگار را همراه او زیستم} پس به معنای برهه و پاره ای از زمان است، نیز گفته می شود: «سکت ملیاً» یعنی مدّت طویلی سکوت کرد؛ «عصران» از عصر به معنی روزگار است؛ «ردفان»، چون شب و روز در پی هم و پشت سر یکدیگر می آیند؛ «صرعان» مانند دو شتر که یکی بر سر آب می رود و دیگری برمی گردد، و صرعان به معنی دو مثل و مانند نیز به کار می رود؛ «أثرمان» یعنی دو جنس دیرین و پیر، زیرا «ثرم»، افتادن دندان های ثنایا را می گویند؛ «متبادیان» از «بدو» به معنای ظهور گرفته شده است؛ «فتیان»، چون شب و روز همیشه تازه و جوانند؛ «طریدان»، چون به سرعت طرد و دفع می شوند؛ «سُبات» به معنی روزگار است و «جمیر» به معنی گرد هم بودن؛ چرا که عرب هنگامی که عدّه ای بر چیزی اتفاق کنند می گوید: «أجمر القوم علی الشی ء» و گفته می شود: «هذا جمیر القوم» یعنی این، محلّ اجتماع – یا مورد اتّفاق. آنان است؛ «سمیر» از «مسامره» به معنای سخن گفتن در شب گرفته شده است، نیز سمیر به معنای روزگار است که فرزندانش، شب و روز هستند.

نکاتی ارزشمند درباره شب و روز

روز وسطی مقدار یک دوره معدّل است به اضافه یک قوسی که خورشید با سیر وسطی طی می کند؛ و به سبب اختلاف بین حرکت وسطی با حرکت تقویمی، روز حقیقی و وسطی اندکی اختلاف دارند

یسیرا یظهر فی أیام کثیرة لکن الیوم بالاصطلاحین لا یختلف باختلاف الآفاق و بعضهم یأخذون الیوم من طلوع الشمس إلی طلوعها و بعضهم من غروبها إلی غروبها و ذلک یختلف باختلاف الآفاق کما تقرر فی محله.

قال أبو ریحان البیرونی إن الیوم بلیلته هو عودة الشمس بدوران الکل إلی دائرة فرضت ابتداء لذلک الیوم بلیلته أی دائرة کانت إذا وقع علیها الاصطلاح و کانت عظیمة لأن کل واحدة من العظام أفق بالقوة أعنی بالقوة أنه یمکن فیها أن یکون أفقا لمسکن ما و بدوران الکل حرکة الفلک بما فیه المرئیة من المشرق إلی المغرب علی قطبیه.

ثم إن العرب فرضت أول مجموع الیوم و اللیلة نقط المغارب علی دائرة الأفق فصار الیوم عندهم بلیلته من لدن غروب الشمس عن الأفق إلی غروبها من الغد و الذی دعاهم إلی ذلک هو أن شهورهم مبتنیة علی مسیر القمر مستخرجة من حرکاته المختلفة مقیدة برؤیة الأهلة لا الحساب و هی تری لدی غروب الشمس و رؤیتها عندهم أول الشهر فصارت اللیلة عندهم قبل النهار و علی ذلک جرت عادتهم فی تقدیم اللیالی علی الأیام إذا نسبوها إلی أسماء الأسابیع و احتج لهم من وافقهم علی ذلک بأن الظلمة أقدم فی المرتبة من النور و أن النور طار علی الظلمة فالأقدم أولی أن یبتدأ به و غلبوا السکون لذلک علی الحرکة بإضافة الراحة و الدعة و أن الحرکة لحاجة و ضرورة و التعب عقیب الضرورة فالتعب نتیجة الحرکة و بأن السکون إذا دام فی الأسطقسات مدة لم یولد فسادا فإذا دامت الحرکة فیها و استحکمت أفسدت و حدثت الزلازل و العواصف و الأمواج و أشباهها فأما عند غیرهم من الروم و الفرس و من وافقهم فإن الاصطلاح واقع بینهم علی أن الیوم بلیلته هو من لدن طلوعها من أفق المشرق إلی طلوعها منه بالغد إذا کانت شهورهم مستخرجة بالحساب غیر متعلقة بأحوال القمر و لا غیره من الکواکب و ابتداؤها من أول النهار فصار النهار عندهم قبل اللیل و احتجوا بأن النور وجود و الظلمة عدم و مقدمو النور علی الظلمة یقولون بتغلیب

که در روزهای بسیاری پدیدار می شود؛ ولی روز به هر دو اصطلاح با اختلاف افق، متفاوت نمی شود.

برخی هم روز را از برآمدن خورشید تا برآمدن دیگر خورشید محسوب می کنند و برخی، از غروب خورشید تا غروب دیگر؛ و روز بدین معنی، با اختلاف افق متفاوت می شود، چنانچه در جای خود مقرّر است.

ابوریحان گفته است: یک شبانه روز، برگشت خورشید با دوران کل است به دائره ای که آغاز آن شبانه روز، مفروض شده است، به شرط اینکه دائره، دائره عظیمه باشد؛ زیرا هر دائره عظیمه را می توان افق بالقوّه به حساب آورد. مراد من از بالقوّه این است که می توان آن را برای هر جایی، یک افق محسوب کرد؛ و با دوران کل، حرکت مرئی فلک از مشرق تا مغرب بر دو قطب خود صورت می گیرد.

سپس عرب آغاز شبانه روز را نقطه های مغرب بر روی دائره افق مفروض گرفته است؛ بنابر این، یک شبانه روز در نزد ایشان، از هنگام غروب خورشید در افق است تا غروب دیگرش در فردا. علّت این فرض آنان این است که ماه های آنها بر اساس گردش قمر است که از حرکات مختلف آن برگرفته شده و مقیّد به دیدن ماه نو است نه حساب نجومی؛ و دیدن ماه نو، هنگام غروب خورشید است که آغاز ماه خود می دانند. بنابر این، عرب، شب را پیش از روز می داند و بر این اساس، عادت آنان در مقدّم شمردن شب بر روز، در انتساب شب ها به اسامی هفته ها نیز جاری است. و دلیل موافقان آنها اینست که رتبه تاریکی پیش از نور است و نور به دنبال آن آمده، و شایسته است با آنچه پیش است شروع کرد. نیز آنان سکون شب را که آرامش و آسایش در پی دارد، بر حرکت و جنبش روز برتری داده اند. دلیل دیگر آنان این است که حرکت، به خاطر نیاز و ضرورت صورت می گیرد و خستگی، نتیجه ضرورت است؛ پس حرکت، خستگی می آورد. نیز استمرار سکونِ عناصر، باعث تباهی نمی شود و استمرار و استحکام حرکت آنان است که فساد و زلزله، طوفان، موج و مانند آن را به بار می آورد.

و امّا دیگرانی از روم و پارس و موافقانشان می گویند یک شبانه روز، از برآمدن خورشید از افق مشرق تا برآمدن دوباره از همان افق در فرداست؛ زیرا پایه ماه آنها محاسبه بوده و وابسته به گردش قمر و دیگر ستارگان نیست. و آغاز شبانه روز آنان از ابتدای روز است؛ بنابر این نزد ایشان، روز پیش از شب است، و این چنین دلیل می آورند که نور، وجود است و تاریکی، عدم. مقدّم دارندگان نور بر ظلمت، معتقد به برتری

الحرکة علی السکون لأنها وجود لا عدم و حیاة لا موت و یعارضونهم بنظائر ما قاله أولئک کقولهم إن السماء أفضل من الأرض و إن العامل و الشاب أصح و الماء الجاری لا یقبل عفونة کالراکد و أما أصحاب التنجیم فإن الیوم بلیلته عند جلهم و الجمهور من علمائهم هو من لدن موافاة الشمس فلک نصف النهار إلی موافاتها إیاه فی نهار الغد و هو قول بین القولین فصار ابتداء الأیام بلیالیها عندهم من النصف الظاهر من فلک نصف النهار و بنوا علی ذلک حسابهم و استخرجوا علیها مواضع الکواکب بحرکاتها المستویة و مواضعها المقومة فی دفاتر السنة و بعضهم آثر النصف الخفی من فلک نصف النهار فابتدءوا به من نصف اللیل کصاحب زیج شهریاران و لا بأس بذلک فإن المرجع إلی أصل واحد.

و الذی دعاهم إلی اختیار دائرة نصف النهار دون دائرة الأفق هو أمور کثیرة منها أنهم وجدوا الأیام بلیالیها مختلفة المقادیر غیر متفقة کما یظهر ذلک من اختلافها عند الکسوفات ظهورا بینا للحس و کان ذلک من أجل اختلاف مسیر الشمس فی فلک البروج و سرعته فیه مرة و بطئه أخری و اختلاف مرور القطع من فلک البروج علی الدوائر فاحتاجوا إلی تعدیلها لإزالة ما عرض لها من الاختلاف و کان تعدیلها بمطالع فلک البروج علی دائرة نصف النهار مطردا فی جمیع المواضع إذ کانت هذه الدائرة بعض آفاق الکرة المنتصبة و غیر متغیرة اللوازم فی جمیع البقاع من الأرض و لم یجدوا ذلک فی دوائر الآفاق لاختلافها فی کل موضع و حدوثها لکل واحد من العروض علی شکل مخالف لما سواه و تفاوت مرور قطع فلک البروج علیها و العمل بها غیر تام و لا جار علی نظام.

و منها أنه لیس بین دوائر أنصاف نهار البلاد إلا ما بینهما من دائرة معدل النهار و المدارات المشبهة بها فأما الآفاق فإن ما بینها مرکب من ذلک و من انحرافها إلی الشمال و الجنوب و تصحیح أحوال الکواکب و مواضعها إنما هو بالجهة التی یلزم من فلک نصف النهار و تسمی الطول لیس له خط فی الجهة الأخری اللازمة عن الأفق و تسمی العرض فلأجل هذا اختاروا الدائرة التی

حرکت بر سکون هستند؛ زیرا حرکت، وجود است نه عدم، و زندگی است نه مرگ؛ ایشان با سخنانی شبیه سخنان معارضان، با آنها محاجّه می کنند؛ مانند اینکه آسمانِ متحرّک، برتر از زمین است، و کارگر و جوان، تندرست ترند (از بیکاران و پیران)، و آب روان، عفونتی مانند آب راکد نمی گیرد.

و امّا منجّمین به ویژه بزرگان و اکثر دانشمندان آنها، شبانه روز را از رسیدن خورشید به دائره نصف النهار می گیرند تا برگشتش به همان دائره در ظهر فردا؛ و این نظر، میانه دو نظر پیش گفته است. بنابراین، آغاز شبانه روز نزد آنان، از نیمه ظاهر از دائره نصف النهار است و آنان حساب خود را بر این اساس پی ریزی می کنند، و جایگاه ستارگان را بر پایه آن و با استفاده از حرکات یکسان و جایگاه مستحکمشان، در دفاتر سال مشخّص می سازند. برخی نیز مانند مؤلّف «زیج شهریاران»، نیمه نهان دائره نصف النهار را آغاز گرفته و از نیمه شب، حساب نگه می دارند، و اشکالی بدان نیست و همه به یک حقیقت برمی گردند.

دلایل زیادی در انتخاب دائره نصف النهار و نه دائره افق وجود دارد که به برخی از آنها می پردازیم:

طول شبانه روز همیشه یکسان نیست و این اختلاف به خوبی و به صورت محسوس، در کسوف ها هویداست؛ این امر به خاطر اختلاف مسیر خورشید در فلک بروج و تندی و یا کندی سرعت خورشید در آن، و اختلاف گذر فلک بروج بر دوائر است. پس برای رفع اختلاف، نیاز به تعدیل آن داشتند و این تعدیل، با مطالع فلک بروج بر روی دائره نصف النهار، که در همه جاهای زمین یک نواخت است، آسان تر است از دائره های افق، که در هر جا مختلف است و در هر عرضی، بر شکلی مخالف عرض دیگر پدیدار می شود؛ و گذر فلک بروج بر آنها تفاوت می کند و عمل بر آنها ناتمام و بی نظم خواهد شد.

تطرد علیها حسباناتهم و أعرضوا عن غیرها علی أنهم لو راموا العمل بالآفاق لتهیأ لهم و لأدتهم إلی ما أدتهم إلیه دائرة نصف النهار لکن بعد سلوک المسلک البعید و أعظم الخطاء هو تنکب الطریق المستقیم إلی البعد الأطول علی عمد.

الفائدة الثانیة اعلم أن الیوم قد یطلق علی مجموع الیوم و اللیلة و قد یطلق علی ما یقابل اللیل و هو یرادف النهار و لا ریب فی أن الیوم و النهار الشرعیین مبدؤهما من طلوع الفجر الثانی إلی غیبوبة قرص الشمس عند بعض و إلی ذهاب الحمرة المشرقیة عند أکثر الشیعة و عند المنجمین و أهل فارس و الروم من طلوع الشمس إلی غروبها و خلط بعضهم بین الاصطلاحین فتوهم أن الیوم الشرعی أیضا فی غیر الصوم من الطلوع إلی الغروب و هذا خطاء و قد أوردنا الآیات و الأخبار الکثیرة الدالة علی ما اخترناه فی کتاب الصلاة و أجبنا عن شبه المخالفین فی ذلک.

قال أبو ریحان بعد إیراد ما تقدم منه هذا الحد هو الذی نحد به الیوم علی الإطلاق إذا اشترط اللیلة فی الترکیب فأما علی التقسیم و التفصیل فإن الیوم بانفراده و النهار بمعنی واحد و هو من طلوع جرم الشمس إلی غروبه و اللیل بخلاف ذلک و عکسه بتعارف من الناس قاطبة فیما بینهم و اتفاق من جمهورهم لا یتنازعون فیه إلا أن بعض علماء الفقه فی الإسلام حد أول النهار بطلوع الفجر و آخره بغروب الشمس تسویة منه بینه و بین مدة الصوم و احتج بقوله تعالی وَ کُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّی یَتَبَیَّنَ لَکُمُ الْخَیْطُ الْأَبْیَضُ مِنَ الْخَیْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیامَ إِلَی اللَّیْلِ ⁽¹⁾فادعی أن هذین الحدین هما طرفا النهار و لا تعلق لمن رأی هذا الرأی بهذه الآیة بوجه من الوجوه لأنه لو کان أول الصوم أول النهار لکان تحدیده ما هو ظاهر بین للناس بمثل ما حده به جاریا مجری التکلف لما لا معنی له کما لم یحد آخر النهار و أول اللیل بمثل ذلک إذ هو معلوم متعارف لا یجهله أحد و لکنه تعالی لما حد أول الصوم بطلوع الفجر و لم

و از این رو دائره ای را اختیار کردند که حساب آنها یک نواخت درآید و از دوائر دیگر صرف نظر کردند؛ و اگر هم دائره افق را منظور می داشتند باز همان نتیجه دائره نصف النهار را می داد، منتهی با رفتن از راهی دورتر؛ و بزرگ ترین خطا این است که راه راست را بگذارند و عمداً به راه دور بروند تا به مقصد برسند.

نکته دوّم: گاهی منظور از «یوم»، شبانه روز است و گاهی در برابر شب به کار برده می شود که در این صورت، مترادف «نهار» است؛ و شکّی نیست که آغاز «یوم» شرعی و «نهار» شرعی در نزد برخی، از طلوع فجر دوّم است تا پنهان شدن قرص خورشید، و نزد اکثر شیعه تا پنهان شدن سرخی مشرق؛ ولی منجّمین و پارسیان و رومیان، روز را از طلوع خورشید تا غروب آن می دانند. برخی این دو اصطلاح را با هم اشتباه گرفته و گفته اند: روز شرعی در غیرروزه هم از طلوع تا غروب خورشید است، و این گفته، خطاست و ما در کتاب «صلوة» خود، آیات و اخبار بسیاری آورده ایم که دلالت بر گفته ما دارد و شبهه های مخالفان را در آن پاسخ داده ایم.

ابوریحان بعد از تعریف شبانه روز، این چنین می گوید: امّا روز در برابر شب که همان «نهار» است، از طلوع جرم خورشید تا غروب آن بوده و شب برعکس آنست و این، عرف همه مردم است و مورد اتّفاق جمهور بدون گفتگو، جز اینکه برخی فقهای اسلام، آغاز روز را طلوع فجر دانسته و پایانش را غروب خورشید (برابر مدّت روزه)؛ و دلیل آورده اند به قول خدا تعالی: «وَ کُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّی یَتَبَیَّنَ لَکُمُ الْخَیْطُ الْأَبْیَضُ مِنَ الْخَیْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیامَ إِلَی اللَّیْلِ»⁽²⁾{و بخورید و بیاشامید تا رشته سپید بامداد از رشته سیاه [شب] بر شما نمودار شود؛ سپس روزه را تا [فرا رسیدن] شب به اتمام رسانید} وی مدّعی شده که این دو حدّ، دو طرف روز است

ولی این نظر، به هیچ وجه از این آیه بر نمی آید؛ زیرا اگر ابتدای روزه همان ابتدای نهار بود، محدود کردن روز . که نزد مردم روشن و واضح است. به آن عبارت، در حکم تکلّف ورزیدن است؛ چرا که معنایی ندارد؛ چنانچه برای آخر روز و آغاز شب چنین تعبیر پیچیده ای نیاورده است، چون شب را همه می دانند و می فهمند و کسی جهل بدان ندارد؛ ولی چون خداوند متعال آغاز روزه را به طلوع فجر محدود کرد

یحد آخره بمثله بل أطلقه بذکر اللیل فقط لعلم الناس بأسرهم أنه غروب قرص الشمس علم أن المراد بما ذکر فی الأول لم یکن مبدأ النهار و مما یدل علی صحة قولنا قوله تعالی أُحِلَّ لَکُمْ لَیْلَةَ الصِّیامِ الرَّفَثُ إِلی نِسائِکُمْ إلی قوله تعالی ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیامَ إِلَی اللَّیْلِ ⁽¹⁾فأطلق المباشرة و الأکل و الشرب إلی وقت محدود لا اللیل کله کما کان محظورا علی المسلمین قبل نزول هذه الآیة الأکل و الشرب بعد عشاء الآخرة و ما کانوا یعدون صومهم بیوم و بعض لیلته بل کانوا یذکرونها أیاما بإطلاق.

فإن قیل إنه أراد بذلک تعریفهم أول النهار للزم أن یکون الناس قبل ذلک جاهلین بأول الأیام و اللیالی و ذلک ظاهر المحال فإن قیل إن النهار الشرعی خلاف النهار الوضعی فما ذلک إلا خلاف فی العبارة و تسمیة شی ء باسم وقع فی التعارف علی غیره مع تعری الآیة عن ذکر النهار و أوله و المشاحة فی مثل ذلک مما نعتزلها و نوافق الخصوم فی العبارات إذا وافقونا فی المعانی و کیف یعتقد أمر ظهر للعیان خلافه فإن الشفق من جهة المغرب هو نظیر الفجر من جهة المشرق و هما متساویان فی العلة متوازیان فی الحالة فلو کان طلوع الفجر أول النهار لکان غروب الشفق آخره و قد اضطر إلی قبول ذلک بعض الشیعة⁽²⁾و علی أن من خالفنا فیما قدمناه یوافقنا فی مساواة اللیل و النهار مرتین فی السنة إحداهما فی الربیع و الأخری فی الخریف و یطابق قوله قولنا فی أن النهار ینتهی فی طوله عند تناهی قرب الشمس من القطب الشمالی و أنه ینتهی فی قصره عند تناهی بعدها منه و أن لیل الصیف الأقصر یساوی نهار الشتاء الأقصر و أن

و پایانش را مانند آن بیان نکرد، و بلکه تنها به ذکر «اللیل» اکتفاء کرد و همه مردم می دانند که آن، غروب قرص خورشید است، معلوم می شود که مقصود خداوند در عبارت اوّلی، آغاز روز نبوده است.

و این قول خدای تعالی بر درستی گفته ما دلالت دارد: «أُحِلَّ لَکُمْ لَیْلَةَ الصِّیامِ الرَّفَثُ إِلی نِسائِکُمْ ... ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیامَ إِلَی اللَّیْلِ»⁽³⁾

{در شب های روزه، همخوابگی با زنانتان بر شما حلال گردیده است ... سپس روزه را تا [فرا رسیدن] شب به اتمام رسانید} خداوند در این آیه ، مباشرت و خوردن و نوشیدن را تا وقت معیّنی آزاد کرد نه همه شب؛ چنانچه پیش از نزول این آیه، خوردن و نوشیدن پس از عشاء آخر بر مسلمانان حرام بود، و آنها روزه خود را به یک روز و پاره ای از شب برنمی شمردند، بلکه تنها با روز بیان می کردند.

و اگر گفته شود مقصود خداوند از آن عبارت، شناساندن آغاز روز به مردم بوده است، لازم می آید که مردم پیش از آن، نسبت به آغاز روز و شب جاهل بوده باشند، و این امری محال است. اگر بگویند نهار شرعی غیر از نهار قراردادی است، این تنها اختلافی در تعبیر، و یک نام گذاری غیرمتعارف است، در حالی که در آیه ذکری از روز و آغاز روز نیست و ما از این گفتار لفظی رویگردان نیستیم و هرگاه طرف مقابل در معانی با ما موافق باشد، در تعابیر نیز با وی موافقت می کنیم، و چگونه به چیزی عقیده دارد که خلافش روشن است؟ زیرا شفق در سوی مغرب، مانند فجر در سوی مشرق است و هر دو در علّت برابر، و در حالت همانند، و اگر طلوع فجر، آغاز روز باشد باید غروب شفق، پایان روز باشد، و برخی از شیعه به پذیرش آن ناچار شده اند.⁽⁴⁾

و به علاوه کسی که در تعیین آغاز روز با ما مخالف است در اینکه در یک سال، مدّت شب و روز دو بار برابر هم می شود با ما موافق است: یکی در آغاز بهار و دیگری در آغاز پائیز؛ و نیز با ما موافق است که بلندترین روز، به هنگام نهایت نزدیک شدن خورشید به قطب شمال است و کوتاه ترین روز، به هنگام نهایت دورشدن خورشید از آنست و باز با ما موافق است که کوتاه ترین شب تابستان، برابر کوتاه ترین روز زمستان است

معنی قوله یُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهارِ وَ یُولِجُ النَّهارَ فِی اللَّیْلِ ⁽¹⁾و قوله تعالی یُکَوِّرُ اللَّیْلَ عَلَی النَّهارِ وَ یُکَوِّرُ النَّهارَ عَلَی اللَّیْلِ ⁽²⁾راجع إلی ذلک فإن جهلوا ذلک کله أو تجاهلوا لم یجدوا بدا من کون النصف النهار الأول ست ساعات و النصف الأخیر ست ساعات و لا یمکنهم التعامی عن ذلک لشیوع الخبر المأثور فی ذکر فضائل السابقین إلی الجامع یوم الجمعة و تفاضل أجورهم بتفاضل قصورهم فی الساعات الست التی هی أول النهار إلی وقت الزوال و ذلک مقول علی الساعات الزمانیة المعوجة دون المستویة التی تسمی المعتدلة فلو سامحناهم بالتسلیم لهم فی دعواهم لوجب أن یکون استواء اللیل و النهار حین تکون الشمس بجنبتی الانقلاب الشتوی و یکون ذلک فی بعض المواضع دون بعض و أن لا یکون اللیل الشتوی مساویا للنهار الصیفی و أن لا یکون نصف النهار موافاة الشمس منتصف ما بین الطلوع و الغروب و خلافات هذه اللوازم هی القضایا المقبولة عند من له أدنی بصر و لیس یتحقق لزوم هذه الشناعات إیاهم إلا من له دریة یسیرة بحرکات الأکر⁽³⁾.

فإن تعلق متعلق بقول الناس عند طلوع الفجر قد أصبحنا و ذهب اللیل فأین هو عن قولهم عند تقارب غروب الشمس و اصفرارها قد أمسینا و ذهب النهار و جاء اللیل و إنما ذلک إنباء عن دنوه و إقباله و إدبار ما هم فیه و ذلک جار علی طریق المجاز و الاستعارة و جائز فی اللغة کقول الله تبارک و تعالی أَتی أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ ⁽⁴⁾و یشهد لصحة قولنا ما روی عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ: صَلَاةُ النَّهَارِ عَجْمَاءُ و تسمیة الناس صلاة الظهر بالأولی لأنها الأولی من صلاتی النهار و تسمیة صلاة العصر بالوسطی لتوسطها بین الصلاة الأولی من صلاتی النهار و بین الصلاة الأولی من صلوات اللیل و لیس قصدی فیما أوردته فی هذا الموضع إلا نفی

و نیز موافق این است که مفهوم این سخن خدای تعالی «یُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهارِ وَ یُولِجُ النَّهارَ فِی اللَّیْلِ»⁽⁵⁾{خدا شب را در روز درمی آورد و روز را [نیز] در شب درمی آورد} و نیز این قول خدای تعالی «یُکَوِّرُ اللَّیْلَ عَلَی النَّهارِ وَ یُکَوِّرُ النَّهارَ عَلَی اللَّیْلِ»⁽⁶⁾

{شب را به روز درمی پیچد، و روز را به شب درمی پیچد} به آن امر برمی گردد. و اگر همه این مطالب را ندانند یا نادیده بگیرند چاره ای ندارند که نیمه نخست روز را شش ساعت بدانند و نیمه دوّم را نیز شش ساعت؛ و آنها نمی توانند از آن چشم پوشی کنند؛ زیرا این خبر در فضیلت پیشتازان به نماز جمعه شایع است که برتری پاداش آنها به نسبت پیشی گرفتن در شش ساعتی که همان اوّل روز است، تا وقت زوال خورشید بوده، و مقصود از این ساعات، ساعات زمانیّه معوجّه است نه ساعات معتدله مستویّه.

و اگر ما با آنها مسامحه کنیم و ادّعای آنها را بپذیریم، باید برابری شب و روز هنگامی باشد که خورشید در دو سوی انقلاب زمستانی است و آن تنها در برخی جاها است و نیز باید شب زمستان برابر روز تابستان نباشد، و همچنین رسیدن خورشید به نصف النّهار، میانه طلوع و غروب نباشد؛ در حالی که خلاف همه اینها نزد صاحبان کمترین بصیرت نیز پذیرفته شده است و کسی که از حرکات کره ها اندکی مطّلع باشد نیز، همراهی این شناعات را با آنها به خوبی می داند.

و اگر کسی به این امر دست آویزد که مردم به هنگام طلوع فجر می گویند «بامداد کردیم و شب رفت»، این مانند آن است که نزدیک غروب خورشید و زردی آن می گویند «شب کردیم و روز رفت و شب آمد» و این عبارت ها، خبر دادن از نزدیک شدن و روآوردن و پشت کردن روز و شب است و بر وجه مَجاز و استعاره استعمال شده و در زبان، جایز است؛ چنانکه خدای تعالی فرموده است «أَتی أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ»⁽⁷⁾{[هان] امر خدا دررسید، پس در آن شتاب مکنید} و گواه گفتار ما اینست که پیامبر صلّی الله علیه و آله فرموده است: صَلَاةُ النَّهَارِ عَجْمَاءُ {نمازِ روز، بی زبانست}.⁽⁸⁾

و اینکه مردم نماز ظهر را «اُولی» می نامند به خاطر این است که نخستین نماز از دو نمازِ روز است و عصر را «وُسطی» می خوانند چرا که میان اوّلین نماز روز و اوّلین نماز شب است، و منظور من در اینجا، تنها نفی

ظن من یظن أن الضروریات تشهد بخلاف ما یدل علیه القرآن و یحتج لإثبات ظنه بقول أحد الفقهاء و المفسرین و الله الموفق للصواب انتهی کلامه.

و أقول

سیأتی جواب ذلک کله و الدلائل الکثیرة الدالة علی خلافه و ما ذکره علی تقدیر تمامه لا ینافی ما ادعیناه مع أن عرف الشرع بل العرف العام قد استقر علی أن ابتداء الیوم و النهار طلوع الفجر الثانی ⁽¹⁾و أکثر ما ذکره یدل علی أنه بحسب الحساب و القواعد النجومیة أولهما طلوع الشمس و لا مشاحة فی ذلک و قوله لو کان أول الصوم أول النهار إلخ فالجواب أنه لما کان أول النهار عند أهل الحساب طلوع الشمس بین سبحانه أن المراد هنا الیوم الشرعی کما أنه لما کانت الید تطلق علی معان قال فی آیة الوضوء إِلَی الْمَرافِقِ لتعیین أحد المعانی و لما لم یکن فی آخر النهار اختلاف فی الاصطلاح لم یتعرض لتعیینه و إنما استقر العرف العام و الخاص علی جعل أول النهار الفجر و أول اللیل الغروب لما سیأتی أن الناس لما کانوا فی اللیل فارغین عن أعمالهم الضروریة للظلمة المانعة فاغتنموا شیئا من الضیاء لحرکتهم و توجههم إلی أعمالهم الدینیة و الدنیویة

پندار کسی است که می گوید ضروریّات، برخلاف دلالت قرآن است و برای اثبات پندارش، از گفته یک فقیه یا مفسّر دلیل می آورد؛ و خداوند تنها موفّق کننده به راستی هاست.

مؤلف

جواب همه اینها در ادامه می آید و دلایل بسیاری بر خلاف آن وجود دارد. آنچه وی گفته، اگرچه درست هم باشد، منافی گفته ما نیست. چرا که عرف شرع و بلکه عرف عام هم آغاز یوم و نهار را طلوع فجر دوّم می داند و بیشتر گفته او دالّ بر اینست که بر اساس حساب و قواعد نجومی، آغاز یوم و نهار، طلوع خورشید است و در آن سخنی نیست.

و این گفته وی که «اگر آغاز روزه آغاز نهار بود ... »، جوابش اینست که چون نزد اهل حساب، طلوع خورشید، آغاز نهار است، خداوند سبحان بیان کرده که مقصود در اینجا، روز شرعی است؛ چنانکه «ید» به چند معنا به کار برده می شود و در آیه وضوء «الی المرافق» آورده است تا یکی از معانی را مشخّص کند؛ و چون اختلافی در اصطلاح آخر روز نبوده، آن را توضیح نداده است.

عرف عام و خاص، آغاز روز را فجر می داند و آغاز شب را غروب خورشید؛ زیرا در ادامه می آید که مردم چون در شب به خاطر تاریکی، دست از کارهای لازم خود می کشند، اندک روشنی صبح را برای حرکت و توجه به کارهای دینی و دنیوی خود غنیمت می شمرند.

و فی اللیل بالعکس لأنهم لما کلوا و ملوا من حرکات النهار و أعماله اغتنموا شیئا من الظلمة لترکهم ذلک فلذا اختلف الأمر فی أول النهار و آخره و ما وقع فی الشرع من أن الزوال نصف النهار فهو علی التقریب و التخمین و ما ذکره من استواء اللیل و النهار فی الاعتدالین فمعلوم أنه مبنی علی اصطلاح المنجمین و سیأتی الکلام فی جمیع ذلک فی کتاب الصلاة إن شاء الله تعالی.

الفائدة الثالثة لا ریب فی أن اللیل بحسب الشرع مقدم علی الیوم فما ورد فی لیلة الجمعة مثلا إنما هی اللیلة المتقدمة لا المتأخرة و ما یعتبره المنجمون و بعض العرب من تأخیر اللیلة فهو محض اصطلاح منهم و لا یبتنی علیه شی ء من أحکام الشریعة و مما یدل علیه ما رواه الْکُلَیْنِیُّ فِی الرَّوْضَةِ بِسَنَدٍ مُوَثَّقٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِنَّ الْمُغِیرِیَّةَ یَزْعُمُونَ أَنَّ هَذَا الْیَوْمَ لِهَذِهِ اللَّیْلَةِ الْمُسْتَقْبِلَةِ فَقَالَ کَذَبُوا هَذَا الْیَوْمُ لِلَّیْلَةِ الْمَاضِیَةِ إِنَّ أَهْلَ بَطْنِ نَخْلَةَ حَیْثُ رَأَوُا الْهِلَالَ قَالُوا قَدْ دَخَلَ الشَّهْرُ الْحَرَامُ ⁽¹⁾.

و توضیحه

أن المغیریة هم أتباع المغیرة بن سعد البجلی و هو من المذمومین المطعونین و قد روی الکشی أخبارا کثیرة فی أنه کان من الکذابین علی أبی جعفر علیه السلام و روی أنه کان یدعو الناس إلی محمد بن عبد الله بن الحسن و کان من الزیدیة التبریة و فی بعض النسخ المغیرة أی الذین غیروا دین الله من المخالفین و قصة بطن نخلة هی ما ذکره المفسرون و المؤرخون أن النبی صلی الله علیه و آله بعث عبد الله بن جحش و معه ثمانیة رهط من المهاجرین و قیل اثنا عشر و أمره أن ینزل نخلة بین مکة و الطائف فیرصد قریشا و یعلم أخبارهم فانطلقوا حتی هبطوا نخلة فوجدوا بها عمرو بن الحضرمی فی عیر تجارة قریش فی آخر یوم من جمادی الآخرة و کانوا یرون أنه من جمادی و هو رجب فاختصم المسلمون فقال قائل منهم هذه غرة من عدو و غنم ⁽²⁾رزقتموه فلا ندری أ من

و در شب برعکس است؛ زیرا مردمان بعد از خوردن و خسته شدن از حرکت ها و کارهای روز، از اندک تاریکی برای ترک خستگی بهره می گیرند؛ و آغاز نهار و پایانش از این نظر با هم متفاوت است، و آنچه در شرع رسیده که زوال، نیمه نهار است، تقریبی و بر اساس تخمین است، و برابری شب و روز در دو اعتدال، مبتنی بر اصطلاح منجّمین است و به خواست خدا سخن پیرامون همه این مطالب، در کتاب «صلوة» خواهد آمد.

نکته سوم: شکّی نیست که از نظر شرع، شب پیش از روز است، و به عنوان نمونه در دعاها و اعمالی که برای شب جمعه رسیده، مقصود از شب، پیش از روز جمعه است نه پس از آن؛ و آنچه منجّمین و برخی عرب معتبر می دانند که شب آینده از روز گذشته است اصطلاح خود آنها است و احکام شرع بر آنها بنا نمی شود؛ و از دلایل آن، روایت کلینی در روضه است که به سند موثّقی از عمر بن یزید نقل می شود که وی به امام صادق علیه السّلام می گوید: «مغیریّه» می پندارند امروز از شب آینده است. فرمود: دروغ گفته اند، امروز از شب گذشته است؛ زیرا اهل «بطن نخله» چون ماه نو را دیدند گفتند: ماه حرام آمد.⁽³⁾

توضیح

«مغیریّه» پیروان مغیرة بن سعد بجلی بودند که وی، مذموم و مورد طعن بوده و کشی، اخبار بسیاری آورده است که وی از جمله کسانی بود که به امام باقر علیه السلام دروغ می بستند، و روایت شده که مغیره، مردم را به محمد بن عبداللَّه بن حسن دعوت می کرد و از زیدیّه تبریّه بود و در برخی نسخ، «مغیِّره» آمده است، یعنی مخالفانِ دگرگون سازِ دین خدا.

و داستان «بطن نخله» که مفسّران و مورّخان بیان کرده اند، این گونه است که پیامبر صلّی الله علیه و آله، عبداللَّه بن جحش را همراه با هشت یا دوازده تن از مهاجران فرستاد و به او فرمود که در «نخله»، میان مکّه و طائف فرود آمده و به دیده بانی و کسب اطّلاع از قریش بپردازد. آنها به راه افتادند تا به نخله وارد شدند، و در آنجا عمر بن حضرمی را در کاروان بازرگانی قریش، در روز آخر جمادی الثانی یافتند، ولی در نظر آنها ماه رجب شروع شده بود. مسلمانان با هم به بحث پرداختند؛ یکی گفت: این، برخورد با دشمن و غنیمتی است که روزی شما شده و معلوم نیست امروز

الشهر الحرام هذا الیوم أم لا فقال قائل منهم لا نعلم هذا الیوم إلا من الشهر الحرام و لا نری أن تستحلوه لطمع أشفیتم علیه فشدوا علی ابن الحضرمی فقتلوه و غنموا عیره فبلغ ذلک کفار قریش فرکب وفدهم حتی قدموا علی النبی صلی الله علیه و آله فقالوا أ یحل القتال فی الشهر الحرام فأنزل الله تعالی یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِیهِ الآیة⁽¹⁾و یظهر من هذا الخبر کما ورد فی بعض السیر أیضا أنهم إنما فعلوا ذلک بعد رؤیة هلال رجب و علمهم بکونه منه و استشهاده علیه السلام بأن الصحابة حکموا بعد رؤیة الهلال بدخول رجب فاللیل سابق علی النهار و محسوب مع الیوم الذی بعده یوما و ما سبق من تقدم خلق النهار علی اللیل لا ینافی ذلک کما لا یخفی.

الفائدة الرابعة اعلم أنهم یقسمون کلا من الیوم الحقیقی و الیوم الوسطی إلی أربعة و عشرین قسما متساویة یسمونها بالساعات المستویة و المعتدلة و أقسام الیوم الحقیقی تسمی بالحقیقیة و الوسطی بالوسطیة و قد یقسمون کلا من اللیل و النهار فی أی وقت کان باثنتی عشرة ساعة متساویة و یسمونها بالساعات المعوجة لاختلاف مقادیرها باختلاف الأیام طولا و قصرا بخلاف المستویة فإنها تختلف أعدادها و لا تختلف مقادیرها و المعوجة بعکسها و تسمی المعوجة بالساعات الزمانیة أیضا لأنها نصف سدس زمان النهار أو زمان اللیل و کثیر من الأخبار مبنیة علی هذا الاصطلاح کما أومأنا إلیه و الساعتان تستویان فی خط الإستواء أبدا و عند حلول الشمس أحد الاعتدالین فی سائر الآفاق و قد تطلق الساعة فی الأخبار علی مقدار من أجزاء اللیل و النهار مختص بحکم معین أو صفة مخصوصة کساعة ما بین طلوع الفجر و الشمس و ساعة الزوال و الساعة بعد العصر و ساعة آخر اللیل و أشباه ذلک بل علی مقدار من الزمان و إن لم یکن من أجزاء اللیل و النهار کالساعة التی تطلق علی یوم القیامة کما أن الیوم قد یطلق علی مقدار من الزمان مخصوص بواقعة أو حکم کیوم القیامة و یوم حنین و قال

ماه حرام شروع شده باشد و دیگری گفت: ماه حرام شروع شده و نباید به غنیمت طمع ورزید و به خاطر آن، حرام را حلال دانست. سرانجام به عمرو بن حضرمی تاختند و او را کشته و کاروانش را به غنیمت گرفتند.

این گزارش به کفّار قریش رسید و گروهی از آنان به سوی مدینه آمدند و بر پیامبر صلّی الله علیه و آله وارد شدند و گفتند: آیا جنگ در ماه حرام حلال است؟ و خداوند این آیه را فرستاد: «یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِیهِ ... »⁽²⁾

{از تو درباره کارزار در ماه حرام می پرسند.} و از این خبر .همچنانی که در برخی کتاب های سیره آمده است. معلوم می شود که آنها این کار را پس از دیدن هلال ماه رجب مرتکب شدند؛ در حالی که می دانستند آن شب، از ماه رجب است. و امام صادق علیه السلام گواه می آورد که صحابه به محض دیدن ماه نو، حکم به داخل شدن ماه رجب کردند؛ پس شب، پیش از روز است و با نهار پس از آن، یک شبانه روز محسوب می شود. چنانچه روشن است، آنچه گذشت که آفرینش روز پیش از شب بوده است با مطلب اخیر منافاتی ندارد.

نکته چهارم: شبانه روز حقیقی و وسطی را به 24 بخش برابر تقسیم کرده، آنها را ساعت های مستویّه و معتدله نامیده اند؛ ساعت های شبانه روز حقیقی را ساعت حقیقی و ساعت های شبانه روز وسطی را ساعت وسطی می نامند، و روز و شب را .در هر فصلی که باشند. به 12 ساعت برابر تقسیم می کنند و آنها را چون در روزهای بلند و کوتاه مدّتشان متفاوت می شود، ساعت های «معوجّه» (کژ) می خوانند؛ برخلاف ساعت های مستویّه که تعدادشان، و نه مدّتشان متفاوت می شود؛ و کژها برعکسند و آنها را ساعت های «زمانیّه» نیز می خوانند؛ زیرا همیشه یک دوازدهم مدّت روز یا شب اند، و چنانکه بدان اشاره کردیم، بسیاری از اخبار، ساعت را بدین معنا آورده اند.

و این دو گونه ساعت ها، همیشه در خط استواء و هنگام حلول خورشید در یکی از دو اعتدال، در همه افق ها برابرند و در برخی اخبار، ساعت ها به جزئی از شب و یا روز اطلاق می شود که حکم یا صفت خاصّی دارند؛ مانند ساعت میان طلوع فجر و طلوع خورشید، ساعت زوال، ساعت بعد از عصر، ساعت آخر شب و مانند آنها؛ و یا ساعت بر یک مدّت زمانی، هر چند متعلّق به اجزاء شب و روز نباشد، اطلاق می شود؛ مانند ساعتی که بر روز قیامت اطلاق می شود؛ چنانچه یوم بر مدّت زمانی که مخصوص به واقعه و یا حکمی است اطلاق می شود؛ مانند یوم القیامة و یوم حنین؛ و خداوند هم فرموده است: «وَ ذَکِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللَّهِ»⁽³⁾

تعالی وَ ذَکِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللَّهِ ⁽¹⁾.

«12»

الْکَافِی، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ جَمِیعاً عَنِ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنِ الْمُثَنَّی عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَ کَأَنَّما أُغْشِیَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعاً مِنَ اللَّیْلِ مُظْلِماً⁽²⁾قَالَ أَ مَا تَرَی الْبَیْتَ إِذَا کَانَ اللَّیْلُ أَشَدَّ سَوَاداً مِنْ خَارِجٍ فَکَذَلِکَ هُمْ یَزْدَادُونَ سَوَاداً⁽³⁾.

«13»

التَّهْذِیبُ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفٍ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقُلْتُ مَتَی أُصَلِّی رَکْعَتَیِ الْفَجْرِ قَالَ حِینَ یَعْتَرِضُ الْفَجْرُ وَ هُوَ الَّذِی تُسَمِّیهِ الْعَرَبُ الصَّدِیعَ.

بیان

فی القاموس الصدیع کأمیر الصبح و فی الأساس و من المجاز انصدع الفجر و طلع الصدیع و هو الفجر.

باب 15 ما روی فی سعادة أیام الأسبوع و نحوستها

روایات

«1»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عِبْدِیدٍ⁽⁴⁾الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ حَبِیبٍ السِّجِسْتَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَوْمُ الْجُمُعَةِ یَوْمُ عِبَادَةٍ فَتَعَبَّدُوا لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهِ وَ یَوْمُ السَّبْتِ لِآلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام وَ یَوْمُ الْأَحَدِ لِشِیعَتِهِمْ وَ یَوْمُ الْإِثْنَیْنِ یَوْمُ بَنِی أُمَیَّةَ وَ یَوْمُ الثَّلَاثَاءِ

{و روزهای خدا را به آنان یادآوری کن}.

روایت 12

کافی: امام صادق علیه السّلام در مورد سخن خداوند عزّ و جلّ «کَأَنَّما أُغْشِیَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعاً مِنَ اللَّیْلِ مُظْلِماً»⁽⁵⁾

{گویی چهره هایشان با پاره ای از شب تار پوشیده شده است} فرمود: آیا نمی بینی که در شب، خانه از فضای بیرون تاریک تر است؟ پس این گونه آنها بر تاریکی می افزایند.⁽⁶⁾

روایت 13

تهذیب: ابوبکر حضرمی نقل می کند که از امام صادق علیه السّلام پرسیدم دو رکعت فجر را چه زمانی بخوانم؟ فرمود: آنگاه که فجر پهن می شود و آن زمانی است که عرب، آن را «صدیع» می نامند.

تبیین

در قاموس آمده: «صدیع» چون امیر صبح است؛ و در اساس آمده: «انصدع الفجر» و «طلع الصدیع» مجاز بوده و آن همان فجر است .

باب پانزدهم : روایاتی در مورد سعد و نحس روزهای هفته

روایات

روایت 1

خصال: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله به نقل امام صادق علیه السّلام فرمود: روز جمعه روز عبادتست؛ پس خداوند عزّ و جلّ را در آن عبادت کنید؛ روز شنبه برای آل محمّد علیهم السّلام است؛ روز یک شنبه برای شیعه آنهاست؛ روز دوشنبه روز بنی امیّه است؛ روز سه شنبه

یَوْمٌ لَیِّنٌ وَ یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ لِبَنِی الْعَبَّاسِ وَ فَتْحِهِمْ ⁽¹⁾وَ یَوْمُ الْخَمِیسِ یَوْمٌ مُبَارَکٌ بُورِکَ لِأُمَّتِی فِی بُکُورِهَا فِیهِ ⁽²⁾.

بیان

ضمیر بکورها راجع إلی الأمة أی مباکرتهم فی طلب الحوائج و توجههم إلیها بکرة.

«2»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ سُفْیَانَ رَفَعَ الْحَدِیثَ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنَّهُ قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ مَوَالِیهِ یَا فُلَانُ مَا لَکَ لَمْ تَخْرُجْ قَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ الْیَوْمُ الْأَحَدُ قَالَ وَ مَا لِلْأَحَدِ قَالَ الرَّجُلُ لِلْحَدِیثِ الَّذِی جَاءَ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ احْذَرُوا حَدَّ الْأَحَدِ فَإِنَّ لَهُ حَدّاً مِثْلَ حَدِّ السَّیْفِ قَالَ کَذَبُوا کَذَبُوا مَا قَالَ ذَاکَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَإِنَّ الْأَحَدَ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَالْإِثْنَیْنِ قَالَ سُمِّیَ بِاسْمِهِمَا قَالَ الرَّجُلُ سُمِّیَ بِاسْمِهِمَا وَ لَمْ یَکُونَا فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِذَا حُدِّثْتَ فَافْهَمْ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قَدْ عَلِمَ الْیَوْمَ الَّذِی یُقْبَضُ فِیهِ نَبِیُّهُ صلی الله علیه و آله وَ الْیَوْمَ الَّذِی یُظْلَمُ فِیهِ وَصِیُّهُ فَسَمَّاهُ بِاسْمِهِمَا قَالَ قُلْتُ فَالثَّلَاثَاءَ قَالَ خُلِقَتْ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ النَّارُ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ انْطَلِقُوا إِلی ما کُنْتُمْ بِهِ تُکَذِّبُونَ انْطَلِقُوا إِلی ظِلٍّ ذِی ثَلاثِ شُعَبٍ لا ظَلِیلٍ وَ لا یُغْنِی مِنَ اللَّهَبِ ⁽³⁾قَالَ قُلْتُ فَالْأَرْبِعَاءُ قَالَ بُنِیَتْ أَرْبَعَةُ أَرْکَانٍ لِلنَّارِ قَالَ قُلْتُ فَالْخَمِیسُ قَالَ خَلَقَ اللَّهُ الْخَمْسَةَ⁽⁴⁾یَوْمَ الْخَمِیسِ قَالَ قُلْتُ فَالْجُمُعَةُ قَالَ جَمَعَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْخَلْقَ لِوَلَایَتِنَا یَوْمَ الْجُمُعَةِ قَالَ قُلْتُ فَالسَّبْتُ قَالَ سَبَتَ الْمَلَائِکَةُ لِرَبِّهَا یَوْمَ السَّبْتِ فَوَجَدَتْهُ لَمْ یَزَلْ وَاحِداً⁽⁵⁾.

بیان

باسمهما أی باسم أبی بکر و عمر و الخمسة أصحاب العباء علیهم السلام

روز آرامی است؛ روز چهارشنبه برای بنی عبّاس و فتح آنهاست؛ و روز پنجشنبه روز مبارکی بوده و بامداد آن، برای امّتم خجسته گشته است.⁽⁶⁾

توضیح

ضمیر «بکورها» به امّت برمی گردد؛ یعنی شتافتن و روکردن آنها به طلب حوائج در بامداد.

روایت 2

خصال: امام صادق علیه السلام به یکی از دوستدارانش فرمود: ای فلانی! چرا بیرون نرفته ای؟ گفت: جانم به فدایت! امروز یک شنبه است، فرمود: یک شنبه چه مشکلی دارد؟ آن مرد گفت: حدیثی از پیامبر صلّی الله علیه و آله آمده است که ایشان فرمود: از تیزی یک شنبه بترسید، چرا که تیزی اش، چون تیزی شمشیر است. امام فرمود: دروغ گفته اند! دروغ گفته اند! رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله چنین نفرموده اند؛ «احد»، یکی از نام های خداوند عزّ و جلّ است. مرد می گوید: گفتم: جانم به فدایت! دوشنبه چطور؟ فرمود: به اسم هر دو نام گذاری شده است. آن مرد گفت: به اسم هر دو نام گذاری شده است، در حالی که هیچ کدام نبوده اند؟ امام صادق علیه السّلام فرمود: چون تو را باز گفتم بفهم! خدای تعالی روزی که جان پیامبرش گرفته شد و روزی که در آن، در حق وصیّ او ستم شد را می دانست و به نام هر دو، آن را نامید .

مرد می گوید: گفتم: پس سه شنبه چطور؟ فرمود: در این روز آتش آفریده شده و اینست معنای قول خدای عزّ و جلّ: «انْطَلِقُوا إِلی ما کُنْتُمْ بِهِ تُکَذِّبُونَ * انْطَلِقُوا إِلی ظِلٍّ ذِی ثَلاثِ شُعَبٍ * لا ظَلِیلٍ وَ لا یُغْنِی مِنَ اللَّهَبِ»⁽⁷⁾{بروید به سوی همان چیزی که آن را تکذیب می کردید. بروید به سوی [آن] دود سه شاخه، نه سایه دار است و نه از شعله [آتش] حفاظت می کند.}.

مرد می گوید: گفتم: پس چهارشنبه چطور؟ فرمود: چهار رکن برای دوزخ ساخته شد.

مرد می گوید: گفتم: پس پنج شنبه چطور؟ فرمود: خدا در این روز، پنج⁽⁸⁾

را آفرید. مرد می گوید: گفتم: پس جمعه چگونه؟ فرمود: خدای عزّ و جلّ در آن روز، خلق را برای ولایت ما جمع کرد.

مرد می گوید: گفتم: پس شنبه چطور؟ فرمود: فرشته ها در آن روز به سوی پروردگارشان منقطع شدند و او را یگانه همیشه دریافتند.⁽⁹⁾

توضیح

«به اسم هر دو» یعنی به نام ابوبکر و عمر؛ و «پنج»، اصحاب کساء علیهم السّلام اند.

سبت الملائکة أی قطعت أعمالها للتفکر فی ذاته تعالی قال الراغب فی مفرداته أصل السبت قطع العمل و منه سبت السیر أی قطعه و سبت شعره حلقه و أنفه اصطلمه و قیل سمی یوم السبت لأن الله تعالی ابتدأ بخلق السماوات و الأرض یوم الأحد فخلقها فی ستة أیام کما ذکره فقطع عمله یوم السبت فسمی بذلک.

«3»

الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ الْمَوْصِلِیِّ عَنِ الصَّقْرِ بْنِ أَبِی دُلَفَ الْکَرْخِیِّ قَالَ: لَمَّا حَمَلَ الْمُتَوَکِّلُ سَیِّدَنَا أَبَا الْحَسَنِ الْعَسْکَرِیَّ علیه السلام جِئْتُ أَسْأَلُ عَنْ خَبَرِهِ قَالَ فَنَظَرَ إِلَیَّ الزَّرَّاقِیُّ وَ کَانَ حَاجِباً لِلْمُتَوَکِّلِ فَأَمَرَ أَنْ أُدْخَلَ إِلَیْهِ فَأُدْخِلْتُ إِلَیْهِ فَقَالَ یَا صَقْرُ مَا شَأْنُکَ فَقُلْتُ خَیْرٌ أَیُّهَا الْأُسْتَادُ فَقَالَ اقْعُدْ فَأَخَذَنِی مَا تَقَدَّمَ وَ مَا تَأَخَّرَ وَ قُلْتُ أَخْطَأْتُ فِی الْمَجِی ءِ قَالَ فَوَحَی النَّاسَ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ لِی مَا شَأْنُکَ وَ فِیمَ جِئْتَ قُلْتُ لِخَبَرٍ مَّا⁽¹⁾فَقَالَ لَعَلَّکَ تَسْأَلُ عَنْ خَبَرِ مَوْلَاکَ ⁽²⁾فَقُلْتُ لَهُ وَ مَنْ مَوْلَایَ مَوْلَایَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ فَقَالَ اسْکُتْ مَوْلَاکَ مَوْلَاکَ هُوَ الْحَقُّ فَلَا تَحْتَشِمْنِی فَإِنِّی عَلَی مَذْهَبِکَ فَقُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ قَالَ أَ تُحِبُّ أَنْ تَرَاهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ اجْلِسْ حَتَّی یَخْرُجَ صَاحِبُ الْبَرِیدِ مِنْ عِنْدِهِ قَالَ فَجَلَسْتُ فَلَمَّا خَرَجَ قَالَ لِغُلَامٍ لَهُ خُذْ بِیَدِ الصَّقْرِ وَ أَدْخِلْهُ إِلَی الْحُجْرَةِ الَّتِی فِیهَا الْعَلَوِیُّ الْمَحْبُوسُ وَ خَلِّ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُ قَالَ فَأَدْخَلَنِی إِلَی الْحُجْرَةِ وَ أَوْمَأَ إِلَی بَیْتٍ فَدَخَلْتُ فَإِذَا هُوَ علیه السلام جَالِسٌ عَلَی صَدْرِ حَصِیرٍ وَ بِحِذَائِهِ قَبْرٌ مَحْفُورٌ قَالَ فَسَلَّمْتُ عَلَیْهِ فَرَدَّ عَلَیَّ ثُمَّ أَمَرَنِی بِالْجُلُوسِ ثُمَّ قَالَ لِی یَا صَقْرُ مَا أَتَی بِکَ قُلْتُ سَیِّدِی جِئْتُ أَتَعَرَّفُ خَبَرَکَ قَالَ ثُمَّ نَظَرْتُ إِلَی الْقَبْرِ فَبَکَیْتُ فَنَظَرَ إِلَیَّ فَقَالَ یَا صَقْرُ لَا عَلَیْکَ لَنْ یَصِلُوا إِلَیْنَا بِسُوءٍ الْآنَ فَقُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ ثُمَّ قُلْتُ یَا سَیِّدِی حَدِیثٌ یُرْوَی عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله لَا أَعْرِفُ مَعْنَاهُ قَالَ وَ مَا هُوَ فَقُلْتُ قَوْلُهُ لَا تُعَادُوا الْأَیَّامَ فَتُعَادِیَکُمْ مَا مَعْنَاهُ فَقَالَ نَعَمْ الْأَیَّامُ نَحْنُ مَا قَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ فَالسَّبْتُ اسْمُ رَسُولِ اللَّهِ

«سبتت الملائکه» یعنی برای اندیشه درباره خدای تعالی از کارهای خود بریدند. راغب در مفرداتش گفته است: اصل «سبت» بریدن از کار است و «سبت السیر» این گونه است، یعنی سیر را قطع کرد. گفته اند: روز سبت به این اسم نامیده شده است برای آنکه خدای تعالی آفرینش آسمان ها و زمین را روز یک شنبه آغاز کرد و آنها را . چنانچه فرموده است. در شش روز آفرید و روز شنبه، کار خود را قطع کرد و بنابراین، این روز، «سبت» نامیده شد.

روایت 3

خصال: صقر بن ابودلف کرخی می گوید: چون متوکّل، آقای ما ابوالحسن عسکری علیه السّلام را به سامره برد، من آمدم تا از ایشان خبری بگیرم. زرّاقی، دربان متوکّل به من نگاهی کرد و دستور داد تا نزد او بروم. به نزدش رفتم و وی گفت: ای صقر چه کاری داری؟ گفتم: یا استاد! خیر است. پس گفت: بنشین! و از من همه چیز را پرسید و گفتم: اشتباه کردم که آمدم. مرد می گوید: او مردم را از گرد خود دور کرد و سپس به من گفت: چه کاری داری و برای چه آمده ای؟ گفتم: برای خبری. گفت: شاید آمده ای تا خبری از آقای خود به دست آوری. گفتم: آقایم کیست؟ آقایم امیر المؤمنین است. پس وی گفت: خاموش باش! آقای تو همان امامِ بر حقّ است. از من نترس! من با تو هم عقیده ام. گفتم: الحمد للَّه.

گفت: می خواهی او را ببینی؟ گفتم: آری. گفت: بنشین تا پست چی از نزد او برود. می گوید: نشستم و چون او بیرون رفت، به غلامش گفت: دست صقر را بگیر و او را به اتاقی که زندانی علویّ در آن است ببر و آنها را تنها بگذار! می گوید: مرا بدان جا برد و به خانه ای اشاره کرد و من داخل آن شدم، و به ناگاه آن حضرت را دیدم روی حصیری نشسته و برابرش گوری کنده شده است. می گوید: به او سلام کردم و جواب داد و مرا امر به نشستن کرد و سپس فرمود: ای صقر برای چه آمده ای؟ گفتم: آمده ام تا خبری از شما بگیرم. می گوید: سپس نگاهی بدان گور کردم و گریستم. به من نگاه کرد و فرمود: ای صقر! غم مخور! اکنون به ما بدی نرسانند. گفتم: الحمد للَّه.

سپس گفتم: حدیثی از پیامبر صلّی الله علیه و آله روایت شده است که معنایش را نمی فهمم. فرمود: چیست؟ گفتم: اینکه فرموده است «با روزها دشمنی نکنید تا با شما دشمنی کنند» چه معنایی دارد؟ فرمود: آری! از آنگاه که آسمان ها و زمین آفریده شدند، روزها ما هستیم. «سبت» نام رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله است؛

صلی الله علیه و آله وَ الْأَحَدُ کِنَایَةٌ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام وَ الْإِثْنَیْنِ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ وَ الثَّلَاثَاءُ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ وَ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ الْأَرْبِعَاءُ مُوسَی بْنُ جَعْفَرٍ وَ عَلِیُّ بْنُ مُوسَی وَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ وَ أَنَا وَ الْخَمِیسُ ابْنِیَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ وَ الْجُمُعَةُ ابْنُ ابْنِی وَ إِلَیْهِ تَجْتَمِعُ عِصَابَةُ الْحَقِّ وَ هُوَ الَّذِی یَمْلَؤُهَا قِسْطاً وَ عَدْلًا کَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً فَهَذَا مَعْنَی الْأَیَّامِ فَلَا تُعَادُوهُمْ فِی الدُّنْیَا فَیُعَادُوکُمْ فِی الْآخِرَةِ ثُمَّ قَالَ علیه السلام وَدِّعْ وَ اخْرُجْ فَلَا آمَنُ عَلَیْکَ.

قال الصدوق رحمه الله الأیام لیست بأئمة و لکن کنی بها عن الأئمة لئلا یدرک معناه غیر أهل الحق کما کنی الله عز و جل بالتین و الزیتون و طور سینین و هذا البلد الأمین عن النبی و علی و الحسن و الحسین و کما کنی عز و جل بالنعاج عن النساء علی قول من روی ذلک فی قصة داود و الخصمین و کما کنی بالسیر فی الأرض عن النظر فی القرآن سُئِلَ الصَّادِقُ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ أَ وَ لَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ ⁽¹⁾قَالَ مَعْنَاهُ أَ وَ لَمْ یَنْظُرُوا فِی الْقُرْآنِ. و کما کنی عز و جل بالسر عن النکاح فی قوله عز و جل وَ لکِنْ لا تُواعِدُوهُنَّ سِرًّا⁽²⁾و کما کنی عز و جل بأکل الطعام عن التغوط فقال فی عیسی و أمه کانا یَأْکُلانِ الطَّعامَ ⁽³⁾و معناه أنهما کانا یتغوطان و کما کنی بالنحل عن رسول الله صلی الله علیه و آله فی قوله وَ أَوْحی رَبُّکَ إِلَی النَّحْلِ ⁽⁴⁾و مثل هذا کثیر⁽⁵⁾.

بیان

فأخذنی ما تقدم أی بالسؤال عما تقدم و عما تأخر أی عن الأمور المختلفة لاستعلام حالی و سبب مجیئی لذا ندم علی الذهاب إلیه لئلا یطلع علی حاله و مذهبه أو الموصول فاعل أخذنی بتقدیر أی أخذنی التفکر فیما تقدم من الأمور من ظنه التشیع بی و فیما تأخر مما یترتب علی مجیئی من المفاسد .

«احد» کنایه از امیر المؤمنین علیه السّلام است؛ «اثنین» حسن و حسین اند؛ «ثلثاء» علی بن الحسین، محمّد بن علی و جعفر بن محمّد اند؛ «اربعاء» موسی بن جعفر، علی بن موسی، محمّد بن علی و من هستیم؛ و «خمیس» فرزندم حسن بن علی است؛ «جمعه» پسر پسرم است که گروه حق جویان به گردش فراهم می شوند؛ اوست که زمین را پر از عدل و داد می کند همچنانی که از ستم و ناحق پر شده است. این است معنای ایّام! مبادا در دنیا با آنها دشمنی کنید تا در آخرت دشمن شما باشند! سپس فرمود: وداع کن و بیرون رو که برایت نگرانم!

شیخ صدوق گفته است: روزها در حقیقت امام نیستند ولی روزها کنایه از امامان قرار داده شده اند تا غیر اهل حقّ، معنای آن را درک نکنند؛ چنانچه خدای عزّ و جلّ «تین»، «زیتون»، «طور سینین» و «هذا البلد الأمین» را کنایه از پیامبر صلّی الله علیه و آله، علی، حسن و حسین قرار داده است؛ همچنانی که خداوند عزّ و جلّ، «نعاج» (گوسفندان) را در داستان داود و دو خصم، از قول کسی، کنایه از زنان آورده است.

و چنانچه سیر در زمین را کنایه از اندیشه در قرآن آورده است؛ از امام صادق علیه السّلام در مورد این سخن خداوند عزّ و جلّ: «أَوَ لَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ»⁽⁶⁾{آیا در زمین نگردیده اند} پرسش شد. فرمود: مقصود اینست که آیا در قرآن نمی نگرند.

چنانچه «سرّ» در این سخن خدای عزّ و جلّ «وَ لکِنْ لا تُواعِدُوهُنَّ سِرًّا»⁽⁷⁾

{ولی با آنان قول و قرار پنهانی مگذارید} کنایه از جماع آورده شده است. نیز مانند این سخن الهی درباره عیسی و مادرش «کانا یَأْکُلانِ الطَّعامَ»⁽⁸⁾{هر دو غذا می خوردند} که در آن، خداوند «اکل طعام» را کنایه از قضای حاجت آورده است و مقصود اینست که آنان قضای حاجت می کردند. چنانچه خداوند «نحل» (زنبور عسل) را در سخن خود «وَ أَوْحی رَبُّکَ إِلَی النَّحْلِ»⁽⁹⁾

{و پروردگار تو به زنبور عسل وحی [الهام غریزی] کرد} کنایه از رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله آورده و مانند این موارد، بسیار است.⁽¹⁰⁾

تبیین

«فأخذنی ما تقدّم» یعنی برای اطّلاع از حال و علّت آمدن من، از آنچه گذشت –یعنی از امور مختلفی. سوال کرد؛ بنابراین، وی به خاطر اینکه مبادا حال و مذهب وی فاش شود، از رفتن نزد او پشیمان شد. یا اینکه فاعل «أخذنی»، «تفکّر»، در تقدیر گرفته شود؛ یعنی تفکّر پیرامون آنچه گذشت. که مبادا به تشیّع وی ظنین شده باشند . و نیز تفکّر در مورد آنچه بعداً به سبب این کار رخ خواهد داد، مرا به خود مشغول کرد.

فوحی الناس أی أشار إلیهم أن یبعدوا عنه أو علی بناء التفعیل أی عجلهم فی الذهاب عنه أو هو علی بناء المجرد و الناس فاعل أی أسرعوا فی الذهاب قال فی المصباح الوحی الإشارة و الوحی السرعة یمد و یقصر و موت وحی مثل سریع وزنا و معنی یقال وحیت الذبیحة أحیها من باب وعد ذبحتها ذبحا وحیا و وحی الدواء للموت توحیة عجله و أوحاه بالألف مثله انتهی و صاحب البرید الرسول المستعجل إذ البرید یطلق علی الرسول و علی دابته و یحتمل أن یراد به هنا رئیس هذه الطائفة فی القاموس البرید المرتب و الرسل علی دواب البرید⁽¹⁾و فی الصحاح البرید المرتب یقال حمل فلان علی البرید و صاحب البرید قد أبرد إلی الأمیر فهو مبرد و الرسول برید⁽²⁾و فی النهایة البرید کلمة فارسیة یراد بها فی الأصل البغل و أصلها بریدة دم أی محذوف الذنب لأن بغال البرید کانت محذوفة الأذناب کالعلامة لها فأعربت و خففت ثم سمی الرسول الذی یرکبه بریدا و المسافة التی بین السکتین بریدا⁽³⁾انتهی.

لا علیک أی لا حزن علیک و الکنایة عن العسکری علیه السلام بالخمیس إما لکون إمامته أو ولادته فی یوم الخمیس و إن کان ضبط بعضهم مخالفا لذلک إذ الأکثر لم یعینوا خصوص الیوم أو لأن سنی إمامته خمس سنین إذ السنة السادسة لم تکمل أو لأنه علیه السلام خامس من سمی أو کنی بالحسن أو لأنه متصل بالقائم علیه السلام المکنی عنه بالجمعة أو لعلة أخری لا نعرفها و لعل هذه من بطون الخبر فإن لأخبارهم علیهم السلام ظهرا و بطنا کالقرآن و یکون ظاهره أیضا مرادا بأن یکون المعنی أن التشؤم و التطیر بها یوجب تأثیرها و هذا معنی معاداتها⁽⁴⁾لهم فأما المتوکلون

«فوحی النّاس» یعنی به مردم اشاره کرد تا از او دور شوند؛ و یا بر این اساس که در باب تفعیل باشد، بدین معناست که آنها را در دورشدن از وی، به تعجیل واداشت. و یا بر این اساس که «الناس» فاعل آن، و فعل در قالب مجرّد باشد، بدین معنی است که مردم در رفتن، شتاب کردند. در مصباح آمده است: وحی همان اشاره بوده، و وحی – در دو حالت مدّ و قصر. همان سرعت است و «موت وَحِیّ» به معنای مرگ سریع است؛ گفته می شود «وحیتُ الذبیحه» یعنی قربانی را به سرعت ذبح کردم، و «وحّی الدواء للموت» یعنی آن را به تعجیل انداخت، و «أوحاه» به همین معنی اخیر استفاده می شود. (پایان سخن صاحب المصباح)

«صاحب البرید»، پیک فوری است، چرا که برید به پیک و نیز به مَرکب وی اطلاق می شود و ممکن است که در اینجا منظور، رئیس این گروه باشد. در قاموس آمده است: البرید المرتب والرسل علی دواب البرید.⁽⁵⁾

در الصحاح آمده است: البرید، المرتب و گفته می شود فلانی بر مرکب حمل شد. و صاحب برید قد ابرد الی الامیر پس او مبرد است و رسول برید است.⁽⁶⁾

در النهایه آمده: برید، واژه ای فارسی بوده و در اصل، مراد از آن، استر بوده است و اصلش «بریده دم» بوده، چرا که برای علامت گذاری، دم استران نامه رسان را می بریدند، و سپس این کلمه معرّب، و حروف آن کوتاه شده است و سپس به پیکی که بر آن سوار می شده نیز برید گفته اند؛ و مسافت میان دو مرکز نامه بری را برید گویند.⁽⁷⁾

(پایان سخن صاحب النهایه)

«لا علیک» یعنی اندوهی بر تو نیست؛ و «خمیس» را کنایه از امام عسکری علیه السّلام قرار داده اند، برای آنکه امامت یا ولادت آن حضرت در روز پنج شنبه بوده است .هرچند برخی، مخالف آن را ضبط کرده اند، چون اکثراً روزش را مشخّص نکرده اند. یا برای آنکه پنج سال امامت داشته، چون سال ششم را به انجام نرسانده؛ یا چون پنجمین کسی است که نام و یا کنیه اش حسن بوده؛ یا برای آنکه پیوسته به امام قائم علیه السّلام است که «جمعه»، کنایه از او است؛ و یا برای عللی دیگر که نمی دانیم.

و شاید این امر از زمره بطون خبر باشد؛ زیرا اخبار معصومان علیهم السّلام همچون قرآن، ظَهر و بطن دارد؛ و شاید مراد از ظاهر آن، این باشد که فال بدزدن به روزها، موجب تأثیرگذاری آنها می شود و این همان دشمنی آنها با مردم است، و امّا آنان که به خدا توکّل

علی الله المتوسلون بولاء أهل البیت علیهم السلام فلا تضرهم نحوسة الأیام و الساعات کما سیأتی فی روایة الشیخ فی مجالسه.

«4»

الْعِلَلُ، وَ الْعُیُونُ، وَ الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو الْبَصْرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاعِظِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ الطَّائِیِّ عَنْ أَبِیهِ ⁽¹⁾عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: سَأَلَ الشَّامِیُّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام عَنِ الْأَیَّامِ وَ مَا یَجُوزُ فِیهَا مِنَ الْعَمَلِ فَقَالَ علیه السلام یَوْمُ السَّبْتِ یَوْمُ مَکْرٍ وَ خَدِیعَةٍ وَ یَوْمُ الْأَحَدِ یَوْمُ عُرْسٍ ⁽²⁾وَ بِنَاءٍ وَ یَوْمُ الْإِثْنَیْنِ یَوْمُ سَفَرٍ وَ طَلَبٍ وَ یَوْمُ الثَّلَاثَاءِ یَوْمُ حَرْبٍ وَ دَمٍ وَ یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ یَوْمٌ شُؤْمٌ فِیهِ یَتَطَیَّرُ النَّاسُ وَ یَوْمُ الْخَمِیسِ یَوْمُ الدُّخُولِ عَلَی الْأُمَرَاءِ وَ قَضَاءِ الْحَوَائِجِ وَ یَوْمُ الْجُمُعَةِ یَوْمُ خِطْبَةٍ وَ نِکَاحٍ ⁽³⁾.

قال الصدوق رحمه الله یوم الإثنین یوم سفر إلی موضع الاستسقاء و الطلب للمطر⁽⁴⁾

بیان

یمکن حمل ما ورد فی الإثنین علی التقیة.

«5»

الْعُیُونُ، عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ وَ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ مَعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام یَقُولُ: قَلِّمُوا أَظْفَارَکُمْ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ وَ اسْتَحِمُّوا یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ أَصِیبُوا مِنَ الْحَجَّامِ ⁽⁵⁾حَاجَتَکُمْ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ تَطَیَّبُوا بِأَطْیَبِ طِیبِکُمْ یَوْمَ الْجُمُعَةِ⁽⁶⁾.

و متوسّل به ولایت خاندان پیامبر علیهم السّلام اند، نحوست ایّام و ساعات به آنها ضرری نمی رساند؛ چنانچه در روایت مجالس شیخ خواهد آمد .

روایت 4

علل، عیون و خصال: به نقل امام رضا علیه السلام از آباء طاهرینش، مردی از اهل شام از امیر المؤمنین علیه السّلام درباره روزها و کارهایی که در آنها رواست سوال کرد. حضرت فرمود: روز شنبه روز نیرنگ و فریب است؛ روز یک شنبه برای عروسی⁽⁷⁾و

بنای ساختمان است؛ روز دوشنبه روز سفر و تقاضاست؛ روز سه شنبه روز جنگ و خون است؛ روز چهارشنبه روز شومی است که مردم بدان فال بد زنند؛ روز پنجشنبه روز ورود بر امیران و برآمدن حاجت هاست؛ روز جمعه روز خواستگاری و نکاح است.⁽⁸⁾

شیخ صدوق گفته است: روز دوشنبه روز سفر به محل نماز استسقاء و طلب باران است.⁽⁹⁾

توضیح

آنچه درباره دوشنبه رسیده است را می توان حمل بر تقیّه کرد.

روایت 5

عیون: امام رضا علیه السّلام می فرمود: روز سه شنبه ناخن بگیرید، روز چهارشنبه حمّام بروید و حجامت کنید، روز پنج شنبه برای حاجت است، و روز جمعه برای استعمال بهترین عطرها⁽¹⁰⁾.

الخصال، عن أبیه عن محمد العطار عن الأشعری عن البرقی: مثله ⁽¹⁾.

«6»

الْعِلَلُ، فِی خَبَرِ ابْنِ سَلَّامٍ: أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله عَنْ أَوَّلِ یَوْمٍ خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ یَوْمُ الْأَحَدِ قَالَ وَ لِمَ سُمِّیَ یَوْمَ الْأَحَدِ قَالَ لِأَنَّهُ وَاحِدٌ مَحْدُودٌ قَالَ فَالْإِثْنَیْنِ قَالَ هُوَ الْیَوْمُ الثَّانِی مِنَ الدُّنْیَا قَالَ وَ الثَّلَاثَاءُ قَالَ الثَّالِثُ مِنَ الدُّنْیَا قَالَ فَالْأَرْبِعَاءُ قَالَ الْیَوْمُ الرَّابِعُ مِنَ الدُّنْیَا قَالَ فَالْخَمِیسُ قَالَ هُوَ یَوْمٌ خَامِسٌ مِنَ الدُّنْیَا وَ هُوَ یَوْمٌ أَنِیسٌ لُعِنَ فِیهِ إِبْلِیسُ وَ رُفِعَ فِیهِ إِدْرِیسُ قَالَ فَالْجُمُعَةُ قَالَ هُوَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ وَ یَوْمُ ⁽²⁾شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ قَالَ فَالسَّبْتُ قَالَ یَوْمٌ مَسْبُوتٌ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الْقُرْآنِ وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَیْنَهُما فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ ⁽³⁾فَمِنَ الْأَحَدِ إِلَی الْجُمُعَةِ سِتَّةُ أَیَّامٍ وَ السَّبْتُ مُعَطَّلٌ ⁽⁴⁾.

بیان

لأنه واحد محدود لعل المعنی أنه أول زمان حد أوله و آخره فصار یوما لأنه أول یوم خلق فیه العالم و قبله لم یکن زمان محدود کذلک فینطبق علی ما بعده و علی سائر الأخبار و مشهود أی مشهود فیه أوله و هو شاهد لمن أتی الجمعة یوم مسبوت أی مقطوع فیه خلق العالم.

«7»

مَجَالِسُ ابْنِ الشَّیْخِ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْفَحَّامِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْمَنْصُورِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ یَعْقُوبَ الْمُلَقَّبِ بِأَبِی نُوَاسٍ قَالَ: قُلْتُ لِلْعَسْکَرِیِّ علیه السلام ذَاتَ یَوْمٍ یَا سَیِّدِی قَدْ وَقَعَ إِلَیَّ اخْتِیَارَاتُ الْأَیَّامِ عَنْ سَیِّدِنَا الصَّادِقِ علیه السلام مِمَّا حَدَّثَنِی بِهِ الْحَسَنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطَهَّرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ الدَّیْلَمِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَیِّدِنَا الصَّادِقِ علیه السلام فِی کُلِّ شَهْرٍ فَأَعْرِضُهُ عَلَیْکَ فَقَالَ لِی افْعَلْ فَلَمَّا عَرَضْتُهُ عَلَیْهِ وَ صَحَّحْتُهُ قُلْتُ لَهُ یَا سَیِّدِی فِی أَکْثَرِ هَذِهِ الْأَیَّامِ قَوَاطِعُ عَنِ الْمَقَاصِدِ لِمَا ذُکِرَ

خصال مانند این حدیث را آورده است⁽⁵⁾.

روایت 6

علل: ابن سلام از پیامبر صلّی الله علیه و آله از نخستین روز آفرینش خداوند پرسید. حضرت فرمود: روز «اَحَد» (یک شنبه) است. گفت: چرا احد نامیده شده است؟ فرمود: برای آنکه یگانه و محدود است. گفت: پس «اثنین» (دوشنبه) چی؟ فرمود: چون روز دوّم جهان است. گفت: «ثلثاء» (سه شنبه) چطور؟ فرمود: چون روز سوّم جهان است. گفت: «اربعاء» (چهارشنبه) چی؟ فرمود: چون روز چهارم جهان است. گفت: «خمیس» (پنج شنبه) چگونه؟ فرمود: چون روز پنجم دنیا است و آن، روز انس بوده و در این روز، ابلیس لعن گشته و ادریس به آسمان برآمده است. گفت: «جمعه» چطور؟ فرمود: روزیست که مردم در آن جمع می شوند، روز مشهودی است و روزی شاهد (بر کارهای مردم). گفت: «سَبت» (شنبه) چی؟ فرمود: روز قطع آفرینش جهان است؛ برای آنکه خدا در قرآن می فرماید: «وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَیْنَهُما فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ»⁽⁶⁾

{و در حقیقت، آسمان ها و زمین و آنچه را که میان آن دو است در شش هنگام آفریدیم} و از اَحَد تا جمعه، شش روز بوده، سَبت تعطیل است.⁽⁷⁾

توضیح

چه بسا معنای «برای آنکه یگانه و محدود است» این باشد که این روز، بدین خاطر که اوّلین روز آفرینش جهان است، نخستین زمانی بوده که اوّل و آخر آن حدّ خورده و در نتیجه تبدیل به یک روز گشته و پیش از آن، زمانی محدود بدین صورت وجود نداشته است؛ این تفسیر با ادامه خبر و دیگر اخبار سازگار است.

«مشهود» یعنی اینکه ابتدای آن مورد مشاهده بوده است و «شاهد» یعنی اینکه این روز، شاهد بر کسی است که به نماز جمعه رفته است.

روایت 7

مجالس ابن الشیخ: ابونواس می گوید: روزی به امام عسکری علیه السّلام گفتم: ای آقایم! اختیارات روزهای هر ماه، به سندی مشخّص، از قول آقایمان امام صادق علیه السّلام به من رسیده است. آیا آن را به شما عرضه کنم؟ فرمود: نشان بده! پس از عرضه و تصحیح آن، به آن حضرت گفتم: ای آقایم! به دلیل نحوست و هراس، در بیشتر این روزها بازدارندگی از مقاصد وجود دارد.

فِیهَا مِنَ النَّحْسِ ⁽¹⁾وَ الْمَخَاوِفِ فَتَدُلُّنِی عَلَی الِاحْتِرَازِ مِنَ الْمَخَاوِفِ فِیهَا فَإِنَّمَا تَدْعُونِی الضَّرُورَةُ إِلَی التَّوَجُّهِ فِی الْحَوَائِجِ فِیهَا فَقَالَ لِی یَا سَهْلُ إِنَّ لِشِیعَتِنَا بِوَلَایَتِنَا لَعِصْمَةً لَوْ سَلَکُوا بِهَا فِی لُجَّةِ الْبِحَارِ الْغَامِرَةِ وَ سَبَاسِبِ الْبِیدِ⁽²⁾الْغَائِرَةِ⁽³⁾بَیْنَ سِبَاعٍ وَ ذِئَابٍ وَ أَعَادِی الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَأَمِنُوا مِنْ مَخَاوِفِهِمْ بِوَلَایَتِهِمْ لَنَا فَثِقْ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَخْلِصْ فِی الْوَلَاءِ لِأَئِمَّتِکَ الطَّاهِرِینَ وَ تَوَجَّهْ حَیْثُ شِئْتَ وَ اقْصِدْ مَا شِئْتَ إِذَا أَصْبَحْتَ وَ قُلْتَ ثَلَاثاً :

أَصْبَحْتُ اللَّهُمَّ مُعْتَصِماً بِذِمَامِکَ الْمَنِیعِ الَّذِی لَا یُطَاوَلُ وَ لَا یُحَاوَلُ مِنْ کُلِّ طَارِقٍ وَ غَاشِمٍ مِنْ سَائِرِ مَا خَلَقْتَ وَ مَنْ خَلَقْتَ مِنْ خَلْقِکَ الصَّامِتِ وَ النَّاطِقِ فِی جُنَّةٍ مِنْ کُلِّ مَخُوفٍ بِلِبَاسٍ سَابِغَةٍ وَلَاءِ أَهْلِ بَیْتِ نَبِیِّکَ مُحْتَجِزاً⁽⁴⁾مِنْ کُلِّ قَاصِدٍ إِلَی أَذِیَّةٍ بِجِدَارٍ حَصِینٍ ⁽⁵⁾الْإِخْلَاصِ فِی الِاعْتِرَافِ بِحَقِّهِمْ وَ التَّمَسُّکِ بِحَبْلِهِمْ جَمِیعاً مُوقِناً أَنَّ الْحَقَّ لَهُمْ وَ مَعَهُمْ وَ فِیهِمْ وَ بِهِمْ أُوَالِی مَنْ وَالَوْا وَ أُجَانِبُ مَنْ جَانَبُوا فَأَعِذْنِی اللَّهُمَّ بِهِمْ مِنْ شَرِّ کُلِّ مَا أَتَّقِیهِ یَا عَظِیمُ حَجَزْتُ الْأَعَادِیَ عَنِّی بِبَدِیعِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّا جَعَلْنَا مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ سَدّاً وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدّاً فَأَغْشَیْنَاهُمْ فَهُمْ لَا یُبْصِرُونَ وَ قُلْتَهَا عَشِیّاً ثَلَاثاً حَصَلْتَ فِی حِصْنٍ مِنْ مَخَاوِفِکَ وَ أَمْنٍ مِنْ مَحْذُورِکَ فَإِذَا أَرَدْتَ التَّوَجُّهَ فِی یَوْمٍ قَدْ حَذَرْتَ فِیهِ فَقَدِّمْ أَمَامَ تَوَجُّهِکَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ الْمُعَوِّذَتَیْنِ وَ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ سُورَةَ الْقَدْرِ وَ آخِرَ آیَةٍ فِی سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ وَ قُلِ اللَّهُمَّ بِکَ یَصُولُ الصَّائِلُ وَ بِقُدْرَتِکَ یَطُولُ الطَّائِلُ وَ لَا حَوْلَ لِکُلِّ ذِی حَوْلٍ إِلَّا بِکَ وَ لَا قُوَّةَ یَمْتَارُهَا ذُو قُوَّةٍ إِلَّا مِنْکَ بِصَفْوَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ وَ خِیَرَتِکَ مِنْ بَرِیَّتِکَ مُحَمَّدٍ نَبِیِّکَ وَ عِتْرَتِهِ وَ سُلَالَتِهِ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ صَلِّ عَلَیْهِمْ وَ اکْفِنِی شَرَّ هَذَا الْیَوْمِ وَ ضَرَرَهُ وَ ارْزُقْنِی خَیْرَهُ وَ یُمْنَهُ وَ اقْضِ لِی فِی مُتَصَرَّفَاتِی بِحُسْنِ الْعَاقِبَةِ وَ بُلُوغِ الْمَحَبَّةِ وَ

پس مرا به دورماندن از هراس های آنها راهنمایی کن! چه بسا ضرورت مرا ناچار به برآوردن نیازی در این روزها بکند. امام فرمود: ای سهل! شیعه ما در پناه ولایت ما مصونند که اگر در گرداب دریاهای ژرف و درّه بیابان های دوردست میان درنده ها، گرگ ها و دشمنان جنّ و انس بروند، به برکت دوستی و ولایت ما از هر ترسی آسوده باشند؛ به خدای عزّ و جلّ اعتماد کن و در ولایت ائمه طاهرینت اخلاص داشه باش، هر سَمتی خواستی رو کنی و هر جا می خواهی بروی، در بامداد سه بار بگو:

«أَصْبَحْتُ اللَّهُمَّ مُعْتَصِماً بِذِمَامِکَ الْمَنِیعِ الَّذِی لَا یُطَاوَلُ وَ لَا یُحَاوَلُ مِنْ کُلِّ طَارِقٍ وَ غَاشِمٍ مِنْ سَائِرِ مَا خَلَقْتَ وَ مَنْ خَلَقْتَ مِنْ خَلْقِکَ الصَّامِتِ وَ النَّاطِقِ فِی جُنَّةٍ مِنْ کُلِّ مَخُوفٍ بِلِبَاسٍ سَابِغَةٍ وَلَاءِ أَهْلِ بَیْتِ نَبِیِّکَ مُحْتَجِزاً مِنْ کُلِّ قَاصِدٍ إِلَی أَذِیَّةٍ بِجِدَارٍ حَصِینٍ الْإِخْلَاصِ فِی الِاعْتِرَافِ بِحَقِّهِمْ وَ التَّمَسُّکِ بِحَبْلِهِمْ جَمِیعاً مُوقِناً أَنَّ الْحَقَّ لَهُمْ وَ مَعَهُمْ وَ فِیهِمْ وَ بِهِمْ أُوَالِی مَنْ وَالَوْا وَ أُجَانِبُ مَنْ جَانَبُوا فَأَعِذْنِی اللَّهُمَّ بِهِمْ مِنْ شَرِّ کُلِّ مَا أَتَّقِیهِ یَا عَظِیمُ حَجَزْتُ الْأَعَادِیَ عَنِّی بِبَدِیعِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّا جَعَلْنَا مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ سَدّاً وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدّاً فَأَغْشَیْنَاهُمْ فَهُمْ لَا یُبْصِرُونَ»

{بار خدایا! بامداد کردم در حالی که به پناه بلندمرتبه ات که بر آن دست نرسد و قصد یورش بر آن نشود، چنگ آویخته ام؛ از شرّ هر شب گرد و ستمکاری از آفریده هایت و از شرّ هر آفریده خاموش و گویایت، در پشت سپری از هر هراس آوری، در جوشنی از ولایت خاندان پیامبرت، برکنار از هر آهنگ آزاری، و رو به سوی باروی محکم اخلاص در اعتراف به حقّ آنان و تمسّک به رشته همه آنها، با یقین به اینکه حقّ، از آنها، با آنها و در آنها است. دوستی می ورزم با هر که دوستی ورزند، و دوری کنم از هر که آنان دوری کنند، پس بار خدایا! مرا بدانها، از شرّ هر آنچه پرهیز دارم در پناهم دار ای بزرگ! دشمنان را با آسمان ها و زمین بدیع، از من دفع کردی، « ما فراروی آنها سدّی و پشت سرشان سدّی نهاده و پرده ای بر [چشمان] آنان فرو گسترده ایم، در نتیجه نمی توانند ببینند.»}

شامگاه نیز آن را سه بار بگو تا از هر هراسی در امن و آسایش باشی. و چون خواستی در روزی که در آن، از کاری بر حذر شده ای، به آن رو کنی، پیش از آن بخوان: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمینَ، معوّذتین، آیة الکرسی، سوره قدر و آخرین آیه سوره آل عمران را و بگو:

«اللَّهُمَّ بِکَ یَصُولُ الصَّائِلُ وَ بِقُدْرَتِکَ یَطُولُ الطَّائِلُ وَ لَا حَوْلَ لِکُلِّ ذِی حَوْلٍ إِلَّا بِکَ وَ لَا قُوَّةَ یَمْتَارُهَا ذُو قُوَّةٍ إِلَّا مِنْکَ بِصَفْوَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ وَ خِیَرَتِکَ مِنْ بَرِیَّتِکَ مُحَمَّدٍ نَبِیِّکَ وَ عِتْرَتِهِ وَ سُلَالَتِهِ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ صَلِّ عَلَیْهِمْ وَ اکْفِنِی شَرَّ هَذَا الْیَوْمِ وَ ضَرَرَهُ وَ ارْزُقْنِی خَیْرَهُ وَ یُمْنَهُ وَ اقْضِ لِی فِی مُتَصَرَّفَاتِی بِحُسْنِ الْعَاقِبَةِ وَ بُلُوغِ الْمَحَبَّةِ وَ

الظَّفَرِ بِالْأُمْنِیَّةِ وَ کِفَایَةِ الطَّاغِیَةِ الْغَوِیَّةِ وَ کُلِّ ذِی قُدْرَةٍ لِی عَلَی أَذِیَّةٍ حَتَّی أَکُونَ فِی جُنَّةٍ وَ عِصْمَةٍ مِنْ کُلِّ بَلَاءٍ وَ نَقِمَةٍ وَ أَبْدِلْنِی مِنَ الْمَخَاوِفِ أَمْناً وَ مِنَ الْعَوَائِقِ فِیهِ یُسْراً حَتَّی لَا یَصُدَّنِی صَادٌّ عَنِ الْمُرَادِ وَ لَا یَحُلَّ بِی طَارِقٌ مِنْ أَذَی الْعِبَادِ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ وَ الْأُمُورُ إِلَیْکَ تَصِیرُ یَا مَنْ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ ءٌ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ.

بیان

اللجة بالضم معظم الماء و یقال غمر الماء أی کثر و غمره الماء أی غطاه و السبسب المفازة أو الأرض المستویة البعیدة بلد سبسب و سباسب و البید بالکسر جمع البیداء و هی الفلاة أی الأرض الخالیة لا ماء فیها و الغائرة من الغور أی المنخفضة فإنها أهول و فی بعض النسخ بالباء الموحدة من الغبار فإنه لا یهتدی إلی الخروج منها و الذمام بالکسر العهد و الکفالة و الأمان و المطاولة المغالبة فی الطول و الطول و حاوله رامه و الغشم الظلم بلباس سابغة بغیر تنوین فیهما بالإضافة فالأولی من إضافة الموصوف إلی الصفة و الثانیة البیانیة أو بالتنوین فیهما أو فی الثانی منهما فقوله ولاء بدل أو عطف بیان و کذا قوله بجدار حصین یحتمل الإضافة و التوصیف و فی بعض النسخ حصن بغیر یاء فالإضافة لا غیر و الحجز المنع و الکف ببدیع السماوات و الأرض أی مبدعهما أو بمن سماواته و أرضه بدیعتان و صال علی قرنه سطا و استطال و الامتیار جلب المیرة بالکسر و هی الطعام و السلالة بالضم ما انسل من الشی ء و الولد.

«8»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: السَّبْتُ لَنَا وَ الْأَحَدُ لِشِیعَتِنَا وَ الْإِثْنَیْنِ لِأَعْدَائِنَا وَ الثَّلَاثَاءُ لِبَنِی أُمَیَّةَ وَ الْأَرْبِعَاءُ یَوْمُ شُرْبِ الدَّوَاءِ وَ الْخَمِیسُ تُقْضَی فِیهِ الْحَوَائِجُ وَ الْجُمُعَةُ لِلتَّنْظِیفِ ⁽¹⁾وَ التَّطَیُّبِ وَ هُوَ عِیدُ الْمُسْلِمِینَ ⁽²⁾وَ

الظَّفَرِ بِالْأُمْنِیَّةِ وَ کِفَایَةِ الطَّاغِیَةِ الْغَوِیَّةِ وَ کُلِّ ذِی قُدْرَةٍ لِی عَلَی أَذِیَّةٍ حَتَّی أَکُونَ فِی جُنَّةٍ وَ عِصْمَةٍ مِنْ کُلِّ بَلَاءٍ وَ نَقِمَةٍ وَ أَبْدِلْنِی مِنَ الْمَخَاوِفِ أَمْناً وَ مِنَ الْعَوَائِقِ فِیهِ یُسْراً حَتَّی لَا یَصُدَّنِی صَادٌّ عَنِ الْمُرَادِ وَ لَا یَحُلَّ بِی طَارِقٌ مِنْ أَذَی الْعِبَادِ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ وَ الْأُمُورُ إِلَیْکَ تَصِیرُ یَا مَنْ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ ءٌ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ.»

{خدایا! با قدرت توست که یورشگر یورش برد، و با نیروی توست که کسی دست اندازی کند، و هر جنبنده ای جنبشش را تنها از تو دارد، و هر نیرومندی تنها از تو نیرو گیرد. سوگند به آفریده های برگزیده ات و نیکان خلقت، محمّد پیامبرت و عترت و خاندانش علیه و علیهم السّلام! که بر آنها رحمت فرستی و شرّ و زیان این روز را از من بگردانی و خیر و یُمنش را روزی من کنی، و کارهایم را خوش فرجام و دوست داشتنی قرار دهی، و به آرزویم موفّق بداری و شرّ هر سرکش گمراه و هر آزاردهنده قدرتمندی را از من بگردانی تا از هر بلاء و نقمتی در پناه و مصونیّت باشم و هر هراس مرا به آسودگی مبدّل سازی و از هر مانعی مرا آسانی بخشی، تا هیچ مانعی مرا از مقصد باز ندارد، و هیچ شب گرد آزاررسانی مواجه من نشود، که تو بر هر چیزی توانائی و هر کاری به تو باز می گردد؛ ای که مانندش چیزی نیست و هموست شنوای بینا.}

توضیح

«لُجّة» آب فراوان را می گویند و «غمر الماء» یعنی آب بسیار شد و «غمرهُ الماء» یعنی آب، او را دربرگرفت. «سبسب» زمین بایر و یا زمین دور و هموار است و «بلد سبسب» می گویند و جمع آن، سباسب است.

«بِید» جمع بیداء و به معنای فلات و یا زمین عاری از آب است. «غائرة» از غور و به معنای گودال است، چرا که هو ل انگیز است و در برخی نسخه ها «غابرة» آمده، چرا که شخص را به خروج از آن کمک نمی کند. «ذِمام» پیمان، کفالت و پناه خواستن است. «مطاولة» برتری جویی در نعمت و اندازه است. «حاوَلَهُ» یعنی آن چیز را طلب کرد. «غشم» ظلم است. «بلباس سائغة» اگر هر دو تنوین نداشته باشد از مقوله اضافه است؛ یا اضافه موصوف به صفت، و یا اضافه بیانیّه؛ و ممکن است هر دو و یا یکی تنوین داشته باشد که در این صورت، «ولاء»، بدل و یا عطف بیان خواهد بود. و نیز در مورد «بجدار حصین» احتمال اضافه و توصیف می رود و در برخی نسخه ها «حصن» آمده که در این صورت، تنها اضافه، امکان دارد. «حجز» به معنای منع و خودداری کردن است. «ببدیع السماوات و الارض» یعنی مبدع و پدیدآورنده آنها و یا کسی که آسمان ها و زمینش بدیع و جدید هستند. «صال علی قرنه» یعنی بر هماوردش حمله، و وی را مغلوب کرد. «امتیار» درخواست «مِیرة» .یعنی طعام. است؛ و «سُلالة» به معنی آنچه که از چیزی خارج شود است و فرزند این گونه است.

روایت 8

خصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: شنبه برای ماست؛ یک شنبه برای شیعیان ما؛ دوشنبه برای دشمنان ما؛ سه شنبه برای بنی امیّه؛ چهارشنبه روز نوشیدن دارو است؛ پنجشنبه در آن، حاجت ها برآورده می شود؛ و جمعه برای نظافت و خوشبونمودن بوده و آن عید مسلمانانست،

هُوَ أَفْضَلُ مِنَ الْفِطْرِ وَ الْأَضْحَی وَ یَوْمُ غَدِیرٍ⁽¹⁾أَفْضَلُ الْأَعْیَادِ وَ هُوَ الثَّامِنَ عَشَرَ مِنْ ذِی الْحِجَّةِ وَ کَانَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ یَخْرُجُ قَائِمُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ تَقُومُ الْقِیَامَةُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ مَا مِنْ عَمَلٍ ⁽²⁾

أَفْضَلَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ مِنَ الصَّلَاةِ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ ⁽³⁾.

بیان

لأعدائنا أی لجمیع المخالفین و إن کان بنو أمیة منهم و الثلاثاء لخصوصهم و شیعتهم.

«9»

الْعِلَلُ، لِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ قَالَ: الْعِلَّةُ فِی صَوْمِ الْخَمِیسِ وَ الْأَرْبِعَاءِ أَنَّ الْأَعْمَالَ تُرْفَعُ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ النَّارَ خُلِقَتْ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ.

«10»

الدُّرُّ الْمَنْثُورُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی خَلَقَ یَوْماً فَسَمَّاهُ الْأَحَدَ ثُمَّ خَلَقَ ثَانِیاً فَسَمَّاهُ الْإِثْنَیْنِ ثُمَّ خَلَقَ ثَالِثاً فَسَمَّاهُ الثَّلَاثَاءَ ثُمَّ خَلَقَ رَابِعاً فَسَمَّاهُ الْأَرْبِعَاءَ وَ خَلَقَ خَامِساً فَسَمَّاهُ الْخَمِیسَ فَخَلَقَ اللَّهُ الْأَرْضَ یَوْمَ الْأَحَدِ وَ الْإِثْنَیْنِ وَ خَلَقَ الْجِبَالَ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ وَ لِذَلِکَ یَقُولُ النَّاسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ وَ خَلَقَ مَوَاضِعَ الْأَنْهَارِ وَ الشَّجَرِ وَ الْقُرَی یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ خَلَقَ الطَّیْرَ وَ الْوَحْشَ وَ السِّبَاعَ وَ الْهَوَامَّ وَ الْآفَةَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ فَرَغَ مِنَ الْخَلْقِ یَوْمَ السَّبْتِ.

«11»

الْعُیُونُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الشَّاهِ عَنْ أَبِی بَکْرٍ عَبْدِ اللَّهِ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ الطَّائِیِّ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْخُوزِیِّ وَ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَرْوَانَ الْخُوزِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الشَّیْبَانِیِّ وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأُشْنَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَهْرَوَیْهِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سُلَیْمَانَ جَمِیعاً عَنِ الرِّضَا عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام قَالَ: السَّبْتُ لَنَا وَ الْأَحَدُ لِشِیعَتِنَا وَ الْإِثْنَیْنِ لِبَنِی أُمَیَّةَ وَ الثَّلَاثَاءُ لِشِیعَتِهِمْ وَ الْأَرْبِعَاءُ لِبَنِی الْعَبَّاسِ

و این روز از عید فطر و قربان، برتر است؛ و روز غدیر، بهترین عیدهاست که 18 ذی الحجّه است و روزش، روز جمعه بوده، و قائم خاندان ما در این روز ظهور می کند، و قیامت نیز روز جمعه بر پا می شود؛ و در روز جمعه هیچ کاری برتر از صلوات بر محمّد و خاندانش نیست.⁽⁴⁾

توضیح

«دشمنان ما» یعنی تمام مخالفان، هر چند بنی امّیه بخشی از آنان هستند؛ و روز سه شنبه مختصّ آنها و پیروانشان است.

روایت 9

علل: محمّد بن علیّ بن ابراهیم گفت: سبب روزه پنج شنبه و چهارشنبه اینست که در پنج شنبه، اعمال بالا می روند و در روز چهارشنبه، آتش دوزخ آفریده شده است.

روایت 10

الدرّ المنثور: ابن عباس گفت: خداوند تعالی روزی را آفرید و آن را ا«اَحَد» نامید، سپس دوّمی را آفرید و «اثنین» نامید، بعد سوّمی را آفرید و «ثلثاء» نام نهاد، سپس چهارمی را خلق کرد و «أربعاء» نامید، پنجمی را نیز آفرید و «خمیس» نامید؛ و خدا زمین را روز یک شنبه و دوشنبه آفرید و کوه ها را روز سه شنبه؛ و از این روست که مردم می گویند سه شنبه، روز سنگینی است؛ نهر، درخت و آبادی ها را چهارشنبه آفرید؛ پرنده ها، وحوش، درنده ها، خزنده ها و آفت ها را روز پنج شنبه آفرید؛ و انسان را روز جمعه خلق کرد و روز شنبه از آفرینش فراغت یافت.

روایت 11

عیون: امام صادق علیه السّلام فرمود: شنبه برای ماست، یک شنبه برای شیعه ما، دوشنبه برای بنی امیّه، سه شنبه برای پیروان آنها، چهارشنبه برای بنی عبّاس،

وَ الْخَمِیسُ لِشِیعَتِهِمْ وَ الْجُمُعَةُ لِسَائِرِ النَّاسِ جَمِیعاً وَ لَیْسَ فِیهِ سَفَرٌ قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی ⁽¹⁾فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ ⁽²⁾یَعْنِی یَوْمَ السَّبْتِ ⁽³⁾.

صحیفة الرضا، بالإسناد عنه علیه السلام: مثله ⁽⁴⁾

بیان

فیه مخالفة لسائر الأخبار فی ذم الثلاثاء و الخمیس إلا أن یقال تبرک المخالفین بهما لا یدل علی ذمهما إلا إذا اقترن بهما شی ء آخر کالإثنین ثم علی تأویله علیه السلام لعل المراد بقضاء الصلاة العمل بتوابعها و مکملاتها من سائر أعمال یوم الجمعة.

«12»

الْمَکَارِمُ، عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَ یُکْرَهُ السَّفَرُ فِی شَیْ ءٍ مِنَ الْأَیَّامِ الْمَکْرُوهَةِ الْأَرْبِعَاءِ⁽⁵⁾وَ غَیْرِهِ قَالَ افْتَتِحْ سَفَرَکَ بِالصَّدَقَةِ وَ اقْرَأْ آیَةَ الْکُرْسِیِّ إِذَا بَدَا لَکَ.

وَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْهُ علیه السلام: مِثْلَهُ ⁽⁶⁾إِلَّا أَنَّهُ قَالَ افْتَتِحْ سَفَرَکَ بِالصَّدَقَةِ وَ اخْرُجْ إِذَا بَدَا لَکَ وَ اقْرَأْ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ احْتَجِمْ إِذَا بَدَا لَکَ.

«13»

فِی الدِّیوَانِ الْمَنْسُوبِ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام:

لَنِعْمَ الْیَوْمُ یَوْمُ السَّبْتِ حَقّاً *** لِصَیْدٍ إِنْ أَرَدْتَ بِلَا امْتِرَاءٍ

وَ فِی الْأَحَدِ الْبِنَاءُ لِأَنَّ فِیهِ *** تَبَدَّی اللَّهُ فِی خَلْقِ السَّمَاءِ

وَ فِی الْإِثْنَیْنِ إِنْ سَافَرْتَ فِیهِ *** سَتَظْفَرُ بِالنَّجَاحِ وَ بِالثَّرَاءِ

وَ مَنْ یُرِدِ الْحِجَامَةَ فَالثَّلَاثَاءُ *** فَفِی سَاعَاتِهِ هَرْقُ الدِّمَاءِ

وَ إِنْ شَرِبَ امْرُؤٌ یَوْماً دَوَاءً *** فَنِعْمَ الْیَوْمُ یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ

پنج شنبه برای پیروان آنها، و جمعه برای همه مردم است؛ و در این روز سفری نباید باشد؛ خداوند متعال فرموده است: «فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ»⁽⁷⁾

{و چون نماز گزارده شد، در [روی] زمین پراکنده گردید و فضل خدا را جویا شوید} مقصود، روز شنبه است.⁽⁸⁾

صحیفة الرضا مانند این حدیث را آورده است⁽⁹⁾.

تبیین

این خبر برخلاف اخبار دیگر، سه شنبه و پنج شنبه را مذموم دانسته است، مگر اینکه گفته شود: تبرّک جستن مخالفان به این دو روز، دلیل ذمّ این روزها نیست، مگر اینکه چیز دیگری مانند دوشنبه به آنها پیوند بخورد .

بر اساس تأویل امام صادق علیه السّلام، شاید مقصود از قضاء نماز، پرداختن به اعمال دیگر روز جمعه که دنباله و مکمّل نماز جمعه هستند باشد.

روایت 12

مکارم: حلبی از امام صادق علیه السّلام سوال کرد: آیا سفرکردن در هر روز ناپسندی چون چهارشنبه، مکروه و ناپسند است؟ فرمود: هر وقت می خواهی سفر کنی، سفرت را با صدقه آغاز کن و آیة الکرسی را بخوان.

مانند این حدیث، حدیث دیگری آمده است: هر وقت می خواهی سفر کنی، سفرت را با صدقه آغاز کن و رهسپار شو، و هر وقت می خواهی حجامت کنی، آیة الکرسی بخوان.

روایت 13

در دیوان منسوب به امیر المؤمنین علیه السّلام اشعاری آمده است:

لَنِعْمَ الْیَوْمُ یَوْمُ السَّبْتِ حَقّاً

لِصَیْدٍ إِنْ أَرَدْتَ بِلَا امْتِرَاءٍ

وَ فِی الْأَحَدِ الْبِنَاءُ لِأَنَّ فِیهِ

تَبَدَّی اللَّهُ فِی خَلْقِ السَّمَاءِ

وَ فِی الْإِثْنَیْنِ إِنْ سَافَرْتَ فِیهِ

سَتَظْفَرُ بِالنَّجَاحِ وَ بِالثَّرَاءِ

وَ مَنْ یُرِدِ الْحِجَامَةَ فَالثَّلَاثَاءُ

فَفِی سَاعَاتِهِ هَرْقُ الدِّمَاءِ

وَ إِنْ شَرِبَ امْرُؤٌ یَوْماً دَوَاءً

فَنِعْمَ الْیَوْمُ یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ

وَ فِی یَوْمِ الْخَمیسِ قَضَاءُ حَاجٍ

فَفِیهِ اللَّهُ یَأْذَنُ بِالدُّعَاءِ

وَ فِی الْجُمُعَاتِ تَزْوِیجٌ وَ عُرْسٌ

وَ لَذَّاتُ الرِّجَالِ مَعَ النِّسَاءِ

وَ هَذَا الْعِلْمَ لَا یَعْلَمُهُ إِلَّا

نَبِیٌّ أَوْ وَصِیُّ الْأَنْبِیَاءِ

یعنی:

چه خوش است روز شنبه به حقیقت ار بخوانی

که شکار بر کف آری ز دد و ز مرغ و ماهی به یه شنبه ساختمان کن که در آن خدا نموده

ز پدید آسمان ها چه بزرگ بارگاهی

به دوشنبه در سفر رو تو به خیر و با سلامت

که قرین کامیابی و نجاح و مال و جاهی

اگرت نیاز باشد به حجامت از سه شنبه

مگذر که اندر آن ریخته خون بی گناهی

چه کسی دواء بنوشد که از آن رسد به درمان

چه خوش است روز چارشنبه که نیاورد تباهی

وَ فِی یَوْمِ الْخَمِیسِ قَضَاءُ حَاجٍ *** فَفِیهِ اللَّهُ یَأْذَنُ بِالدُّعَاءِ

وَ فِی الْجُمُعَاتِ تَزْوِیجٌ وَ عُرْسٌ *** وَ لَذَّاتُ الرِّجَالِ مَعَ النِّسَاءِ

وَ هَذَا الْعِلْمَ لَا یَعْلَمُهُ إِلَّا *** نَبِیٌّ أَوْ وَصِیُّ الْأَنْبِیَاءِ

بیان

لنعم اللام لام الابتداء للتأکید و لا تدخل علی الماضی إلا مع قد فی غیر نعم و بئس و الحق ضد الباطل و الیقین الثابت و هو مفعول مطلق لفعل لازم الحذف أی أقول قولا حقا أو علمت ذلک حقا یقینا أو حق ذلک حقا و الظرف فی قوله بلا امتراء متعلق بنعم أو بقوله حقا تبدی أی ابتدأ قلبت الهمزة ألفا و یؤیده قول الجوهری إن أهل المدینة یقولون بدینا بمعنی بدأنا کذا قال الشارح. و قال بعض الأفاضل ما ذکره لا یوافقه اللغة و الظاهر أن یکون الأصل فی کلامه علیه السلام لأن فیه ابتدأ الله علی الماضی من الافتعال فأسقط الکتاب الهمزة من أوله حفظا لرعایة الوزن عند القطع عن المصراع الأول و لم یتفطنوا لجواز الوصل لتلک الرعایة ثم کتبوا الهمزة الأخیرة بالیاء علی ما اشتهر من الخطاء فی أمثاله بینهم انتهی. و فیه متعلق بقوله ستظفر و الضمیر راجع إلی السفر کذا ذکره الشارح و یمکن أن یکون الضمیر راجعا إلی الإثنین و یکون تأکیدا أو یکون تقدیر الکلام و أقول فی الإثنین و الثراء کثرة المال و هرق الدماء بالفتح علی المصدر سفکها فی المصباح تقول هرقته هرقا من باب نفع انتهی و المشهور فیه الإهراق و یمکن أن یکون هنا لازما أی انصباب الدماء و الحاج جمع الحاجة ذکره الفیروزآبادی و قال أذن بالشی ء کسمع علم به و أذن له فی الشی ء کسمع إذنا بالکسر إباحة و أذن إلیه و له کفرح استمع معجبا أو عام انتهی و علی التقادیر کنایة عن استجابة الدعاء. و التزویج النکاح و العرس الزفاف أو إطعامه فی القاموس العرس بالضم و بضمتین طعام الولیمة و النکاح و قال الشارح قد تقرر فی علم النجوم أن السبت متعلق بزحل و الأحد بالشمس و الإثنین بالقمر و الثلاثاء بالمریخ و الأربعاء بالعطارد و الخمیس بالمشتری و الجمعة بالزهرة و مناسبة

تو برو به پنجشنبه پی هر قضای حاجت

که در آن خدا اجازه داده هر نیاز خواهی

همه جمعه ها است تزویج و عروسی اولی

که بر زنان نشینند به کام و بر ملاهی

ز کجای این علم بدانند به جز که باشند

پیمبر خداوند و وصی حق پناهی

توضیح

لام در «لنعم» لام ابتدای برای تأکید بوده و بر ماضی، به جز همراه «قد» در غیر نعم و بئس، داخل نمی شود. «حقّ» ضدّ باطل بوده و «یقین» به معنای ثابت است و این کلمه، مفعول مطلق برای فعل لازم الحذفی است، مثلاً «أقول قولاً حقّاً»؛ سخن حقّی را می گویم، و یا «علمتُ ذلک حقّاً یقیناً»؛ آن را حق ثابتی دانستم، و یا «حقّ ذلک حقّا»؛ این امر لزوم کامل یافت. ظرف در عبارت «بلا امتراء» متعلّق به «نعم» و یا «حقّاً» است.

«تبدّی» یعنی «ابتدأ» .یعنی شروع کرد. که در آن، همزه به الف قلب شده و سخن جوهری آن را تأیید می کند: اهل مدینه «بدینا» می گویند که به معنای «بدأنا» .یعنی شروع کردیم. است؛ و شارح نیز گفته است: برخی از صاحبان فضیلت گفته اند که سخن وی با لغت مطابق نیست؛ و ظاهر این است که اصل سخن امام، «لانّ فیه ابتدأ الله» از باب افتعال و در صیغه ماضی بوده است، امّا نویسندگان، همزه را از ابتدای آن انداخته اند تا در پایان مصرع اوّل، وزن آن حفظ شود. آنها به جایز بودن چنین کاری التفات نداشته اند سپس همزه یادشده را بر این اساس که این اشتباه در بین آنان در امثال این امر مشهور است، با یاء نوشته اند. (پایان سخن) همان گونه که شارح بیان کرده، «فیه» متعلّق به سخن «ستظفر» بوده و ضمیر به «السفر» برمی گردد، و ممکن است ضمیر به «اثنین» بازگشته و تأکید باشد، و یا اینکه تقدیر کلام این گونه باشد: «و أقول فی الاثنین».

«الثراء» فراوانی ثروت است و «هَرق الدماء» بنابر مصدر بودن، به معنای خون ریختن است. در المصباح آمده است: می گویی هرقتُه هرقاً (پایان سخن)؛ و مشهور در آن «اهراق» بوده و ممکن است که این فعل در اینجا لازم باشد، یعنی ریخته شدن خون. فیروزآبادی گفته: «حاج» جمع حاجة است. (پایان سخن) و بنابر تقدیر، کنایه از استجابت دعاء است. «تزویج» همان نکاح بوده و «عرس» زفاف و یا اطعام آن است. در قاموس آمده: «عُرس» و «عُرُس» غذای ولیمه و نکاح است.

شارح گفته: در علم نجوم آمده است که شنبه متعلّق به زحل است و یک شنبه به خورشید، دوشنبه به قمر، سه شنبه به مریخ، چهارشنبه به عطارد، پنج شنبه به مشتری، و جمعه به زهره تعلّق دارد و در این فنّ، مسلّم است که ماه،

القمر بالسفر و المریخ بالحجامة و سفک الدم و العطارد لشرب الدواء و المشتری بقضاء الحاجات و الدعاء و الزهرة للتزویج و العرس و اجتماع الرجال و النساء مسلمة فی هذا الفن لکن مناسبة الزحل بالصید و الشمس بالبناء لا تظهران من هذا الفن. و لعل تخصیص السبت بالصید مبنی علی ما روی عن ابن عباس و مجاهد أن الیهود أمروا بالیوم الذی أمرتم به و هو یوم الجمعة فترکوه و اختاروا السبت فابتلاهم الله به و حرم علیهم الصید فیه فإذا کان یوم السبت شرعت لهم الحیتان ینظرون إلیها فی البحر فإذا انقضت السبت ذهبت و ما عادت إلا فی السبت المقبل و ذلک بلاء ابتلاهم الله به و وجه التخصیص للأحد بالبناء مذکور فی البیت انتهی.

و أقول

لعل تخصیص السبت بالصید لأن الله رخص لنا فیه و یجب المبادرة إلی رخصة کما یجب المبادرة إلی عزائمه و لذا یستحب الجماع فی أول لیلة من شهر رمضان أو مخالفة للیهود فی تحریمهم الصید فیه ثم إن البیت الأخیر یدل علی أن هذا العلم الذی هو شعبة من علم النجوم مختص بهم علیهم السلام لا یعلمه غیرهم کما مر فی الأخبار قال الغزالی فی الإحیاء المنهی عنه من النجوم أمران أحدهما أن یصدق بأنها فاعلة لآثارها مستقلة بها و الثانی تصدیق المنجمین فی أحکامهم لأنهم یقولونها من جهل و هذا العلم کان معجزة لبعض الأنبیاء علیهم السلام ثم اندرس فلم یبق إلا ما هو مختلط لا یتمیز فیه الصواب عن الخطاء فاعتقاد کون الکواکب أسبابا لآثار تحصل بخلق الله لیس قادحا فی الدین بل هو الحق انتهی و قال علاء الدولة من الصوفیة إذا أردت أن تعرف أن المطر یحدث بسبب الاتصالات العلویة التی یسمیها المنجمون فتح الباب فاقرأ قوله تعالی فَفَتَحْنا أَبْوابَ السَّماءِ بِماءٍ مُنْهَمِرٍ⁽¹⁾و إذا أردت أن تعرف أن علم النجوم علم الأنبیاء فاقرأ قوله تعالی فَنَظَرَ نَظْرَةً فِی النُّجُومِ فَقالَ إِنِّی سَقِیمٌ ⁽²⁾و مراد النبی صلی الله علیه و آله من قوله مَنْ آمَنَ بِالنُّجُومِ فَقَدْ کَفَرَ. أن من آمن بأنها مستقلات بأنفسها فی تدبیر العالم غیر مسخرات بأمر الله تعالی فقد کفر بالله الذی خلقها و سخرها و جعلها

با سفرکردن مناسبت دارد و مریخ با حجامت و خون ریختن، عطارد با نوشیدن دواء، مشتری با برآوردن حوائج و دعاکردن، و زهره با تزویج و عروسی و اجتماع مردان و زنان؛ اما مناسبت زحل با شکار و نیز مناسبت خورشید با ساختن، از این فنّ مشخّص نمی شود.

شاید اختصاص دادن شنبه به شکار مبتنی بر روایت ابن عبّاس و مجاهد باشد که یهود را در روزی که به شما دستور داده شد، یعنی روز جمعه، فرمان دادند؛ اما آن را وانهادند و شنبه را برگزیدند و خدا آنها را بدان آزمود و شکار را در آن روز بر آنها حرام کرد؛ و چون شنبه می شد ماهی ها بر آنها نمایان می شدند و در دریا به آنها نگاه می کردند و چون شنبه می گذشت، ماهیان می رفتند و برنمی گشتند، مگر در شنبه آینده؛ و این آزمایشی بود که خدا آنها را بدان مبتلا کرد. و وجه اختصاص یک شنبه به بناکردن ساختمان، در شعر بیان شده است (پایان کلام شارح).

مؤلف

شاید اختصاص دادن شنبه به شکار برای اینست که خداوند در این روز به ما رخصت و اجازه شکار داده است و پرداختن به رخصت های خداوند مانند پرداختن به واجبات الهی، ضروری است و از این رو، جماع در شب اوّل ماه رمضان مستحب است. یا شاید تخصیص شنبه به شکار به منظور مخالفت با یهود است که شکار را در این روز حرام می دانند .

شعر آخر دلالت دارد این علمی که شعبه ای از علم نجوم است مخصوص به ائمه علیهم السّلام است و چنانچه در اخبار گذشت، دیگران آن را نمی دانند.

غزّالی در احیاء العلوم گفته است: آنچه از نجوم نهی شده، دو چیز است:

و این علم، معجزه برخی از پیامبران بوده سپس از میان رفته و از آن، جز مخلوطی که درست و نادرست آن مشخّص نیست، باقی نمانده است. و اعتقاد به اینکه ستارگان سبب آثاری هستند که در آفرینش خدا حاصل می شود، ضرری به دین ندارد بلکه اعتقاد حقّی است (پایان کلام مؤلّف).

علاء الدوله صوفی می گوید: اگر می خواهی بدانی باران به خاطر پیوستگی های بالا . که منجّمان آن را «فتح الباب» می خوانند. پدیدار می شود این آیه را بخوان: «فَفَتَحْنا أَبْوابَ السَّماءِ بِماءٍ مُنْهَمِرٍ»⁽³⁾

{پس درهای آسمان را به آبی ریزان گشودیم.} و اگر می خواهی بدانی علم نجوم علم پیغمبران است این آیه را بخوان: «فَنَظَرَ نَظْرَةً فِی النُّجُومِ * فَقالَ إِنِّی سَقِیمٌ»⁽⁴⁾

{پس نظری به ستارگان افکند و گفت: «من کسالت دارم} و مقصود پیامبر صلّی الله علیه و آله از اینکه فرمود: «هر که نجوم را باور کند، قطعاً کافر شده است» اینست: کسی که باور کند آنها در تدبیر جهان، به نحو استقلالی مؤثّرند، و آنها را مسخّر به فرمان خداوند تعالی نداند، به خدائی که آنها را آفریده و مسخّر ساخته، کفر ورزیده است؛ در حالی که اوست که آنها را

مدبرات بأمره و أودع فی کل واحد منها خاصیة خاصة دون غیره و فی اجتماعها خاصیة دون ما اختص به کل واحد قبل الاجتماع انتهی و قد مر الکلام منا فی ذلک فی بابه.

«14»

الْمَکَارِمُ، مِنْ کِتَابِ الْمَحَاسِنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام قَالَ: کَانَ أَبِی إِذَا خَرَجَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَوْ فِی یَوْمٍ یَکْرَهُهُ النَّاسُ مِنْ مُحَاقٍ أَوْ غَیْرِهِ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ ثُمَّ خَرَجَ ⁽¹⁾.

وَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: مَنْ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ إِذَا أَصْبَحَ دَفَعَ اللَّهُ عَنْهُ نَحْسَ ذَلِکَ الْیَوْمِ ⁽²⁾.

وَ مِنْ کِتَابِ طِبِّ الْأَئِمَّةِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ: قَلِّمُوا أَظْفَارَکُمْ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ وَ احْتَجِمُوا یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ أَصِیبُوا مِنَ الْحَمَّامِ ⁽³⁾یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ تَطَیَّبُوا بِأَطْیَبِ طِیبِکُمْ یَوْمَ الْجُمُعَةِ⁽⁴⁾.

باب 16 ما ورد فی خصوص یوم الجمعة

روایات

«1»

قُرْبُ الْإِسْنَادِ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عُمَرَ بْنِ أَسْلَمَ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی علیه السلام احْتَجَمَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ هُوَ مَحْمُومٌ فَلَمْ تَتْرُکْهُ الْحُمَّی فَاحْتَجَمَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ فَتَرَکَتْهُ الْحُمَّی ⁽⁵⁾.

«2»

الْعُیُونُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ

به فرمان خود، تدبیرکننده قرار داده، در هر کدام، ویژگی ای مخصوص به خودش، به ودیعت نهاده و به اجتماع آنها خاصیتی غیر از خاصیت فردی هر کدام داده است (پایان سخن علاء الدوله صوفی).

و سخن ما در این باره در باب خودش گذشت .

روایت 14

مکارم: از یکی از دو امام (باقر و صادق) علیهما السّلام است که فرمود: در چهارشنبه یا روزهای دیگری که مردم، آن را به دلیل محاق بودن یا دلیل دیگری ناپسند و مکروه می دانستند، پدرم صدقه ای می داد و آنگاه بیرون می رفت⁽⁶⁾.

و امام صادق علیه السّلام فرمود: هر که به هنگام صبح صدقه ای بدهد، خدا نحسی آن روز را از او دفع می کند⁽⁷⁾.

و در کتاب طبّ الائمّه آمده است که امام رضا علیه السّلام فرمود: روز سه شنبه ناخن بگیرید، روز چهارشنبه حجامت کنید، روز پنج شنبه حمّام بگیرید، و روز جمعه بهترین بوی خوش را استفاده کنید!⁽⁸⁾

باب شانزدهم: احادیثی که مخصوص روز جمعه وارد شده است

روایات

روایت 1

قرب الاسناد: عبدالرحمن بن عمر بن اسلم گفت: مشاهده کردم امام کاظم علیه السّلام در روز چهارشنبه در حالی که تب دار بود، حجامت کرد. تب ایشان قطع نشد؛ پس روز جمعه حجامت کرد و تبش برید.⁽⁹⁾

روایت 2

عیون:

عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ مُقَاتِلٍ ⁽¹⁾قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع فِی یَوْمِ الْجُمُعَةِ فِی وَقْتِ الزَّوَالِ عَلَی ظَهْرِ الطَّرِیقِ یَحْتَجِمُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ.

قال الصدوق رحمه الله فی هذا الحدیث فوائد إحداها إطلاق الحجامة فی یوم الجمعة عند الضرورة و لیعلم أن ما ورد من کراهة ذلک إنما هو فی ⁽²⁾حالة الاختیار و الفائدة الثانیة الإطلاق فی الحجامة فی وقت الزوال و الفائدة الثالثة أنه یجوز للمحرم أن یحتجم إذا اضطر و لا یحلق مکان الحجامة و لا قوة إلا بالله العلی العظیم ⁽³⁾.

«3»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی الْیَقْطِینِیِّ عَنْ زَکَرِیَّا الْمُؤْمِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رَبَاحٍ الْقَلَّاءِ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ علیه السلام یَحْتَجِمُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ تَحْتَجِمُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ قَالَ أَقْرَأُ آیَةَ الْکُرْسِیِّ فَإِذَا هَاجَ بِکَ الدَّمُ لَیْلًا کَانَ أَوْ نَهَاراً فَاقْرَأْ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ احْتَجِمْ ⁽⁴⁾.

«4»

وَ مِنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: أَطْرِفُوا⁽⁵⁾أَهَالِیَکُمْ فِی کُلِّ جُمْعَةٍ بِشَیْ ءٍ مِنَ الْفَاکِهَةِ وَ اللَّحْمِ حَتَّی یَفْرَحُوا بِالْجُمُعَةِ وَ کَانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إِذَا خَرَجَ فِی الصَّیْفِ مِنْ بَیْتٍ خَرَجَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ إِذَا أَرَادَ أَنْ یَدْخُلَ الْبَیْتَ فِی الشِّتَاءِ مِنَ الْبَرْدِ دَخَلَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ قَدْ رُوِیَ أَنَّهُ کَانَ دُخُولُهُ وَ

مقاتل بن مقاتل گفت: امام رضا علیه السّلام را وقت زوالِ روز جمعه بر سر راه دیدم در حالی که مُحرِم بود و حجامت می کرد.⁽⁶⁾

شیخ صدوق گفته است در این حدیث چند نکته وجود دارد:

روایت 3

الخصال: محمّد بن رباح قلّاء گفت: امام کاظم علیه السّلام را روز جمعه در حالی که حجامت می کرد دیدم. گفتم: جانم به فدایتان! روز جمعه حجامت می کنی؟ فرمود: آیة الکرسی را خواندم؛ پس چون خونت جوشید، چه شب باشد چه روز، آیة الکرسی را بخوان و حجامت کن.⁽⁷⁾

روایت 4

الخصال: امام صادق علیه السّلام از قول پدران طاهرینش از امام علی علیه السّلام نقل می کند که رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: در هر جمعه ای، میوه و گوشت را ارزانی خانواده خود کنید تا در روز جمعه شاد بشوند؛ و چون پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله در تابستان از خانه خارج می شد، در روز پنج شنبه بود و چون از سرمای زمستان به خانه وارد می شد، در روز جمعه بود. و در روایتی است که خارج شدن

خُرُوجُهُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ⁽¹⁾.

«5»

وَ مِنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ مَعاً عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: فِی الرَّجُلِ یُرِیدُ أَنْ یَعْمَلَ شَیْئاً مِنَ الْخَیْرِ مِثْلَ الصَّدَقَةِ وَ الصَّوْمِ وَ نَحْوَ هَذَا قَالَ یُسْتَحَبُّ أَنْ یَکُونَ ذَلِکَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ فَإِنَّ الْعَمَلَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ⁽²⁾یُضَاعَفُ ⁽³⁾.

«6»

وَ مِنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: یُکْرَهُ السَّفَرُ وَ السَّعْیُ فِی الْحَوَائِجِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ بُکْرَةً مِنْ أَجْلِ الصَّلَاةِ فَأَمَّا بَعْدَ الصَّلَاةِ فَجَائِزٌ یُتَبَرَّکُ بِهِ ⁽⁴⁾.

«7»

وَ مِنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ الرَّازِیِّ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الرَّازِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنْ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ أَخْرَجَ اللَّهُ مِنْ أَنَامِلِهِ الدَّاءَ وَ أَدْخَلَ فِیهِ الدَّوَاءَ وَ رُوِیَ أَنَّهُ لَا یُصِیبُهُ جُنُونٌ وَ لَا جُذَامٌ وَ لَا بَرَصٌ ⁽⁵⁾.

«8»

وَ مِنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدٍ الْعَطَّارِ عَنِ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْفُرَاتِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْمَطَرِ عَنِ السَّکَنِ الْخَزَّازِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: لِلَّهِ حَقٌّ عَلَی کُلِّ مُحْتَلِمٍ فِی کُلِّ جُمُعَةٍ أَخْذُ شَارِبِهِ وَ أَظْفَارِهِ وَ مَسُّ شَیْ ءٍ مِنَ الطِّیبِ ⁽⁶⁾.

«9»

الْمَحَاسِنُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ یَحْیَی الْمَدِینِیِ ⁽⁷⁾عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ قَالَ: لَا بَأْسَ بِالْخُرُوجِ فِی السَّفَرِ لَیْلَةَ الْجُمُعَةِ⁽⁸⁾.

و وارد شدن، هر دو در روز جمعه بود.⁽⁹⁾

روایت 5

الخصال: هشام بن حکم درباره کسی که می خواهد کار نیکی مانند صدقه، روزه و مانند آنها انجام بدهد، از امام صادق علیه السّلام این چنین نقل می کند: مستحب است در روز جمعه باشد؛ چرا که کار نیک در روز جمعه، دو برابر ثواب دارد.⁽¹⁰⁾

روایت 6

الخصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: به خاطر نماز جمعه، سفر کردن و تلاش برای کارها در بامداد روز جمعه مکروه است، اما پس از نماز، روا بوده و مایه برکت است.⁽¹¹⁾

روایت 7

الخصال: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر کسی در روز جمعه، ناخن های خود را بگیرد، خداوند، درد را از انگشتانش خارج و درمان را در آنها وارد می کند. و نیز روایت شده است که دیوانگی، خوره و پیسی بدو نرسد.⁽¹²⁾

روایت 8

الخصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: خدا بر هر مکلّفی در هر روز جمعه حقّ دارد که وی، موی سبیل خود را بچیند، ناخن گرفته و عطر بزند.⁽¹³⁾

روایت 9

المحاسن: امام صادق علیه السّلام فرمود: خارج شدن به قصد سفر، در شب جمعه اشکالی ندارد.⁽¹⁴⁾

«10»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی الْیَقْطِینِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: فِی الْجُمُعَةِ سَاعَةٌ لَا یَحْتَجِمُ فِیهَا أَحَدٌ إِلَّا مَاتَ ⁽¹⁾.

بیان

قد جرب مرارا فی الحجامة یوم الجمعة أنه لم یرقأ الدم حتی مات و ما ورد من فعلهم علیهم السلام لا ینافیه لأنهم یعلمون تلک الساعة فیجتنبونها أو هذا فیما إذا لم یقرأ آیة الکرسی و لما ذکره الصدوق رحمه الله من الفرق بین الضرورة و عدمها أیضا وجه.

«11»

رَوْضَةُ الْوَاعِظِینَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: خَمْسُ خِصَالٍ تُورِثُ الْبَرَصَ النُّورَةُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ التَّوَضِّی وَ الِاغْتِسَالُ بِالْمَاءِ الَّذِی تُسْخِنُهُ الشَّمْسُ وَ الْأَکْلُ عَلَی الْجَنَابَةِ وَ غِشْیَانُ الْمَرْأَةِ فِی حَیْضِهَا وَ الْأَکْلُ عَلَی الشِّبَعِ ⁽²⁾.

بیان

سیأتی عدم کراهة النورة فی یوم الجمعة و أن أخبار النهی محمولة علی التقیة.

«12»

الْمَکَارِمُ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: کَانَ أَحَبَّ الْأَیَّامِ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَنْ یُسَافِرَ فِیهِ یَوْمُ الْجُمُعَةِ⁽³⁾.

«13»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَا تَخْرُجْ فِی یَوْمِ الْجُمُعَةِ فِی حَاجَةٍ فَإِذَا کَانَ یَوْمُ السَّبْتِ وَ طَلَعَتِ الشَّمْسُ فَاخْرُجْ فِی حَاجَتِکَ ⁽⁴⁾.

«14»

وَ مِنْهُ، عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی الصَّادِقِ علیه السلام وَ هُوَ یَحْتَجِمُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقَالَ أَ وَ لَیْسَ تَقْرَأُ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ نَهَی عَنِ الْحِجَامَةِ مَعَ الزَّوَالِ فِی یَوْمِ الْجُمُعَةِ⁽⁵⁾.

روایت 10

الخصال: امام صادق علیه السّلام از قول پدران طاهرینش از امیر المؤمنین علیه السّلام نقل می کند: در جمعه ساعتی وجود دارد که کسی در آن حجامت نکند، مگر اینکه بمیرد.⁽⁶⁾

توضیح

بارها در حجامت روز جمعه تجربه شده است که خون، بند نیامده تا مرگ فرا رسیده و حجامت ائمه علیهم السّلام با این منافات ندارد؛ زیرا ایشان آن ساعت را می دانستند و از آن اجتناب می کردند؛ یا اینکه نخواندن آیة الکرسی باعث امر پیش گفته می شود. و آنچه شیخ صدوق گفته که میان حالت ضرورت و اختیار داشتن، تفاوت وجود دارد، نیز دارای وجهی است.

روایت 11

روضه الواعظین: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: پنج کار باعث پیسی می شوند: نوره کشیدن در روز جمعه و چهارشنبه، وضو و غسل با آبی که توسّط خورشید داغ شده است، خوردن در حال جنابت، جماع با زن در هنگام حیض وی، و نیز خوردن پس از سیری.⁽⁷⁾

توضیح

در ادامه می آید که نوره کشیدن در روز جمعه مکروه نیست و اخبار نهی کننده از آن، حمل بر تقیّه می شوند.

روایت 12

مکارم: انس می گوید: محبوب ترین روزها نزد رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله برای سفر کردن، روز جمعه بود.⁽⁸⁾

روایت 13

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز جمعه به دنبال کاری نرو! و روز شنبه هنگامی که خورشید طلوع کرد به دنبال کار خود برو!⁽⁹⁾

روایت 14

مکارم: مفضّل بن عمر می گوید: روز جمعه بر امام صادق علیه السّلام وارد شدم، در حالی که ایشان حجامت می کرد. پس ایشان فرمود: آیا آیة الکرسی نمی خوانی؟ و ایشان از حجامت به هنگام زوال خورشید در روز جمعه نهی کرد.⁽¹⁰⁾

باب 17 یوم السبت و یوم الأحد

روایات

«1»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَسَدٍ الْبَصْرِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنَّهُ مَرَّ بِقَوْمٍ یَحْتَجِمُونَ فَقَالَ مَا کَانَ عَلَیْکُمْ لَوْ أَخَّرْتُمُوهُ لِعَشِیَّةِ الْأَحَدِ فَکَانَ یَکُونُ أَنْزَلَ لِلدَّاءِ⁽¹⁾.

«2»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَصْبَهَانِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: مَنْ کَانَ مُسَافِراً فَلْیُسَافِرْ یَوْمَ السَّبْتِ فَلَوْ أَنَّ حَجَراً زَالَ عَنْ حَجَرٍ⁽²⁾یَوْمَ السَّبْتِ لَرَدَّهُ اللَّهُ تَعَالَی إِلَی مَکَانِهِ وَ مَنْ تَعَذَّرَتْ عَلَیْهِ الْحَوَائِجُ فَلْیَلْتَمِسْ طَلَبَهَا یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ فَإِنَّهُ الْیَوْمُ الَّذِی أَلَانَ اللَّهُ فِیهِ الْحَدِیدَ لِدَاوُدَ علیه السلام ⁽³⁾.

و منه عن أبیه عن سعد: إلی قوله إلی مکانه ⁽⁴⁾.

«3»

الْعُیُونُ، بِالْأَسَانِیدِ الثَّلَاثَةِ الْمُتَقَدِّمَةِ فِی الْبَابِ الْأَوَّلِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: اللَّهُمَّ بَارِکْ لِأُمَّتِی فِی بُکُورِهَا یَوْمَ سَبْتِهَا وَ خَمِیسِهَا⁽⁵⁾.

و منه عن محمد بن أحمد بن الحسین الوراق عن علی بن محمد بن عنبسة مولی الرشید عن دارم بن قبیصة عن الرضا علیه السلام: مثله ⁽⁶⁾

باب هفدهم: روز شنبه و یک شنبه

روایات

روایت 1

الخصال: امام صادق علیه السّلام بر مردمی که حجامت می کردند گذشت. فرمود: چرا آن را به شام یک شنبه موکول نکردید، در حالی که آن، بیماری را بهتر فرو می کشد؟!⁽⁷⁾

روایت 2

الخصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: هر کسی قصد سفر کردن دارد، باید روز شنبه سفر کند؛ چرا که اگر در این روز، سنگی از سنگی (یا کوهی) جدا شود، خدای تعالی آن را به جایش برگرداند؛ و هر که حوائجش بر او دشوار شود، آنها را در روز سه شنبه بخواهد؛ چرا که روزیست که خدا در آن، آهن را برای داود علیه السّلام نرم کرد.⁽⁸⁾

الخصال همین حدیث را نیز با سندی دیگر تا عبارت «به جایش برگرداند» آورده است.⁽⁹⁾

روایت 3

عیون: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله به نقل امام رضا علیه السّلام از پدارن طاهرینش فرمود: بار خدایا! بامداد روز شنبه و پنج شنبه را بر امّتم مبارک گردان!⁽¹⁰⁾

عیون مانند این حدیث را از قول امام رضا علیه السّلام آورده است.

صحیفة الرضا، بالإسناد عنه علیه السلام: مثله ⁽¹⁾.

«4»

الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ ⁽²⁾قَالَ الصَّلَاةُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ الِانْتِشَارُ یَوْمَ السَّبْتِ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أُفٍّ لِلرَّجُلِ الْمُسْلِمِ أَنْ لَا یُفَرِّغَ نَفْسَهُ فِی الْأُسْبُوعِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ لِأَمْرِ دِینِهِ فَیَسْأَلَ عَنْهُ ⁽³⁾.

«5»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الرَّازِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنْ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ یَوْمَ السَّبْتِ وَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ أَخَذَ مِنْ شَارِبِهِ عُوفِیَ مِنْ وَجَعِ الْأَضْرَاسِ وَ وَجَعِ الْعَیْنِ ⁽⁴⁾.

«6»

الْمَحَاسِنُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ وَ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ قَالا: سَأَلْنَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ قَالَ الصَّلَاةُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ الِانْتِشَارُ یَوْمَ السَّبْتِ وَ قَالَ السَّبْتُ لَنَا وَ الْأَحَدُ لِبَنِی أُمَیَّةَ⁽⁵⁾.

«7»

جَمَالُ الْأُسْبُوعِ، الْحَدِیثُ مَشْهُورٌ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: بُورِکَ لِأُمَّتِی فِی سَبْتِهَا وَ خَمِیسِهَا.

«8»

الْمَکَارِمُ، عَنِ الْکَاظِمِ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنْ کَانَ مِنْکُمْ مُحْتَجِماً فَلْیَحْتَجِمْ یَوْمَ السَّبْتِ ⁽⁶⁾.

«9»

وَ قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام: الْحِجَامَةُ یَوْمَ الْأَحَدِ فِیهَا شِفَاءٌ مِنْ کُلِّ دَاءٍ⁽⁷⁾.

صحیفة الرضا نیز مانند حدیث یادشده را از قول امام رضا علیه السّلام نقل کرده است.⁽⁸⁾

روایت 4

الخصال: ابوایّوب خزّاز می گوید: از امام صادق علیه السّلام درباره این قول خداوند عزّ و جلّ: «فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ»⁽⁹⁾{و چون نماز گزارده شد، در [روی] زمین پراکنده گردید و فضل خدا را جویا شوید} پرسیدم. ایشان فرمود: نماز در روز جمعه است و انتشار و پراکندگی در روز شنبه؛ و امام علیه السّلام فرمود: افّ بر مرد مسلمانی که خود را در هفته برای کار دینش در روز جمعه فارغ نسازد! پس از وی در مورد آن سوال خواهد شد.⁽¹⁰⁾

روایت 5

الخصال: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر که روز شنبه و پنج شنبه ناخن بگیرد و موی سبیل خود را کوتاه کند، از درد دندان و درد چشم رهایی یابد.⁽¹¹⁾

روایت 6

المحاسن: عبد اللَّه بن سنان و ابوایّوب خزّاز از امام صادق علیه السّلام درباره این قول خداوند عزّ و جلّ: «فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ»⁽¹²⁾

{و چون نماز گزارده شد، در [روی] زمین پراکنده گردید و فضل خدا را جویا شوید} سوال کردند. امام فرمود: نماز در روز جمعه است و انتشار و پراکندگی در روز شنبه؛ و فرمود: شنبه برای ماست و یک شنبه برای بنی امیّه.⁽¹³⁾

روایت 7

جمال الأسبوع: این حدیث از پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله مشهور است که: در هفته، شنبه و پنج شنبه اش برای امّتم مبارک گشته است.

روایت 8

مکارم: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله به نقل امام کاظم علیه السّلام فرمود: هر کدام از شما می خواهد حجامت کند، روز شنبه به حجامت بپردازد.⁽¹⁴⁾

روایت 9

امام صادق علیه السّلام فرمود: در حجامت روز شنبه، شفای از هر بیماری است.⁽¹⁵⁾

باب 18 یوم الإثنین و یوم الثلاثاء

روایات

«1»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ الْبَجَلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَی أَخِی مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ علیهما السلام فَقَالَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنِّی أُرِیدُ الْخُرُوجَ فَادْعُ لِی فَقَالَ وَ مَتَی تَخْرُجُ قَالَ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ فَقَالَ لَهُ وَ لِمَ تَخْرُجُ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ قَالَ أَطْلُبُ فِیهِ الْبَرَکَةَ لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وُلِدَ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ فَقَالَ کَذَبُوا وُلِدَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ مَا مِنْ یَوْمٍ أَعْظَمَ شُؤْماً مِنْ یَوْمٍ مَاتَ فِیهِ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ انْقَطَعَ فِیهِ وَحْیُ السَّمَاءِ وَ ظُلِمْنَا فِیهِ حَقَّنَا أَ لَا أَدُلُّکَ عَلَی یَوْمٍ سَهْلٍ أَلَانَ اللَّهُ لِدَاوُدَ فِیهِ الْحَدِیدَ فَقَالَ الرَّجُلُ بَلَی جُعِلْتُ فِدَاکَ فَقَالَ اخْرُجْ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ⁽¹⁾.

قرب الإسناد، بإسناده عن علی بن جعفر عن أخیه علیه السلام: مثله ⁽²⁾.

«2»

وَ مِنْهُ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یُسَافِرُ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ الْخَمِیسِ وَ یُعْقَدُ فِیهِمَا الْأَلْوِیَةُ⁽³⁾.

«3»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: احْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ أَعْطَی الْحَجَّامَ بُرّاً⁽⁴⁾.

باب هجدهم : روز دوشنبه و سه شنبه

روایات

روایت 1

الخصال: علی بن جعفر می گوید: مردی نزد برادرم موسی بن جعفر علیهما السّلام آمد و گفت: جانم به فدایت! می خواهم بیرون بروم، برایم دعا کن! امام فرمود: کی بیرون می روی؟ گفت: روز دوشنبه. امام فرمود: چرا روز دوشنبه؟ گفت: در این روز در طلب برکت هستم؛ چرا که رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله در آن متولّد شده است. امام فرمود: دروغ گفته اند؛ رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله در روز جمعه متولّد شده است و روزی شوم تر از روزی که در آن رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله رحلت کرد و وحی آسمان قطع شد و حق ما را در آن به ستم گرفتند نیست؛ آیا تو را به روزی آسان که خدا در آن، آهن را برای داود علیه السّلام نرم کرد راهنمایی کنم؟ آن مرد گفت: آری، جانم به فدایت! امام فرمود: روز سه شنبه بیرون برو. ⁽⁵⁾

قرب الاسناد با سندی دیگر مانند حدیث یاد شده را آورده است.

روایت 2

قرب الاسناد: امام کاظم علیه السّلام به نقل امام صادق علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله روز دوشنبه و پنج شنبه سفر می کرد و در این روزها پرچم ها را می بست.⁽⁶⁾

روایت 3

الخصال: امام صادق فرمود: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله روز دوشنبه حجامت کرد و به حجامت گر، گندم داد.⁽⁷⁾

«4»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ اللُّؤْلُؤِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ وَ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ أَوْ أَحَدِهِمَا عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مِهْزَمٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَحْتَجِمُ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ⁽¹⁾.

«5»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: الْحِجَامَةُ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ مِنْ آخِرِ النَّهَارِ تَسُلُّ الدَّاءَ سَلًّا مِنَ الْبَدَنِ ⁽²⁾.

«6»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِی الْخَزْرَجِ ⁽³⁾عَنْ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی نَضْرَةَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنِ احْتَجَمَ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ لِسَبْعَ عَشْرَةَ أَوْ أَرْبَعَ عَشْرَةَ أَوْ لِإِحْدَی وَ عِشْرِینَ مِنَ الشَّهْرِ کَانَتْ لَهُ شِفَاءً مِنْ أَدْوَاءِ⁽⁴⁾السَّنَةِ کُلِّهَا وَ کَانَتْ لِمَا سِوَی ذَلِکَ شِفَاءً مِنْ وَجَعِ الرَّأْسِ وَ الْأَضْرَاسِ وَ الْجُنُونِ وَ الْجُذَامِ وَ الْبَرَصِ ⁽⁵⁾.

بیان

و کانت لما سوی ذلک أی کانت الحجامة یوم الثلاثاء فی غیر تلک الأیام من الشهر.

«7»

الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ

روایت 4

الخصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله پس از عصر روز دوشنبه حجامت می کرد.⁽⁶⁾

روایت 5

الخصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: حجامت در آخر روز دوشنبه، درد را به خوبی از تن بیرون می کشد.⁽⁷⁾

روایت 6

الخصال: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر که روز سه شنبه هفدهم، یا چهاردهم و یا بیست و یکم ماه حجامت کند برای وی شفایی از همه امراض سال خواهد بود و در غیر آن، شفای از سردرد، درد دندان ها، دیوانگی، خوره و پیسی برای وی خواهد بود.⁽⁸⁾

تبیین

«و در غیر آن» یعنی حجامتِ روز سه شنبه در غیر این روزهای ماه.

روایت 7

الخصال: عقبة بن بشیر ازدی

مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ بَشِیرٍ الْأَزْدِیِّ قَالَ: جِئْتُ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ فَقَالَ کُلْ فَقُلْتُ إِنِّی صَائِمٌ فَقَالَ کَیْفَ صُمْتَ قَالَ قُلْتُ لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وُلِدَ فِیهِ فَقَالَ أَمَّا مَا فِیهِ وُلِدَ فَلَا تَعْلَمُونَ وَ أَمَّا مَا قُبِضَ فِیهِ فَنَعَمْ ثُمَّ قَالَ فَلَا تَصُمْ وَ لَا تُسَافِرْ فِیهِ ⁽¹⁾.

«8»

مَجَالِسُ، ابْنِ الشَّیْخِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُمَرَ الْعَطَّارِ قَالَ: دَخَلْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الْعَسْکَرِیِّ علیه السلام یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ فَقَالَ لَمْ أَرَکَ أَمْسِ قَالَ کَرِهْتُ الْحَرَکَةَ فِی یَوْمِ الْإِثْنَیْنِ قَالَ یَا عَلِیُّ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَقِیَهُ اللَّهُ شَرَّ یَوْمِ الْإِثْنَیْنِ فَلْیَقْرَأْ فِی أَوَّلِ رَکْعَةٍ مِنْ صَلَاةِ الْغَدَاةِ هَلْ أَتی عَلَی الْإِنْسانِ ثُمَّ قَرَأَ أَبُو الْحَسَنِ علیه السلام فَوَقاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذلِکَ الْیَوْمِ وَ لَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَ سُرُوراً⁽²⁾.

«9»

الْمَحَاسِنُ، عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ یَرْفَعُهُ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: مَنْ کَانَتْ لَهُ حَاجَةٌ فَلْیَطْلُبْهَا یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَلَانَ فِیهِ الْحَدِیدَ لِدَاوُدَ عَلَیْهِ السَّلَامُ ⁽³⁾.

«10»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَا تُسَافِرْ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ لَا تَطْلُبْ فِیهِ الْحَاجَةَ⁽⁴⁾.

«11»

وَ مِنْهُ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْکَرَّامِ قَالَ: تَهَیَّأْتُ الْخُرُوجَ إِلَی الْعِرَاقِ فَأَتَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام لِأُسَلِّمَ عَلَیْهِ وَ أُوَدِّعَهُ فَقَالَ أَیْنَ تُرِیدُ قُلْتُ أُرِیدُ الْخُرُوجَ إِلَی الْعِرَاقِ فَقَالَ لِی فِی هَذَا الْیَوْمِ وَ کَانَ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ فَقُلْتُ إِنَّ هَذَا الْیَوْمَ یَقُولُ النَّاسُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُبَارَکٌ فِیهِ وُلِدَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله فَقَالَ وَ اللَّهِ مَا یَعْلَمُونَ أَیُّ یَوْمٍ وُلِدَ فِیهِ ⁽⁵⁾النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَ إِنَّهُ لَیَوْمٌ مَشُومٌ فِیهِ قُبِضَ

روز دوشنبه نزد امام باقر علیه السّلام رفتم. امام فرمود: بخور! گفتم: روزه ام. پس فرمود: چرا روزه ای؟ گفتم: زیرا در این روز رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله متولّد شده است. فرمود: روز ولادت او را که نمی دانید، و اما روز وفاتش را چرا؛ سپس فرمود: پس در آن روز نه روزه بگیر و نه سفر کن!⁽⁶⁾

روایت 8

مجالس ابن الشیخ: علیّ بن عمر عطّار می گوید: روز سه شنبه بر امام عسکری علیه السّلام وارد شدم. امام فرمود: دیروز تو را ندیدم. گفتم: کراهت داشتم روز دوشنبه حرکت کنم. فرمود: ای علی! هر که می خواهد خداوند او را از شرّ روز دوشنبه نگه دارد، باید در رکعت اول نماز صبحش «هَلْ أَتی عَلَی الْإِنْسانِ» را بخواند. سپس امام این آیه را خواند: «فَوَقاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذلِکَ الْیَوْمِ وَ لَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَ سُرُوراً»⁽⁷⁾{پس خدا [هم] آنان را از آسیب آن روز نگاه داشت و شادابی و شادمانی به آنان ارزانی داشت}.

روایت 9

المحاسن: امام صادق علیه السّلام فرمود: هر که حاجتی دارد در روز سه شنبه آن را بخواهد؛ چرا که خداوند تبارک و تعالی در این روز، آهن را برای داود علیه السّلام نرم کرد.⁽⁸⁾

روایت 10

المحاسن: امام صادق علیه السّلام فرمود: در روز دوشنبه سفر نکن و در آن حاجت نخواه!⁽⁹⁾

روایت 11

المحاسن: محمّد بن ابوالکرام می گوید: آماده سفر عراق شدم و نزد امام صادق علیه السّلام رفتم تا بر ایشان سلام داده و وداع کنم. امام فرمود: قصد کجا داری؟ گفتم: سفر به عراق. پس به من فرمود: امروز قصد سفر داری؟ (و آن روز، دوشنبه بود) گفتم: آری! امروز، مردم می گویند امروز روز مبارکی است؛ چرا که رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله در آن متولّد شده است. امام فرمود: به خدا سوگند آنها نمی دانند پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله در چه روزی متولّد شده است. و امروز روز شومی است که در آن، پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله رحلت کرد

النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَ انْقَطَعَ الْوَحْیُ وَ لَکِنْ أُحِبُّ أَنْ تَخْرُجَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی کَانَ یَخْرُجُ فِیهِ إِذَا غَزَا⁽¹⁾.

«12»

وَ مِنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ قَالَ: أَرَدْنَا أَنْ نَخْرُجَ فَجِئْنَا نُسَلِّمُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقَالَ کَأَنَّکُمْ طَلَبْتُمْ بَرَکَةَ الْإِثْنَیْنِ فَقُلْنَا نَعَمْ قَالَ وَ أَیُّ یَوْمٍ أَعْظَمُ شُؤْماً مِنْ یَوْمِ الْإِثْنَیْنِ یَوْمٌ فَقَدْنَا فِیهِ نَبِیَّنَا وَ ارْتَفَعَ فِیهِ الْوَحْیُ لَا تَخْرُجُوا یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ اخْرُجُوا یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ⁽²⁾.

الفقیه، بإسناده عن الخزاز: مثله ⁽³⁾

الکافی، عن العدة عن البرقی عن عثمان: مثله ⁽⁴⁾.

«13»

مَجْمَعُ الْبَیَانِ،: فِی تَفْسِیرِ قَوْلِهِ تَعَالَی قُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَی اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ ⁽⁵⁾رَوَی أَصْحَابُنَا أَنَّ أَعْمَالَ الْأُمَّةِ تُعْرَضُ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فِی کُلِّ یَوْمِ الْإِثْنَیْنِ وَ خَمِیسٍ فَیَعْرِفُهَا وَ کَذَلِکَ تُعْرَضُ عَلَی الْأَئِمَّةِ الْقَائِمِینَ ⁽⁶⁾مَقَامَهُ وَ هُمُ الْمَعْنِیُّونَ بِقَوْلِهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ ⁽⁷⁾.

«14»

جَمَالُ الْأُسْبُوعِ، رُوِیَ مِنْ طَرِیقِ الْخَاصَّةِ: أَنَّ وَقْتَ عَرْضِ الْأَعْمَالِ فِی هَذَیْنِ الْیَوْمَیْنِ عِنْدَ انْقِضَاءِ نَهَارِهِمَا.

«15»

وَ رَوَی مُسْلِمٌ فِی صَحِیحِهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: تُعْرَضُ أَعْمَالُ النَّاسِ فِی کُلِّ جُمْعَةٍ⁽⁸⁾مَرَّتَیْنِ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ یَوْمَ الْخَمِیسِ فَیُغْفَرُ لِکُلِّ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ إِلَّا عبد عَبْداً بَیْنَهُ وَ بَیْنَ أَخِیهِ شَحْنَاءُ فَیَقُولُ اتْرُکُوا أَوْ أَرْجِئُوا هَذَیْنِ حَتَّی یَفِیئَا.

و وحی قطع شد؛ ولی دوست دارم روز پنج شنبه بیرون بروی که آن روزی است که آن حضرت، برای نبرد بیرون می رفت.⁽⁹⁾

روایت 12

المحاسن: ابوایّوب خزّاز می گوید: خواستیم سفر کنیم؛ پس رفتیم تا با امام صادق علیه السّلام خداحافظی کنیم. امام فرمود: گویا برکت دوشنبه را می خواهید؟! گفتیم: آری! امام فرمود: کدام روز از دوشنبه .روزی که پیامبر خود را در آن از دست دادیم و وحی برداشته شد. شوم تر است؟ روز دوشنبه بیرون نرفته و روز سه شنبه بیرون بروید!⁽¹⁰⁾

الفقیه با سند خود همین حدیث را آورده است.⁽¹¹⁾

الکافی نیز همین حدیث را ذکر کرده است.⁽¹²⁾

روایت 13

مجمع البیان: در تفسیر قول خداوند «قُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَی اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ»⁽¹³⁾

{و بگو: «[هر کاری می خواهید] بکنید، که به زودی خدا و پیامبر او و مؤمنان در کردار شما خواهند نگریست} اصحاب ما روایت کرده اند که اعمال امّت، هر دوشنبه و پنج شنبه بر پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله عرضه می شود و آن حضرت بدانها علم پیدا می کند؛ و اعمال، بر همین گونه بر امامانِ جانشین آن حضرت عرضه می شود و مقصود از «المؤمنون» در کلام الهی اینانند.⁽¹⁴⁾

روایت 14

جمال الأسبوع: از طریق خاصّه روایت شده است که وقت عرضه اعمال در این دو روز، به هنگام سپری شدن آنهاست.

روایت 15

مسلم در صحیح خود آورده است که رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: اعمال مردم در هر هفته، دو بار .روز دوشنبه و روز پنج شنبه. عرضه می شوند و هر بنده مؤمنی آمرزیده می شود مگر بنده ای که میان او و برادرش دشمنی باشد. پس حضرت فرمود: آنها را ترک کنید یا به تاخیر اندازید تا به صلح برگردند.

«16»

وَ رُوِیَ أَیْضاً عَنْهُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ سَلَّمَ: أَنَّهُ تُفَتَّحُ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ یَوْمَ الْخَمِیسِ فَیُغْفَرُ لِکُلِّ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ لَا یُشْرِکُ بِاللَّهِ شَیْئاً.

«17»

تَفْسِیرُ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ، قَالَ قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام: اطْلُبُوا الْحَوَائِجَ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ فَإِنَّهُ الْیَوْمُ الَّذِی أَلَانَ اللَّهُ فِیهِ الْحَدِیدَ لِدَاوُدَ علیه السلام ⁽¹⁾.

«18»

رِجَالُ الْکَشِّیِّ، قَالَ: کَتَبَ الْهَادِی علیه السلام إِلَی عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ أَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ یَحْفَظَکَ مِنْ بَیْنِ یَدَیْکَ وَ مِنْ خَلْفِکَ وَ فِی کُلِّ حَالاتِکَ فَأَبْشِرْ فَإِنِّی أَرْجُو أَنْ یَدْفَعَ اللَّهُ عَنْکَ وَ اللَّهَ أَسْأَلُ أَنْ یَجْعَلَ لَکَ الْخِیَرَةَ فِیمَا عَزَمَ لَکَ مِنَ الشُّخُوصِ فِی یَوْمِ الْأَحَدِ وَ أَخِّرْ ذَلِکَ إِلَی یَوْمِ الْإِثْنَیْنِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَحِبَکَ اللَّهُ فِی سَفَرِکَ وَ خَلَّفَکَ فِی أَهْلِکَ وَ أَدَّی عَنْکَ وَ سَلِمْتَ بِقُدْرَتِهِ.

باب 19 یوم الأربعاء

روایات

«1»

الْعِلَلُ، وَ الْعُیُونُ، وَ الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْبَصْرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاعِظِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ الطَّائِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام: فِی سُؤَالاتِ الشَّامِیِّ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام قَالَ أَخْبِرْنِی عَنْ یَوْمِ الْأَرْبِعَاءِ وَ التَّطَیُّرِ مِنْهُ وَ ثِقْلِهِ وَ أَیُّ أَرْبِعَاءَ هُوَ فَقَالَ علیه السلام آخِرُ أَرْبِعَاءَ فِی الشَّهْرِ وَ هُوَ الْمُحَاقُ وَ فِیهِ قَتَلَ قَابِیلُ هَابِیلَ أَخَاهُ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أُلْقِیَ إِبْرَاهِیمُ علیه السلام فِی النَّارِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَضَعُوا⁽²⁾الْمَنْجَنِیقَ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ غَرَقَ اللَّهُ فِرْعَوْنَ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ جَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْضَ ⁽³⁾قَوْمِ لُوطٍ عَالِیَهَا سَافِلَهَا وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَرْسَلَ اللَّهُ عَزَّ

روایت 16

مسلم نیز از پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله روایت کرده است که درهای بهشت، روز دوشنبه و پنج شنبه باز می شوند و هر بنده ی مومنی که چیزی را شریک خدا قرار نداده باشد، آمرزیده می شود.

روایت 17

تفسیر علیّ بن ابراهیم: امام صادق علیه السّلام فرمود: حوائج را روز سه شنبه بخواهید! چرا که در آن روز، خدا آهن را برای داود علیه السّلام نرم کرد.⁽⁴⁾

روایت 18

رجال کشّی: کشّی می گوید: امام هادی علیه السّلام به علی بن مهزیار نوشت: از خدا می خواهم تو را از پیش و از پس و در هر حال نگه دارد! بشارت باد که من امیدوارم خدا از تو دفاع کند، و از خدا خواستارم در اینکه تصمیم گرفتی روز یک شنبه سفر کنی، برایت خیر پیش آورد؛ و به خواست خدا آن را تا روز دوشنبه عقب انداز! خدا در سفرت یار، و در خاندانت جانشینت باشد و از تو کفایت کند و در پناه قدرتش، در سلامت باشی .

باب نوزدهم : روز چهارشنبه

روایات

روایت 1

علل، عیون و خصال: امام رضا علیه السّلام به نقل از پدران طاهرینش علیهم السّلام می فرماید: امیر المؤمنین علی علیه السّلام در جواب به پرسش های مرد شامی که گفت: به من از روز چهارشنبه و بدفالی مردم بدان و سنگینی آن و اینکه چه چهارشنبه ای است، خبر ده! فرمود: آخرین چهارشنبه ]ماه[ که محاق است؛ در آن روز، قابیل برادرش هابیل را کشت، و ابراهیم علیه السّلام در روز چهارشنبه به آتش افکنده و همین روز در منجنیق نهاده شد، خداوند در روز چهارشنبه فرعون را غرق کرد، خدا سرزمین قوم لوط را در روز چهارشنبه زیرورو کرد، خداوند عزّ و جلّ، باد را در روز چهارشنبه بر قوم عاد

وَ جَلَّ الرِّیحَ عَلَی قَوْمِ عَادٍ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَصْبَحَتْ کَالصَّرِیمِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَی نُمْرُودَ الْبَقَّةَ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ طَلَبَ فِرْعَوْنُ مُوسَی لِیَقْتُلَهُ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ خَرَّ عَلَیْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَمَرَ فِرْعَوْنُ بِذَبْحِ الْغِلْمَانِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ خُرِّبَ بَیْتُ الْمَقْدِسِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أُحْرِقَ مَسْجِدُ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ بِإِصْطَخْرَ مِنْ کُورَةِ فَارِسَ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ قُتِلَ یَحْیَی بْنُ زَکَرِیَّا وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَظَلَّ قَوْمَ فِرْعَوْنَ أَوَّلُ الْعَذَابِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ خَسَفَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِقَارُونَ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ ابْتَلَی اللَّهُ أَیُّوبَ علیه السلام بِذَهَابِ مَالِهِ وَ وُلْدِهِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أُدْخِلَ یُوسُفُ علیه السلام السِّجْنَ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ أَنَّا دَمَّرْناهُمْ وَ قَوْمَهُمْ أَجْمَعِینَ ⁽¹⁾وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَخَذَتْهُمُ الصَّیْحَةُ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ عَقَرُوا⁽²⁾النَّاقَةَ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَمْطَرَ⁽³⁾عَلَیْهِمْ حِجَارَةً مِنْ سِجِّیلٍ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ شُجَّ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَ کُسِرَتْ رَبَاعِیَتُهُ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَخَذَتِ الْعَمَالِیقُ ⁽⁴⁾التَّابُوتَ ⁽⁵⁾.

قال الصدوق رحمه الله من اضطر إلی الخروج فی سفر یوم الأربعاء أو تبیغ به الدم فی یوم الأربعاء فجائز له أن یسافر أو یحتجم فیه و لا یکون ذلک شوما علیه لا سیما إذا فعل ذلک خلافا علی أهل الطیرة و من استغنی عن الخروج فیه أو عن إخراج الدم فالأولی أن یتوقی و لا یسافر⁽⁶⁾و لا یحتجم ⁽⁷⁾.

بیان

یحتمل أن یکون وضع المنجنیق فی غیر یوم الإلقاء فی النار و یحتمل اتحادهما و یوم الأربعاء قال الله أی فی شأنه و هذا فی قصة صالح و قومه و کذا الصیحة لهم و هو ینافی کون عقر الناقة یوم الأربعاء لأنه لم یکن بینهما إلا

فرستاد، در روز چهارشنبه، [باغ،] آفت زده [و زمین بایر] گردید، و خدا پشه را در روز چهارشنبه بر نمرود چیره ساخت.

در روز چهارشنبه فرعون خواست تا موسی را بکشد، در چهارشنبه بام خانه بر سرشان فرو ریخت، در چهارشنبه فرعون فرمان سربریدن پسر بچّه ها را صادر کرد، چهارشنبه بیت المقدّس ویران شد، چهارشنبه مسجد سلیمان بن داود در اصطخر فارس سوخت، روز چهارشنبه یحیی بن زکریّا کشته شد، در چهارشنبه عذاب نخست بر قوم فرعون سایه افکند، خداوند عزّ و جلّ در چهارشنبه قارون را به زمین فرو برد، خداوند در روز چهارشنبه ایّوب علیه السّلام را مبتلا به نابودی مال ]و فرزند[ کرد.

چهارشنبه یوسف علیه السّلام به زندان افکنده شد، روز چهارشنبه خداوند عزّ و جلّ گفت: «أَنَّا دَمَّرْناهُمْ وَ قَوْمَهُمْ أَجْمَعِینَ»⁽⁸⁾{ما آنان و قومشان را همگی هلاک کردیم}، روز چهارشنبه صیحه آنها را فرا گرفت، در روز چهارشنبه ناقه را پی کردند، در چهارشنبه سنگ سجّیل بر آنها بارید، چهارشنبه سر پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله شکست و دندان های پیشین او شکسته شد، و روز چهارشنبه بود که عمالقه، تابوت را گرفتند.⁽⁹⁾

شیخ صدوق گفته است: هر که در روز چهارشنبه ناچار از سفرکردن باشد، و یا خونش در این روز به جوشش درآید، رواست که در این روز سفر کرده و یا حجامت کند، و این کار برای او شوم نباشد؛ به ویژه اگر این کار را به قصد مخالفت با بدفالان انجام دهد، و هر که از مسافرت و یا خون گرفتن بی نیاز باشد، شایسته تر است که از مسافرت و حجامت، خودداری کند.⁽¹⁰⁾

توضیح

احتمال دارد که نهاده شدن در منجنیق، در روزی به جز روز به آتش انداختن باشد و چه بسا هر دو در یک روز بوده باشند. «روز چهارشنبه خدا گفت» یعنی درباره آن روز گفت، که این درباره داستان صالح و قوم او و صیحه عذاب برای آنهاست. و این امر با اینکه پی کردن شتر هم در روز چهارشنبه بوده باشد منافات دارد؛ زیرا میان پی کردن و عذاب، تنها سه روز فاصله بوده است؛

ثلاثة أیام إلا أن یکون المراد ابتداء إرادتهم و تمهیدهم للعقر و أیضا شج النبی صلی الله علیه و آله کان فی غزوة أحد و المشهور بین المفسرین و المؤرخین أنها کانت یوم السبت و کل ذلک مما یضعف الروایة و فی القاموس المحاق مثلثة آخر الشهر أو ثلاث لیال من آخره أو أن یستتر القمر فلا یری غدوة و لا عشیة سمی لأنه طلع مع الشمس فمحقته ⁽¹⁾و فی القاموس البیغ ثوران الدم و تبیغ ⁽²⁾الدم هاج و غلب ⁽³⁾.

«2»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِیِّ علیه السلام یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ هُوَ یَحْتَجِمُ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ أَهْلَ الْحَرَمَیْنِ یَرْوُونَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ مَنِ احْتَجَمَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فَأَصَابَهُ بَیَاضٌ فَلَا یَلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَهُ فَقَالَ کَذَبُوا إِنَّمَا یُصِیبُ ذَلِکَ مَنْ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ فِی طَمْثٍ ⁽⁴⁾.

«3»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرِو بْنِ أَسْلَمَ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ علیه السلام احْتَجَمَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ هُوَ مَحْمُومٌ فَلَمْ تَتْرُکْهُ الْحُمَّی فَاحْتَجَمَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ فَتَرَکَتْهُ الْحُمَّی ⁽⁵⁾.

«4»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ السَّیَّارِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الدَّقَّاقِ الْبَغْدَادِیِّ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الثَّانِی علیه السلام أَسْأَلُهُ عَنِ الْخُرُوجِ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ لَا یَدُورُ فَکَتَبَ علیه السلام مَنْ خَرَجَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ لَا یَدُورُ خِلَافاً عَلَی أَهْلِ الطِّیَرَةِ وُقِیَ مِنْ کُلِّ آفَةٍ وَ عُوفِیَ مِنْ کُلِّ عَاهَةٍ وَ قَضَی اللَّهُ لَهُ حَاجَتَهُ .

وَ کَتَبَ إِلَیْهِ مَرَّةً أُخْرَی یَسْأَلُهُ عَنِ الْحِجَامَةِ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ لَا یَدُورُ فَکَتَبَ

مگر اینکه مقصود، شروع عزم آنها و زمینه چینی برای پی کردن باشد. نیز شکستن سر پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله در غزوه احد، به قول مشهور مفسّران و مورّخان، در روز شنبه واقع شد و همه اینها، مایه ضعف روایت است.

در قاموس آمده است: محاق، سه شب آخر ماه است؛ یا اینکه زمانی است که ماه پنهان شده و نه صبحگاه و نه شامگاه دیده نمی شود؛ و چون با خورشید طلوع کرده و خورشید آن را در محاق فرو می برد، این گونه نامیده شده است⁽⁶⁾. نیز در قاموس آمده است: «البیغ» جهش خون است و «تبیّغ الدم» یعنی خون به جوشش درآمد و غلبه کرد.⁽⁷⁾

روایت 2

خصال: یکی از اصحاب ما نقل کرده اند: روز چهارشنبه نزد امام هادی علیه السّلام رفتم در حالی که حجامت می کرد. به ایشان گفتم: اهل مکّه و مدینه از رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله نقل می کنند: «هر کسی روز چهارشنبه حجامت کند و پیسی بگیرد، جز خود را نباید سرزنش کند». فرمود: دروغ می گویند؛ همانا این بیماری دچار کسی می شود که مادرش در هنگام حیض به او آبستن شده باشد.⁽⁸⁾

روایت 3

خصال: عبدالرحمن بن عمرو بن اسلم گفت: مشاهده کردم امام کاظم علیه السّلام در روز چهارشنبه در حالی که تب دار بود، حجامت کرد. تب ایشان قطع نشد؛ پس روز جمعه حجامت کرد و تبش برید.⁽⁹⁾

روایت 4

خصال: محمّد بن احمد دقّاق بغدادی گفت: به امام کاظم علیه السّلام نامه نوشتم و از سفر روز چهارشنبه آخر ماه پرسیدم؛ پس این گونه نوشت: هر که در چهارشنبه آخر ماه در مخالفت با بدفالان سفر کند، از هر آفتی محفوظ ماند و از هر دردی عافیت یافته و خداوند حاجتش را برآورده سازد.

وی بار دیگر به آن حضرت نامه نوشت و از حجامت چهارشنبه آخر ماه پرسید. امام نوشت:

علیه السلام مَنِ احْتَجَمَ فِی یَوْمِ الْأَرْبِعَاءِ لَا یَدُورُ خِلَافاً عَلَی أَهْلِ الطِّیَرَةِ عُوفِیَ مِنْ کُلِّ آفَةٍ وَ وُقِیَ مِنْ کُلِّ عَاهَةٍ وَ لَمْ تَخْضَرَّ مَحَاجِمُهُ ⁽¹⁾.

بیان

الأربعاء لا یدور آخر أربعاء من الشهر و الجملة صفة لیوم الأربعاء و اللام فیه کاللام فی قوله و لقد أمر علی اللئیم یسبنی.

«5»

الْعُیُونُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ الطَّائِیِّ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ: یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ مَنِ احْتَجَمَ فِیهِ خِیفَ ⁽²⁾أَنْ تَخْضَرَّ مَحَاجِمُهُ وَ مَنِ انْتَارَ⁽³⁾فِیهِ خِیفَ عَلَیْهِ الْبَرَصُ ⁽⁴⁾.

بیان

اخضرار المحاجم فساد محل الحجامة و سواده و من انتار أی استعمل النورة و الأشهر فیه التنور و إن کان أصل هذا البناء من اللغات المولدة کما یستفاد من کتب اللغة و فی أکثر النسخ اتنر بتشدید التاء و اتخاذه من النورة لا یوافق القاعدة و لیس له معنی آخر و لعله تصحیف و فی بعض النسخ من تنور و هو أصوب.

«6»

الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَنْبَسَةَ عَنْ دَارِمِ بْنِ قَبِیصَةَ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: آخِرُ أَرْبِعَاءَ فِی الشَّهْرِ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ⁽⁵⁾.

«7»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنِ الْأَحْوَلِ عَنْ بَشَّارِ بْنِ بَشَّارٍ⁽⁶⁾قَالَ: قُلْتُ

هر که در چهارشنبه آخر ماه بر خلاف بدفالان حجامت کند، از هر آفتی سلامت یابد و از هر مرضی محفوظ مانده و محلّ حجامتش، فاسد و سیاه نشود.⁽⁷⁾

توضیح

منظور از «الاربعاء لایدور» آخرین چهارشنبه ماه بوده و جمله لایدور، صفت الاربعاء است و لام در آن مانند لام در این سخن است: «ولقد أمرّ علی اللئیم یسبّنی».

روایت 5

عیون: امام رضا علیه السّلام فرمود: روز چهارشنبه روز نحس مستمرّ است؛ هر که در آن حجامت کند این بیم هست که محلّ حجامتش، فاسد و سیاه گردد و هر که در این روز نوره کشد، بیم پیسی در او می رود.⁽⁸⁾

توضیح

«اخضرار المحاجم» فاسد و سیاه شدن محلّ حجامت است. «من انتنار» یعنی کسی که نوره استعمال کند و مشهورتر در آن، «تنوّر» است، هر چند براساس کتاب های لغت، ریشه این ساخت، از واژه های تولیدشده است؛ و در بیشتر نسخه ها «اتّنر» آمده که برگرفتن آن از نورة، مطابق قاعده نبوده و معنای دیگری نیز ندارد، و چه بسا این کلمه تصحیف باشد؛ و در برخی نسخه ها «من تنوّر» آمده که صحیح تر به نظر می آید .

روایت 6

خصال: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله به نقل امام رضا علیه السّلام از پدران طاهرینش علیهم السّلام فرمود: آخرین چهارشنبه هر ماه، روز نحس مستمرّ است.⁽⁹⁾

روایت 7

خصال: بشار بن بشار می گوید به امام صادق علیه السّلام گفتم:

لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام لِأَیِّ شَیْ ءٍ یُصَامُ یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ قَالَ لِأَنَّ النَّارَ خُلِقَتْ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ⁽¹⁾.

«8»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام احْتَجَمَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ بَعْدَ الْعَصْرِ⁽²⁾.

«9»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیهم السلام قَالَ: تَوَقَّوُا الْحِجَامَةَ وَ النُّورَةَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فَإِنَّ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ وَ فِیهِ خُلِقَتْ جَهَنَّمُ ⁽³⁾.

«10»

وَ مِنْهُ، بِالْإِسْنَادِ الْمُتَقَدِّمِ عَنِ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی الْیَقْطِینِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: یَنْبَغِی لِلرَّجُلِ أَنْ یَتَوَقَّی النُّورَةَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فَإِنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ⁽⁴⁾.

«11»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنِ الْأَحْوَلِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله سُئِلَ عَنْ صَوْمِ خَمِیسَیْنِ بَیْنَهُمَا أَرْبِعَاءُ فَقَالَ أَمَّا الْخَمِیسُ فَیَوْمٌ تُعْرَضُ فِیهِ الْأَعْمَالُ وَ أَمَّا الْأَرْبِعَاءُ فَیَوْمٌ خُلِقَتْ فِیهِ النَّارُ وَ أَمَّا الصَّوْمُ فَجُنَّةٌ⁽⁵⁾.

«12»

مَشَارِقُ الْأَنْوَارِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: عَادَانَا مِنْ کُلِّ شَیْ ءٍ حَتَّی مِنَ الطُّیُورِ الْفَاخِتَةُ وَ مِنَ الْأَیَّامِ الْأَرْبِعَاءُ.

چرا روز چهارشنبه را روزه می گیرند؟ فرمود: چون آتش دوزخ در روز چهارشنبه آفریده شد.⁽⁶⁾

روایت 8

خصال: حذیفة بن منصور می گوید: امام صادق علیه السّلام را روز چهارشنبه دیدم که پس از عصر حجامت کرد.⁽⁷⁾

روایت 9

خصال: امیر المؤمنین علیه السّلام به نقل امام صادق علیه السّلام از پدران طاهرینش علیهم السّلام فرمود: از حجامت و نوره کشیدن در روز چهارشنبه خودداری کنید! چرا که روز چهارشنبه، روز نحس مستمرّ است و دوزخ در آن روز آفریده شد.⁽⁸⁾

روایت 10

خصال: امیر المؤمنین علیه السّلام به نقل امام صادق علیه السّلام فرمود: شایسته است مرد از نوره کشیدن در روز چهارشنبه خودداری کند که این روز، روز نحس مستمرّ است.⁽⁹⁾

روایت 11

خصال: از امام صادق علیه السّلام نقل شده است از رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله درباره روزه گرفتن دو پنج شنبه، که میانشان چهارشنبه است پرسیده شد. حضرت فرمود: امّا پنج شنبه روز عرضه اعمال است؛ در چهارشنبه آتش دوزخ آفریده شد؛ و امّا روزه، سپر ]در برابر آتش دوزخ[ است.⁽¹⁰⁾

روایت 12

مشارق الانوار: امام باقر علیه السّلام فرمود: از میان هر چیزی با ما دشمنی کردند؛ حتّی از میان پرنده ها، فاخته و از میان روزها، چهارشنبه .

«13»

الْعِلَلُ، لِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ: الْعِلَّةُ فِی صَوْمِ الْخَمِیسِ وَ الْأَرْبِعَاءِ أَنَّ الْأَعْمَالَ تُرْفَعُ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ النَّارُ خُلِقَتْ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ.

«14»

الدُّرُوعُ الْوَاقِیَةُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أُمِرْنَا بِصَوْمِ الْأَرْبِعَاءِ مِنْ وَسَطِ الشُّهُورِ لِأَنَّهُ لَمْ یُعَذَّبْ قَوْمٌ قَطُّ إِلَّا فِیهِ فَیُرَدُّ عَنَّا بِصَوْمِهِ نَحْسُهُ.

«15»

وَ عَنِ الرِّضَا علیه السلام: یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ لِأَنَّهُ أَوَّلُ الْأَیَّامِ وَ آخِرُ الْأَیَّامِ الَّتِی ذَکَرَهَا اللَّهُ تَعَالَی فِی قَوْلِهِ سَبْعَ لَیالٍ وَ ثَمانِیَةَ أَیَّامٍ حُسُوماً⁽¹⁾.

«16»

الْمَکَارِمُ، عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنِ احْتَجَمَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فَأَصَابَهُ وَضَحٌ فَلَا یَلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَهُ ⁽²⁾.

«17»

وَ عَنْ شُعَیْبٍ الْعَقَرْقُوفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ علیه السلام وَ هُوَ یَحْتَجِمُ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فِی الْحَبْسِ فَقُلْتُ إِنَّ هَذَا یَوْمٌ یَقُولُ النَّاسُ مَنِ احْتَجَمَ فِیهِ أَصَابَهُ الْبَرَصُ ⁽³⁾فَقَالَ إِنَّمَا یُخَافُ ذَلِکَ عَلَی مَنْ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ فِی حَیْضِهَا⁽⁴⁾.

«18»

کِتَابُ الْمُسَلْسَلَاتِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْوَکِیلُ مِنْ بَنِی هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنِی أَبُو بَکْرٍ حَمْدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زُرَیْقٍ الْبَغْدَادِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمْدُونٍ السِّمْسَارُ قَالَ حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی قَالَ سَمِعْتُ الْفَضْلَ بْنَ الرَّبِیعِ یَقُولُ: کُنْتُ یَوْماً مَعَ مَوْلَایَ الْمَأْمُونِ فَأَرَدْنَا الْخُرُوجَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فَقَالَ الْمَأْمُونُ یَوْمٌ مَکْرُوهٌ سَمِعْتُ أَبِیَ الرَّشِیدَ یَقُولُ سَمِعْتُ الْمَهْدِیَّ یَقُولُ سَمِعْتُ الْمَنْصُورَ یَقُولُ سَمِعْتُ أَبِی مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ یَقُولُ سَمِعْتُ أَبِی عَلِیّاً یَقُولُ سَمِعْتُ أَبِی عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ یَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ إِنَّ آخِرَ الْأَرْبِعَاءِ فِی الشَّهْرِ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ.

قال المصنف و روی أن معنی مستمر أن یکون النهار نحسا من أوله إلی اللیل و قال علیه السلام إن معنی المستمر هو أن لا یذهب نحسه إلی أن یذهب من یوم الخمیس ساعة.

روایت 13

العللِ محمّد بن علیّ بن ابراهیم: علّت روزه پنج شنبه و چهارشنبه این است که در روز پنج شنبه، اعمال بالا می رود و در روز چهارشنبه آتش دوزخ آفریده شد.

روایت 14

الدروع الواقیه: امام صادق علیه السّلام فرمود: ما به روزه چهارشنبه میان هر ماه امر شده ایم؛ زیرا هیچ قومی هرگز عذاب نشدند مگر در این روز؛ پس با روزه آن، نحوستش از ما رفع می شود.

روایت 15

امام رضا علیه السّلام فرمود: روز چهارشنبه، روز نحس مستمرّ است؛ زیرا این روز، آغاز و پایان روزهایی است که خدای تعالی در این گفته خود یاد کرده است: سَبْعَ لَیالٍ وَ ثَمانِیَةَ أَیَّامٍ حُسُوماً⁽⁵⁾{هفت شب و هشت روز پیاپی}.

روایت 16

مکارم: زید بن علی از پدرانش از امام علی علیه السّلام نقل می کند که رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر که در چهارشنبه حجامت کند و پیسی بگیرد، جز خودش را سرزنش نکند.⁽⁶⁾

روایت 17

شعیب عقرقوفی می گوید: روز چهارشنبه نزد امام کاظم علیه السّلام رفتم، در حالی که ایشان در زندان بود و حجامت می کرد. گفتم: مردم می گویند هر که در این روز حجامت کند، پیسی بگیرد. فرمود: این نگرانی برای کسی است که مادرش به هنگام حیض، بدو آبستن شده باشد.⁽⁷⁾

روایت 18

کتاب المسلسلات: حدیث را به ابن عباس رسانده که وی می گوید: شنیدم رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله می فرمود: آخرین چهارشنبه ماه، روز نحس مستمرّ است.

مصنّف گفته است: روایت است که معنی مستمرّ، این است که روز از آغازش تا شب نحس باشد؛ و سلام خدا بر وی باد که فرمود: معنای مستمرّ این است که تا گذشت ساعتی از روز پنج شنبه، نحسی آن برطرف نمی شود .

باب 20 یوم الخمیس

روایات

«1»

قُرْبُ الْإِسْنَادِ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَلَیْهِمَا السَّلَامُ قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یُسَافِرُ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ الْخَمِیسِ وَ یَعْقِدُ فِیهِمَا الْأَلْوِیَةَ⁽¹⁾.

«2»

وَ مِنْهُ، بِالْإِسْنَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَوْمُ الْخَمِیسِ یَوْمٌ یُحِبُّهُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ فِیهِ أَلَانَ اللَّهُ الْحَدِیدَ⁽²⁾.

«3»

وَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: اللَّهُمَّ بَارِکْ لِأُمَّتِی فِی بُکُورِهَا وَ اجْعَلْهُ یَوْمَ الْخَمِیسِ ⁽³⁾.

بیان

هذا یخالف ظاهرا ما مر من أن إلانة الحدید کانت فی یوم الثلاثاء و یمکن حمل هذا علی التقیة لأن راویه من العامة أو یقال وقعت فیهما معا.

«4»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مَرْوَکِ بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُعَتِّبِ بْنِ الْمُبَارَکِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ فِی یَوْمِ خَمِیسٍ وَ هُوَ یَحْتَجِمُ فَقُلْتُ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ تَحْتَجِمُ فِی یَوْمِ الْخَمِیسِ قَالَ نَعَمْ مَنْ کَانَ مِنْکُمْ مُحْتَجِماً فَلْیَحْتَجِمْ فِی یَوْمِ الْخَمِیسِ فَإِنَّ کُلَّ عَشِیَّةِ⁽⁴⁾جُمُعَةٍ یَبْتَدِرُ الدَّمُ فَرَقاً مِنَ الْقِیَامَةِ وَ لَا یَرْجِعُ إِلَی وَکْرِهِ إِلَی غَدَاةِ الْخَمِیسِ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام مَنِ احْتَجَمَ فِی آخِرِ خَمِیسٍ مِنَ الشَّهْرِ فِی أَوَّلِ النَّهَارِ سَلَّ عَنْهُ الدَّاءَ سَلًّا⁽⁵⁾.

«5»

الْعُیُونُ، بِالْأَسَانِیدِ الثَّلَاثَةِ الْمُتَقَدِّمَةِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ

باب بیستم : روز پنج شنبه

روایات

روایت 1

قرب الاسناد: امام باقر علیه السّلام به نقل امام صادق علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله روز دوشنبه و پنج شنبه سفر می کرد و در آنها پرچم می بست.⁽⁶⁾

روایت 2

قرب الاسناد: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: روز پنج شنبه روزی است که خدا و رسولش، آن را دوست دارند؛ و خداوند در این روز، آهن را نرم کرد.⁽⁷⁾

روایت 3

قرب الاسناد: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: بار خدایا! بامداد این روز را برای امّتم مبارک گردان و آن را روز پنج شنبه قرار ده!

توضیح

ظاهر این حدیث مخالف مطلب گذشته مبنی بر نرم شدن آهن در روز سه شنبه است، و می توان آن را حمل بر تقیّه کرد، زیرا راوی آن سنّی است؛ یا آنکه می توان گفت این کار در هر دو روز واقع شده است.

روایت 4

خصال: معتب بن مبارک می گوید که روز پنج شنبه بر امام صادق علیه السّلام وارد شدم، در حالی که ایشان حجامت می کرد. به ایشان گفتم: یا ابن رسول اللَّه! آیا روز پنج شنبه حجامت می کنی؟ فرمود: بله! هر که از شما حجامت می خواهد، باید در روز پنج شنبه حجامت کند؛ زیرا در هر شام جمعه، خون از ترس قیامت می جوشد و تا بامداد پنج شنبه به آشیانه خود برنمی گردد. و امام صادق علیه السّلام فرمود: هر که در آغاز روز آخرین پنج شنبه ماه حجامت کند، بیماری از تنش به خوبی کشیده شود.⁽⁸⁾

روایت 5

عیون: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله به نقل امام رضا علیه السّلام از پدران طاهرینش علیهم السّلام فرمود:

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: اللَّهُمَّ بَارِکْ لِأُمَّتِی فِی بُکُورِهَا یَوْمَ سَبْتِهَا وَ خَمِیسِهَا⁽¹⁾.

صحیفة الرضا، بالإسناد عنه علیه السلام: مثله ⁽²⁾.

«6»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ زَکَرِیَّا عَنْ أَبِیهِ عَنْ یَحْیَی قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: مَنْ قَصَّ أَظَافِیرَهُ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ تَرَکَ وَاحِدَةً لِیَوْمِ الْجُمُعَةِ نَفَی اللَّهُ عَنْهُ الْفَقْرَ⁽³⁾.

«7»

الْعُیُونُ، بِالْأَسَانِیدِ الثَّلَاثَةِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یُسَافِرُ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ یَقُولُ فِیهِ تُرْفَعُ الْأَعْمَالُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ تُعْقَدُ⁽⁴⁾فِیهِ الْأَلْوِیَةُ⁽⁵⁾.

«8»

الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الرَّازِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنْ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ یَوْمَ السَّبْتِ وَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ أَخَذَ مِنْ شَارِبِهِ عُوفِیَ مِنْ وَجَعِ الْأَضْرَاسِ وَ وَجَعِ الْعَیْنِ ⁽⁶⁾.

بیان

الظاهر أن الواو بمعنی أو.

«9»

صَحِیفَةُ الرِّضَا، بِالْإِسْنَادِ عَنْهُ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یُسَافِرُ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ الْخَمِیسِ وَ یَقُولُ فِیهِمَا تُرْفَعُ الْأَعْمَالُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ تُعْقَدُ⁽⁷⁾فِیهِمَا الْأَلْوِیَةُ⁽⁸⁾.

بار خدایا! بامداد روز شنبه و پنج شنبه را برای امّتم مبارک گردان!⁽⁹⁾

صحیفة الرضا مانند این حدیث را آورده است.⁽¹⁰⁾

روایت 6

خصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: هر که ناخن هایش را در روز پنج شنبه بگیرد و یکی را برای روز جمعه بگذارد، خداوند فقر را از او برطرف می کند.⁽¹¹⁾

روایت 7

عیون: امام رضا علیه السّلام از پدران طاهرینش علیهم السّلام نقل می کند: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله روز پنج شنبه مسافرت می کرد و می فرمود: اعمال را در این روز به سوی خداوند بالا می برند و در این روز، پرچم ها را می بست.⁽¹²⁾

روایت 8

خصال: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله به نقل امام صادق علیه السّلام از امام باقر علیه السّلام فرمود: هر که در روز شنبه و پنج شنبه ناخن بگیرد و موی سبیل خود را کوتاه کند، از درد دندان ها و درد چشم سلامت یابد.⁽¹³⁾

توضیح

ظاهر این است که «واو» ]در عبارت «شنبه و پنج شنبه»[ به معنای «یا» باشد.

روایت 9

صحیفة الرضا: امام رضا علیه السّلام از پدران طاهرینش علیهم السّلام نقل می کند: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله روز دوشنبه و پنج شنبه سفر می کرد و می فرمود: اعمال را در این دو روز به سوی خداوند بالا می برند و در این دو روز، پرچم ها را می بست.⁽¹⁴⁾

«10»

مُحَاسَبَةُ النَّفْسِ، لِلسَّیِّدِ عَلِیِّ بْنِ طَاوُسٍ رحمه الله نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْأَزْمِنَةِ لِمُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الْمَرْزُبَانِیِّ قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَصُومُ الْإِثْنَیْنِ وَ الْخَمِیسَ فَقِیلَ لَهُ لِمَ ذَلِکَ فَقَالَ صلی الله علیه و آله إِنَّ الْأَعْمَالَ تُرْفَعُ فِی کُلِّ إِثْنَیْنِ وَ خَمِیسٍ فَأُحِبُّ أَنْ یُرْفَعَ عَمَلِی وَ أَنَا صَائِمٌ.

«11»

وَ بِإِسْنَادِهِ أَیْضاً عَنْ أَبِی أَیُّوبَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَا مِنْ إِثْنَیْنِ وَ لَا خَمِیسٍ إِلَّا تُرْفَعُ فِیهِ الْأَعْمَالُ إِلَّا عَمَلَ الْمَقَادِیرِ.

«12»

وَ مِنْهُ بِإِسْنَادِهِ إِلَی شَیْخِ الطَّائِفَةِ بِإِسْنَادِهِ إِلَی عَنْبَسَةَ بْنِ بِجَادٍ الْعَابِدِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: آخِرُ خَمِیسٍ فِی الشَّهْرِ تُرْفَعُ فِیهِ أَعْمَالُ الشَّهْرِ.

بیان

کأن المراد بعمل المقادیر الأعمال التی لا اختیار للعبد فیها فإنها لیست محلا للتکلیف.

«13»

الْمَکَارِمُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّ الدَّمَ یَجْتَمِعُ فِی مَوْضِعِ الْحِجَامَةِ یَوْمَ الْخَمِیسِ فَإِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ تَفَرَّقَ فَخُذْ حَظَّکَ مِنَ الْحِجَامَةِ قَبْلَ الزَّوَالِ ⁽¹⁾.

فذلکة

اعلم أن یوم الجمعة بضم الجیم و سکون المیم و ضمها اسم یوم من الأسبوع و کان یسمی فی القدیم عروبة بفتح العین و ضم الراء المهملتین قال الجوهری یوم العروبة یوم الجمعة و هو من أسمائهم القدیمة⁽²⁾

و قال یوم الجمعة یوم العروبة و کذلک الجمعة بضم المیم و یجمع علی جمعات و جمع ⁽³⁾انتهی و قال فی المصباح المنیر یوم الجمعة سمی بذلک لاجتماع الناس به و ضم المیم لغة الحجاز و فتحها لغة بنی تمیم و إسکانها لغة عقیل و قرأ بها الأعمش ثم قال و أما الجمعة بسکون المیم فاسم لأیام الأسبوع و أولها السبت قال أبو عمرو الزاهد فی کتاب المداخل أخبرنا تغلب عن ابن الأعرابی قال قال

روایت 10

محاسبة النفس: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله دوشنبه و پنج شنبه را روزه می گرفت. از حضرت پرسیده شد چرا؟ پس فرمود: اعمال در هر دوشنبه و پنج شنبه بالا برده می شوند؛ پس دوست دارم در حالی که روزه هستم، عملم را بالا برند .

روایت 11

محاسبة النفس: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هیچ دوشنبه و پنج شنبه ای نیست، مگر آنکه اعمال را در آنها بالا می برند جز عمل مقدارها.

روایت 12

محاسبة النفس: امام صادق علیه السّلام می فرمود: در آخرین پنج شنبه هر ماه، اعمال آن ماه را بالا می برند.

توضیح

منظور از «عمل مقدارها» اعمالی است که بنده هیچ اختیاری در آنها ندارد و بنابراین جای تکلیف نیست.

روایت 13

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: در روز پنج شنبه خون در جای حجامت جمع می شود و چون ظهر شود پراکنده می گردد؛ پس بهره خود از حجامت را پیش از ظهر برگیر!⁽⁴⁾

ادامه بحث

«جُمعه» با سکون و یا ضمّ میم، اسم یک روز از هفته است که در قدیم به آن «عَرُوبه» می گفتند؛ جوهری گفته است: «یوم العروبه» روز جمعه است و این، از اسامی قدیم آنهاست⁽⁵⁾. نیز وی گفته است: روز جمعه، یوم العروبه است و جمعه با ضمّ میم نیز همین گونه بوده و جمع آن «جمعات» و «جمع» است.⁽⁶⁾

در مصباح المنیر آمده است: آن را جمعه نامیدند برای اینکه مردم در آن اجتماع می کنند و «جمعه» با ضمّ میم، به زبان حجاز است و «جمعه» با فتح میم، به زبان بنی تمیم و «جمعه» با سکون میم، به زبان عقیل بوده و اعمش این گونه خوانده است.

سپس می گوید: «جمعه» با سکون میم، نام روزهای هفته بوده که آغازش شنبه است؛ و از ابن اعرابی نقل است

أول الجمعة یوم السبت و أول الأیام یوم الأحد هکذا عند العرب و قال فی مجمع البیان إنما سمیت جمعة لأن الله تعالی فرغ فیه من خلق الأشیاء فاجتمعت فیه المخلوقات و قیل لأنه تجتمع فیه الجماعات و قیل إن أول من سماها جمعة کعب بن لوی و هو أول من قال أما بعد و قیل إن أول من سماها جمعة الأنصار انتهی و هو أسعد الأیام و أشرفها کما مر و سیأتی فی کتاب الصلاة إن شاء الله لکن لما کان یوم عبادة و قربه لا ینبغی أن یرتکب فیه ما ینافیها کالسفر و الاشتغال بالأمور الدنیویة و لیلته مثل یومه مبارکة زاهرة منورة و یستحب فیهما التزویج و الزفاف و حلق الرأس و أخذ الأظفار و الشارب و الاستحمام و غسل الرأس بالسدر و الخطمی و سائر ما سیأتی فی محله فأما التنور فالظاهر أن المنع فیه محمول علی التقیة و اختلف الأخبار أیضا فی الحجامة و لعل الأولی ترکها إلا مع الضرورة و لم أر فی الفصد نهیا و قال المنجمون یومه متعلق بالزهرة و لیلته بالقمر و أما یوم السبت فقال الجوهری السبت الراحة و الدهر و حلق الرأس و سبت علاوته سبتا إذا ضرب عنقه و منه سمی یوم السبت لانقطاع الأیام عنده ⁽¹⁾و قال الراغب قیل سمی یوم السبت لأن الله تعالی ابتدأ خلق السماوات یوم الأحد فخلقها فی ستة أیام کما ذکره فقطع عمله یوم السبت فسمی بذلک انتهی و قیل لقطع الیهود أعمالهم فیه و قیل لاستراحتهم فیه قال السید الأجل المرتضی رحمه الله فی الغرر و الدرر فی جواب سائل سأل عن قوله تعالی وَ جَعَلْنا نَوْمَکُمْ سُباتاً⁽²⁾فقال ⁽³⁾إذا کان السبات هو النوم فکأنه قال و جعلنا نومکم نوما و هذا مما لا فائدة فیه فأجاب رحمه الله فی هذه الآیة بوجوه:

منها أن یکون المراد بالسبات الراحة و الدعة و قد قال قوم إن اجتماع

که آغاز جمعه، روز شنبه است و آغاز روزها، روز یک شنبه؛ نزد عرب بدین گونه است.

در مجمع البیان آمده است: جمعه بدین اسم نامیده شد چون خداوند متعال در این روز از آفرینش اشیاء فارغ شد، پس در این روز، مخلوقات اجتماع کردند. و گفته شده دلیل آن این است که در این روز، گروه ها اجتماع می کنند. گفته اند نخستین کسی که آن را جمعه نامید، کعب بن لویّ بود و این همان کسی است که برای بار نخست، «امّا بعد» گقته است و گفته اند نخستین کسی که آن را جمعه نامید، انصار بودند.

چنانچه گذشت این روز فرخنده ترین و شریف ترین روزهاست و به خواست خدا در کتاب صلوة خواهد آمد. امّا چون این روز، روز عبادت و تقرّب است، شایسته نیست در آن به کارهایی که منافی آنست، مانند سفر و مشغول شدن به کار دنیا پرداخت؛ شبش مانند روزش مبارک، درخشان و نورانی است؛ تزویج و زفاف، تراشیدن سر، چیدن ناخن و سبیل، حمّام رفتن، و شستن سر با سدر و خطمی و کارهای دیگری که در جای خود بدانها اشاره می شود، در آن مستحب است؛ امّا درباره نوره کشیدن، ظاهر آن است که منع از آن، حمل بر تقیّه می شود.

و درباره حجامت نیز اخبار مختلفی وجود دارد و چه بسا بهتر، ترک آن باشد مگر به هنگام ناچاری؛ امّا درباره فصد، نهی ای ندیده ام؛

منجّمین گفته اند: روز آن متعلّق به زهره است و شبش به قمر.

و امّا روز شنبه (سبت)؛ جوهری گفته است: «سبت» به معنی راحتی، روزگار و سرتراشیدن است و «سَبَتَ علاوته سَبتاً» یعنی گردن او را زد. و بدین خاطر روز سبت نامیده شده است؛ چون در آن، روزها منقطع می شوند.

راغب گفته است: روز سبت بدین خاطر نامیده شد که خداوند متعال آفرینش آسمان ها را در روز یک شنبه آغاز کرد و همچنانی که بیان کرده، آن را در شش روز آفرید. پس کارش را در روز شنبه قطع کرد؛ پس این گونه نامیده شد.

گفته اند برای آنست که یهود در این روز، کار خود را قطع می کنند و عدّه ای گفته اند چون در آن استراحت می کنند.

سیّد اجلّ مرتضی در الغرر و الدرر خود، در پاسخ پرسشگری که گفت اگر در قول خدای تعالی «وَ جَعَلْنا نَوْمَکُمْ سُباتاً»⁽⁴⁾{و خواب شما را [مایه] آسایش گردانیدیم} «سُبات» همان خواب باشد، گویی خداوند گفته است: «و جعلنا نومکم نوما» که بی فایده و لغو خواهد بود، وجوهی را پیرامون آیه بیان کرده است:

مقصود از سبات، راحتی و آسایش است، و جمعی گفته اند: اجتماع خلق

الخلق کان فی یوم الجمعة و الفراغ منه فی یوم السبت فسمی الیوم بالسبت للفراغ الذی کان فیه و لأن الله تعالی أمر بنی إسرائیل فیه بالاستراحة من الأعمال قیل و أصل السبات التمدد یقال سبتت المرأة شعرها إذا حلته من العقص و أرسلته.

و منها أن یکون المراد بذلک القطع لأن السبت القطع و السبت أیضا الحلق یقال سبت شعره إذا حلقه و هو یرجع إلی معنی القطع و النعال السبتیة التی لا شعر علیها فالمعنی جعلنا نومکم قطعا لأعمالکم و تصرفکم و من أجاب بهذا الجواب یقول إنما سمی یوم السبت بذلک لأن بدء الخلق کان یوم الأحد و جمع یوم الجمعة و قطع یوم السبت فترجع التسمیة إلی معنی القطع و قد اختلف الناس فی ابتداء الخلق فقال أهل التوراة إن الله تعالی ابتدأه فی یوم الأحد فکان الخلق یوم الأحد و الإثنین و الثلاثاء و الأربعاء و الخمیس و الجمعة ثم فرغ فی یوم السبت و هذا قول أهل التوراة و قال آخرون إن الابتداء کان فی یوم الإثنین إلی السبت و فرغ فی یوم الأحد و هذا قول أهل الإنجیل فأما قول أهل الإسلام فهو أن ابتداء الخلق کان فی یوم السبت و اتصل إلی الخمیس و جعلت الجمعة عیدا فعلی هذا القول یمکن أن یسمی الیوم بالسبت من حیث قطع فیه بعض خلق الأرض فَقَدْ رَوَی أَبُو هُرَیْرَةَ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ التُّرْبَةَ فِی یَوْمِ السَّبْتِ وَ خَلَقَ الْجِبَالَ فِیهَا یَوْمَ الْأَحَدِ. إلی آخر ما أفاده رحمه الله و ما ذکره من کون ابتداء الخلق یوم السبت خلاف المشهور بین الفریقین.

و بالجملة یوم السبت یوم مبارک صالح لجمیع الأعمال و البکور فیه أسعد و أیمن کما عرفت لا سیما للسفر و طلب الحوائج و یومه عند الأحکامیین متعلق بزحل و لیلته بالمریخ و اسمه بالعربیة القدیمة شیار کتاب.

و یوم الأحد و کان یسمی فی القدیم بالأول و سمی أحدا لأنه أول الأیام أو الیوم الأول من خلق العالم و هو یوم متوسط لأکثر الأعمال و ذمه و مدحه متعارضان بل مدحه أقوی و عند الأحکامیین یومه متعلق بالشمس و لیلته بعطارد.

در روز جمعه، و فراغت از آفرینش در روز یک شنبه بود؛ پس این روز به دلیل فراغتی که در آن بود و نیز چون خدا در آن، بنی اسرائیل را فرمان به استراحت از کارها داد، سبت نامیده شد؛ و گفته شده است اصل سبت، کشش است و «سبتت المراه شعرها» هنگامی گفته می شود که زن، گیسوان را باز کرده و آن را فرو ریزد.

پس معنا این گونه می شود که: خواب شما را مایه قطع اعمال و کار شما قرار دادیم و این جواب، موافق کسی است که می گوید وجه نام گذاری سبت، این است که آفرینش در روز یک شنبه آغاز، در روز جمعه جمع، و در روز شنبه قطع شد؛ پس وجه نامگذاری به معنای قطع برمی گردد.

مردم در زمان آغاز آفرینش اختلاف دارند؛ اهل تورات گفته اند: خداوند آفرینش را در روز یک شنبه آغاز کرد و آفرینش در روزهای یک شنبه، دوشنبه، سه شنبه، چهارشنبه، پنج شنبه و جمعه صورت گرفت و سپس خداوند در روز شنبه فراغت یافت. اهل انجیل گفته اند: آغاز در روز دوشنبه بود و تا شنبه ادامه داشت و خدا در روز یک شنبه فراغت یافت؛ امّا مسلمانان اعتقاد دارند آغاز آفرینش در روز شنبه بود و تا پنج شنبه ادامه داشت و جمعه عید قرار داده شد و بنابر این قول، می توان گفت شنبه را سبت گفتند چون بخشی از آفرینش زمین در این روز قطع شد.

ابوهریره نقل کرده است که پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: خدا خاک را در روز شنبه آفرید و کوه ها را در روز یک شنبه؛ تا آخر آنچه بیان کرده؛ و آنچه بیان شده است که آغاز آفرینش در روز شنبه بود، مخالف مشهور میان فریقین است.

روز شنبه به صورت خلاصه، روز مبارکی است و شایسته همه کارها. و چنانچه دانسته شد در بامداد آن به دنبال کار رفتن به خصوص سفرکردن و خواستن حوائج، دارای میمنت و فرخندگی بیشتری است. روز آن نزد منجّمان، وابسته به زحل است و شبش به مریخ؛ و نام عربی قدیمش «شِیار» است.

روز یک شنبه: در قدیم بدان «اوّل» می گفتند و آن را «احد» نامیدند چون نخستین روزهاست و یا اینکه نخستین روز آفرینش جهان است؛ و این روزی میانه برای بیشتر کارهاست و ذمّ و مدح آن متعارض بوده، بلکه مدحش قویتر است؛ و منجّمان روزش را وابسته به خورشید می دانند و شبش را به عطارد .

و یوم الإثنین یسمی فی اللغة القدیمة بأهون قال الجوهری کانت العرب تسمی یوم الإثنین أهون فی أسمائهم القدیمة أنشدنی أبو سعید قال أنشدنی ابن درید لبعض شعراء الجاهلیة:

أؤمل أن أعیش و أن یومی *** بأول أو بأهون أو جبار

أم التالی دبار أم فیومی *** بمؤنس أو عروبة أو شیار⁽¹⁾.

و فی کتاب أبی ریحان: ... . أو التالی دبار فإن أفته فمؤنس إلخ و وجه التسمیة ظاهر مما مر و هو أنحس أیام الأسبوع و لا یصلح لشی ء من الأعمال و ما ورد فی مدحه فمحمول علی التقیة لتبرک المخالفین به اقتفاء ببنی أمیة لعنهم الله و أکثر مصائب أهل البیت علیهم السلام وقع فیه و لذا وضعوا الأخبار للتبرک به کما وضعوها للتبرک بیوم عاشوراء.

و یمکن حمل بعض الأخبار علی الضرورة و یمکن حمل بعضها علی النسخ أیضا بأن یکون فی الأول مبارکا حیث لم یقع بعد فیه ما یصیر سببا لنحوسته فلما فات فیه رسول الله صلی الله علیه و آله و جرت المصائب فیه علی أهل البیت علیهم السلام و تبرک المخالفون به صار أنحس الأیام و یکون ذلک أیضا بإخباره صلی الله علیه و آله لئلا یلزم النسخ بعده صلی الله علیه و آله و یمکن القول بمثله فی یوم عاشوراء و هذا وجه قریب للجمع بین الأخبار و إن کان الأول أقرب و عند المنجمین یومه متعلق بالقمر و لیلته بالمشتری.

و یوم الثلاثاء بفتح الثاء و قد یضم ثم لام ثم ألف و هو ممدود و فی اللغة القدیمة یسمی الجبار کغراب و هو یوم متوسط لأکثر الأعمال لا سیما صعاب الأمور لأن الله تعالی ألان فیه الحدید لداود علیه السلام و فی مجمع البیان أن الله خلق فیه الجبال و روی أنه سبحانه خلق فیه الأشجار و الأنهار و الهوام و ورد فیه النهی عن الحجامة و تجویزها و التجویز أقوی و السفر أیضا فیه محمود و

روز دوشنبه (اثنین): در زبان قدیم «أهون» نامیده می شد. جوهری گفته است: عرب روز دوشنبه را در اسامی قدیمشان «اهون» می نامیدند، و در این شعر جاهلی آمده است:

أؤمل أن أعیش و أنّ یومی

بأوّل أو بأهون أو جُبار

أم التالی دبُار أم فیومی

بمؤنس أو عروبة أو شیار

آرزو دارم بمانم روز من باشد همی

اوّل و اهون و زان پس آیدم روز جُبار

یا بدنبالش دبار آید که باشد روز من

یا که مؤنس یا عروبه بعد از آن آید شیار

و وجه نام گذاری از آنچه گذشت روشن است و این روز، نحس ترین روزهای هفته بوده و شایسته هیچ کاری نیست، و آنچه در مدحش رسیده، حمل بر تقیّه می شود؛ زیرا مخالفین به پیروی از بنی امیّه – خدا لعنتشان کند. آن را متبرّک می شمارند؛ در حالی که بیشتر مصیبت های اهل بیت علیهم السّلام در آن واقع شده است و از این رو مانند روز عاشوراء، اخباری در تبرّک جستن به آن جعل کرده اند.

و می توان برخی اخبار را حمل بر ضرورت و نیز برخی را حمل بر نسخ شدن کرد؛ بدین صورت که در ابتدا چون آنچه سبب نحوست می شود در آن واقع نشده بود، مبارک بود؛ امّا هنگامی که رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله در آن روز وفات کرد و مصائب در این روز بر اهل بیت علیهم السّلام وارد آمد و مخالفان بدان تبرّک جستند، نحس ترین روزها گشت؛ و این هم به وسیله اطّلاع دادن خود آن حضرت بوده تا نسخ پس از او لازم نیاید، و ممکن است روز عاشورا هم چنین باشد، و این وجه خوبی برای جمع میان اخبار است، اگر چه وجه اوّل نزدیک تر است. نزد منجّمان، روزش وابسته به قمر است و شبش به مشتری.

روز ثلثاء (سه شنبه): «ثَلثاء» و «ثُلثاء» که در زبان قدیم آن را جُبُار می گفتند؛ و این روزی متوسّط برای بیشتر کارها به ویژه کارهای دشوار است؛ زیرا خدای تعالی در آن، آهن را برای داود علیه السّلام نرم کرد؛ و در مجمع البیان آمده است: خدا کوه ها را در آن آفرید، و روایت است که خداوند سبحان، درخت ها، نهرها و خزنده ها را در آن آفرید؛ نهی و جواز حجامت هر دو در آن وارد است و جواز قوی تر است، و سفرکردن هم در آن نیکوست،

عند الأحکامیین یومه متعلق بالمریخ و لیلته بالزهرة.

و یوم الأربعاء مثلثة الباء ممدودة و فی المصباح هو بکسر الباء و لا نظیر له فی المفردات و إنما یأتی وزنه فی الجمع و بعض بنی أسد یفتح الباء و الضم لغة قلیلة فیه انتهی و فی اللغة القدیمة اسمه دبار فی القاموس دبار کغراب و کتاب یوم الأربعاء و فی کتاب العین لیلته انتهی ⁽¹⁾و فی المجمع خلق الله فیه الشجر و العمران و الخراب و قیل خلق فیه الطیر و هو یوم نحس لا سیما آخر أربعاء من الشهر و لیست نحوسته کالإثنین و قد مر أن الله خلق فیه النار و قد ورد تجویز بعض الأعمال فیه کالاستحمام و شرب الدواء و منع فیه من الحجامة و النورة و السفر و عند أرباب النجوم یومه متعلق بالعطارد و لیلته بزحل.

و یوم الخمیس کانت العرب تسمیه مؤنسا ذکره الجوهری و هو مناسب لما ورد فی الخبر أنه یوم أنیس و هو یوم مبارک صالح لجمیع الأعمال لا سیما السفر و طلب الحوائج و البکور فیه أشد برکة و سیأتی فضله و الأعمال المطلوبة فیه فی کتاب الصلاة إن شاء الله و قد روی فیه منع عن الحجامة و التجویز أصح و أقوی و أید المنع بأن الرشید احتجم فیه و مات و هذا مؤید لسعادة هذا الیوم و عند الأحکامیین یومه منسوب إلی المشتری و لیلته إلی الشمس و المراد باللیلة فی جمیع ما نقلنا عنهم اللیلة المستقبلة علی خلاف أهل الشرع فإنهم یعدون اللیلة الماضیة من الیوم.

و نزد منجّمان، روزش وابسته به مرّیخ است و شبش به زهره.

روز اربعاء (چهارشنبه): آن را «اربِعاء»، «اربُعاء» و «اربَعاء» می نامند. در مصباح آمده است: اربعاء با باء مکسور است و در کلمه های مفرد همتایی ندارد و وزن جمع دارد. برخی از بنی اسد، باء را مفتوح می خوانند و مضموم آن، در میان آنها اندک است.

در زبان قدیم نامش دُبار است. در کتاب یوم الاربعاء و کتاب العین، شب آن آمده است. ⁽²⁾و در مجمع آمده است: خدا درخت، آبادی و ویرانی را در این روز آفرید و گفته شده است: پرنده ها را در آن آفرید؛ روزی نحس است به ویژه آخرین چهارشنبه ماه، ولی به نحسی دوشنبه نیست، و این مطلب گذشت که خدا آتش دوزخ را در آن آفرید، جواز برخی کارها چون حمّام رفتن و دارونوشیدن در آن رسیده است، و از حجامت، نوره و سفرکردن در آن منع شده؛ و نزد منجّمان، روزش وابسته به عطارد است و شبش به زحل.

روز خمیس (پنج شنبه): به نقل جوهری، عرب آن را «مؤنس» گفته اند، و این بیان، مناسب خبری است که آن را روز انیس نامیده است. روزیست مبارک و شایسته برای هر کاری به ویژه برای سفرکردن و طلب حوائج. به دنبال کارها رفتن در بامداد در این روز، برکت بیشتری دارد، و به خواست خدا فضیلت و اعمال مطلوب آن در کتاب صلوة می آید. منع از حجامت در این روز روایت شده، و جواز آن صحیح تر و قوی تر بوده و مؤیّد منع، آنست که رشید در آن حجامت کرد و مُرد؛ و این امر، مؤیّد سعادت آنست! نزد منجّمان روزش وابسته به مشتری است و شبش به خورشید. و مراد از شب در همه آنچه از آنها نقل کردیم، بر خلاف اهل شرع که شب گذشته را از روز آینده می دانند، شب آینده است .

باب 21 سعادة أیام الشهور العربیة و نحوستها و ما یصلح فی کل یوم منها من الأعمال

روایات

«1»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی الْیَقْطِینِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: إِذَا أَرَادَ أَحَدُکُمْ أَنْ یَأْتِیَ أَهْلَهُ فَلْیَتَوَقَّ أَوَّلَ الْأَهِلَّةِ وَ أَنْصَافَ الشُّهُورِ فَإِنَّ الشَّیْطَانَ یَطْلُبُ الْوَلَدَ فِی هَذَیْنِ الْوَقْتَیْنِ وَ الشَّیَاطِینَ یَطْلُبُونَ الشِّرْکَ فِیهِمَا فَیَجِیئُونَ وَ یُحْبِلُونَ ⁽¹⁾.

«2»

الْمَکَارِمُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: اتَّقِ الْخُرُوجَ إِلَی السَّفَرِ یَوْمَ ⁽²⁾الثَّالِثِ مِنَ الشَّهْرِ وَ الرَّابِعَ مِنْهُ وَ الْحَادِیَ وَ الْعِشْرِینَ مِنْهُ وَ الْخَامِسَ وَ الْعِشْرِینَ مِنْهُ فَإِنَّهَا أَیَّامٌ مَنْحُوسَةٌ-⁽³⁾

وَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام یَکْرَهُ أَنْ یُسَافِرَ الرَّجُلُ أَوْ یَتَزَوَّجَ وَ الْقَمَرُ فِی الْمُحَاقِ.

وَ رُوِیَ فِی بَعْضِ الْکُتُبِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَسْکَرِیِّ علیه السلام: أَنَّ فِی کُلِّ شَهْرٍ مِنَ الشُّهُورِ الْعَرَبِیَّةِ یَوْمُ نَحْسٍ لَا یَصْلُحُ ارْتِکَابُ شَیْ ءٍ مِنَ الْأَعْمَالِ فِیهِ سِوَی الْخَلْوَةِ وَ الْعِبَادَةِ وَ الصَّوْمِ وَ هِیَ الثَّانِی وَ الْعِشْرُونَ مِنَ الْمُحَرَّمِ وَ الْعَاشِرُ مِنْ صَفَرٍ وَ الرَّابِعُ مِنَ الرَّبِیعِ الْأَوَّلِ وَ الثَّامِنُ وَ الْعِشْرُونَ مِنَ الرَّبِیعِ الثَّانِی وَ الثَّامِنُ وَ الْعِشْرُونَ مِنْ جُمَادَی الْأُولَی وَ الثَّانِی عَشَرَ مِنْ جُمَادَی الثَّانِیَةِ وَ الثَّانِی عَشَرَ مِنْ رَجَبٍ وَ السَّادِسُ وَ الْعِشْرُونَ مِنْ شَعْبَانَ وَ الرَّابِعُ وَ الْعِشْرُونَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ الثَّانِی مِنْ شَوَّالٍ وَ الثَّامِنُ وَ الْعِشْرُونَ مِنْ ذِی الْقَعْدَةِ وَ الثَّامِنُ ذِی الْحِجَّةِ.

باب بیست و یکم : سعد و نحس روزهای ماه عربی و کارهای شایسته هر روز

روایات

روایت 1

خصال: امیر المؤمنین علیه السّلام به نقل امام صادق علیه السّلام از پدران طاهرینش فرمود: هر که قصد آمیزش با اهل خود را دارد باید از شب اوّل و نیمه ماه پرهیز کند؛ چرا که شیطان در این دو وقت فرزند می جوید و شیاطین در این دو وقت می خواهند که شریک شوند؛ پس می آیند و زن را آبستن می سازند.⁽⁴⁾

روایت 2

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: در روزهای سوّم، چهارم، بیست و یکم و بیست و پنجم ماه از سفرکردن بپرهیز که این روزها ایّام نحس اند.⁽⁵⁾

امیر المؤمنین علیه السّلام تزویج و سفرکردن مرد را در زمان محاق قمر ناپسند می شمرد.

در برخی کتب از امام عسکری علیه السّلام روایت است که در هر ماه عربی، روز نحسی است که شایسته هیچ کاری نیست، مگر خلوت و عبادت و روزه؛ و این روزها عبارتند از: 22 محرّم، 10 صفر، 4 ربیع الاوّل، 28 ربیع الثّانی، 28 جمادی الاوّل، 12 جمادی الثّانی، 12 رجب، 16 شعبان، 24 ماه رمضان، 2 شوّال، 28 ذی القعده و 8 ذی الحجّه.

و یظهر من بعض الروایات نحوسة الثالث و الرابع و الخامس و الثالث عشر و السادس عشر و الحادی و العشرین و الرابع و العشرین و الخامس و العشرین و السادس و العشرین .

و روی المنع من السفر فی الثامن من الشهر و الثالث و العشرین منه و روی أنه یصلح السفر فی الرابع و فی الحادی و العشرین.

و عن بعض الأفاضل النظم.

توق من الأیام سبع کواملا *** فلا تتخذ فیهن عرسا و لا سفر

ثلاثا و خمسا ثم ثالث عشرها *** و سادس عشر هکذا جاء فی الخبر

و واحد و العشرین قد شاع ذکره *** و رابع و العشرین و الخمس فی الأثر

فتوقها مهما استطعت فإنها *** کأیام عاد لا تبقی و لا تذر

رویناه عن بحر العلوم بهمة *** علی ابن عم المصطفی سید البشر

و لغیره:

تخف رابع العشرین من رمضان *** و أسقط شوال منه الثانی

و الثامن العشرین من ذی قعدة *** و توق ما بعده لثمان

و ثانی العشرین شهر محرم *** و عاشر من صفر بلا نکران

و ربیع رابعة فحاذر یومه *** و ثامن عشری ربیع الثانی

و ثامن عشری جمادی الأولی *** ثم ما یتلوه ثانی عشر یأمن حثانی

و إذا أتی رجب فثانی عشرها *** و السادس و العشرون من شعبان

فتوقها مهما استطعت فإنها *** خباث من الأیام کل زمان

«3»

الْمَکَارِمُ، عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنِ احْتَجَمَ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ لِسَبْعَ عَشْرَةَ أَوْ لِتِسْعَ عَشَرَةَ أَوْ لِإِحْدَی وَ عِشْرِینَ کَانَتْ لَهُ شِفَاءً مِنْ دَاءِ السَّنَّةِ⁽¹⁾.

«4»

وَ قَالَ أَیْضاً: احْتَجِمُوا یَوْمَ الْخَمِیسِ لِخَمْسَ عَشْرَةَ وَ سَبْعَ عَشْرَةَ وَ إِحْدَی وَ عِشْرِینَ لَا یَتَبَیَّغْ بِکُمُ الدَّمُ فَیَقْتُلَکُمْ ⁽²⁾.

از برخی اخبار نحوست روزهای سوّم، چهارم، پنجم، سیزدهم، شانزدهم، بیست و یکم، بیست و چهارم، بیست و پنجم و بیست و ششم معلوم می شود.

و در روایت از سفرکردن در روز هشتم و سیزدهم ماه منع شده و روایتی است که در چهارم و بیست و یکم ماه، سفرکردن شایسته است .

بعضی از افاضل به شعر گفته اند:

در هفت روز از هر ماه دست نگهدار و در آن عروسی و سفر نداشته باش: سوم و پنجم و سیزدهم و شانزدهم و بیست و یکم و بیست و چهارم و بیست و پنجم که در روایت نحسی آن آمده است.

تا می توانی در این روزها دست به اقدامی نزن که مانند روزهای قوم عاد می باشند که نه باقی می گذارند و نه رها می کنند. من این را از علی علیه السلام پسر عموی آقای بشر روایت می کنم.

و نیز فرد دیگری گفته:

در بیست و چهارم رمضان و دوم شوال و بیست و هشتم ذی قعده و هشتم ذی حجه و بیست و دوم محرم و دهم صفر دست نگهدار و کار مهمی نکن. و نیز چهارم ربیع الاول و هجدهم ربیع الثانی و هجدهم جمادی الاولی و دوازدهم جمادی الثانی و دوازدهم رجب و بیست و ششم شعبان همین حکم را دارد و اینها ایام نحس هستند.

روایت 3

مکارم: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر کسی در سه شنبه هفدهم ]یا نوزدهم[ یا بیست و یکم حجامت کند شفای از بیماری سال را دارا خواهد بود.⁽³⁾

روایت 4

مکارم: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: روز پنج شنبه پانزدهم، هفدهم و بیست و یکم حجامت کنید تا خون شما نجوشد و شما را نکشد.⁽⁴⁾

«5»

وَ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: مَنِ احْتَجَمَ فِی آخِرِ خَمِیسٍ فِی الشَّهْرِ آخِرَ النَّهَارِ سَلَّ الدَّاءَ سَلًّا⁽¹⁾.

«6»

وَ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله قَالَ: الْحِجَامَةُ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ لِسَبْعَ عَشْرَةَ تَمْضِی مِنَ الشَّهْرِ دَوَاءٌ لِدَاءِ سَنَةٍ⁽²⁾.

«7»

وَ قَالَ صلی الله علیه و آله: الْحِجَامَةُ فِی سَبْعٍ وَ عَشْرٍ مِنَ الشَّهْرِ شِفَاءٌ وَ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ صِحَّةٌ لِلْبَدَنِ ⁽³⁾.

و أقول

روی عن الصادق علیه السلام أخبار فی سعادة أیام الشهر و نحوستها جمعت بینها مشیرا إلی مواضعها و مأخذها.

الیوم الأول

الدروع الواقیة، قال السید رحمه الله فیما نذکره من الروایة بأدعیة ثلاثین فصلا لکل یوم من الشهر فصل منها مرویة عن الصادق علیه السلام بروایات متکثرة و هی اختیارات الأیام و دعاؤها لکل یوم دعاء جدید إلی أن قال الیوم الأول من الشهر.

«8»

عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ خُلِقَ فِیهِ آدَمُ وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ لِلدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ طَلَبِ الْعِلْمِ وَ التَّزْوِیجِ وَ السَّفَرِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ اتِّخَاذِ الْمَاشِیَةِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ أَوْ ضَلَّ قُدِرَ عَلَیْهِ إِلَی ثَمَانِی لَیَالٍ وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یَبْرَأُ وَ الْمَوْلُودُ یَکُونُ سَمْحاً مَرْزُوقاً مُبَارَکاً عَلَیْهِ وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رحمه الله هُوَ رُوزُ هُرْمَزْدَ اسْمٌ مِنْ أَسْمَائِهِ تَعَالَی یَوْمٌ مُخْتَارٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ.

«9»

قَالَ السَّیِّدُ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی بِحَذْفِ الْإِسْنَادِ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: وَ قَدْ سَأَلَهُ سَائِلٌ عَنِ اخْتِیَارَاتِ الْأَیَّامِ فَقَالَ علیه السلام الْیَوْمُ الْأَوَّلُ خُلِقَ فِیهِ آدَمُ علیه السلام یَوْمٌ صَالِحٌ مَسْعُودٌ خَاطِبْ فِیهِ السُّلْطَانَ وَ تَزَوَّجْ وَ اعْمَلْ فِیهِ کُلَّ شَیْ ءٍ تُرِیدُهُ مِنْ حَاجَةٍ.

«10»

الْمَکَارِمُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: سَعْدٌ یَصْلُحُ لِلِقَاءِ الْأُمَرَاءِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ

روایت 5

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: هر که در آخرین پنج شنبه ماه در آخرِ روز حجامت کند، بیماری را به خوبی از تنش فرو کشد.⁽⁴⁾

روایت 6

مکارم: پیامبر خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: حجامت در سه شنبه هفدهم ماه، درمان بیماری یک سال است.⁽⁵⁾

روایت 7

مکارم: پیامبر خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: حجامت در هفدهم ماه، شفاست و روز سه شنبه مایه تندرستی است.⁽⁶⁾

مؤلف

از امام صادق علیه السّلام اخباری در سعد و نحوست روزهای ماه روایت شده است که من آنها را با بیان منبع در اینجا گرد می آورم:

روز اوّل

الدروع الواقیه: از امام صادق علیه السّلام روایاتی در اختیارات و دعاهای هر روز ماه نقل شده است که در قالب سی فصل آنها را ذکر می کنیم ... و امّا روز اوّل ماه:

روایت 8

امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روز اول ماه[ روز آفرینش آدم است؛ روزی مبارک برای طلب حوائج، ورود بر سلطان، طلب دانش، تزویج، سفرکردن، خرید و فروش، و گرفتن دام است؛ هر که در آن بگریزد یا گم شود تا هشت شب پیدا شود و بیمار در آن سلامت یابد و متولّدیافته در آن، سخاوتمند، روزی مند و پربرکت می شود.

سلمان فارسی گفته است: این روز، روز «هُرمَزد» است که یکی از نام های خداست و روزی برگزیده و مبارک است که برای طلب حوائج و ورود بر سلطان، شایسته است.

روایت 9

امام صادق علیه السّلام در پاسخ به پرسش از اختیارات روزها فرمود: روز اوّل ماه، روز آفرینش آدم است، روزی شایسته و فرخنده است. در آن با سلطان گفتگو کن و زن بگیر و هر حاجتی در آن داری به دنبالش برو!

روایت 10

مکارم: از امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی فرخنده و شایسته برای ملاقات امیران، طلب

وَ الشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الزِّرَاعَةِ وَ السَّفَرِ⁽¹⁾.

«11»

زَوَائِدُ الْفَوَائِدِ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام قَالَ: هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ مَحْمُودٌ فِیهِ خَلَقَ اللَّهُ تَعَالَی آدَمَ وَ هُوَ یَوْمٌ سَعِیدٌ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ لِلدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ ابْتِدَاءِ الْأَعْمَالِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الْأَخْذِ وَ الْعَطَاءِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَحْبُوباً مَقْبُولًا مَرْزُوقاً مُبَارَکاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

«12»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ خَرَجَ فِیهِ هَارِباً أَوْ ضَالًّا قُدِرَ عَلَیْهِ إِلَی ثَمَانِ لَیَالٍ.

بیان

ما روی فی سیاق ما مر و سیأتی عن سلمان رضی الله عنه موافق لما رواه علماء النجوم و أصحاب التقاویم عن الفرس لکن فی تصحیحها اختلافات نشیر إلیها قالوا الیوم الأول اسمه أورمزد و بعضهم یسمیه فرخ و بعضهم به روز.

الیوم الثانی

«13»

الدُّرُوعُ، قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام: فِیهِ خُلِقَتْ حَوَّاءُ مِنْ آدَمَ یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ وَ بِنَاءِ الْمَنَازِلِ وَ کَتْبِ الْعُهُودِ وَ السَّفَرِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ الِاخْتِیَارِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوَّلَ النَّهَارِ خَفَّ أَمْرُهُ بِخِلَافِ آخِرِهِ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ صَالِحَ التَّرْبِیَةِ وَ قَالَ سَلْمَانُ هُوَ رُوزُ بَهْمَنَ اسْمُ مَلَکٍ تَحْتَ الْعَرْشِ یَوْمٌ مُبَارَکٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ قَضَاءِ الْحَوَائِجِ سَعِیدٌ.

«14»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: تَزَوَّجْ وَ أْتِ فِیهِ أَهْلَکَ مِنَ السَّفَرِ وَ اشْتَرِ وَ بِعْ وَ اطْلُبْ فِیهِ الْحَوَائِجَ وَ اتَّقِ فِیهِ السُّلْطَانَ.

«15»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ ⁽²⁾.

«16»

الزَّوَائِدُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: یَوْمٌ مَحْمُودٌ خَلَقَ اللَّهُ تَعَالَی فِیهِ حَوَّاءَ وَ هُوَ یَوْمٌ یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ وَ التَّحْوِیلِ وَ الشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الْبِنَاءِ وَ الزَّرْعِ وَ الْغَرْسِ وَ السَّلَفِ وَ الْقَرْضِ وَ الْمُعَامَلَةِ وَ الدُّخُولِ بِالْأَهْلِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ لِقَاءِ السُّلْطَانِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً مَیْمُوناً.

خرید و فروش، زراعت، و سفرکردن است.⁽³⁾

روایت 11

زوائد الفوائد: امام صادق فرمود: این روز، روزی مبارک و پسندیده است؛ خدای تعالی آدم را در آن آفرید؛ روزی فرخنده برای طلب حوائج، ورود بر سلطان، شروع به کار کردن، خرید و فروش، و گرفتن و بخشیدن است. متولّدیافته در آن، محبوب، پذیرفتنی، روزی مند و مبارک است و هر که در آن بیمار شود، به اذن خدای تعالی سلامت یابد.

روایت 12

در روایت دیگری آمده است: هر که در آن بگریزد یا گم شود تا هشت شب پیدا شود .

توضیح

آنچه در این زمینه از سلمان فارسی روایت شد و یا بعداً روایت خواهد شد، موافق روایت منجّمان و تقویم نگاران پارسی است؛ ولی در تصحیح آن اختلافاتی است که بدانها اشاره می کنیم؛ گفته اند: نام روز اوّل ماه «اُورمزد» است و برخی «فرّخ» نامیده اند و برخی «به روز».

روز دوّم

روایت 13

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: در این روز حوّاء از آدم خلق شد و در آن، تزویج، ساختن خانه، نوشتن قراردادها، سفرکردن، طلب حوائج، و برگزیدن، شایسته است و هر که در آغاز این روز بیمار شود، برخلاف پایانش، بیماریش خفیف باشد. متولّدیافته در آن، خوش پرورش باشد.

سلمان گفته است: این، روز «بهمن» است که نام فرشته ای در زیر عرش است؛ روز مبارکی برای تزویج و برآوردن حوائج و روز فرخنده ای است.

روایت 14

در روایت دیگری آمده است: در این روز ازدواج کن و از سفر به سوی خانواده ات برگرد، بخر و بفروش، در این روز حاجت بخواه، و در آن از سلطان بپرهیز!

روایت 15

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: برای سفرکردن و طلب حوائج، شایسته است.⁽⁴⁾

روایت 16

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزیست پسندیده؛ خدای تعالی در آن حوّاء را آفرید، و این روزی است که برای تزویج، نقل مکان، خرید و فروش، ساختن، زراعت، درخت کاری، سلف، قرض دادن، معامله، وارد شدن بر اهل خانه، طلب حوائج و ملاقات با سلطان، شایسته است و هر که در آن بیمار شود سلامتی یابد، و متولّدیافته در آن، مبارک و پریمن است.

«17»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَصْلُحُ لِکَتْبَةِ الْعَهْدِ وَ مَنْ مَرِضَ فِی أَوَّلِهِ کَانَ مَرَضُهُ خَفِیفاً وَ فِی آخِرِهِ کَانَ ثَقِیلًا.

الیوم الثالث

«18»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ نُزِعَ آدَمُ وَ حَوَّاءُ لِبَاسُهُمَا وَ أُخْرِجَا مِنَ الْجَنَّةِ فَاجْعَلْ شُغْلَکَ فِیهِ صَلَاحَ مَنْزِلِکِ وَ لَا تَخْرُجْ مِنْ دَارِکَ إِنْ أَمْکَنَکَ وَ اتَّقِ فِیهِ السُّلْطَانَ وَ الْبَیْعَ وَ الشِّرَاءَ وَ طَلَبَ الْحَوَائِجِ وَ الْمُعَامَلَةَ وَ الْمُشَارَکَةَ وَ الْهَارِبُ فِیهِ یُؤْخَذُ

وَ الْمَرِیضُ یَجْهُدُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً طَوِیلَ الْعُمُرِ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ هُوَ رُوزُ أُرْدِیبِهِشْتَ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالشَّقَاءِ وَ السُّقْمِ یَوْمٌ ثَقِیلٌ نَحْسٌ لَا یَصْلُحُ لِأَمْرٍ مِنَ الْأُمُورِ.

«19»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ فِیهِ سُلِبَ آدَمُ وَ حَوَّاءُ لِبَاسَهُمَا وَ لَا تَشْتَرِ فِیهِ وَ لَا تَبِعْ وَ لَا تَأْتِ فِیهِ السُّلْطَانَ وَ لَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً.

«20»

الْمَکَارِمُ،: رَدِی ءٌ لَا یَصْلُحُ لِشَیْ ءٍ جُمْلَةً⁽¹⁾.

«21»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ فِیهِ قُتِلَ هَابِیلُ قَتَلَهُ أَخُوهُ قَابِیلُ عَلَیْهِ اللَّعْنَةُ وَ الْعَذَابُ السَّرْمَدُ وَ هُوَ یَوْمٌ مَذْمُومٌ لَا تُسَافِرْ فِیهِ وَ لَا تَعْمَلْ عَمَلًا وَ لَا تَلْقَ فِیهِ أَحَداً وَ اسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ بِعُوذَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیٍّ علیه السلام وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَنْحُوساً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ خِیفَ عَلَیْهِ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ اللَّهُ غَیْرَ ذَلِکَ.

«22»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَرْزُوقاً طَوِیلَ الْعُمُرِ وَ فِیهِ سُلِبَ آدَمُ وَ حَوَّاءُ لِبَاسَهُمَا وَ أُخْرِجَا مِنَ الْجَنَّةِ وَ الْهَارِبُ فِیهِ یُؤْخَذُ⁽²⁾وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یَجْهُدُ.

أقول

المضبوط عند الفرس أردیبهشت بضم الهمزة و سکون الراء المهملة و کسر الدال المهملة أی الشهر الذی العالم فیه مثل الجنة لاخضرار

روایت 17

در روایت دیگری آمده است: این روز برای نوشتن قرارداد شایسته است و در آغازش هر که بیمار شود بیماریش خفیف باشد و در پایان روز، بیماریش سنگین.

روز سوّم

روایت 18

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روز، روز نحس مستمرّ است، آدم و حوّا لباس خود را برکندند و از بهشت بیرون رانده شدند؛ پس همّ خود را در این روز، اصلاح امور خانه خود قرار ده و اگر می توانی، از خانه ات بیرون میا! و در این روز از سلطان، خرید و فروش، طلب حوائج، معامله و مشارکت بپرهیز! و گریزنده در آن دستگیر می شود، و بیمار در این روز به رنج می افتد و متولّدیافته در آن، روزی مند و دارای عمر طولانی خواهد بود.

سلمان گفته است: این، روز «اردی بهشت» است که اسم فرشته ای گماشته شده بر بدبختی و بیماریست؛ روز گران و نحسی است که هیچ کاری در آن شایسته نیست.

روایت 19

امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحسی است که در آن، آدم و حوّا لباس خود را برکندند؛ در آن چیزی نخر و نفروش، در آن نزد سلطان مرو، و در آن حاجتی مخواه!

روایت 20

مکارم: روز بدی است که برای هیچ کاری شایسته نیست.⁽³⁾

روایت 21

زوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحسی است، در آن هابیل به دست برادرش قابیل کشته شد، روز مذمومی است؛ در آن سفر نکن، کاری انجام نده، با هیچ کسی ملاقات نکن، و از شرّ آن به وسیله تعویذ امیرالمؤمنین علی علیه السّلام به خدا پناه ببر! مولود این روز، نحس است و هر که در روز یا شب آن بیمار شود، نسبت به وی هراس خواهد بود جز اینکه خداوند چیز دیگری بخواهد.

روایت 22

در روایت دیگری آمده است: مولود آن، روزی مند و دارای عمر طولانی خواهد بود. در این روز، آدم و حوّا لباس خود را برکندند و از بهشت بیرون رانده شدند و فرد گریزان در این روز، دستگیر می شود و بیمار در آن به رنج می افتد.

مؤلّف

«اُردی بهشت» یعنی ماهی که جهان در آن به خاطر سبزی

الأشجار و الأراضی و ظهور الأزهار.

الیوم الرابع

«23»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِلزَّرْعِ وَ الصَّیْدِ وَ الْبِنَاءِ وَ اتِّخَاذِ الْمَاشِیَةِ وَ یُکْرَهُ فِیهِ السَّفَرُ فَمَنْ سَافَرَ فِیهِ خِیفَ عَلَیْهِ الْقَتْلُ وَ السَّلْبُ أَوْ بَلَاءٌ یُصِیبُهُ وَ فِیهِ وُلِدَ هَابِیلُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ صَالِحاً مُبَارَکاً مَا عَاشَ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ عَسُرَ طَلَبُهُ وَ لَجَأَ إِلَی مَنْ یَمْنَعُهُ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رُوزُ شَهْرِیوَرَ اسْمُ الْمَلَکِ الَّذِی خُلِقَتْ فِیهِ الْجَوَاهِرُ مِنْهُ وَ وُکِّلَ بِهَا وَ هُوَ مُوَکَّلٌ بِبَحْرِ الرُّومِ.

«24»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ الصَّیْدِ وَ یُذَمُّ فِیهِ السَّفَرُ فَمَنْ سَافَرَ فِیهِ سُلِبَ وَ فِیهِ وُلِدَ هَابِیلُ بْنُ آدَمَ علیه السلام.

«25»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ یُکْرَهُ السَّفَرُ فِیهِ ⁽¹⁾.

«26»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: هُوَ یَوْمٌ مُتَوَسِّطٌ صَالِحٌ لِقَضَاءِ الْحَوَائِجِ فِیهِ وُلِدَ هِبَةُ اللَّهِ شِیثُ بْنُ آدَمَ وَ لَا تُسَافِرْ فِیهِ فَإِنَّهُ مَکْرُوهٌ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ شُفِیَ لَیْلَتَهُ وَ بَرِئَ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

«27»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّ هَابِیلَ علیه السلام وُلِدَ فِیهِ أَیْضاً وَ یُخَافُ فِیهِ عَلَی الْمُسَافِرِ السَّلْبُ وَ الْقَتْلُ وَ بَلَاءٌ یُصِیبُهُ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ لَجَأَ إِلَی مَنْ یَمْنَعُ مِنْهُ.

أقول

اسمه عند الفرس بفتح الشین المعجمة و سکون الهاء و کسر الراء المهملة و سکون الیاء و فتح الواو.

الیوم الخامس

«28»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ فِیهِ وُلِدَ قَابِیلُ الشَّقِیُّ الْمَلْعُونُ وَ فِیهِ قَتَلَ أَخَاهُ وَ فِیهِ دَعَا بِالْوَیْلِ عَلَی نَفْسِهِ وَ هُوَ أَوَّلُ مَنْ بَکَی فِی الْأَرْضِ فَلَا تَعْمَلْ فِیهِ عَمَلًا وَ لَا تَخْرُجْ مِنْ مَنْزِلِکَ وَ مَنْ حَلَفَ فِیهِ کَاذِباً عُجِّلَ لَهُ الْجَزَاءُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَلَحَتْ حَالُهُ .

درختان و زمین ها و رویش گل ها چون بهشت است.

روزچهارم:

روایت 23

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روز، روز خوبی برای زراعت، شکار، ساختن و گرفتن دام بوده و سفرکردن در آن بد است؛ پس هر که در آن سفر کند در خطر کشته شدن، غارت و بلاء خواهد بود؛ هابیل در این روز زاده شد، مولود این روز تا زنده است فرد صالح و مبارکی است، هر که در این روز بگریزد، یافتنش دشوار است و به پناه دهنده ای پناه برد .

سلمان گفته است: روز «شهریور» نام فرشته ای است که گوهرها در او (از او) آفریده و بدان گمارده شد. وی گماشته شده بر دریای روم است.

روایت 24

در روایت دیگری آمده است: روزی است که تزویج و شکار در آن شایسته بوده و سفر در آن مذموم است؛ هر که در آن سفر کند غارت شود، و در این روز هابیل پسر آدم علیه السّلام، زاده شد.

روایت 25

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: برای تزویج شایسته بوده و سفر در آن مکروه است.⁽²⁾

روایت 26

الزواید: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی میانه بوده و برآوردن حاجت در آن شایسته است. هبة اللَّه شیث پسر آدم در آن زاده شد. در این روز مسافرت نکن که سفرکردن در آن مکروه است؛ مولود این روز مبارک است و هر که در این روز بیمار شود به اذن خدای تعالی در شب آن شفا و سلامتی یابد.

روایت 27

در روایت دیگریست که هابیل علیه السّلام نیز در این روز زاده شد، مسافر در این روز در خطر کشته شدن، غارت و بلاء خواهد بود؛ و هر که در آن بگریزد، به کسی که او را پناه دهد پناهنده شود.

أقول

اسمه عند الفرس بفتح الشین المعجمة و سکون الهاء و کسر الراء المهملة و سکون الیاء و فتح الواو.

روز پنجم:

روایت 28

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روز، روز نحس مستمرّ است، قابیل، شقیّ ملعون در آن زاده شد و برادرش را در این روز کشت و نفرین به خود کرد؛ و او نخستین کسی است که روی زمین گریست؛ پس در آن کاری نکن و از خانه ات بیرون نشو! هر که در این روز سوگند دروغ بخورد، زود کیفر ببیند و مولود این روز حالی خوش داشته باشد.

وَ قَالَ سَلْمَانُ رُوزُ إِسْفَنْدَارَ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْأَرَضِینَ یَوْمُ نَحْسٍ فَلَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً وَ لَا تَلْقَ فِیهِ سُلْطَاناً.

«29»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی عَنْهُ علیه السلام: وُلِدَ فِیهِ قَابِیلُ وَ فِیهِ قَتَلَ أَخَاهُ وَ لَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً.

«30»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: رَدِی ءٌ نَحْسٌ ⁽¹⁾.

«31»

الزَّوَائِدُ،: هُوَ یَوْمُ نَحْسٍ فِیهِ لُعِنَ إِبْلِیسُ وَ هَارُوْتُ وَ مَارُوتُ وَ کُلُّ فِرْعَوْنٍ وَ جَبَّارٍ وَ فِیهِ لُعِنَ وَ عُذِّبَ وَ هُوَ یَوْمٌ نَکِدٌ عَسِیرٌ لَا خَیْرَ فِیهِ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَشُوماً ثَقِیلًا نَکِدَ الْحَیَاةِ عَسِیرَ الرِّزْقِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ ثَقُلَ مَرَضُهُ وَ خِیفَ عَلَیْهِ.

«32»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّ فِیهِ قَتَلَ قَابِیلُ هَابِیلَ وَ یُنْظَرُ فِی إِصْلَاحِ الْمَاشِیَةِ وَ مَنْ کَذَبَ فِیهِ عَجَّلَ اللَّهُ لَهُ الْجَزَاءَ.

أقول

المشهور عند الفرس إسفندارمذ و قد یقال إسپندار و سفندار و سپندار بإلحاق مذ فی الجمیع.

الیوم السادس

«33»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ فِی بَرٍّ أَوْ بَحْرٍ رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ بِمَا یُحِبُّهُ جَیِّدٌ لِشِرَاءِ الْمَاشِیَةِ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ أَوْ أَبَقَ وُجِدَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَلَحَتْ تَرْبِیَتُهُ وَ سَلِمَ مِنَ الْآفَاتِ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ خُرْدَادَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْجِنِّ یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ وَ الْمَعَاشِ وَ کُلِّ حَاجَةٍ وَ الْأَحْلَامُ یَظْهَرُ تَأْوِیلُهَا بَعْدَ یَوْمٍ أَوْ یَوْمَیْنِ.

«34»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ الصَّیْدِ وَ طَلَبِ الْمَعَاشِ وَ کُلِّ حَاجَةٍ.

«35»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ ⁽²⁾.

سلمان گفته است: روز «اسفندار» نام فرشته گماشته شده بر زمین هاست، روز نحسی است؛ پس در آن هیچ حاجتی مخواه و با سلطان ملاقات نکن!

روایت 29

امام صادق علیه السّلام فرمود: قابیل در این روز زاده شد و برادرش را در این روز کشت؛ و هیچ حاجتی در آن مخواه!

روایت 30

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روزی[ پست و نحس است.⁽³⁾

روایت 31

الزوائد: روز نحسی است؛ ابلیس، هاروت و ماروت و هر فرعون و جبّاری در این روز، لعن و عذاب شدند؛ روز بی بهره و دشواریست و خیری در آن نیست؛ از شرّش به خدا پناه ببر! مولود آن شوم، گران و دارای زندگی دشوار و رزق سخت باشد؛ هر که در شب و یا روزش بیمار شود، بیماریش سنگین بوده و در خطر باشد.

روایت 32

در روایت دیگری است که قابیل در این روز هابیل را کشت؛ اصلاح دام شایسته است و هر که در آن دروغ بگوید، خداوند زود کیفرش را بدهد.

مؤلّف

نزد اهل فارس به «اسفندارمذ» مشهور است و «اسپندارمذ»، «سفندارمذ» و «سپندارمذ» هم گفته شده است.

روز ششم:

روایت 33

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روزی شایسته برای تزویج است، هر که در آن سفر دریا یا خشکی برود با آنچه دوست می دارد به سوی خانواده اش برگردد، برای خرید دام خوبست، هر که در آن گم شود یا بگریزد یافته شود، هر که در این روز بیمار شود سلامتی یابد و مولودش، خوش پرورش و بر کنار از آفات باشد.

سلمان گفته است: این روز «خُرداد» نام دارد که نام فرشته گماشته شده بر جنّیان است. برای تزویج، کسب و کار و هر کاری نیکوست؛ خوابش پس از یک یا دو روز تعبیر می شود.

روایت 34

در روایت دیگری است: روزی شایسته برای تزویج، شکار، کسب و کار و هر حاجتی است.

روایت 35

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روزی[ مبارک و شایسته تزویج و طلب حوائج است.⁽⁴⁾

«36»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ وُلِدَ فِیهِ نُوحٌ علیه السلام یَصْلُحُ لِلْحَوَائِجِ وَ السُّلْطَانِ وَ السَّفَرِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الدُّیُونِ وَ الْقَضَاءِ وَ الْأَخْذِ وَ الْعَطَاءِ وَ النُّزْهَةِ وَ الصَّیْدِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً مَیْمُوناً مُوَسَّعاً عَلَیْهِ فِی حَیَاتِهِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ لَمْ یُجَاوِزْ مَرَضُهُ أُسْبُوعاً ثُمَّ یَبْرَأُ بِإِذْنِ اللَّهِ.

«37»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ وَ شِرَاءِ الْمَاشِیَةِ.

أقول

خرداد عندهم بضم الخاء المعجمة.

الیوم السابع

«38»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِجَمِیعِ الْأُمُورِ وَ مَنْ بَدَأَ بِالْکِتَابَةِ أَکْمَلَهَا حِذْقاً وَ مَنْ بَدَأَ فِیهِ بِعِمَارَةٍ أَوْ غَرْسٍ حُمِدَتْ عَاقِبَتُهُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَلَحَتْ تَرْبِیَتُهُ وَ وُسِّعَ عَلَیْهِ رِزْقُهُ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ مُرْدَادَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالنَّاسِ وَ أَرْزَاقِهِمْ وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ فَاعْمَلْ فِیهِ مَا تَشَاءُ مِنَ الْخَیْرِ.

«39»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ مِثْلَ السَّادِسِ.

«40»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: مُبَارَکٌ مُخْتَارٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ مَا یُرَادُ وَ یُسْعَی فِیهِ ⁽¹⁾.

«41»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ فِیهِ رَکِبَ نُوحٌ علیه السلام السَّفِینَةَ فَارْکَبِ الْبَحْرَ وَ سَافِرْ فِی الْبَرِّ وَ الْقَ الْعَدُوَّ وَ اعْمَلْ مَا شِئْتَ فَإِنَّهُ یَوْمٌ عَظِیمُ الْبَرَکَةِ مَحْمُودٌ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ السَّعْیِ فِیهَا وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً مَیْمُوناً عَلَی نَفْسِهِ وَ أَبَوَیْهِ خَفِیفَ النَّجْمِ مُوَسَّعاً عَیْشُهُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

«42»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَصْلُحُ لِابْتِدَاءِ الْکِتَابَةِ وَ الْعِمَارَةِ وَ غَرْسِ الْأَشْجَارِ.

أقول

مرداد أیضا بالضم و قال أبو ریحان معناه دوام الخلق أبدا من غیر موت و لا فناء.

روایت 36

زوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی نیکوست؛ نوح علیه السّلام در آن زاده شد. برای حوائج، سلطان، سفرکردن، خرید و فروش، پرداخت بدهکاری، قضاوت، ستاندن، بخشیدن، تفریح، و شکار شایسته است؛ مولودش مبارک، پریمن و خوش زندگی باشد، هر که در روز یا شبش بیمار شود بیماریش از یک هفته فراتر نرود و سپس به اذن خداوند سلامتی یابد .

روایت 37

در روایت دیگری است: برای تزویج و خرید دام، شایسته است.

أقول

خرداد عندهم بضم الخاء المعجمة.

روزهفتم:

روایت 38

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی شایسته برای هر کاری است؛ هر که در آن نویسندگی را آغاز کند، در این کار ماهر شود؛ هر که آبادانی و کاشت درخت را در آن شروع کند خوش فرجام باشد، مولود این روز، دارای پرورش نیکو و رزق فراوان خواهد بود.

سلمان گفته است: روز «مرداد» نام فرشته ایست گمارده بر مردم و روزیشان؛ و این روزی مبارک و فرخنده است؛ پس هر کار خیری می خواهی، در آن انجام بده!

روایت 39

در روایت دیگری آمده است: روزی شایسته مانند روز ششم است.

روایت 40

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روزی[ مبارک و برگزیده است و برای هر کاری که خواسته و در آن تلاش شود شایسته است.⁽²⁾

روایت 41

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز فرخنده و مبارکی است؛ نوح علیه السّلام در این روز سوار کشتی شد، پس به دریا برو، و در خشکی سفر کن، با دشمن نبرد کرده و هر چه خواهی بکن! چرا که روزی سرشار از برکت، و نیکو برای طلب حوائج و کوشش در آنهاست؛ مولود این روز، مبارک و پریُمن برای خود و پدر و مادرش، سبک ستاره، و دارای زندگی توسعه داده شده خواهد بود؛ هر که در روز یا شبش بیمار شود به اذن خدای تعالی سلامتی یابد.

روایت 42

در روایت دیگری آمده است: برای آغاز نویسندگی، آبادانی و درخت کاری شایسته است.

مؤلّف

«مُرداد» را ابوریحان این چنین معنا کرده است: آفرینشِ جاوید و بدون مرگ و نابودی.

الیوم الثامن

«43»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ مِنْ بَیْعٍ أَوْ شِرَاءٍ وَ مَنْ دَخَلَ فِیهِ عَلَی سُلْطَانٍ قُضِیَتْ حَاجَتُهُ وَ یُکْرَهُ فِیهِ رُکُوبُ الْبَحْرِ وَ السَّفَرُ فِی الْبَرِّ وَ الْخُرُوجُ إِلَی الْحَرْبِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَلَحَتْ وِلَادَتُهُ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ لَمْ یُقْدَرْ عَلَیْهِ إِلَّا بِتَعَبٍ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ لَمْ یُرْشَدْ إِلَّا بِجَهْدٍ وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یَجْهُدُ وَ قَالَ سَلْمَانُ رُوزُ نمادرَ اسْمٌ مِنْ أَسْمَائِهِ تَعَالَی وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ تُرِیدُ مِنَ الْخَیْرِ.

«44»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ مُبَارَکٌ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ إِلَّا السَّفَرَ.

«45»

الْمَکَارِمُ،: یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ سِوَی السَّفَرِ فَإِنَّهُ یُکْرَهُ فِیهِ ⁽¹⁾.

«46»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ فَاشْتَرِ فِیهِ وَ بِعْ وَ خُذْ وَ أَعْطِ وَ لَا تَعَرَّضْ لِلسَّفَرِ فَإِنَّهُ یُکْرَهُ فِیهِ سَفَرُ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُتَوَسِّطَ الْحَالِ طَوِیلَ الْعُمُرِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

«47»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: تَصْلُحُ لِلِقَاءِ السُّلْطَانِ وَ قَضَاءِ الْحَوَائِجِ مِنْهُ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ لَمْ یُقْدَرْ عَلَیْهِ إِلَّا بِتَعَبٍ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ لَمْ یُرْشَدْ إِلَّا بِجَهْدٍ وَ قِیلَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ هَلَکَ.

أقول

المعروف عندهم دیبازر.

الیوم التاسع

«48»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ تُرِیدُهُ فَابْدَأْ فِیهِ بِالْعَمَلِ وَ اقْتَرِضْ فِیهِ وَ ازْرَعْ وَ اغْرِسِ وَ مَنْ حَارَبَ فِیهِ غَلَبَ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ رُزِقَ مَالًا وَ رَأَی خَیْراً وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ نَجَا وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ ثَقُلَ وَ مَنْ ضَلَّ قُدِرَ عَلَیْهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَلَحَتْ وِلَادَتُهُ وَ وُفِّقَ فِیهِ فِی کُلِّ حَالاتِهِ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رُوزُ آذَرَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْمِیزَانِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَحْمُودٌ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ فِیهِ مِنْ یَوْمِهَا.

روزهشتم:

روایت 43

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزیست که برای هر کاری از فروش و یا خرید شایسته است؛ هر که در آن نزد سلطان رود حاجتش برآورده شود؛ در این روز به دریا رفتن، سفرکردن در خشکی، و رفتن به سوی نبرد بد است؛ مولود این روز، خوش زایش است؛ هر که در این روز بگریزد به آسانی به چنگ نیاید؛ هر که در آن گم شود جز به سختی راه نیابد؛ و بیمار در این روز به رنج افتد .

سلمان گفته است: روز «نمادر» از نام های خدای تعالی است؛ روزیست مبارک و فرخنده و برای هر کار خیری که بخواهی، شایسته است.

روایت 44

در روایت دیگری است: روز خوب و مبارکی بوده و برای هر کاری جز سفر، شایسته است.

روایت 45

مکارم: برای هر کاری جز سفر شایسته است؛ چرا که سفرکردن در این روز، ناپسند است.⁽²⁾

روایت 46

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی نیکو برای خرید و فروش است؛ پس در آن بفروش و بخر، بستان و عطا کن، و سفر مرو که سفر دریا و خشکی در این روز بد است؛ مولود این روز، میانه حال باشد و دارای عمر طولانی؛ و هر که در روز یا شبش بیمار شود به اذن خدای تعالی سلامتی یابد.

روایت 47

در روایت دیگری آمده است: دیدار سلطان و قضاء حوائج نیکوست؛ هر که در آن بگریزد جز به سختی به چنگ نیاید؛ و هر که در این روز گم شود جز به سختی راه نیابد. و گفته اند: هر که در این روز بیمار شود هلاک می گردد.

مؤلّف

نزد آنان معروف به «دیبازر» است.

روزنهم:

روایت 48

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی سبک و نیکوست برای هر چه بخواهی؛ در آن به کار بپرداز، قرض بگیر، زراعت کن، و درخت بکار! هر که در این روز نبرد کند چیره می گردد؛ هر که در این روز سفر کند، مال یابد و خیر بیند، هر که در این روز بگریزد نجات یابد، هر که در این روز بیمار شود سنگین باشد، هر که گم شود، یافته می شود؛ و مولود این روز، خوش زایش است و در همه حالاتش موفّق خواهد بود.

سلمان گفته است: روز «آذر» نام فرشته ترازودارِ روز قیامت است، روزی خوش است و در این روز، خواب های متعلّق به روز، صحیح خواهد بود.

«49»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ خَفِیفٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ یُرِیدُهُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً فِی مَعِیشَتِهِ وَ لَا یُصِیبُهُ ضِیقٌ.

«50»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ مَا یُرِیدُهُ الْإِنْسَانُ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ رُزِقَ مَالًا وَ یَرَی فِی سَفَرِهِ کُلَّ خَیْرٍ⁽¹⁾.

«51»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ مَحْمُودٌ فِیهِ وُلِدَ سَامُ بْنُ نُوحٍ وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِلْحَوَائِجِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ جَمِیعِ الْأَعْمَالِ وَ الدَّیْنِ وَ الْقَرْضِ وَ الْأَخْذِ وَ الْعَطَاءِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَحْبُوباً مَقْبُولًا عِنْدَ النَّاسِ یَطْلُبُ الْعِلْمَ وَ یَعْمَلُ بِأَعْمَالِ الصَّالِحِینَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

«52»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ سَافَرَ فِیهِ رُزِقَ وَ لَقِیَ خَیْراً وَ یَصْلُحُ لِلْغَرْسِ وَ الزَّرْعِ وَ مَنْ حَارَبَ فِیهِ غَلَبَ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ لَجَأَ إِلَی سُلْطَانٍ یَمْنَعُ یُمْنَعُ عَلَیْهِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ ثَقُلَ.

أقول

عندهم آذر بالألف الممدودة ثم الذال المعجمة المفتوحة اسم للنار و الملک الموکل بها و صحح بعضهم بضم الذال و الأول أشهر.

الیوم العاشر

«53»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ وُلِدَ فِیهِ نُوحٌ علیه السلام وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکْبَرُ وَ یَهْرَمُ وَ یُرْزَقُ وَ یَصْلُحُ لِلْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ السَّفَرِ وَ الضَّالَّةُ فِیهِ تُوجَدُ وَ الْهَارِبُ فِیهِ یُظْفَرُ بِهِ وَ یُحْبَسُ وَ یَنْبَغِی لِلْمَرِیضِ فِیهِ أَنْ یُوصِیَ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ آبَانَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْبِحَارِ وَ الْأَوْدِیَةِ یَوْمٌ خَفِیفٌ مُبَارَکٌ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ مِنْ سُلْطَانٍ أُخِذَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ لَمْ یُصِبْهُ ضِیقٌ وَ کَانَ مَرْزُوقاً وَ الْأَحْلَامُ فِیهِ تَظْهَرُ فِی مُدَّةِ عِشْرِینَ یَوْماً.

«54»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: فِیهِ وُلِدَ نُوحٌ علیه السلام یَوْمٌ صَالِحٌ لِلْحَرْثِ وَ الزَّرْعِ وَ السَّلَفِ وَ کُلِّ خَیْرٍ.

«55»

الْمَکَارِمُ،: صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ سِوَی الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ مَنْ

روایت 49

در روایت دیگری آمده است: روزی سبک و نیکوست برای هر چه بخواهی؛ مولود این روز، در زندگی اش روزی مند خواهد بود و تنگدستی نبیند .

روایت 50

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روزی[ مبارک است و برای هر چه انسان آن را بخواهد، نیکوست؛ هر که در این روز سفر کند مال یابد و در سفرش هر خیری بیند.⁽²⁾

روایت 51

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی نیکو و پسندیده است؛ در این روز سام پسر نوح، زاده شد؛ روز مبارکی است، برای حوائج، ورود بر سلطان و همه کارها، قرض گرفتن و قرض دادن، و ستاندن و عطا کردن نیکوست؛ مولود این روز، دوست داشتنی و پذیرفته در بین مردم باشد، وی به دنبال دانش خواهد بود و اعمال افراد صالح را انجام دهد؛ هر که در روز یا شبش بیمار شود، به اذن خدای تعالی سلامتی یابد.

روایت 52

در روایت دیگری است: هر که در این روز سفر کند روزی یابد و خیر ببیند؛ درختکاری و زراعت نیکوست؛ هر که در آن نبرد کند چیره گردد؛ هر که در این روز بگریزد به سلطانی که او را پناه دهد پناهنده شود؛ و هر که در آن بیمار شود سنگین باشد.

مؤلّف

«آذَر» نزد آنان، نامی برای آتش و فرشته گماشته شده بر آن است؛ برخی آن را «آذُر» خوانده اند که اوّلی مشهورتر است.

روزدهم:

روایت 53

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: در این روز، نوح علیه السّلام زاده شد، هر که در این روز زاده شود به پیری رسیده و روزی مند خواهد بود، خرید و فروش و سفر در آن نیکوست، گمشده در این روز یافته شود، گریخته در آن به چنگ آید و زندانی گردد، و شایسته است بیمارشدهِ در این روز، وصیّت کند.

سلمان گفته است: روز «أبان» نام فرشته گماشته بر دریاها و وادی هاست، روزیست سبک و مبارک؛ هر که در این روز از سلطان بگریزد دستگیر می شود، مولود آن تنگدستی نکشد و روزی مند خواهد بود؛ خواب هایش در مدّت بیست روز تعبیر می شود.

روایت 54

در روایت دیگری است: نوح علیه السّلام در این روز زاده شد، و برای کشت، زراعت، پیش خرید، و برای هر کار خیری نیکوست .

روایت 55

مکارم: برای هر حاجتی جز رفتن نزد سلطان، نیکوست؛ هر که

فَرَّ فِیهِ مِنَ السُّلْطَانِ أُخِذَ وَ مَنْ ضَلَّتْ لَهُ ضَالَّةٌ وَجَدَهَا وَ هُوَ جَیِّدٌ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرَأَ⁽¹⁾.

«56»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ مَحْمُودٌ رَفَعَ اللَّهُ فِیهِ إِدْرِیسَ مَکَاناً عَلِیّاً وَ فِیهِ أَخَذَ مُوسَی التَّوْرَاةَ تَصْلُحُ لِکَتْبِ الْکُتُبِ وَ الشُّرُوطِ وَ الْعُهُودِ وَ أَعْمَالِ الدَّوَاوِینِ وَ الْحِسَابِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً حَلِیماً صَالِحاً عَفِیفاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ یُخَافُ عَلَیْهِ.

«57»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَصْلُحُ لِلْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ مَنْ ضَلَّتْ لَهُ ضَالَّةٌ وَجَدَهَا وَ یُسْتَحَبُّ لِلْمَرِیضِ فِیهِ أَنْ یُوصِیَ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ ظُفِرَ بِهِ وَ سُجِنَ.

الیوم الحادی العشر

«58»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ وُلِدَ فِیهِ شِیثٌ علیه السلام صَالِحٌ لِابْتِدَاءِ الْعَمَلِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ السَّفَرِ وَ یُجْتَنَبُ فِیهِ الدُّخُولُ عَلَی السُّلْطَانِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ رَجَعَ طَائِعاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یُوشِکُ أَنْ یَبْرَأَ فِیهِ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ سَلِمَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ طَابَتْ عِیشَتُهُ غَیْرَ أَنَّهُ لَا یَمُوتُ حَتَّی یَفْتَقِرَ وَ یَهْرُبَ مِنْ سُلْطَانٍ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ خُورَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالشَّمْسِ یَوْمٌ خَفِیفٌ مِثْلَ الَّذِی تَقَدَّمَهُ.

«59»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: مَنْ هَرَبَ فِیهِ أُخِذَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً فِی مَعِیشَتِهِ وَ یُعَمَّرُ حَتَّی یَهْرَمَ وَ لَا یَفْتَقِرُ أَبَداً.

«60»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: یَصْلُحُ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ لِجَمِیعِ الْحَوَائِجِ وَ لِلسَّفَرِ مَا خَلَا الدُّخُولَ عَلَی السُّلْطَانِ وَ إِنَّ التَّوَارِیَ فِیهِ یَصْلُحُ ⁽²⁾.

«61»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الْمُعَامَلَةِ وَ الْقَرْضِ وَ یُکْرَهُ فِیهِ الدُّخُولُ عَلَی السُّلْطَانِ وَ مُعَامَلَتُهُ وَ التَّصَرُّفُ فِیهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً صَالِحَ التَّرْبِیَةِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

در این روز از سلطان بگریزد دستگیر شود؛ هر چیز گم شده ای پیدا شود؛ برای خرید و فروش نیکوست؛ و هر که در این روز بیمار شود سلامتی یابد.⁽³⁾

روایت 56

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی پسندیده است که خداوند ادریس را در آن به جای بلندی برآورد و در این روز موسی تورات را برگرفت؛ نوشتن کتاب ها، شروط و قراردادها و کار دفتر و حساب نیکوست؛ مولود این روز، مبارک، بردبار، صالح و عفیف باشد؛ و هر کسی در روز و یا شبش بیمار شود، در خطر خواهد بود.

روایت 57

در روایت دیگر آمده است: خرید و فروش نیکوست؛ هر که چیزی گم کند آن را بیابد؛ خوبست بیمارِ در آن، وصیّت کند؛ هر که در آن بگریزد گرفتار و زندانی شود.

روزیازدهم:

روایت 58

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: شیث علیه السّلام در این روز زاده شد؛ شروع به کار کردن، خرید و فروش و سفرکردن نیکوست؛ از رفتن نزد سلطان باید پرهیز شود؛ هر که در این روز بگریزد فرمانبردار برگردد؛ هر که در این روز بیمار شود چه بسا ]در این روز[ سلامتی یابد؛ هر که در این روز گم شود سالم ماند؛ مولودش، زندگی پاکیزه ای داشته باشد، به جز اینکه نمی میرد تا اینکه بینوا شود و از سلطان بگریزد.

سلمان گفته: روز «خور» نام فرشته گمارده بر خورشید است؛ مانند روز قبل، روزی سبک است.

روایت 59

در روایت دیگری است: هر که در این روز بگریزد دستگیر می شود؛ و مولود این روز، روزی مند است و تا زمان پیرشدن، زندگانی می یابد و هیچ گاه مستمند نشود.

روایت 60

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: خرید و فروش، همه حاجت ها، و سفرکردن نیکوست، مگر رفتن نزد سلطان؛ و پنهان شدن نیکوست.⁽⁴⁾

روایت 61

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: در این روز خرید و فروش، معامله و قرض نیکوست؛ وارد شدن بر سلطان، معامله و تصرّف در کار او بد است؛ مولود این روز، مبارک و نیک پرورش است؛ و هر که در روز و یا شبش بیمار گردد، به اذن خدای تعالی سلامتی یابد.

أقول

عندهم خور بضم الخاء و منهم من صححه بالفتح و الأول أظهر و یؤیده دخول الواو فی الکتابة.

«62»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ وُلِدَ فِیهِ شِیثٌ علیه السلام وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ رَجَعَ طَائِعاً وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ سَلِمَ وَ ذُکِرَ أَیْضاً أَنَّهُ یَمُوتُ فَقِیراً أَوْ یَهْرُبُ مِنَ السُّلْطَانِ.

الیوم الثانی عشر

«63»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ فَتْحِ الْحَوَانِیتِ وَ الشَّرِکَةِ وَ رُکُوبِ الْبِحَارِ وَ یُجْتَنَبُ فِیهِ الْوَسَاطَةُ بَیْنَ النَّاسِ وَ الْمَرِیضُ یُوشِکُ أَنْ یَبْرَأَ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ هَیِّنَ التَّرْبِیَةِ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ مَاهَ یَوْمٌ مُخْتَارٌ وَ هُوَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْقَمَرِ.

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: مِثْلَ الْحَادِیَ عَشَرَ.

«64»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ مُبَارَکٌ فَاطْلُبُوا فِیهِ حَوَائِجَکُمْ وَ اسْعَوْا لَهَا فَإِنَّهَا تُقْضَی ⁽¹⁾.

«65»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ مُبَارَکٌ فِیهِ قَضَی مُوسَی الْأَجَلَ وَ هُوَ یَوْمُ التَّزْوِیجِ وَ الْمُشَارَکَةِ وَ فَتْحِ الْحَوَانِیتِ وَ عِمَارَةِ الْمَنَازِلِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الْأَخْذِ وَ الْعَطَاءِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ عَفِیفاً نَاسِکاً صَالِحاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ مِنْ حُمَّی خِیفَ عَلَیْهِ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.

«66»

وَ فِی أُخْرَی: یُسْتَحَبُّ فِیهِ رُکُوبُ الْمَاءِ وَ لَا یُرْتَکَبُ فِیهِ الْوَسَائِطُ یَعْنِی الْوَسَاطَةَ بَیْنَ النَّاسِ.

الیوم الثالث عشر

«67»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ فَاتَّقِ فِیهِ الْمُنَازَعَةَ وَ الْحُکُومَةَ وَ لِقَاءَ السُّلْطَانِ وَ کُلَّ أَمْرٍ وَ لَا تَدْهُنْ فِیهِ رَأْساً وَ لَا تَحْلِقْ فِیهِ شَعْراً وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ أَوْ هَرَبَ سَلِمَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَجْهَدَ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ ذکر أنه [ذُکْرَانُهُ] لَا یَعِیشُ .

مؤلّف

نزد آنان «خُور» نامیده می شود و برخی از آنان «خَور» می گویند؛ امّا اوّلی بهتر است و داخل شدن واو در نوشتن، آن را تأیید می کند.

روایت 62

در روایت دیگری آمده است: شیث علیه السّلام در این روز زاده شد؛ هر که در این روز بگریزد فرمانبردار برگردد؛ و هر که در آن گم شود سالم ماند؛ نیز گفته شده است که وی در حال مستمندی و یا در حال گریز از سلطان، جان می سپارد.

روزدوازدهم:

روایت 53

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روز برای تزویج، گشودن دکّان، مشارکت، و رفتن به دریا روزی نیکوست؛ در این روز از میانجیگری میان مردم باید پرهیز شود؛ بیمار چه بسا سلامتی یابد؛ و مولود این روز به آسانی تربیت شود.

سلمان گفته: روز «ماه» روزی برگزیده است و این، نام فرشته گماشته بر قمر است.

و در روایت دیگری مانند روز یازدهم آمده است.

روایت 64

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزیست نیکو و مبارک؛ در آن حاجت های خود را بخواهید و در آنها بکوشید که برآورده می شوند.⁽²⁾

روایت 65

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی مبارک است؛ موسی در این روز، مدّت تعیین شده را به سر آورد؛ این روز، روز تزویج، مشارکت، گشودن دکّان، تعمیر منازل، خرید و فروش، و ستاندن و عطا کردن است؛ مولود این روز عفیف، عابد و صالح خواهد بود؛ و کسی که در روز و یا شب آن تب بگیرد، در خطر خواهد بود، مگر آنکه خداوند عزّ و جلّ بخواهد.

روایت 66

در روایت دیگری آمده است: کِشتی نشستن در این روز خوب است و از میانجیگری باید پرهیز شود .

روزسیزدهم:

روایت 67

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این، روزی نحس است؛ پس در آن از نزاع، قضاوت، دیدار با سلطان و هر کاری خودداری کن! سر را صابون نکش و موی را نتراش! هر که در این روز گم بشود یا بگریزد سالم ماند؛ و هر که در این روز بیمار شود سختی کشد؛ و گفته اند مولود این روز، زنده نمی ماند.

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ تِیرَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالنُّجُومِ یَوْمُ نَحْسٍ رَدِی ءٌ فَاتَّقِ فِیهِ السُّلْطَانَ وَ جَمِیعَ الْأَعْمَالِ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ فِیهِ بَعْدَ تِسْعَةِ أَیَّامٍ.

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمُ نَحْسٍ لَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً.

«68»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ فَاتَّقُوا فِیهِ جَمِیعَ الْأَعْمَالِ ⁽¹⁾.

«69»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ فِیهِ هَلَکَ ابْنُ نُوحٍ وَ امْرَأَةُ لُوطٍ وَ هُوَ یَوْمٌ مَذْمُومٌ فِی کُلِّ حَالٍ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَشُوماً عَسِیرَ الرِّزْقِ کَثِیرَ الْحِقْدِ نَکِدَ الْخُلُقِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ یُخَافُ عَلَیْهِ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.

«70»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: تُتَّقَی فِیهِ الْمُنَازَعَاتُ وَ لِقَاءُ السَّلَاطِینِ وَ الْحُکُومَاتُ وَ حَلْقُ الرَّأْسِ وَ دَهْنُ الشَّعْرِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ سَلِمَ وَ إِنْ وُلِدَ فِیهِ ذَکَرٌ لَمْ یَعِشْ.

الیوم الرابع عشر

«71»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ صَالِحٌ لِکُلِّ شَیْ ءٍ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ غَشُوماً وَ هُوَ جَیِّدٌ لِطَلَبِ الْعِلْمِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ السَّفَرِ وَ الِاسْتِقْرَاضِ وَ رُکُوبِ الْبَحْرِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ أُخِذَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ جُوشَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْإِنْسِ وَ الْجِنِّ وَ الرِّیحِ یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ شَیْ ءٍ وَ لِلِقَاءِ السُّلْطَانِ وَ أَشْرَافِ النَّاسِ وَ عُلَمَائِهِمْ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ کَاتِباً أَدِیباً وَ یَکْثُرُ مَالُهُ آخِرَ عُمُرِهِ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ بَعْدَ سِتَّةٍ وَ عِشْرِینَ یَوْماً.

«72»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ سَعِیدٌ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ عُمِّرَ طَوِیلًا وَ یَکُونُ مَشْعُوفاً بِطَلَبِ الْعِلْمِ وَ یَکْثُرُ مَالُهُ فِی آخِرِ عُمُرِهِ.

«73»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: جَیِّدٌ لِلْحَوَائِجِ وَ لِکُلِّ عَمَلٍ ⁽²⁾.

«74»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ لِمَا تُرِیدُ مِنْ قَضَاءِ الْحَوَائِجِ وَ لِقَاءِ الْمُلُوکِ

سلمان گفته است: روز «تیر» نام فرشته گماشته بر ستارگان است؛ روزی نحس و پست است؛ پس در آن از سلطان و هر کاری بپرهیز! و خوابش پس از نه روز، درست در می آید.

در روایت دیگری است: روز نحسی است؛ در آن هیچ حاجتی مخواه!

روایت 68

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحسی است؛ پس در آن از هر کاری بپرهیزید!⁽³⁾

روایت 69

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحسی است؛ در این روز پسر نوح و زن لوط هلاک شدند؛ و در هر حالی، روزی مذموم است؛ پس از شرّش به خدا پناه بر! مولود این روز، شوم، سخت روزی، دارای کینه بسیار و بدخلق باشد؛ و هر که در روز و یا شبش بیمار شود در خطر خواهد بود؛ و خدا داناتر است!

روایت 70

در روایت دیگری آمده است: در این روز از ستیزه ها، دیدار با سلطان ها، قضاوت ها، تراشیدن سر و روغن زدن به موی پرهیز شود؛ هر که در آن بگریزد سالم ماند؛ و گفته اند مولود این روز زنده نمی ماند.

روزچهاردهم:

روایت 71

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روز برای هر کاری نیکوست؛ مولودش دغل باز خواهد بود؛ این روز برای طلب دانش، خرید و فروش، سفرکردن، قرض گرفتن و دریارفتن نیکو است؛ گریزان در آن، دستگیر شود؛ و هر که در آن بیمار شود، به خواست خدا سلامتی یابد.

سلمان گفته است: روز «جُوش» نام فرشته گماشته بر انس و جنّ و باد است؛ روز فرخنده و مبارکی است؛ برای هر کاری و برای دیدار با سلطان و اشراف و علماء خوبست؛ مولود آن ادیب و نویسنده خواهد بود و در آخر عمر ثروتمند می شود؛ و خواب ها پس از بیست و شش روز درست در می آیند .

روایت 72

در روایت دیگری آمده است: روزی فرخنده و نیکو برای هر حاجتی است؛ و مولود این روز دارای عمر طولانی و شیفته طلب دانش خواهد بود و در آخر عمر ثروتمند می شود.

روایت 73

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: برای هر کار و هر حاجتی نیکو است.⁽⁴⁾

روایت 74

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی نیکو برای هر حاجتی که برآورده شدنش را می خواهی، برای دیدار

وَ طَلَبِ الْعِلْمِ وَ أَعْمَالِ الدُّیُونِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ عَاشَ سَلِیماً سَعِیداً وَ کَانَ فِی أُمُورِهِ مُسَدَّداً مَحْمُوداً مَرْزُوقاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ مِنْ مَرَضِهِ وَ لَمْ یَطُلْ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.

«75»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ فِی آخِرِ عُمُرِهِ کَثِیرَ الْمَالِ وَ یَکُونُ غَشُوماً ظَلُوماً وَ یَصْلُحُ لِلْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الِاسْتِقْرَاضِ وَ الْقَرْضِ وَ الرُّکُوبِ فِی الْبَحْرِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ یُؤْخَذُ.

أقول

جوش بضم الجیم و سکون الواو.

الیوم الخامس عشر

«76»

الْعَدَدُ الْقَوِیَّةُ لِدَفْعِ الْمَخَاوِفِ الْیَوْمِیَّةِ، لِلشَّیْخِ رَضِیِّ الدِّینِ عَلِیِّ بْنِ یُوسُفَ بْنِ مُطَهَّرٍ الْحِلِّیِّ قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ السَّفَرِ وَ غَیْرِهِ فَاطْلُبُوا فِیهِ الْحَوَائِجَ فَإِنَّهَا مَقْضِیَّةٌ.

«77»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَحْذُورٌ نَحْسٌ فِی کُلِّ الْأُمُورِ إِلَّا مَنْ أَرَادَ أَنْ یَسْتَقْرِضَ أَوْ یُقْرِضَ أَوْ یُشَاهِدَ مَا یَشْتَرِی وُلِدَ فِیهِ قَابِیلُ وَ کَانَ مَلْعُوناً وَ هُوَ الَّذِی قَتَلَ أَخَاهُ فَاحْذَرُوا فِیهِ کُلَّ الْحَذَرِ فَفِیهِ خُلِقَ الْغَضَبُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ مَاتَ.

«78»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ عَاجِلًا وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ ظُفِرَ بِهِ فِی مَکَانٍ قَرِیبٍ ⁽¹⁾وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ سَیِّئَ الْخُلُقِ.

«79»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ أَلْثَغَ أَوْ أَخْرَسَ أَوْ ثَقِیلَ اللِّسَانِ.

«80»

قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ أَخْرَسَ أَوْ أَلْثَغَ.

وَ قَالَتِ الْفُرْسُ: إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ.

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَوْمٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ عَمَلٍ وَ حَاجَةٍ وَ الْأَحْلَامُ فِیهِ تَصِحُّ بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ یُحْمَدُ فِیهِ لِقَاءُ الْقُضَاةِ وَ الْعُلَمَاءِ وَ التَّعْلِیمُ وَ طَلَبُ مَا عِنْدَ الرُّؤَسَاءِ وَ الْکُتَّابِ .

طلب علم و پرداخت بدهکاری است؛ مولود این روز، سالم و سعادتمند زندگی خواهد کرد و در کارهایش استوار، مورد ستایش و روزی مند خواهد بود؛ و هر که در روز و یا شبش بیمار شود، به زودی سلامتی یابد؛ و خدا داناتر است!

روایت 75

در روایت دیگری است: مولود این روز در پایان عمر، دارای ثروت زیادی می شود و دغل باز و ستمکار خواهد بود؛ این روز برای خرید و فروش، قرض گرفتن، قرض دادن و دریا رفتن نیکوست؛ و هر که در آن بگریزد دستگیر می شود.

أقول

جوش بضم الجیم و سکون الواو.

روزپانزدهم:

روایت 76

العدد القویّه لدفع المخاوف الیومیّه: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روزی مبارک است و برای هر حاجتی و برای سفر و کار دیگری نیکوست؛ در این روز حاجت ها را بخواهید که برآورده اند.

روایت 77

در روایت دیگری آمده است: ]روزی است که[ باید از آن اجتناب کرد و نسبت به هر کاری نحس است، مگر قرض گرفتن، قرض دادن و یا بررسی آنچه می خرد؛ قابیل ملعون که برادرش را کشت در آن زاده شد؛ در این روز به شدّت خودداری کنید، چرا که خشم در این روز آفریده شد؛ و هر که در این روز بیمار شود بمیرد.

روایت 78

در روایت دیگری است: هر که در این روز بیمار شود، به زودی سلامتی یابد؛ هر که در آن بگریزد در جای نزدیکی دستگیر شود؛ و مولود این روز بدخلق است.

روایت 79

در روایت دیگری بیان شده است: مولود این روز دارای لکنت زبان و یا لال و یا دارای زبان سنگین باشد .

روایت 80

امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: مولود این روز لال است و یا دارای لکنت زبان.

پارسیان گفته اند: روز سبکی است.

در روایت دیگری است: روزی مبارک بوده و برای هر کار و حاجتی نیکوست؛ خوابش بعد از سه روز درست درمی آید؛ و ملاقات قاضیان و عالمان، آموزش، و درخواست آنچه نزد سروران و نویسندگان است، نیکوست.

وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ دِیمَهْرُوزُ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَی.

«81»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ الْأُمُورِ إِلَّا مَنْ أَرَادَ أَنْ یَسْتَقْرِضَ أَوْ یُقْرِضَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ عَاجِلًا وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ ظُفِرَ بِهِ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ أَلْثَغَ أَوْ أَخْرَسَ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُدِیبَهْرَ⁽¹⁾اسْمٌ مِنْ أَسْمَائِهِ تَعَالَی یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ الْأَحْلَامُ فِیهِ تَصِحُّ بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ.

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ وَ الْمَوْلُودُ یَکُونُ أَخْرَسَ أَوْ أَلْثَغَ.

«82»

الْمَکَارِمُ،: صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ تُرِیدُهَا فَاطْلُبُوا فِیهِ حَوَائِجَکُمْ فَإِنَّهَا تُقْضَی ⁽²⁾.

«83»

الزَّوَائِدُ،: یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ عَمَلٍ وَ حَاجَةٍ وَ لِقَاءِ الْأَشْرَافِ وَ الْعُظَمَاءِ وَ الرُّؤَسَاءِ فَاطْلُبْ فِیهِ حَوَائِجَکَ وَ الْقَ سُلْطَانَکَ وَ اعْمَلْ مَا بَدَا لَکَ فَإِنَّهُ یَوْمٌ سَعِیدٌ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ أَلْثَغَ اللِّسَانِ أَوْ أَخْرَسَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ خِیفَ عَلَیْهِ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.

«84»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَوْمٌ مَحْذُورٌ وَ یَصْلُحُ لِلِاسْتِقْرَاضِ وَ الْقَرْضِ وَ مُشَاهَدَةِ مَا یُشْتَرَی وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ ظُفِرَ بِهِ فِی مَکَانٍ غَرِیبٍ.

بیان

اللثغ محرکة و اللثغة بالضم تحول اللسان من السین إلی الثاء أو من الراء إلی الغین أو اللام أو الیاء أو من حرف إلی حرف أو أن لا یتم رفع لسانه و فیه ثقل لثغ کفرح فهو ألثغ و تصحیح الاسم عندهم بالدال المفتوحة و الیاء الساکنة و الباء المکسورة و فی نسخ الدروع بسقوط المیم و فتح الباء و إنما ابتدأنا النقل من العدد من هذا الیوم لأنه لم یصل إلینا من هذا الکتاب إلا من الیوم الخامس

سلمان فارسی گفته است: «دیمهروز» از نام های خدای تعالی است.

روایت 81

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روز برای هر کاری نیکوست، مگر قرض گرفتن و قرض دادن؛ هر که در آن بیمار شود، به زودی سلامتی یابد؛ هر که در این روز بگریزد دستگیر شود؛ و مولود این روز دارای لکنت زبان و یا لال باشد.

سلمان فارسی گفته است: روز «دیبهر» از نام های خدای تعالی بوده و برای هر حاجتی نیکوست؛ و خواب هایش بعد از سه روز درست درمی آید.

در روایت دیگری است: روزی نیکو برای هر کاری است؛ و مولود این روز لال و یا دارای لکنت زبان باشد.

روایت 82

مکارم: برای هر حاجتی که خواهی، نیکوست؛ پس در این روز حوائج خود را بخواهید که برآورده می شود.⁽³⁾

روایت 83

الزوائد: روزی نیکو برای هر کار و حاجتی، و برای دیدار با اشراف، بزرگان و سروران است؛ پس در آن حوائج خود را بخواه و با سلطان خود ملاقات کن! هر کاری خواهی، انجام ده که روز فرخنده ای است؛ مولود این روز دارای لکنت زبان و یا لال باشد؛ و هر که در روز و یا شب آن بیمار شود در خطر است، مگر آنکه خداوند عزّ و جلّ بخواهد.

روایت 84

در روایت دیگری آمده است: روزیست که باید از آن اجتناب کرد؛ برای قرض گرفتن و قرض دادن، و بررسی آنچه می خرند نیکوست؛ هر که در آن بیمار شود به اذن خدای تعالی سلامتی یابد؛ و گریزان در این روز، در جای غریبی دستگیر شود .

توضیح

مراد از لکنت زبان این است که مثلاً حرف «سین» به حرف «ثاء»؛ و یا حرف «راء» به «غین» یا «لام» و یا «یاء» تبدیل شود و یا اینکه حرفی به حرف دیگر مبدّل شده و یا اینکه بالاآوردن زبان در دهان، به درستی انجام نشود و در آن سنگینی باشد. چنین شخصی «ألثغ» نامیده می شود. پارسیان «دَیبِهر» تلفّظ می کنند و در نسخه های الدروع، «دَیبَهر» آمده است.

نیز شروع به نقل از کتاب «العدد» از این روزِ ماه، بدین خاطر است که از کتاب مذکور، جز از روز پانزدهم

عشر إلی آخر الشهر و من أول الشهر إلی هذا الیوم کان ساقطا.

الیوم السادس عشر

«85»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ رَدِی ءٌ فَلَا تُسَافِرْ فِیهِ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ هَلَکَ وَ یَنَالُهُ مَکْرُوهٌ فَاجْتَنِبُوا فِیهِ الْحَرَکَاتِ وَ اتَّقُوا فِیهِ الْحَوَائِجَ مَا اسْتَطَعْتُمْ فَلَا تَطْلُبُوا فِیهِ حَاجَةً وَ یُکْرَهُ فِیهِ لِقَاءُ السُّلْطَانِ.

«86»

وَ فِی رِوَایَةٍ: یَصْلُحُ لِلتِّجَارَةِ وَ الْبَیْعِ وَ الْمُشَارَکَةِ وَ الْخُرُوجِ إِلَی الْبَحْرِ وَ یَصْلُحُ لِلْأَبْنِیَةِ وَ وَضْعِ الْأَسَاسَاتِ وَ یَصْلُحُ لِعَمَلِ الْخَیْرِ.

«87»

وَ فِی رِوَایَةٍ: خُلِقَتْ فِیهِ الْمَحَبَّةُ وَ الشَّهْوَةُ وَ هُوَ یَوْمٌ السَّفَرُ فِیهِ جَیِّدٌ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ اسْتَأْجِرْ فِیهِ مَنْ شِئْتَ وَ ادْفَعْ فِیهِ إِلَی مَنْ شِئْتَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَجْنُوناً لَا مَحَالَةَ وَ یَکُونُ بَخِیلًا.

«88»

وَ فِی رِوَایَةٍ: مَنْ وُلِدَ فِی صَبِیحَتِهِ إِلَی الزَّوَالِ کَانَ مَجْنُوناً وَ إِنْ وُلِدَ بَعْدَ الزَّوَالِ إِلَی آخِرِهِ صَلَحَتْ حَالُهُ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ یَرْجِعُ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ سَلِمَ وَ مَنْ ضَلَّتْ لَهُ ضَالَّةٌ وَجَدَهَا وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ عَاجِلًا.

«89»

قَالَ مَوْلَانَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: مَنْ مَرِضَ فِیهِ خِیفَ عَلَیْهِ الْهَلَاکُ.

وَ قَالَتِ الْفُرْسُ: إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ.

«90»

وَ فِی رِوَایَةٍ: أَنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ لِکُلِّ مَا یُرَادُ مِنَ الْأَعْمَالِ وَ النِّیَّاتِ وَ التَّصَرُّفَاتِ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ عَامِلًا وَ هُوَ یَوْمٌ لِجَمِیعِ مَا یُطْلَبُ فِیهِ مِنَ الْأُمُورِ الْجَیِّدَةِ.

وَ فِی رِوَایَةٍ: أَنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَجْنُوناً لَا بُدَّ مِنْ ذَلِکَ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ یَهْلِکُ وَ تَصْلُحُ لِعَمَلِ الْخَیْرِ وَ یُتَّقَی فِیهِ الْحَرَکَةُ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ فِیهِ بَعْدَ یَوْمَیْنِ .

قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ مَهْرَرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالرَّحْمَةِ.

«91»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ لَا یَصْلُحُ لِشَیْ ءٍ سِوَی الْأَبْنِیَةِ وَ الْأَسَاسَاتِ مَنْ سَافَرَ فِیهِ هَلَکَ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ رَجَعَ وَ مَنْ ضَلَّ سَلِمَ وَ مَنْ مَرِضَ

تا آخر ماه به دست ما نرسیده و از اوّل ماه تا این روز، افتاده است.

روزشانزدهم:

روایت 85

العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس مستمرّ و پستی است؛ در این روز سفر نکن و هر که در آن سفر کند هلاک شود و بدی ببیند؛ پس در این روز از حرکت اجتناب کرده و تا می توانید در آن از حوائج بپرهیزید! پس در این روز حاجتی نخواهید! و دیدار با سلطان در آن بد است.

روایت 86

در روایتی آمده است: برای تجارت، فروش، مشارکت، رفتن به دریا، ساختمان ها و پی ریزی، و برای کار خیر نیکو است.

روایت 87

در روایتی آمده است: دوستی و شهوت در این روز آفریده شدند؛ و این روزی است که سفر خشکی و دریا در آن خوب است؛ هر که را می خواهی، در این روز به اجرت به کار گیر، و به هر که می خواهی، در این روز پرداخت کن؛ و مولود این روز، ناگزیر دیوانه و بخیل خواهد بود.

روایت 88

روایت شده است: هر که در بامداد این روز تا ظهر زاده شود دیوانه خواهد بود و اگر پس از ظهر زاده شود، تا آخر کار، نیک احوال خواهد بود؛ هر که در آن بگریزد برمی گردد و هر که گم بشود سالم خواهد ماند؛ هر که گمشده ای در این روز داشته باشد آن را بیابد؛ و هر که در این روز بیمار شود به زودی سلامتی یابد.

روایت 89

امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: هر که در این روز بیمار شود در معرض مرگ باشد.

پارسیان می گویند: روز سبکی است .

روایت 90

در روایتی آمده است: برای هر کار و قصد و تصرّفی، روز خوبی است؛ مولود این روز اهل عمل خواهد بود؛ و روز طلب هر کار خوبی است.

روایت شده است: روز نحسی است؛ مولود این روز ناگزبر دیوانه می شود؛ مسافر این روز هلاک می شود؛ برای کار خیر نیکوست؛ از حرکت در آن باید پرهیز کرد؛ و خواب های این روز پس از دو روز، درست درخواهند آمد.

سلمان فارسی گفته: «مِهرروز» نام فرشته گماشته بر رحمت است.

روایت 91

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحسی است؛ برای هیچ کاری جز ساختن و پایه گذاری شایسته نیست؛ هر که در آن سفر کند هلاک می شود و هر که بگریزد برمی گردد و هر که گم بشود سالم ماند؛ هر که در آن بیمار شود

فِیهِ بَرِئَ سَرِیعاً وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ مَجْنُوناً إِنْ وُلِدَ قَبْلَ الزَّوَالِ وَ إِنْ وُلِدَ بَعْدَ الزَّوَالِ صَلَحَتْ حَالُهُ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ مِهْرَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالرَّحْمَةِ وَ هُوَ یَوْمُ نَحْسٍ فَاتَّقِ فِیهِ الْحَرَکَةَ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ فِیهِ بَعْدَ یَوْمَیْنِ.

«92»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمُ نَحْسٍ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَجْنُوناً وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ هَلَکَ.

«93»

الْمَکَارِمُ،: رَدِی ءٌ مَذْمُومٌ لِکُلِّ شَیْ ءٍ⁽¹⁾.

«94»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ رَدِی ءٌ مَذْمُومٌ لَا خَیْرَ فِیهِ فَلَا تُسَافِرْ فِیهِ وَ لَا تَطْلُبْ حَاجَةً وَ تَوَقَّ مَا اسْتَطَعْتَ وَ تَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَشُوماً عَسِرَ التَّرْبِیَةِ مَنْحُوساً فِی عَیْشِهِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ یُخَافُ عَلَیْهِ وَ یَطُولُ مَرَضُهُ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.

«95»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ سَافَرَ فِیهِ هَلَکَ وَ یُکْرَهُ فِیهِ لِقَاءُ السُّلْطَانِ وَ یَصْلُحُ لِلتِّجَارَةِ وَ الْبَیْعِ وَ الْمُشَارَکَةِ وَ الْخُرُوجِ إِلَی الْبَحْرِ وَ الْأَبْنِیَةِ وَ الْأَسَاسَاتِ وَ الَّذِی یَهْرُبُ فِیهِ یَرْجِعُ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ سَلِمَ وَ مَنْ وُلِدَ فِی صَبِیحَتِهِ إِلَی الزَّوَالِ کَانَ مَجْنُوناً وَ مِنْ بَعْدِ الزَّوَالِ تَکُونُ أَعْمَالُهُ صَالِحَةً.

أقول

مهر عندهم بکسر المیم و سکون الهاء.

الیوم السابع عشر

«96»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ صَافٍ مُخْتَارٌ لِجَمِیعِ الْحَوَائِجِ وَ یَصْلُحُ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ التَّزْوِیجِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ فَاطْلُبْ فِیهِ مَا تُرِیدُ فَإِنَّهُ جَیِّدٌ خُلِقَتْ فِیهِ الْقُوَّةُ وَ خُلِقَ فِیهِ مَلَکُ الْمَوْتِ وَ هُوَ الَّذِی بَارَکَ فِیهِ الْحَقُّ عَلَی یَعْقُوبَ علیه السلام جَیِّدٌ صَالِحٌ لِلْعِمَارَةِ وَ فَتْقِ الْأَنْهَارِ وَ غَرْسِ الْأَشْجَارِ وَ السَّفَرُ فِیهِ لَا یَتِمُّ.

«97»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: هَذَا الْیَوْمُ مُتَوَسِّطٌ یُحْذَرُ فِیهِ الْمُنَازَعَةُ وَ مَنْ أَقْرَضَ

زود سلامتی یابد؛ و مولود این روز اگر پیش از ظهر زاده شود دیوانه خواهد بود و اگر پس از ظهر زاده شود نیک احوال خواهد بود.

سلمان گفته است: «روزمِهر» نام فرشته گماشته بر رحمت است و این روز نحسی است؛ پس در آن از حرکت بپرهیز! و خواب های این روز پس از دو روز درست درخواهند آمد.

روایت 92

در روایت دیگری آمده است: روز نحسی بوده و مولود این روز دیوانه خواهد بود، و مسافر این روز، هلاک خواهد شد.

روایت 93

مکارم: برای هر چیزی بد و مذموم است.⁽²⁾

روایت 94

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس، بد و مذمومی است که هیچ خیری در آن نیست؛ پس در آن سفر نکن و حاجتی نخواه، و تا می توانی خودداری کن و از شرّش به خداوند پناه بر! مولود این روز، شوم باشد و در پرورش، دشواری و در زندگی، نحوست خواهد داشت؛ و بیمار در روز و یا شب آن، در خطر بوده و بیماریش طولانی می شود؛ واللَّه اعلم!

روایت 95

در روایت دیگری آمده است: هر که در این روز سفر کند هلاک شود؛ دیدار با سلطان در آن بد است؛ برای تجارت، فروش، مشارکت، سفر دریا، و ساختمان و پی ریزی روزی نیکوست؛ هر که در این روز بگریزد برمی گردد و هرکه گم شود سالم می ماند؛ و مولود این روز اگر از صبح تا ظهر زاده شود دیوانه خواهد بود و اگر پس از ظهر زاده شود اعمالش صالح خواهد بود .

أقول

مهر عندهم بکسر المیم و سکون الهاء.

روزهفدهم:

روایت 96

العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز پاک و برگزیده ای برای همه حوائج است؛ برای خرید و فروش، تزویج، و رفتن نزد سلطان و جز آن، روزی نیکوست؛ برای هر حاجتی شایسته است؛ پس هر چه می خواهی در آن طلب کن که روزی خوب است؛ نیرو در این روز آفریده شد؛ ملک الموت نیز در آن آفریده شد؛ و روزی است که در آن، خداوند به یعقوب علیه السّلام برکت داد؛ برای آبادانی، جوی سازی، و درخت کاری روزی خوب و شایسته است؛ و سفر در این روز ناتمام ماند.

روایت 97

در روایتی دیگر آمده است: این روز، میانه است؛ در آن باید از ستیزه حذر کرد؛ هر که در آن قرضی

فِیهِ شَیْئاً لَمْ یُرَدَّ إِلَیْهِ فَإِنْ رُدَّ فَیُجْهَدُ وَ مَنِ اسْتَقْرَضَ فِیهِ شَیْئاً لَمْ یَرُدَّهُ.

«98»

قَالَ ابْنُ مَعْمَرٍ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ لَا یَصْلُحُ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ فَاحْذَرْ فِیهِ وَ أَحْسِنْ إِلَی وُلْدِکَ وَ عَبْدِکَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ وَ الرُّؤْیَا فِیهِ کَاذِبَةٌ وَ الْآبِقُ فِیهِ یُوجَدُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ عَاشَ طَوِیلًا وَ صَلَحَتْ حَالُهُ وَ تَرْبِیَتُهُ وَ یَکُونُ عَیْشُهُ طَیِّباً لَا یَرَی فِیهِ فَقْراً .

وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ.

«99»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ غَیْرُ صَالِحٍ لِعَمَلِ الْخَیْرِ فَلَا تَلْتَمِسْ فِیهِ حَاجَةً.

«100»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَوْمٌ جَیِّدٌ مُخْتَارٌ یُحْمَدُ فِیهِ التَّزْوِیجُ وَ الْخِتَانَةُ وَ الشَّرِکَةُ وَ التِّجَارَةُ وَ لِقَاءُ الْإِخْوَانِ وَ الْمُضَارَبَةُ لِلْأَمْوَالِ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ سُرُوشْ رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِحِرَاسَةِ الْعَالَمِ وَ هُوَ جَبْرَئِیلُ علیه السلام.

«101»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ مُتَوَسِّطٌ وَ احْذَرْ فِیهِ الْمُنَازَعَةَ وَ الْقَرْضَ وَ الِاسْتِقْرَاضَ فَمَنْ أَقْرَضَ فِیهِ شَیْئاً لَمْ یُرَدَّ إِلَیْهِ وَ مَنِ اسْتَقْرَضَ لَمْ یَرُدَّهُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَلَحَتْ حَالُهُ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ سُرُوشَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِحِرَاسَةِ الْعَالَمِ وَ هُوَ یَوْمٌ ثَقِیلٌ فَلَا تَلْتَمِسْ فِیهِ حَاجَةً .

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی یَوْمٌ صَالِحٌ.

«102»

قَالَ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ لَا یَصْلُحُ لِطَلَبِ حَاجَةٍ.

«103»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: صَافٍ ⁽¹⁾مُخْتَارٌ فَاطْلُبُوا فِیهِ مَا شِئْتُمْ وَ تَزَوَّجُوا وَ بِیعُوا وَ اشْتَرُوا وَ ازْرَعُوا وَ ابْنُوا وَ ادْخُلُوا عَلَی السُّلْطَانِ فِی حَوَائِجِکُمْ فَإِنَّهَا تُقْضَی ⁽²⁾.

«104»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ مُخْتَارٌ مَحْمُودٌ لِکُلِّ عَمَلٍ وَ حَاجَةٍ

بدو برنگشته و یا با رنج برگردد؛ و هر که در آن قرضی بگیرد آن را برنگرداند.

روایت 98

ابن معمّر گفته است: روایت دیگری است که این روز، روز سنگینی است؛ برای طلب حوائج، شایسته نیست، پس در آن بر حذر باش و به فرزند و بنده ات نیکی کن! هر که در این روز بیمار شود سلامتی یابد؛ خوابش دروغ است؛ گریزان در آن یافت شود؛ و مولود این روز، زندگی طولانی داشته باشد و دارای حال نیکو، تربیت شایسته و زندگی پاکیزه و بدون فقر باشد.

پارسیان گفته اند: روز سبکی است.

روایت 99

روایت شده است: روز سنگینی بوده و برای کار خیر شایسته نیست، پس در آن حاجتی مخواه!

روایت 100

در روایت دیگری آمده است: روز خوب و برگزیده ای است؛ در این روز تزویج، ختنه کردن، مشارکت، تجارت، دیدار برادران، و مضاربه در اموال ستوده است.

سلمان فارسی گفته است: «سروش روز» نام فرشته گماشته بر حفاظت جهان است و آن، جبرئیل علیه السّلام است.

روایت 101

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز میانه ای است؛ در آن از ستیزه و قرض دادن و قرض گرفتن اجتناب کن! چرا که قرضش نه برمی گردد و نه پرداخت شود؛ و مولود این روز نیک احوال باشد.

سلمان گفته است: روز سنگینی است، پس در آن حاجتی مخواه! در روایت دیگری آمده است: روز نیکویی است.

روایت 102

در روایت دیگری است که روز سنگینی است و برای طلب حاجت، شایسته نیست.

روایت 103

مکارم: روزی پاک و برگزیده است، پس در آن، هر چه می خواهید طلب کنید و ازدواج کنید، بفروشید، بخرید، زراعت کنید، بسازید، و برای حوائج خود نزد سلطان بروید که برآورده می شوند!⁽³⁾

روایت 104

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی نیک، برگزیده و برای هر کار و حاجتی پسندیده است،

فَاطْلُبْ فِیهِ الْحَوَائِجَ وَ اشْتَرِ وَ بِعْ وَ الْقَ الْکُتَّابَ وَ الْعُمَّالَ وَ مَنْ شِئْتَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً سَعِیداً فِی کُلِّ أَمْرِهِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ خَلَصَ وَ بَرِئَ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

«105»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مُتَوَسِّطٌ تُحْذَرُ فِیهِ الْمُنَازَعَةُ وَ الْقَرْضُ وَ الِاسْتِقْرَاضُ.

أقول

سروش عندهم بالسین و الراء المهملتین المضمومتین.

الیوم الثامن عشر

«106»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ جَیِّدٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ وَ السَّفَرِ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ قُضِیَتْ حَاجَتُهُ مُبَارَکٌ لِکُلِّ مَا تُرِیدُ عَمَلَهُ وَ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ مِنْ بَیْعٍ وَ شِرَاءٍ وَ زَرْعٍ فَإِنَّکَ تَرْبَحُ وَ اسْعَ فِی جَمِیعِ حَوَائِجِکَ فَإِنَّهَا تُقْضَی وَ اطْلُبْ فِیهِ مَا شِئْتَ فَإِنَّکَ تَظْفَرُ وَ یَصْلُحُ لِلدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ الْقُضَاةِ وَ الْعُمَّالِ وَ مَنْ خَاصَمَ فِیهِ عَدُوَّهُ ظَفِرَ بِهِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ غَلَبَهُ وَ مَنْ تَزَوَّجَ فِیهِ یَرَی خَیْراً وَ مَنِ اقْتَرَضَ قَرْضاً رَدَّهُ إِلَی مَنِ اقْتَرَضَ مِنْهُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یُوشِکُ أَنْ یَبْرَأَ وَ الْمَوْلُودُ یَصْلُحُ حَالُهُ وَ یَکُونُ عَیْشُهُ طَیِّباً وَ لَا یَرَی فَقْراً وَ لَا یَمُوتُ إِلَّا عَنْ تَوْبَةٍ .

وَ قَالَ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ.

«107»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: تُحْمَدُ فِیهِ الْعِمَارَاتُ وَ الْأَبْنِیَةُ وَ یُشْتَرَی فِیهِ الْبُیُوتُ وَ الْمَنَازِلُ وَ تُقْضَی فِیهِ الْحَوَائِجُ وَ الْمُهِمَّاتُ وَ یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رش رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالنِّیرَانِ.

«108»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ سَعِیدٌ صَالِحٌ لِکُلِّ شَیْ ءٍ مِنْ بَیْعٍ أَوْ شِرَاءٍ أَوْ زَرْعٍ أَوْ سَفَرٍ وَ مَنْ خَاصَمَ فِیهِ عَدُوَّهُ ظَفِرَ بِهِ وَ الْقَرْضُ فِیهِ یُرَدُّ وَ الْمَرِیضُ یَبْرَأُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَلَحَتْ حَالُهُ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ رش اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالنِّیرَانِ یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ.

«109»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ کُلِّ مَا تُرِیدُهُ مِنْ حَاجَةٍ.

پس در این روز حوائج بخواه، بخر، بفروش، و با دفترداران، عمّال و هر که می خواهی ملاقات کن! مولود این روز در هر کار خود، مبارک و فرخنده باشد؛ و هر که در این روز و یا شبش بیمار شود به اذن خدای تعالی نجات یافته و سلامتی یابد.

روایت 105

در روایت دیگری آمده است: میانه است و در آن از ستیزه و قرض دادن و قرض گرفتن اجتناب کن!

أقول

سروش عندهم بالسین و الراء المهملتین المضمومتین.

روزهجدهم:

روایت 106

العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی برگزیده، نیک، مبارک و فرخنده است و برای تزویج و سفر، شایسته است؛ هر که در آن سفر کند حاجتش روا شود؛ برای هر کاری که بخواهی و برای طلب حوائج، مبارک است؛ برای خرید، فروش و زراعت شایسته است، چرا که سود می بخشد؛ در همه حاجت های خود بکوش که روا می شود! در این روز هر چه می خواهی طلب کن که پیروز خواهی شد! رفتن نزد سلطان، قاضیان و عمّال، شایسته است؛ هر که با دشمن خود در آن نبرد کند به اذن خدا بر او پیروز گردد و چیره شود؛ هر که در این روز ازدواج کند خیر ببیند؛ هر که قرض بگیرد آن را به صاحبش برگرداند؛ هر که در این روز بیمار شود در آستانه سلامتی است؛ و مولود این روز نیک احوال بوده و دارای زندگی پاکیزه باشد و تهیدستی نبیند و بی توبه از دنیا نرود.

پارسیان می گویند: روزی سبک است .

روایت 107

در روایت دیگری آمده است: ساختن بناها در آن، ستوده است؛ در این روز به خرید خانه و منزل مبادرت شود؛ در آن، حوائج و کارهای مهم برآورده می شود و برای سفر، نیک است.

سلمان فارسی گفته است: «رش روز» نام فرشته گماشته بر آتش است.

روایت 108

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی فرخنده بوده و برای خرید و فروش، زراعت و سفرکردن شایسته است؛ هر که با دشمن خود در آن نبرد کند بر او پیروز گردد؛ قرض در آن برمی گردد؛ بیمار سلامتی یابد؛ و مولود این روز، نیک احوال باشد.

سلمان گفته است: برای سفرکردن و طلب حوائج، نیک است.

روایت 109

روایت شده است: برای سفرکردن و هر حاجتی که بخواهی، روز نیکویی است.

«110»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: مُخْتَارٌ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ مَنْ خَاصَمَ فِیهِ عَدُوَّهُ خَصَمَهُ وَ غَلَبَهُ وَ ظَفِرَ بِهِ بِقُدْرَةِ اللَّهِ ⁽¹⁾.

«111»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ مُخْتَارٌ لِلسَّفَرِ وَ التَّزْوِیجِ وَ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ مَنْ خَاصَمَ فِیهِ عَدُوَّهُ خَصَمَهُ وَ غَلَبَهُ وَ قَهَرَهُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ حَسَنَ التَّرْبِیَةِ مَحْمُودَ الْعَیْشِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ وَ نَجَا بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

«112»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَصْلُحُ لِلْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الزَّرْعِ.

أقول

أکثرهم صححوا الاسم بفتح الراء المهملة و سکون الشین المعجمة و النون و صحح بعضهم رش بغیر نون کما فی الدروع.

الیوم التاسع عشر

«113»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ شَیْ ءٍ وَ السَّفَرِ فَمَنْ سَافَرَ فِیهِ قُضِیَ حَاجَتُهُ وَ قُضِیَتْ أُمُورُهُ وَ کُلَّمَا یُرِیدُ یَصِلُ إِلَیْهِ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ الْمَعَاشِ وَ الْحَوَائِجِ وَ تَعَلُّمِ الْعِلْمِ وَ شِرَاءِ الرَّقِیقِ وَ الْمَاشِیَةِ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ وُلِدَ فِیهِ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ علیه السلام وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ أَوْ هَرَبَ قُدِرَ عَلَیْهِ بَعْدَ خَمْسَ عَشْرَةَ لَیْلَةً وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ صَالِحَ الْحَالِ مُتَوَقَّعاً لِکُلِّ خَیْرٍ.

«114»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ شَدِیدٌ کَثُرَ شَرُّهُ لَا تَعْمَلْ فِیهِ عَمَلًا مِنْ أَعْمَالِ الدُّنْیَا وَ الْزَمْ فِیهِ بَیْتَکَ وَ أَکْثِرْ فِیهِ ذِکْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ذِکْرَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَنْجُو وَ لَا تُسَافِرْ فِیهِ وَ لَا تَدْفَعْ فِیهِ إِلَی أَحَدٍ شَیْئاً وَ لَا تَدْخُلْ عَلَی سُلْطَانٍ وَ مَنْ رُزِقَ فِیهِ یَکُونُ سَیِّئَ الْخُلُقِ.

«115»

وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً مُبَارَکاً .

وَ قَالَ الْفُرْسُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ.

«116»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یُحْمَدُ فِیهِ لِقَاءُ الْمُلُوکِ وَ السَّلَاطِینِ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ طَلَبِ مَا عِنْدَهُمْ وَ فِی أَیْدِیهِمْ وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ .

روایت 110

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روزی[ برگزیده بوده و برای سفرکردن و طلب حوائج، شایسته است؛ و هر که با دشمن خود در آن نبرد کند، به قدرت خداوند بر او پیروز گشته و چیره شود.⁽²⁾

روایت 111

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی برگزیده برای سفرکردن، تزویج و طلب حوائج است؛ هر که با دشمن خود در آن نبرد کند، بر او پیروز گشته و چیره شود؛ مولود این روز، دارای پرورش نیکو و زندگی پسندیده باشد؛ و هر که در این روز یا شبش بیمار شود، به اذن خدای تعالی سلامتی و نجات یابد.

روایت 112

در روایت دیگری است: برای خرید و فروش و زراعت، شایسته است.

مؤلّف

بیشتر پارسیان «رَش روز» را همراه حرف «نون» تلفّظ می کنند و برخی مانند آنچه در الدروع آمده است، آن را بدون «نون» می خوانند.

روزنوزدهم:

روایت 113

العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی سبک است؛ برای هر کاری و سفرکردن نیکوست؛ هر که در آن سفر کند حاجتش روا شده و امورش می گذرد و به هر چه می خواهد برسد؛ این روز برای تزویج، معاش، حوائج، آموختن دانش، و خرید بنده و دام، نیک است؛ فرخنده و مبارک است؛ اسحاق پسر ابراهیم علیهما السّلام مولود این روز است؛ هر که در آن گم شود یا بگریزد پس از پانزده روز، بدو دست یافته شود؛ و مولود این روز، نیک احوال بوده و هر خیری برایش انتظار می رود.

روایت 114

در روایت دیگری است: روزی سخت و دارای شرّ بسیار است؛ هیچ کاری از کارهای دنیا را در آن انجام نده و در خانه بمان و در این روز، ذکر خداوند عزّ و جلّ و ذکر پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله را فراوان بگو! هر که در این روز بیمار شود نجات می یابد؛ در آن سفر نکن و چیزی به کسی نده و نزد هیچ سلطانی نرو! و هر که در آن، روزی نصیبش شود بدخلق خواهد بود.

روایت 115

امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: مولود این روز، روزی مند و مبارک است.

پارسیان گفته اند: روز سنگینی است.

روایت 116

در روایت دیگری است: ملاقات پادشاهان و سلاطین در این روز، برای طلب حوائج و بهره گیری از آنچه نزد ایشان است، ستوده بوده و روز مبارکی است.

وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ فَرْوَرْدِینْ رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْأَرْوَاحِ وَ قَبْضِهَا وَ فِی لَیْلَةِ تِسْعَ عَشْرَةَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ یُکْتَبُ وَفْدُ الْحَاجِّ وَ یُسْتَحَبُّ فِیهِ الْغُسْلُ وَ فِی لَیْلَةِ الْأَرْبِعَاءِ تَاسِعَ عَشَرَ شَهْرِ رَمَضَانَ سَنَةَ أَرْبَعِینَ مِنَ الْهِجْرَةِ ضُرِبَ مَوْلَانَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام.

«117»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ سَعِیدٌ وُلِدَ فِیهِ إِسْحَاقُ وَ هُوَ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ الْمَعَاشِ وَ الْحَوَائِجِ وَ تَعَلُّمِ الْعِلْمِ وَ شِرَاءِ الرَّقِیقِ وَ الْمَاشِیَةِ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ أَوْ هَرَبَ قُدِرَ عَلَیْهِ بَعْدَ خَمْسَ عَشْرَةَ لَیْلَةً وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ صَالِحاً مُوَفَّقاً لِلْخَیْرَاتِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ فَرْوَرْدِینَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْأَرْوَاحِ وَ قَبْضِهَا وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی مِثْلَ الثَّامِنَ عَشَرَ.

«118»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: مُخْتَارٌ صَالِحٌ لِکُلِّ عَمَلٍ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مُبَارَکاً⁽¹⁾.

«119»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ مُخْتَارٌ مُبَارَکٌ صَالِحٌ لِکُلِّ عَمَلٍ تُرِیدُ وَ فِیهِ وُلِدَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ علیه السلام فَاطْلُبْ فِیهِ الْحَوَائِجَ وَ الْقَ السُّلْطَانَ وَ اکْتُبِ الْکُتُبَ وَ اعْمَلِ الْأَعْمَالَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ کَاتِباً مُبَارَکاً مَرْزُوقاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ خِیفَ عَلَیْهِ.

«120»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ الْمَعَاشِ وَ طَلَبِ الْعِلْمِ وَ شِرَاءِ الرَّقِیقِ وَ الْمَاشِیَةِ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ أَوْ هَرَبَ یُقْدَرُ عَلَیْهِ بَعْدَ نِصْفِ شَهْرٍ.

أقول

فروردین عندهم بفتح الفاء و سکون الراء و فتح الواو ثم سکون الراء و کسر الدال.

الیوم العشرون

«121»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ مُبَارَکٌ

سلمان فارسی گفته: «فَروَردِین روز» نام فرشته گماشته بر ارواح (و نیز) ستاندن آنهاست؛ در شب نوزدهم ماه رمضان، سفر حج گذار نوشته می شود و غسل کردن در آن مستحب است؛ در شب چهارشنبه نوزدهم ماه رمضان سال 40 هجری بر مولایمان امیر المؤمنین علی بن ابیطالب علیه السّلام ضربت زدند.

روایت 117

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی فرخنده است و در آن اسحاق متولّد شد؛ برای سفرکردن، معاش، حوائج، آموختن دانش، و خرید بنده و دام شایسته است؛ گمشده و هر که در این روز بگریزد پس از پانزده شب به دست آید؛ و مولود این روز، صالح و موفّق به کارهای خیر خواهد بود.

سلمان گفته: روز مبارکی است؛ و در روایت دیگری آمده: مانند روز هجدهم است.

روایت 118

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روزی[ برگزیده و شایسته هر عملی بوده و مولود این روز، مبارک است.⁽²⁾

روایت 119

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی برگزیده و مبارک بوده و برای هر کاری که بخواهی شایسته است؛ و در آن اسحاق پسر ابراهیم علیهما السّلام متولّد شد؛ پس در این روز حوائج را طلب کن، سلطان را ملاقات کن، نامه ]یا کتاب[ بنویس، و کارها را انجام بده! و مولود این روز نویسنده، مبارک و روزی مند خواهد بود و هر که در روز و یا شب آن بیمار شود در معرض خطر باشد.

روایت 120

روایت شده است: برای سفر کردن، کسب، طلب علم، و خرید بنده و دام، شایسته است و هر که در این روز گم شود یا بگریزد پس از نیم ماه به دست آید.

أقول

فروردین عندهم بفتح الفاء و سکون الراء و فتح الواو ثم سکون الراء و کسر الدال.

روزبیستم:

روایت 121

العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز خوب و مبارکی

یَصْلُحُ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ السَّفَرِ فَمَنْ سَافَرَ فِیهِ کَانَتْ حَاجَتُهُ مَقْضِیَّةً وَ الْبِنَاءِ وَ التَّزْوِیجِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ غَیْرِهِ.

«122»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ وُلِدَ فِیهِ إِسْحَاقُ علیه السلام مَحْمُودَ الْعَاقِبَةِ جَیِّدٌ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ طَالِبْ فِیهِ بِحَقِّکَ وَ ازْرَعْ مَا شِئْتَ وَ لَا تَشْتَرِ فِیهِ عَبْداً.

«123»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یُجْتَنَبُ فِیهِ شِرَاءُ الْعَبِیدِ.

«124»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ مُتَوَسِّطُ الْحَالِ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ الْبِنَاءِ وَ وَضْعِ الْأَسَاسِ وَ حَصَادِ الزَّرْعِ وَ غَرْسِ الشَّجَرِ وَ الْکَرْمِ وَ اتِّخَاذِ الْمَاشِیَةِ مَنْ هَرَبَ فِیهِ کَانَ بَعِیدَ الدَّرْکِ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ خَفِیَ أَمْرُهُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ صَعُبَ مَرَضُهُ.

«125»

وَ فِی رِوَایَةٍ: مَنْ مَرِضَ فِیهِ مَاتَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ فِی صُعُوبَةٍ مِنَ الْعَیْشِ وَ یَکُونُ ضَعِیفاً.

«126»

وَ فِی رِوَایَةٍ: مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ حَلِیماً فَاضِلًا.

«127»

قَالَ مَوْلَانَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: مَنْ سَافَرَ فِیهِ رَجَعَ سَالِماً غَانِماً وَ قَضَی اللَّهُ حَوَائِجَهُ وَ حَصَّنَهُ مِنْ جَمِیعِ الْمَکَارِهِ .

وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ مُبَارَکٌ.

«128»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ مَحْمُودٌ یُحْمَدُ فِیهِ الطَّلَبُ لِلْمَعَاشِ وَ التَّوَجُّهُ بِالانْتِقَالِ وَ الْأَشْغَالِ وَ الْأَعْمَالِ الرَّضِیَّةِ وَ الِابْتِدَاءَاتِ لِلْأُمُورِ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ بَهْرَامْ رُوزُ.

«129»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ مُتَوَسِّطٌ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ قَضَاءِ الْحَوَائِجِ وَ الْبِنَاءِ وَ وَضْعِ الْأَسَاسِ وَ غَرْسِ الشَّجَرِ وَ الْکَرْمِ وَ اتِّخَاذِ الْمَاشِیَةِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ بَعُدَ دَرْکُهُ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ خِیفَ أَمْرُهُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ صَعُبَ مَرَضُهُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَعُبَ عِیشَتُهُ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ بَهْرَامَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالنَّصْرِ وَ الْخِذْلَانِ وَ الْحُرُوبِ وَ الْجِدَالِ وَ هُوَ یَوْمٌ جَیِّدٌ مُبَارَکٌ.

«130»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ.

برای طلب حوائج و سفرکردن شایسته است؛ هر که در آن سفر کند، حاجتش رواشده خواهد بود؛ و در این روز، ساختن، تزویج، و نزد سلطان رفتن و غیر او خوبست.

روایت 122

در روایت آمده است: اسحاق علیه السّلام در این روز متولّد شد؛ خوش فرجام است؛ برای طلب حوائج، نیکوست؛ حقّ خود را در آن مطالبه کن، هر چه می خواهی بکار، و در آن بنده ای نخر!

روایت 123

در روایت دیگری است: باید در این روز از خرید بنده ها پرهیز شود.

روایت 124

روایت شده است: روز میانه احوالی است؛ برای سفرکردن، ساختن، پایه گذاری، دروکردن، کاشتن درخت و انگور، و گرفتن دام، شایسته است؛ هر که در این روز بگریزد در دورست به چنگ آید؛ هر که در آن گم شود امرش پنهان بوده و هر که در این روز بیمار شود بیماریش سخت خواهد بود.

روایت 125

در روایتی آمده است: هر که در این روز بیمار شود بمیرد، و مولود این روز در سختی زندگی کرده و ناتوان باشد.

روایت 126

در روایت دیگری است: مولود این روز، بردبار و فاضل باشد.

روایت 127

امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: هر که در این روز سفر کند سالم و بهره مند برگشته، خداوند حاجت هایش را روا کرده و او را از همه بدی ها نگه دارد.

پارسیان می گویند: روز سبک و مبارکی است.

روایت 128

در روایت دیگری است: روزی ستوده است و در آن، طلب روزی، رو کردن به نقل مکان، شغل، و کارهای مورد رضایت و نیز شروع به کار کردن ستایش خواهد شد.

سلمان فارسی گفته است: «بَهرام روز» است .

روایت 129

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز میانه ای است؛ برای سفرکردن، برآوردن حاجت ها، ساختن، پایه گذاری، کاشتن درخت و انگور، و گرفتن دام، روزی شایسته است؛ هر که در این روز بگریزد در دورست به چنگ آید و هر که در آن گم شود در معرض خطر خواهد بود؛ هر که در این روز بیمار شود بیماریش سخت باشد؛ و مولود این روز، زندگی سختی خواهد داشت.

سلمان گفته است: روز بهرام است که نام فرشته گماشته بر پیروزی و شکست و نبردها و جدال است؛ و این روز نیکو و مبارکی است.

روایت 130

در روایت دیگری است: روز مبارکی بوده، برای سفرکردن و طلب حوائج، شایسته است.

«131»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: جَیِّدٌ مُخْتَارٌ لِلْحَوَائِجِ وَ السَّفَرِ وَ الْبِنَاءِ وَ الْغَرْسِ وَ الدُّخُولِ إِلَی السُّلْطَانِ ⁽¹⁾یَوْمٌ مُبَارَکٌ بِمَشِیَّةِ اللَّهِ ⁽²⁾.

«132»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ جَیِّدٌ مَحْمُودٌ صَالِحٌ مَسْعُودٌ مُبَارَکٌ لِمَا یُؤْتَی فَاشْتَرِ فِیهِ وَ بِعْ وَ اعْمَلْ مَا شِئْتَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ طَوِیلَ الْعُمُرِ مَلِکاً یَمْلِکُ بَلَداً أَوْ نَاحِیَةً مِنْهُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ یَخْلُصُ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

«133»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَوْمٌ مُتَوَسِّطٌ یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ الْحَوَائِجِ وَ الْبِنَاءِ وَ وَضْعِ الْأَسَاسَاتِ وَ غَرْسِ الشَّجَرِ وَ الْکَرْمِ وَ اتِّخَاذِ الْمَاشِیَةِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ کَانَ بَعِیدَ الدَّرْکِ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ خَفِیَ أَمْرُهُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ صَعُبَ مَرَضُهُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ عَاشَ فِی صُعُوبَةٍ.

اقول : المضبوط عندهم بهرام بفتح الباء و سکون الهاء.

الیوم الحادی و العشرون

«134»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ یَصْلُحُ فِیهِ إِرَاقَةُ الدِّمَاءِ فَاتَّقُوا فِیهِ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَ لَا تَطْلُبُوا فِیهِ حَاجَةً وَ لَا تَنَازَعُوا فِیهِ فَإِنَّهُ رَدِی ءٌ مَنْحُوسٌ مَذْمُومٌ وَ لَا تَلْقَ فِیهِ سُلْطَاناً تَتَّقِیهِ فَهُوَ یَوْمٌ رَدِی ءٌ لِسَائِرِ الْأُمُورِ وَ لَا تَخْرُجْ مِنْ بَیْتِکَ وَ تَوَقَّ مَا اسْتَطَعْتَ وَ تَجَنَّبْ فِیهِ الْیَمِینَ الصَّادِقَةَ وَ تَجَنَّبْ فِیهِ الْهَوَامَّ فَإِنَّ مَنْ لُسِعَ فِیهِ مَاتَ وَ لَا تُوَاصِلْ فِیهِ أَحَداً فَهُوَ أَوَّلُ یَوْمٍ أُرِیقَ فِیهِ الدَّمُ وَ حَاضَتْ فِیهِ حَوَّاءُ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ لَمْ یَرْجِعْ وَ خِیفَ عَلَیْهِ وَ لَمْ یَرْبَحْ وَ الْمَرِیضُ یَشْتَدُّ عِلَّتُهُ وَ لَمْ یَبْرَأْ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مُحْتَاجاً فَقِیراً.

«135»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ صَالِحاً .

قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ.

«136»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَصْلُحُ فِیهِ إِهْرَاقُ الدَّمِ وَ لَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً وَ تَتَّقِی فِیهِ مِنَ الْأَذَی.

روایت 131

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روز[ خوب و برگزیده ای برای حوائج، سفرکردن، ساختن، درخت کاری، و ورود بر سلطان بوده و به خواست خدا روز مبارکی است.⁽³⁾

روایت 132

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز خوب، ستوده، شایسته، فرخنده و مبارکی برای هر چه پیش آید است؛ پس در آن بخر و بفروش و هر کاری می خواهی انجام بده! مولود این روز دارای عمر طولانی باشد و حکمران کشور یا ناحیه ای از آن خواهد شد؛ و هر که در این روز یا شبش بیمار شود به اذن خدای تعالی سلامتی یابد.

روایت 133

در روایت دیگری است: روزی میانه است؛ برای سفرکردن، حوائج، ساختن، پایه گذاری، کاشتن درخت و انگور و گرفتن دام، روزی شایسته است؛ هر که در این روز بگریزد در دورست به چنگ آید و هر که در آن گم شود امرش پنهان خواهد بود؛ هر که در این روز بیمار شود بیماریش سخت باشد؛ و مولود این روز، در سختی زندگی خواهد کرد.

روزبیست و یکم:

روایت 134

امام صادق علیه السّلام فرمود: این روز، روز نحس مستمرّ است؛ در آن گرفتن خون شایسته است، پس تا می توانید در آن پرهیز کنید، حاجتی در این روز نخواهید، و در آن ستیزه نکنید که بد، نحس و مذموم است! با سلطانی که از او می ترسی، دیدار نکن که روزی بد برای هر کاری است! تا می توانی از خانه خود بیرون نیا و خودداری کن! از قسم راست هم بپرهیز و نیز از خزنده ها! که هر کسی در این روز گزیده شود بمیرد؛ در آن به کسی پیوند نخور که نخستین روز خونریزی است و روزی است که حوّاء در آن حیض دید؛ هر که در این روز سفر کند، برنگشته، سود نکند و در معرض خطر باشد و هر که در این روز بیمار شود بیماریش شدید شود و سلامتی نیابد؛ و مولود این روز نیازمند و فقیر خواهد بود.

روایت 135

در روایت دیگری است: مولود این روز، صالح خواهد بود.

پارسیان می گویند: روز خوبی است.

روایت 136

در روایت دیگری است: در این روز خون گرفتن نیکوست؛ در آن حاجتی نخواه و از آزار دادن

«137»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یُکْرَهُ فِیهِ سَائِرُ الْأَعْمَالِ وَ الْفَصْدُ وَ الْحِجَامَةُ وَ لِقَاءُ الْأَجْنَادِ وَ الْقُوَّادِ وَ السَّاسَةِ .

قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رَامْ رُوزُ.

«138»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ رَدِی ءٌ فَلَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً وَ اتَّقِ فِیهِ السُّلْطَانَ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ خِیفَ عَلَیْهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ فَقِیراً مُحْتَاجاً .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزْمَاهُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْفَرَحِ یَصْلُحُ لِإِهْرَاقِ الدِّمَاءِ حَسْبُ.

«139»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمُ نَحْسٍ وَ هُوَ یَوْمُ إِرَاقَةِ الدَّمِ فَلَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً.

«140»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ⁽¹⁾.

«141»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ مَذْمُومٌ أَکَلَ فِیهِ آدَمُ مِنَ الشَّجَرَةِ وَ عَصَی رَبَّهُ فَاحْذَرْهُ وَ لَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً وَ لَا تَلْقَ سُلْطَاناً وَ لَا تَعْمَلْ عَمَلًا وَ لَا تُشَارِکْ أَحَداً وَ اقْعُدْ فِی مَنْزِلِکَ وَ اسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ ضَیِّقَ الْعَیْشِ نَکِدَ الْحَیَاةِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یُخَافُ عَلَیْهِ.

«142»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یُتَّقَی فِیهِ السُّلْطَانُ وَ السَّفَرُ.

أقول

المضبوط عندهم رام بفتح الراء المهملة.

الیوم الثانی و العشرون

«143»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ حَسَنٌ مَا فِیهِ مَکْرُوهٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الصَّیْدِ فِیهِ وَ السَّفَرِ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ رَبِحَ وَ یَرْجِعُ مُعَافًی إِلَی أَهْلِهِ سَالِماً وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ الْمُهِمَّاتِ وَ سَائِرِ الْأَعْمَالِ وَ الصَّدَقَةُ فِیهِ مَقْبُولَةٌ وَ مَنْ دَخَلَ عَلَی سُلْطَانٍ قُضِیَتْ حَاجَتُهُ وَ یَبْلُغُ بِقَضَاءِ

روایت 137

روایت شده است: همه کاری در آن بد است؛ فصد، حجامت، برخورد با لشکرها، افسرها و سیاستمدارها در این روز بد است.

سلمان فارسی آن را «رَام روز» گفته است.

روایت 138

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس و پستی است، پس در آن حاجتی نخواه و از سلطان بپرهیز! هر که در این روز سفر کند در معرض خطر باشد و مولود این روز، مستمند و نیازمند خواهد بود.

سلمان گفته است: «روز ماه» نام فرشته گماشته بر شادی است؛ تنها برای خون گرفتن نیکوست.

روایت 139

روایت شده است: روز نحسی است و این، روز خون گرفتن است، پس در آن حاجتی نخواه!

روایت 140

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس مستمرّ است.⁽²⁾

روایت 141

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس و مذمومی است؛ در این روز آدم از آن درخت خورد و پروردگارش را نافرمانی کرد؛ پس از آن حذر کن و در آن حاجتی نخواه، با هیچ سلطانی دیدار نکن، کاری انجام نده، شریک کسی نشو و در خانه خود بنشین و از شرّش به خدا پناه بر! مولود این روز، روزی تنگ و زندگی بدی خواهد داشت و هر که در این روز بیمار شود در معرض خطر باشد.

روایت 142

در روایت دیگری است: در این روز باید از سلطان و سفرکردن پرهیز کرد .

أقول

المضبوط عندهم بهرام بفتح الباء و سکون الهاء.

روزبیست و دوم:

روایت 143

العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز برگزیده و نیکی بوده و در آن بدی نیست؛ برای هر حاجتی و برای خرید و فروش، شکار و سفرکردن شایسته است؛ هر که در این روز سفر کند، سالم و در حالی که سود کرده، به سوی خانواده خود برگردد؛ نیز طلب حوائج، کارهای مهم و همه اعمال در این روز، شایسته است؛ صدقه در آن مقبول بوده و هر که نزد سلطان برود حاجتش روا شده و به رواشدن حاجت ها می رسد.

الْحَوَائِجِ وَ فِی نُسْخَةٍ أُخْرَی وَ مَنْ قَصَدَ السُّلْطَانَ وَجَدَ مَخَافَةً.

«144»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: خَفِیفٌ صَالِحٌ لِکُلِّ شَیْ ءٍ یُلْتَمَسُ فِیهِ وَ الرُّؤْیَا فِیهِ مَقْصُوصَةٌ وَ التِّجَارَةُ فِیهِ مُبَارَکَةٌ وَ الْآبِقُ فِیهِ یُوجَدُ وَ إِنْ خَاصَمْتَ فِیهِ کَانَتِ الْغَلَبَةُ لَکَ وَ التَّزْوِیجُ فِیهِ جَیِّدٌ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ عَیْشُهُ طَیِّباً وَ یَکُونُ مُبَارَکاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ سَرِیعاً .

وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ.

«145»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یُحْمَدُ فِیهِ کُلُّ حَاجَةٍ وَ الْأَعْمَالُ السُّلْطَانِیَّةُ وَ سَائِرُ التَّصَارِیفِ فِی الْأَعْمَالِ الْمَرْضِیَّةِ وَ هُوَ یَوْمٌ خَفِیفٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ یُرَادُ قَضَاؤُهَا .

قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ بَادْرُوزُ.

«146»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِقَضَاءِ الْحَوَائِجِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ الصَّدَقَةُ فِیهِ مَقْبُولَةٌ وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یَبْرَأُ سَرِیعاً وَ الْمُسَافِرُ فِیهِ یَرْجِعُ مُعَافًی .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ بَادَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالرِّیحِ یَوْمٌ خَفِیفٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ.

«147»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ شَیْ ءٍ.

«148»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: مُخْتَارٌ صَالِحٌ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ لِقَاءِ السُّلْطَانِ وَ السَّفَرِ وَ الصَّدَقَةِ⁽¹⁾.

«149»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ مُخْتَارٌ لِمَا تُرِیدُ مِنَ الْأَعْمَالِ فَاعْمَلْ مَا شِئْتَ وَ الْقَ مَنْ شِئْتَ فَإِنَّهُ مُبَارَکٌ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً مَیْمُوناً سَعِیداً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ لَا یُخَافُ عَلَیْهِ وَ یَخْلُصُ وَ یُسْتَحَبُّ فِیهِ الشِّرَاءُ وَ الْبَیْعُ.

بیان

قوله علیه السلام و یبلغ بقضاء الحوائج أی حوائج غیره أو هو تأکید

در نسخه دیگری این گونه آمده است: هر که قصد سلطان کند ترس بر او مستولی شود.

روایت 144

در روایت دیگری است: ]روز[ سبکی بوده و برای هر چه در آن اصرار شود، شایسته است؛ خواب آن درست، و تجارت در آن مبارک باشد؛ گریزان در این روز یافته می شود؛ در این روز، غلبه بر خصم خواهی داشت؛ تزویج در آن نیک است؛ مولود این روز مبارک بوده و دارای زندگی خوشی خواهد بود؛ و هر که در این روز بیمار شود به زودی سلامتی یابد.

پارسیان گفته اند: روز سنگینی است.

روایت 145

روایت شده است: در این روز همه حاجت ها، اعمال سلطانی، و همه اعمال مرضیّ، ستوده است؛ روزی سبک بوده و برای هر حاجتی که برآورده شدنش خواسته شود، شایسته است.

سلمان گفته است: «باد روز» است.

روایت 146

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی نیک برای برآورده شدن حوائج، خرید و فروش، و رفتن نزد سلطان است؛ صدقه در آن مقبول است؛ هر که در این روز بیمار شود زود سلامتی یابد و هر که در این روز سفر کند سالم برگردد.

سلمان گفته است: «روز باد» نام فرشته گماشته بر باد است؛ روزی سبک و شایسته برای هر حاجتی است.

روایت 147

در روایت دیگری است: برای همه کارها نیکوست.

روایت 148

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روز[ برگزیده و شایسته ای برای خرید و فروش، دیدار سلطان، سفرکردن و صدقه دادن است.⁽²⁾

روایت 149

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز فرخنده، مبارک و برگزیده ای برای هر کاری که می خواهی است، پس آنچه می خواهی انجام ده و با هر که می خواهی دیدار کن! چرا که مبارک است؛ نیز مولود این روز مبارک، پریمن، و فرخنده خواهد بود؛ هر که در این روز یا شبش بیمار شود خطری بر وی نبوده و نجات یابد؛ و خرید و فروش در آن مستحب است.

توضیح

«به رواشدن حاجت ها می رسد» یعنی به حاجت های دیگران؛ و یا اینکه این جمله، تأکید

مقصوصة أی ینبغی أن یقص لغیره لیعبرها.

الیوم الثالث و العشرون

«150»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ سَعِیدٌ مُخْتَارٌ وُلِدَ فِیهِ یُوسُفُ النَّبِیُّ الصِّدِّیقُ علیه السلام یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ لِکُلِّ مَا یُرِیدُونَهُ وَ خَاصَّةً لِلتَّزْوِیجِ وَ التِّجَارَاتِ کُلِّهَا وَ لِلدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ السَّفَرِ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ غَنِمَ وَ أَصَابَ خَیْراً جَیِّدٌ لِلِقَاءِ الْمُلُوکِ وَ الْأَشْرَافِ وَ الْمُهِمَّاتِ وَ سَائِرِ الْأَعْمَالِ وَ هُوَ یَوْمٌ خَفِیفٌ مِثْلُ الَّذِی قَبْلَهُ یَصْلُحُ لِلْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الرُّؤْیَا فِیهِ کَاذِبَةٌ وَ الْآبِقُ فِیهِ یُوجَدُ وَ الضَّالَّةُ تَرْجِعُ وَ الْمَرِیضُ یَبْرَأُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ صَالِحاً طَیِّبَ النَّفْسِ حَسَناً مَحْبُوباً حَسَنَ التَّرْبِیَةِ فِی کُلِّ حَالَةٍ رَخِیَّ الْبَالِ.

وَ فِی نُسْخَةٍ أُخْرَی: یَوْمُ نَحْسٍ مَشُومٌ مَنْ وُلِدَ فِیهِ لَا یَمُوتُ إِلَّا مَقْتُولًا وُلِدَ فِیهِ فِرْعَوْنُ.

«151»

قَالَ مَوْلَانَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: وُلِدَ فِیهِ ابْنُ یَامِینَ أَخُو یُوسُفَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً مُبَارَکاً.

وَ قَالَتِ الْفُرْسُ: إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ یُحْمَدُ فِیهِ التَّزْوِیجُ وَ النُّقْلَةُ وَ السَّفَرُ وَ الْأَخْذُ وَ الْعَطَاءُ وَ لِقَاءُ السَّلَاطِینِ صَالِحٌ لِسَائِرِ الْأَعْمَالِ وَ لِقَضَاءِ الْحَوَائِجِ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ دَیْبِدِینْ رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالنَّوْمِ وَ الْیَقَظَةِ وَ حِرَاسَةِ الْأَرْوَاحِ حَتَّی تَرْجِعَ إِلَی الْأَبْدَانِ وَ مِنْ رِوَایَةٍ أَنَّهُ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَی.

«152»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ وُلِدَ فِیهِ یُوسُفُ علیه السلام وَ هُوَ یَوْمٌ صَالِحُ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ التِّجَارَةِ وَ التَّزْوِیجِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ غَنِمَ وَ أَصَابَ خَیْراً وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ حَسَنَ التَّرْبِیَةِ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ بَنْدِینَ اسْمٌ مِنْ أَسْمَائِهِ تَعَالَی یَوْمٌ خَفِیفٌ صَالِحٌ لِسَائِرِ الْحَوَائِجِ وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی مِثْلَ الثَّانِی وَ الْعِشْرِینَ.

«مقصوص» است، یعنی شایسته است برای عبرت دیگران، آن را برای آنها نقل کند.

روزبیست و سوم:

روایت 150

العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز فرخنده و برگزیده ای است؛ یوسفِ پیامبرِ صدّیق علیه السّلام در آن متولّد شد؛ برای هر حاجتی و هر چه می خواهند شایسته است، به ویژه برای تزویج، انواع تجارت ها، رفتن نزد سلطان و سفرکردن؛ هر که در این روز سفر کند بهره مند خواهد بود؛ برای دیدار پادشاهان و اشراف، برای هر کار مهمّی و نیز همه اعمال، نیکوست؛ مانند روز گذشته، روز سبکی است؛ برای خرید و فروش شایسته است؛ خواب در آن دروغ است؛ گریزانِ در این روز به دست آید؛ گمشده برگردد و بیمار سلامتی یابد؛ مولود این روز، صالح، زیبا، دوست داشتنی، در هر حالی خوشدل و دارای جان پاکیزه و پرورش نیکو باشد.

در نسخه دیگری آمده است: روز نحس و شومی است؛ مولود این روز جز با کشته شدن نمیرد؛ و فرعون در این روز زاده شد.

روایت 151

امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: ابن یامین برادر یوسف علیه السّلام در این روز متولّد شد و مولود این روز، روزی مند و مبارک می شود.

پارسیان گفته اند: روز سبکی است؛ و در آن تزویج، نقل مکان، سفرکردن، گرفتن و عطا کردن، و دیدار سلاطین ستوده است؛ و برای همه اعمال و برای برآورده شدن حاجت ها نیکوست.

سلمان فارسی گفته است: «دیبدین روز» نام فرشته گماشته بر خواب و بیداری و مراقبت از ارواح تا زمان برگشت به تن است؛ نیز در روایتی از نام های خدای تعالی شمرده شده است .

روایت 152

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز ولادت یوسف علیه السّلام است؛ روزی نیکو برای طلب حوائج، تجارت، تزویج، و رفتن به نزد سلطان است؛ هر که در این روز سفر کند بهره مند و دارای غنیمت شود؛ و مولود این روز، پرورش نیکویی داشته باشد.

سلمان گفته است: «روز بندین» از نام های خدای تعالی است؛ روز سبک و شایسته ای برای همه حاجت هاست. در روایت دیگری مانند روز بیست و دوّم آمده است.

«153»

الْمَکَارِمُ،: مُخْتَارٌ جَیِّدٌ خَاصَّةً لِلتَّزْوِیجِ وَ التِّجَارَاتِ کُلِّهَا وَ الدُّخُولِ إِلَی ⁽¹⁾السُّلْطَانِ ⁽²⁾.

«154»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ لِکُلِّ مَا تُرِیدُ لِلسَّفَرِ وَ التَّحْوِیلِ ⁽³⁾مِنْ مَکَانٍ إِلَی مَکَانٍ وَ هُوَ جَیِّدٌ لِلْحَوَائِجِ وَ لِقَاءِ الْمُلُوکِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ سَعِیداً وَ عَاشَ عَیْشاً طَیِّباً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ نَجَا بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

«155»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: إِنَّ یُوسُفَ وُلِدَ فِیهِ وَ یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ.

أقول

الاسم عندهم دیبدین بفتح الدال المهملة و سکون الیاء المثناة التحتانیة و کسر الباء أو فتحها و کسر الدال المهملة و منهم من صححه دیبادین و فی نسخ الدروع تصحیفات.

الیوم الرابع و العشرون

«156»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ مَذْمُومٌ مَشُومٌ مَلْعُونٌ وُلِدَ فِیهِ فِرْعَوْنُ لَعَنَهُ اللَّهُ وَ هُوَ یَوْمٌ عَسِیرٌ نَکِدٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ لَا یَنْبَغِی أَنْ یُبْتَدَأَ فِیهِ بِحَاجَةٍ وَ یُکْرَهُ فِی جَمِیعِ الْأَحْوَالِ وَ الْأَعْمَالِ نَحْسٌ لِکُلِّ أَمْرٍ یُطْلَبُ فِیهِ مَنْ سَافَرَ فِیهِ مَاتَ فِی سَفَرِهِ.

«157»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ طَالَتْ مَرْضَتُهُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ سَقِیماً حَتَّی یَمُوتَ نَکِداً فِی عَیْشِهِ وَ لَا یُوَفَّقُ لِخَیْرٍ وَ إِنْ حَرَصَ عَلَیْهِ جُهْدَهُ وَ یُقْتَلُ فِی آخِرِ عُمُرِهِ أَوْ یَغْرَقُ.

«158»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ جَیِّدٌ لِلسَّفَرِ وَ الرُّؤْیَا فِیهِ کَاذِبَةٌ.

«159»

قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: مَنْ وُلِدَ فِی هَذَا الْیَوْمِ عَلَا أَمْرُهُ إِلَّا أَنَّهُ یَکُونُ حَزِیناً حَقِیراً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ طَالَ مَرَضُهُ .

وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ جَیِّدٌ.

روایت 153

مکارم: ]روزی[ برگزیده و خوب به ویژه برای تزویج، انواع تجارت ها و رفتن به نزد سلطان است.⁽⁴⁾

روایت 154

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز فرخنده و مبارکی برای هر چه می خواهی است: برای سفرکردن و نقل مکان؛ نیز روز نیکی برای حوائج و دیدار پادشاهان است؛ مولود این روز، فرخنده و دارای زندگی طیّبی باشد؛ و هر که در این روز و یا شبش بیمار شود به اذن خدای تعالی نجات یابد.

روایت 155

در روایت دیگری است: یوسف در این روز زاده شد و برای تزویج نیکوست.

مؤلّف

نزد آنان «دَییِدِین» و یا «دَیبَدِین» خوانده می شود و برخی از آنان «دیبادین» گفته اند؛ در نسخه های الدروع نیز تصحیفاتی وجود دارد.

روزبیست و چهارم:

روایت 156

العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس مستمرّ، مذموم، شوم و مورد لعنی است؛ در این روز فرعون .لعنه اللَّه . زاده شد؛ روز سخت و بدی است، پس تا می توانید تقوای الهی داشته باشید؛ شایسته نیست با حاجتی این روز را شروع کرد؛ در همه احوال و اعمال، بد باشد و برای هر چه در این روز طلب شود نحس است؛ و هر که در این روز سفر کند در سفر خود از دنیا برود.

روایت 157

هر که در آن بیمار شود بیماریش

طولانی باشد؛ و مولود این روز تا زمان مرگ مریض بوده و زندگی بدی داشته باشد؛ نیز وی موفّق به خیری نشود و اگر بدان حرص ورزد به سختی بیفتد و سرانجام وی در آخر عمر خود، کشته شده و یا غرق گردد .

روایت 158

در روایت دیگری است: این روز برای سفرکردن خوب است و خوابش دروغ باشد.

روایت 159

امام علی علیه السّلام فرمود: مولود این روز، کارش رفعت گیرد، ولی اندوهگین و خوار باشد؛ و هر که در این روز بیمار شود، بیماریش طولانی شود.

پارسیان گفته اند: روز سبک و خوبی است.

«160»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ رَدِی ءٌ مَذْمُومٌ لَا یُطْلَبُ فِیهِ حَاجَةٌ وُلِدَ فِیهِ فِرْعَوْنُ ذُو الْأَوْتَادِ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ دِینْ رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالسَّعْیِ وَ الْحَرَکَةِ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالنَّوْمِ وَ الْیَقَظَةِ وَ حِرَاسَةِ الْأَرْوَاحِ حَتَّی تَرْجِعَ إِلَی الْأَبْدَانِ.

«161»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ رَدِی ءٌ نَحْسٌ فِیهِ وُلِدَ فِرْعَوْنُ فَلَا تَطْلُبْ فِیهِ أَمْراً مِنَ الْأُمُورِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ نَکِدَ عَیْشُهُ وَ لَمْ یُوَفَّقْ لِخَیْرٍ وَ یُقْتَلُ آخِرَ عُمُرِهِ أَوْ یَغْرَقُ وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یَطُولُ مَرَضُهُ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ دِینَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالنَّوْمِ وَ الْیَقَظَةِ وَ السَّعْیِ وَ الْحَرَکَةِ وَ حِرَاسَةِ الْأَرْوَاحِ إِلَی أَنْ تَرْجِعَ إِلَی الْأَبْدَانِ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ کَمَا ذُکِرَ آنِفاً.

«162»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ فِیهِ وُلِدَ فِرْعَوْنُ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یُقْتَلُ وَ لَا یَکُونُ مُوَفَّقاً وَ إِنْ حَرَصَ جُهْدَهُ وَ یَکُونُ مَا عَاشَ نَکِداً.

«163»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ مَشُومٌ ⁽¹⁾.

«164»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ مَکْرُوهٌ لِکُلِّ حَالٍ وَ عَمَلٍ فَاحْذَرْهُ وَ لَا تَعْمَلْ فِیهِ عَمَلًا وَ لَا تَلْقَ أَحَداً وَ اقْعُدْ فِی مَنْزِلِکَ وَ اسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَنْحُوساً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ خِیفَ عَلَیْهِ أَوْ طَالَ مَرَضُهُ.

«165»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: وُلِدَ فِیهِ فِرْعَوْنُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یُقْتَلُ فِی آخِرِ عُمُرِهِ إِذَا حَرَصَ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ أَوْ یُغْرَقُ.

أقول

دین بکسر الدال و سکون الیاء.

الیوم الخامس و العشرون

«166»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مَذْمُومٌ نَحْسٌ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی أَصَابَ مِصْرَ فِیهِ تِسْعَةُ ضُرُوبٍ مِنَ الْآفَاتِ فَلَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً وَ

روایت 160

روایت شده است: روز پست و نکوهیده ای است و در آن نباید حاجتی را طلب کرد؛ فرعون ذو الاوتاد نیز در آن زاده شد.

سلمان فارسی گفته: «دِین روز» نام فرشته گماشته بر تلاش و حرکت است؛ و در روایت دیگری آمده: نام فرشته گماشته بر خواب و بیداری و مراقبت از ارواح تا بازگشت به تن است.

روایت 161

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز پست و نحسی است؛ فرعون در آن زاده شد؛ پس در این روز هیچ امری را طلب نکن! مولود این روز زندگی بدی داشته باشد و موفّق به خیری نشود و در آخر عمر خود، کشته شده و یا غرق گردد؛ و بیمار در این روز، بیماریش طولانی شود.

سلمان گفته است: «روز دِین» نام فرشته گماشته بر خواب و بیداری، تلاش و حرکت و مراقبت از ارواح تا بازگشت به تن است؛ روز نحس مستمرّ بوده و مولود این روز چنان است که بیان شد.

روایت 162

در روایت دیگری است: روز نحس مستمرّ است؛ فرعون در آن زاده شد؛ و مولود این روز کشته شده و موفّق نشود و اگر حرص ورزد به سختی بیفتد و تا زنده است در سختی باشد.

روایت 163

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز شومی است.⁽²⁾

روایت 164

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس مستمرّ است و برای هر حال و کاری بد است، پس از آن اجتناب کن، در آن کاری نکن و با کسی دیدار نکن، در خانه ات بنشین و از شرّش به خدا پناه بر! مولود این روز نحس باشد؛ و هر که در این روز یا شبش بیمار شود در معرض خطر بوده و یا بیماریش طولانی شود.

روایت 165

در روایت است: فرعون در این روز زاده شد و مولود این روز در آخر عمر خود به سبب حرص در طلب روزی، کشته و یا غرق شود .

أقول

دین بکسر الدال و سکون الیاء.

روزبیست و پنجم:

روایت 166

العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نکوهیده و نحسی بوده و این همان روزی است که در آن، مصر دچار تعداد نه آفت شد، پس در آن حاجتی نخواه و

احْفَظْ فِیهِ نَفْسَکَ فَإِنَّهُ الْیَوْمُ الَّذِی ضَرَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهِ أَهْلَ الْآیَاتِ مَعَ فِرْعَوْنَ وَ هُوَ شَدِیدُ الْبَلَاءِ وَ الْآبِقُ فِیهِ یَرْجِعُ وَ لَا تَحْلِفْ فِیهِ صَادِقاً وَ لَا کَاذِباً وَ هُوَ یَوْمُ سَوْءٍ مَنْ سَافَرَ فِیهِ لَا یَرْبَحُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَجْهَدَ وَ مَنْ لَمْ یُفِقْ مِنْ مَرَضِهِ فَاتَّقِهِ.

«167»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ مَرِضَ فِیهِ لَا یَکَادُ یَبْرَأُ وَ هُوَ إِلَی الْمَوْتِ أَقْرَبُ مِنَ الْحَیَاةِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ لَا یَنْجُو وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَلِکاً مَرْزُوقاً نَجِیباً مِنَ النَّاسِ تُصِیبُهُ عِلَّةٌ شَدِیدَةٌ وَ یَسْلَمُ مِنْهَا.

«168»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ فَقِیهاً عَالِماً.

«169»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الْبِنَاءِ وَ الزَّرْعِ وَ یَصْلُحُ لِقَضَاءِ الْحَوَائِجِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ کَذَّاباً نَمَّاماً لَا خَیْرَ فِیهِ.

«170»

وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: اسْتَعِیذُوا فِیهِ بِاللَّهِ تَعَالَی .

وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ رَدِی ءٌ مَکْرُوهٌ أُصِیبَ فِیهِ أَهْلُ مِصْرَ بِسَبْعِ ضَرَبَاتٍ مِنَ الْبَلَاءِ وَ هُوَ یَوْمُ نَحْسٍ تَفَرَّغْ فِیهِ لِلدُّعَاءِ وَ الصَّلَاةِ وَ عَمَلِ الْخَیْرِ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ أَرْدَرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْجِنِّ وَ الشَّیَاطِینِ.

«171»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ رَدِی ءٌ فَاحْفَظْ نَفْسَکَ فِیهِ وَ لَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً فَإِنَّهُ یَوْمٌ شَدِیدُ الْبَلَاءِ ضَرَبَ اللَّهُ فِیهِ أَهْلَ مِصْرَ بِالْآیَاتِ مَعَ فِرْعَوْنَ وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یُجْهِدُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ مُبَارَکاً مَرْزُوقاً نَجِیباً وَ تُصِیبُهُ عِلَّةٌ شَدِیدَةٌ وَ یَسْلَمُ مِنْهَا .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ أَرْدَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْجِنِّ وَ الشَّیَاطِینِ یَوْمُ نَحْسٍ ضَرَبَ اللَّهُ فِیهِ أَهْلَ مِصْرَ بِالْآیَاتِ فَتَفَرَّغْ فِیهِ لِلدُّعَاءِ وَ الصَّلَاةِ وَ عَمَلِ الْخَیْرِ.

«172»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ مَشُومٌ فِیهِ أُصِیبَ أَهْلُ مِصْرَ بِالْآیَاتِ فَاتَّقِهِ جُهْدَکَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ لَمْ یُفِقْ مِنْ مَرَضِهِ.

«173»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: رَدِی ءٌ مَذْمُومٌ یُحْذَرُ فِیهِ مِنْ کُلِّ شَیْ ءٍ⁽¹⁾.

خود را محافظت کن! چرا که خداوند عزّ و جلّ در این روز، که بلای شدیدی را شاهد بود، اهل آیات را به همراه فرعون عذاب کرد؛ گریخته در آن برمی گردد؛ در این روز سوگند به راست و یا دروغ نخور! و این روز بدی است؛ هر که در این روز سفر کند سود نبرد و هر که در آن بیمار شود به رنج افتد؛ و اگر وی بهبودی نیافت، از او پرهیز کن!

روایت 167

در روایت دیگری است: هر که در این روز بیمار شود چه بسا سلامتی نیابد و وی به مرگ، نزدیک تر باشد تا به زندگی؛ هر که در این روز بیمار شود نجات نیابد؛ و مولود این روز، پادشاهی روزی مند و آبرومند شود و بیماری سختی بدو رسد، امّا از آن سلامتی یابد.

روایت 168

در روایت دیگری آمده است: مولود این روز، فقیه و دانشمند شود.

روایت 169

در روایتی است: روزی خوب برای خرید و فروش، ساختن و زراعت است و برای برآورده شدن حوائج، شایسته است؛ و مولود این روز دروغگو، سخن چین و بی خیر خواهد بود.

روایت 170

امام علی علیه السّلام فرمود: در این روز به خدای تعالی پناه برید!

پارسیان می گویند: روز سنگین، پست و بدی است؛ مصریان در آن به هفت نوع بلاء دچار شدند؛ و روز نحسی است؛ در آن به دعا، نماز و کار خیر بپرداز!

سلمان فارسی گفته است: «ارد روز» نام فرشته گماشته بر جنّ و شیاطین است.

روایت 171

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس و پستی است، پس در آن خود را محافظت کن و حاجتی نخواه! چرا که روز پربلایی است که خداوند در آن، مصریان را به همراه فرعون، بوسیله آیات خود فروگرفت؛ هر که در این روز بیمار شود به رنج افتد؛ و مولود این روز، مبارک، روزی مند و نجیب خواهد شد و بیماری سختی ببیند و از آن برهد.

سلمان گفته: «روز ارد» است؛ روز نحسی است که خداوند در آن، مصریان را بوسیله آیات خود فروگرفت، پس در آن به دعا، نماز و کار خیر بپرداز!

روایت 172

امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس و شومی است؛ مصریان در آن بوسیله آیات گرفتار شدند؛ تا می توانی از آن بپرهیز! و هر که در این روز بیمار شود بهبودی نیابد.

روایت 173

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روزِ[ پست و نکوهیده ای است و باید در آن از هر چیزی اجتناب کرد.⁽²⁾

«174»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ مَکْرُوهٌ ثَقِیلٌ نَکِدٌ فَلَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً وَ لَا تَلْقَ أَحَداً وَ لَا تُسَافِرْ فِیهِ وَ اقْعُدْ فِی مَنْزِلِکَ وَ اسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ ثَقِیلَ التَّرْبِیَةِ نَکِدَ الْحَیَاةِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ یُخَافُ عَلَیْهِ.

«175»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ ضَرَبَ اللَّهُ فِیهِ أَهْلَ الْآیَاتِ مَعَ فِرْعَوْنَ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ نَجِیباً مُبَارَکاً مَرْزُوقاً تُصِیبُهُ عِلَّةٌ شَدِیدَةٌ وَ یَسْلَمُ مِنْهَا.

أقول

المشهور فی تصحیح الاسم أنه بفتح الهمزة و سکون الراء المهملة ثم الدال المهملة و قد یمد الهمزة و بعضهم صححه بکسر الهمزة.

الیوم السادس و العشرون

«176»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مُبَارَکٌ لِلسَّیْفِ ضَرَبَ مُوسَی علیه السلام فِیهِ الْبَحْرَ فَانْفَلَقَ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ مَا خَلَا التَّزْوِیجَ وَ السَّفَرَ فَاجْتَنِبُوا فِیهِ ذَلِکَ فَإِنَّهُ مَنْ تَزَوَّجَ فِیهِ لَمْ یَتِمَّ تَزْوِیجُهُ وَ یُفَارِقُ أَهْلَهُ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ لَمْ یَصْلُحْ لَهُ ذَلِکَ فَلْیَتَصَدَّقْ.

«177»

وَ فِیهِ رِوَایَةٌ أُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ لِکُلِّ أَمْرٍ یُرَادُ إِلَّا التَّزْوِیجَ فَإِنَّهُ مَنْ تَزَوَّجَ فِیهِ فُرِّقَ بَیْنَهُمَا کَمَا انْفَرَقَ الْبَحْرُ لِمُوسَی علیه السلام وَ یَکُونُ عَیْشُهُمَا بَغِیضاً وَ لَا تَدْخُلْ إِذَا وَرَدْتَ مِنْ سَفَرِکَ فِیهِ إِلَی أَهْلِکَ وَ النُّقْلَةُ فِیهِ جَیِّدَةٌ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ قَلِیلَ الْحَظِّ وَ یَغْرَقُ کَمَا غَرِقَ فِرْعَوْنُ فِی الْیَمِّ.

«178»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ وُلِدَ فِیهِ طَالَ عُمُرُهُ.

«179»

فِیهِ رِوَایَةٌ أُخْرَی: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَجْنُوناً بَخِیلًا وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَجْهَدَ .

قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ مُخْتَارٌ مُبَارَکٌ وَ مَنْ تَزَوَّجَ فِیهِ لَا یَتِمُّ أَمْرُهُ وَ یُفَارِقُ أَهْلَهُ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ أَشْتَادْرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الَّذِی خُلِقَ عِنْدَ ظُهُورِ الدِّینِ.

«180»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ لِکُلِ

روایت 174

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس، ناپسند، سنگین و بدی است؛ پس در آن هیچ حاجتی نخواه و با کسی دیدار نکن، در آن سفر نرو، در خانه ات بنشین و از شر آن به خدا پناه بر! مولود این روز، دارای تربیت سنگین و زندگی بدی باشد؛ و هر که در روز و یا شب آن بیمار شود در معرض خطر خواهد بود.

روایت 175

در روایت دیگری است: این روزی است که خدا در آن، اهل آیات را به همراه فرعون عذاب کرد؛ و مولود این روز، نجیب، مبارک و روزی مند می شود و بیماری سختی بدو رسد، امّا از آن رهایی یابد.

مؤلّف

«اَرد روز» تلفّظ مشهور است، امّا برخی آن را «اِرد روز» خوانده اند.

روزبیست و ششم:

روایت 176

العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز مبارکی برای شمشیر است؛ در این روز موسی علیه السّلام با عصا به دریا زد و دریا شکافت؛ برای هر حاجتی جز تزویج و سفرکردن شایسته است؛ پس در این روز از آن دو اجتناب کنید! چرا که هر کسی در آن ازدواج کند ازدواجش تمام نشده و از همسرش جدا گردد و هر که در این روز سفر کند برایش نیکو نباشد، پس باید صدقه دهد.

روایت 177

در روایت دیگری است: روز نیکویی برای سفرکردن و برای هر کار خواستنی است مگر تزویج؛ چرا که هر کسی در این روز ازدواج کند، همان گونه که دریا برای موسی جدا شد، بینشان جدایی افتد و زندگی هر دو، همراه خشم باشد؛ هر که در این روز از سفر خود آید، بر خانواده خود وارد نشود؛ نقل مکان در آن نیکوست؛ و مولود این روز، کم بهره می شود و همان گونه که فرعون در دریا غرق شد، غرق گردد.

روایت 178

در روایت است: مولود این روز عمری طولانی خواهد داشت .

روایت 179

روایت شده است: مولود این روز دیوانه و بخیل می شود و هر که در این روز بیمار شود به رنج افتد.

پارسیان می گویند: روزی نیک، برگزیده و مبارک است و هر که در آن تزویج کند کارش تمام نمی شود و بین او و همسرش جدائی افتد.

سلمان فارسی گفته است: «اشتاد روز» نام فرشته آفریده شده به هنگام پیدایش دین است.

روایت 180

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز شایسته ای برای سفر و برای هر

أَمْرٍ یُرَادُ إِلَّا التَّزْوِیجَ فَمَنْ تَزَوَّجَ فِیهِ فَارَقَ زَوْجَتَهُ لِأَنَّ فِیهِ انْفَلَقَ الْبَحْرُ لِمُوسَی عَلَیْهِ السَّلَامُ وَ لَا تَدْخُلْ فِیهِ عَلَی أَهْلِکَ إِذَا قَدِمْتَ مِنْ سَفَرٍ وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یُجْهِدُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَطُولُ عُمُرُهُ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ أَشْتَادَ اسْمُ مَلَکٍ خُلِقَ عِنْدَ ظُهُورِ الدِّینِ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ إِلَّا التَّزْوِیجَ.

«181»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی عَنْهُ علیه السلام: فِیهِ فَرَّقَ اللَّهُ الْبَحْرَ لِمُوسَی علیه السلام وَ هُوَ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ إِلَّا لِلتَّزْوِیجِ فَمَنْ تَزَوَّجَ فِیهِ فُرِّقَ بَیْنَهُمَا کَمَا فَرَّقَ اللَّهُ الْبَحْرَ.

«182»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ سِوَی التَّزْوِیجِ وَ السَّفَرِ وَ عَلَیْکُمْ بِالصَّدَقَةِ فَإِنَّکُمْ تَنْتَفِعُونَ بِهَا⁽¹⁾.

«183»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ مُتَوَسِّطٌ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ السَّفَرِ وَ قَضَاءِ الْحَوَائِجِ وَ الْبِنَاءِ وَ الْغَرْسِ وَ الزَّرْعِ وَ هُوَ یَوْمٌ جَیِّدٌ⁽²⁾فَسَافِرْ فِیهِ وَ الْقَ مَنْ شِئْتَ تَغْنَمْ وَ تُقْضَ حَوَائِجُکَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُتَوَسِّطَ الْحَالِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ بَعْدَ مُدَّةٍ وَ یُکْرَهُ فِیهِ التَّزْوِیجُ.

«184»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: هُوَ یَوْمٌ ضَرَبَ مُوسَی بِعَصَاهُ الْبَحْرَ فَلَا تعبر⁽³⁾[تَدْخُلْ] عَلَی أَهْلِکَ إِذَا أَتَیْتَ مِنْ سَفَرٍ وَ الْمَوْلُودُ یَطُولُ عُمُرُهُ وَ الْمَرِیضُ یُجْهِدُ.

أقول

المضبوط عند أکثرهم أشتاد بفتح الهمزة و سکون الشین المعجمة و فتح التاء ثم الألف ثم الدال المهملة و نقل عن السید رکن الدین الآملی أنه بالسین المهملة.

الیوم السابع و العشرون

«185»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ

کار خواستنی به جز تزویج است؛ پس کسی که در آن ازدواج کند از همسرش جدا شود، چرا که در این روز دریا برای موسی علیه السّلام شکافت؛ در آن به هنگام رسیدن از سفر، بر خانواده ات وارد نشو؛ بیمار در آن به رنج افتد؛ و مولود این روز عمری طولانی داشته باشد.

سلمان گفته است: «روز اشتاد» روزی نیکو برای هر کاری به جز تزویج است.

روایت 181

امام صادق علیه السّلام فرمود: در این روز، خداوند دریا را برای موسی علیه السّلام شکافت و این روز نیکویی برای هر کاری به جز تزویج است؛ پس هر که در آن ازدواج کند همان گونه که خدا دریا را شکافت، بینشان جدائی افتد.

روایت 182

مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: برای هر حاجتی جز تزویج و سفرکردن شایسته است و بر شما باد صدقه دادن، که از آن منفعت می برید!⁽⁴⁾

روایت 183

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نیکویی است و برای خرید و فروش، سفرکردن، برآورده شدن حوائج، ساختن، درخت کاری و زراعت میانه است؛ و این روز خوبی است، پس در آن سفر کن، و با هر که می خواهی دیدار کن و بهره برده و حاجت هایت را برآورده کن! مولود این روز، میانه حال باشد؛ هر که در روز و یا شبش بیمار شود پس از مدّتی سلامتی یابد؛ و تزویج در این روز، ناپسند است.

روایت 184

در روایت دیگری است: روزیست که موسی عصای خود را به دریا زد، پس به هنگام رسیدن از سفر، بر خانواده ات وارد نشو! مولود این روز عمری طولانی داشته باشد؛ و بیمار آن به سختی افتد .

مؤلّف

بیشتر آنان «اَشتَاد» گفته اند و از سیّد رکن الدین آملی نقل است که «اَستَاد» خوانده می شود.

روزبیست و هفتم:

روایت 185

العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز مبارک،

مُبَارَکٌ مُخْتَارٌ جَیِّدٌ یَصْلُحُ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ الشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ الْبِنَاءِ وَ الزَّرْعِ وَ الْخُصُومَةِ وَ لِقَاءِ الْقُضَاةِ وَ السَّفَرِ وَ الِابْتِدَاءَاتِ وَ الْأَسْبَابِ ⁽¹⁾وَ التَّزْوِیجِ وَ هُوَ یَوْمٌ سَعِیدٌ جَیِّدٌ وَ فِیهِ لَیْلَةُ الْقَدْرِ فَاطْلُبْ مَا شِئْتَ خَفِیفٌ لِسَائِرِ الْأَحْوَالِ اتَّجِرْ فِیهِ وَ طَالِبْ بِحَقِّکَ وَ اطْلُبْ عَدُوَّکَ وَ تَزَوَّجْ وَ ادْخُلْ عَلَی السُّلْطَانِ وَ الْقَ فِیهِ مَنْ شِئْتَ وَ یُکْرَهُ فِیهِ إِخْرَاجُ الدَّمِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ مَاتَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ جَمِیلًا حَسَناً طَوِیلَ الْعُمُرِ کَثِیرَ الرِّزْقِ قَرِیباً إِلَی النَّاسِ مُحَبَّباً إِلَیْهِمْ.

«186»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَکُونُ غَشُوماً مَرْزُوقاً.

«187»

قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: وُلِدَ فِیهِ یَعْقُوبُ علیه السلام مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً مَحْبُوباً عِنْدَ أَهْلِهِ لَکِنَّهُ تَکْثُرُ أَحْزَانُهُ وَ یَفْسُدُ بَصَرُهُ .

وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ یُحْمَدُ لِلْحَوَائِجِ وَ تَسْهِیلِ الْأُمُورِ وَ الْأَعْمَالِ وَ التَّصَرُّفَاتِ وَ لِقَاءِ التُّجَّارِ وَ السَّفَرِ وَ الْمُسَافِرُ یُحْمَدُ فِیهِ أَمْرُهُ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً مُحَبَّباً إِلَی النَّاسِ طَوِیلًا عُمُرُهُ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ آسْمَانَ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالطَّیْرِ⁽²⁾.

«188»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ حَسَناً جَمِیلًا طَوِیلَ الْعُمُرِ کَثِیرَ الْخَیْرِ قَرِیباً إِلَی النَّاسِ مُحَبَّباً إِلَیْهِمْ .

قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ آسْمَانَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالطَّیْرِ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ کَمَا مَرَّ آنِفاً.

«189»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ سَعِیدٌ صَالِحٌ لِکُلِّ شَیْ ءٍ تُرِیدُهُ.

«190»

الْمَکَارِمُ،: جَیِّدٌ مُخْتَارٌ لِلْحَوَائِجِ وَ کُلِّ مَا یُرَادُ وَ لِقَاءِ السُّلْطَانِ ⁽³⁾.

«191»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَافٍ مُبَارَکٌ مِنَ النُّحُوسِ صَالِحٌ لِلْحَوَائِجِ إِلَی

برگزیده و نیکی بوده و شایسته طلب حوائج، خرید و فروش، رفتن به نزد سلطان، ساختن، زراعت، مجادله، دیدار با قضات، سفرکردن، آغاز به کار، پایه گذاری و تزویج است؛ روز فرخنده و نیکویی است و شب قدر در آن قرار دارد، پس هر چه می خواهی طلب کن! برای همه احوال سبک است؛ در آن تجارت کن، حقّت را درخواست کن، از دشمنت طلب کن، ازدواج کن، نزد سلطان برو، و با هر که می خواهی در آن دیدار کن! خارج کردن خون در این روز بد است؛ هر که در آن بیمار شود از دنیا برود؛ مولود این روز، نیک، زیبا، دارای عمر طولانی و رزق بسیار، نزدیک به مردم و محبوب آنها باشد.

روایت 186

در روایت دیگری است: دغل باز و روزی مند خواهد شد.

روایت 187

امام علی علیه السّلام فرمود: یعقوب علیه السّلام در این روز زاده شد؛ مولود این روز، روزی مند و محبوب خانواده می شود، ولی پراندوه بوده و بینایی اش تباه شود.

پارسیان می گویند: روز نیکویی است؛ برای حوائج، آسان کردن کارها و اعمال، دیدار با تجّار و سفرکردن شایسته است؛ کار مسافر در این روز ستایش می شود؛ و مولود آن، روزی مند، محبوب مردم، و دارای عمر طولانی خواهد بود.

سلمان فارسی گفته است: «روز آسمان» نام فرشته گماشته بر پرندگان بوده و مولود این روز، صفات پیش گفته را داراست.

روایت 188

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز شایسته ای برای هر کاری است؛ و مولود این روز، زیبا، نیک، دارای عمر طولانی و خیر بسیار، نزدیک به مردم و محبوب نزد آنها خواهد بود.

روایت 189

روایت شده است: روز فرخنده و شایسته ای برای هر چیزی که بخواهی، است .

روایت 190

مکارم: ]روز[ خوب و برگزیده ای برای حوائج، هر امر خواستنی و دیدار با سلطان است.⁽⁴⁾

روایت 191

الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز مبارک و عاری از نحوست است؛ شایسته حاجت از سلطان

السُّلْطَانِ وَ إِلَی الْإِخْوَانِ وَ السَّفَرِ إِلَی الْبُلْدَانِ فَالْقَ فِیهِ مَنْ شِئْتَ وَ سَافِرْ إِلَی حَیْثُ أَرَدْتَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ ⁽¹⁾مُبَارَکاً خَفِیفَ التَّرْبِیَةِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ نَجَا مِنْ مَرَضِهِ سَرِیعاً.

«192»

وَ مِنْ رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَکُونُ طَوِیلَ الْعُمُرِ کَثِیرَ الْخَیْرِ.

أقول

آسمان بالألف الممدود کاسم السماء و لذا قیل اسم ملک موکل بالسماء و قیل موکل بالطیر و قیل بالممات و الأمور المتعلقة بهذا الیوم.

الیوم الثامن و العشرون

«193»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ وَ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ إِخْرَاجِ الدَّمِ وَ هُوَ یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ وُلِدَ فِیهِ یَعْقُوبُ عَلَیْهِ السَّلَامُ یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ جَمِیعِ الْحَوَائِجِ وَ کُلِّ أَمْرٍ وَ الْعِمَارَةِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ قَاتِلْ فِیهِ أَعْدَاءَکَ فَإِنَّکَ تَظْفَرُ بِهِمْ وَ التَّزْوِیجِ.

«194»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: لَا تُخْرِجْ فِیهِ الدَّمَ فَإِنَّهُ رَدِی ءٌ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَمُوتُ وَ مَنْ أَبَقَ فِیهِ رَجَعَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ حَسَناً جَمِیلًا مَرْزُوقاً مَحْبُوباً مُحَبَّباً إِلَی النَّاسِ وَ إِلَی أَهْلِهِ مَشْغُوفاً مَحْزُوناً طُولَ عُمُرِهِ وَ یُصِیبُهُ الْغُمُومُ وَ یُبْتَلَی فِی بَدَنِهِ وَ یُعَافَی فِی آخِرِ عُمُرِهِ وَ یُعَمَّرُ طَوِیلًا وَ یُبْتَلَی فِی بَصَرِهِ.

«195»

قَالَ مَوْلَانَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ صَبِیحَ الْوَجْهِ مَسْعُودَ الْجِدِّ مُبَارَکاً مَیْمُوناً وَ مَنْ طَلَبَ فِیهِ شَیْئاً تَمَّ لَهُ وَ کَانَتْ عَاقِبَتُهُ مَحْمُودَةً وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ مَنْحُوسٌ.

«196»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یُحْمَدُ فِیهِ قَضَاءُ الْحَوَائِجِ وَ مُبَارَکٌ فِیهَا وَ قَضَاءُ الْأُمُورِ وَ الْمُهِمَّاتِ وَ دَفْعُ الضَّرُورَاتِ وَ لِقَاءُ الْقُوَّادِ وَ الْحُجَّابِ وَ الْأَجْنَادِ وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ فِی یَوْمِهَا .

وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رَاهْیَادْرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْقَضَاءِ بَیْنَ الْخَلْقِ وَ رُوِیَ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالسَّمَاوَاتِ.

و برادران، و سفرکردن به شهرهاست؛ پس هر که را خواهی در این روز ببین و هر جا خواهی سفر کن! مولود این روز، مبارک و دارای پرورش سبکی باشد؛ و هر که در روز و یا شب آن بیمار شود زود از بیماری خود نجات یابد.

روایت 192

در روایت دیگری است: ]مولود این روز[ دارای عمر طولانی و خیر بسیار می شود.

مؤلّف

برخی «آسمان» را نام فرشته گماشته بر آسمان، برخی فرشته گماشته بر پرندگان، و بعضی نیز فرشته گماشته بر مرگ و کارهای این روز دانسته اند.

روزبیست و هشتم:

روایت 193

العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روز برگزیده و نیکویی برای هر حاجتی و خارج کردن خون بوده و این، روزی[ مبارک و فرخنده است و یعقوب علیه السّلام، مولود این روز است؛ برای سفرکردن و همه حوائج و کارها، ساختن، خرید و فروش، و رفتن به نزد سلطان، شایسته است؛ با دشمنانت در آن نبرد کن که بر آنها پیروز خواهی شد؛ و تزویج نیز نیکوست.

روایت 194

در روایت دیگری است: در این روز خون نگیر که بد است! هر که در این روز بیمار شود از دنیا برود و هر که در این روز بگریزد برگردد؛ مولود این روز، خوب، زیبا، روزی مند، دوست داشتنی، و محبوب نزد مردم و خانواده اش باشد؛ وی در طول عمر خود دلگیر و اندوهناک بوده، بدنش گرفتار باشد و در آخر عمر، سلامتی یابد، عمرش دراز باشد و بینایی اش آفت ببیند.

روایت 195

امام علی علیه السّلام فرمود: مولود این روز، خوشرو، دارای تلاش فرخنده، مبارک و پریمن می شود و هر که در این روز چیزی بخواهد آن را بیابد و فرجامش پسندیده باشد.

پارسیان گفته اند: روز نحس و سنگینی است .

روایت 196

در روایت دیگری است: برآورده شدن حوائج در این روز، مبارک و ستوده است؛ نیز انجام دادن کارهای مهم، دفع ضرورت ها، و دیدار با افسران، دربانان و اهل سپاه ستوده است؛ روز مبارک و فرخنده ای بوده و خوابِ روزش درست در می آید.

سلمان فارسی گفته: «راهیاد روز» نام فرشته گماشته بر قضاوت میان مردم است؛ در روایتی آمده: نام فرشته گماشته بر آسمان هاست.

«197»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ وُلِدَ فِیهِ یَعْقُوبُ علیه السلام فَمَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَحْزُوناً وَ تُصِیبُهُ الْغُمُومُ وَ یُبْتَلَی فِی بَدَنِهِ .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ رَامْیَادَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالسَّمَاوَاتِ وَ قِیلَ بِالْقَضَاءِ بَیْنَ الْخَلْقِ یَوْمٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ فِی یَوْمِهَا.

«198»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ سَعِیدٌ وُلِدَ فِیهِ یَعْقُوبُ علیه السلام وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً مُحَبَّباً إِلَی أَهْلِهِ وَ إِلَی النَّاسِ وَ یُعَمَّرُ طَوِیلًا وَ تُصِیبُهُ الْهُمُومُ وَ یُبْتَلَی فِی بَصَرِهِ.

«199»

الْمَکَارِمُ،: مَمْزُوجٌ ⁽¹⁾.

«200»

الزَّوَائِدُ،: یَوْمٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ لِکُلِّ عَمَلٍ وَ حَاجَةٍ وَ سَفَرٍ وَ بِنَاءٍ وَ غَرْسٍ وَ اعْمَلْ فِیهِ مَا شِئْتَ وَ الْقَ مَنْ شِئْتَ فَإِنَّهُ یَوْمٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مُبَارَکاً مُقْبِلًا وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ مِنْ مَرَضِهِ.

«201»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: إِنَّ یَعْقُوبَ علیه السلام وُلِدَ فِیهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَحْزُوناً طَوِیلًا عُمُرُهُ وَ یُصِیبُهُ الْغَمُّ وَ یُبْتَلَی فِی بَدَنِهِ.

أقول

المضبوط فی الاسم رامیاد بفتح الراء المهملة ثم الألف و سکون المیم و الیاء المثناة التحتانیة ثم الألف ثم الدال المهملة.

الیوم التاسع و العشرون

«202»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ إِخْرَاجِ الدَّمِ وَ هُوَ یَوْمٌ سَعِیدٌ لِسَائِرِ الْأُمُورِ وَ الْحَوَائِجِ وَ الْأَعْمَالِ فِیهِ بَارَکَ اللَّهُ تَعَالَی عَلَی الْأَرْضِ الْمُقَدَّسَةِ وَ یَصْلُحُ لِلنُّقْلَةِ وَ شِرَاءِ الْعَبِیدِ وَ الْبَهَائِمِ وَ لِقَاءِ الْإِخْوَانِ وَ الْأَصْدِقَاءِ وَ فِعْلِ الْبِرِّ وَ الْحَرَکَةِ وَ یُکْرَهُ فِیهِ الدَّیْنُ وَ السَّلَفُ وَ الْأَیْمَانُ مَنْ سَافَرَ فِیهِ یُصِیبُ مَالًا کَثِیراً إِلَّا مَنْ کَانَ کَاتِباً فَإِنَّهُ یُکْرَهُ لَهُ ذَلِکَ وَ الرُّؤْیَا فِیهِ صَادِقَةٌ وَ لَا تَقُصَّهَا إِلَّا بَعْدَ یَوْمٍ وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یَمُوتُ وَ الْآبِقُ فِیهِ یُوجَدُ وَ لَا تَسْتَحْلِفْ فِیهِ أَحَداً وَ لَا تَأْخُذْ فِیهِ مِنْ أَحَدٍ وَ ادْخُلْ فِیهِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ لَا

روایت 197

الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: برای هر کاری روز خوبی است؛ یعقوب علیه السّلام در این روز متولّد شد؛ و مولود این روز، محزون و غمگین شود و تن وی گرفتار باشد.

سلمان گفته است: «روز رامیاد» نام فرشته گماشته بر آسمان هاست؛ و گفته اند: نام فرشته گماشته بر قضاوت میان مردم است. روز مبارک و فرخنده ای است و خواب روزش درست در می آید.

روایت 198

روایت شده: روزی فرخنده است که در آن، یعقوب علیه السّلام متولّد شد؛ مولود این روز روزی مند، محبوب خانواده و مردم، و دارای عمر طولانی خواهد بود؛ نیز وی غمناک بوده، بینایی اش آفت ببیند.

روایت 199

مکارم: زناشوئی کن!⁽²⁾

روایت 200

الزوائد: روز مبارک و فرخنده ای برای هر کار و حاجتی و برای سفرکردن، ساختن و درخت کاری است؛ هر کاری خواهی در آن انجام بده و با هر که خواهی دیدار کن! چرا که روز مبارک و فرخنده ای است؛ مولود این روز، مبارک و بزرگوار می شود؛ و هر که در روز و یا شبش بیمار شود سلامتی یابد.

روایت 201

در روایت دیگری است: یعقوب علیه السّلام در این روز زاده شد و مولود این روز، غمگین و دارای عمر طولانی می شود و غم بدو رسد و تنش بلا ببیند.

أقول

المضبوط فی الاسم رامیاد بفتح الراء المهملة ثم الألف و سکون المیم و الیاء المثناة التحتانیة ثم الألف ثم الدال المهملة.

روزبیست و نهم:

روایت 202

العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز برگزیده ای است؛ برای هر حاجتی و برای خون گرفتن شایسته است؛ و این روز فرخنده ای برای همه کارها و حاجت ها است؛ خدا سرزمین مقدّس را در آن مبارک گردانید؛ نیز در این روز نقل مکان، خرید بنده و چهارپا، دیدار برادران و دوستان، انجام کار نیک، و حرکت شایسته است؛ بدهکاری، پیش خرید و سوگندخوردن در آن ناپسند است؛ هر که در این روز سفر کند مال بسیاری یابد، مگر برای فرد نویسنده که برای او ناپسند باشد؛ خوابش صادق است و آن را تنها پس از یک روز بازگو کن! بیمار در این روز بمیرد؛ گریخته اش یافته شود؛ هیچ کسی را در آن قسم نده، از کسی چیزی نگیر، در آن به نزد سلطان برو،

تَضْرِبْ فِیهِ حُرّاً وَ لَا عَبْداً وَ مَنْ ضَلَّتْ لَهُ ضَالَّةٌ وَجَدَهَا.

«203»

وَ فِی رِوَایَةٍ: مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ صَالِحاً حَلِیماً.

«204»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ مُتَوَسِّطٌ لَا مَحْمُودٌ وَ لَا مَذْمُومٌ تُجْتَنَبُ فِیهِ الْحَرَکَةُ .

وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ صَالِحٌ یُحْمَدُ فِیهِ النُّقْلَةُ وَ السَّفَرُ وَ الْحَرَکَةُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ شُجَاعاً وَ هُوَ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ لِقَاءِ الْإِخْوَانِ وَ الْأَصْدِقَاءِ وَ الْأَوِدَّاءِ وَ فِعْلِ الْخَیْرِ وَ الْأَحْلَامُ فِیهِ تَصِحُّ فِی یَوْمِهَا .

وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ مَارْإِسْفَنْدَرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْأَوْقَاتِ وَ الْأَزْمَانِ وَ الْعُقُولِ وَ الْأَسْمَاعِ وَ الْأَبْصَارِ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی الْمُوَکَّلِ بِالْأَفْئِدَةِ.

«205»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ حَلِیماً وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ أَصَابَ مَالًا جَزِیلًا وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ سَرِیعاً وَ لَا تَکْتُبْ فِیهِ وَصِیَّةً .

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ فَارِسْفَنْدَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْأَفْئِدَةِ وَ الْعُقُولِ وَ الْأَسْمَاعِ وَ الْأَبْصَارِ یَصْلُحُ لِلِقَاءِ الْإِخْوَانِ وَ الْأَصْدِقَاءِ وَ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ فِیهِ مِنْ یَوْمِهَا.

«206»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ مُبَارَکٌ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ مِنْ لِقَاءِ السُّلْطَانِ وَ الْأَصْدِقَاءِ وَ فِعْلِ الْبِرِّ وَ غَیْرِ ذَلِکَ.