مشخصات کتاب

عنوان و نام پدیدآور:72 سخن عاشورایی از بیانات حضرت آیت الله العظمی سیدعلی خامنه ای( مد ظله العالی ) رهبر معظم انقلاب اسلامی/ به کوشش علیرضا مفتخرپور قهرودی؛ [ برای ] موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه ای.

مشخصات نشر:تهران : انقلاب اسلامی، 1390.

مشخصات ظاهری:294 ص.

شابک:50000 ریال:978-964-2951-35-2

وضعیت فهرست نویسی:فاپا

یادداشت:کتابنامه به صورت زیرنویس.

عنوان گسترده:هفتاد و دو سخن عاشورایی...

موضوع:خامنه ای، سید علی، رهبر جمهوری اسلامی ایران ، 1318 - -- دیدگاه درباره عاشورا

موضوع:خامنه ای، علی، رهبر جمهوری اسلامی ایران، 1318 - -- پیام ها و سخنرانی ها

موضوع:عاشورا

شناسه افزوده:مختارپور قهرودی، علیرضا، 1343 -

شناسه افزوده:موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی

شناسه افزوده:موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی. دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه ای"مد ظله العالی"

رده بندی کنگره:DSR1692 /ع2 ھ7 1390

رده بندی دیویی:955/0844

شماره کتابشناسی ملی:2546895

اطلاعات رکورد کتابشناسی:رکورد کامل

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

72 سخن عاشورایی از بیانات حضرت آیت الله العظمی سیدعلی خامنه ای( مد ظله العالی ) رهبر معظم انقلاب اسلامی

پیشگفتار

اشاره

بار دیگر ماه محرّم فرامی رسد و نام و یاد حضرت سیّدالشّهدا، امام حسین (علیه السلام) فضای جامعه ی اسلامی را با عطر معنوی خویش معطّر می نماید. در طول قرنهایی که از حادثه ی عظیم عاشورا گذشته است؛ علما، فقها، متفکّران و محقّقان بسیاری در جهت تبیین و تبلیغ فلسفه ی قیام امام حسین (علیه السلام) و اصحاب باوفایش کوششها نموده و آثار متعدّدی از خویش به جا گذاشته و در دسترس عموم مردم مشتاق به فهم و درک معارف دینی قرار داده اند.

در میان همه ی تلاشهای گذشتگان در بهره گیری از برکات و آثار نهضت امام حسین (علیه السلام)، نام امام خمینی (ره) همچون ستاره ای فروزان می درخشد؛ چرا که آن امام راحل با استفاده ی دقیق و روزآمد از معارف حسینی و با طرح شعار برخاسته از فلسفه ی عاشورا یعنی «پیروزی خون بر شمشیر» توانست انقلاب ملّت مسلمان ایران را رهبری و به سرمنزل پیروزی برساند و به تبلیغ عملی و نشان دادن جلوه ی حقیقی فلسفه ی قیام عاشورا اقدام کند.

حضرت آیت الله العظمی خامنه ای، رهبر معظّم انقلاب اسلامی که رهبری این انقلاب الهی را پس از رحلت امام (ره) برعهده گرفته اند نیز توجّهی بسیار عمیق و دقیق به نهضت عاشورا داشته و در مناسبتهای مختلف به تبیین و روشنگری پیرامون این بزرگترین واقعه ی تاریخ اسلام پرداخته اند.

ویژگی خاصی که در بیانات معظّمٌله در این زمینه به خوبی قابل مشاهده

می باشد همانا جامع نگری و در عین حال تبیین دقیق، کارآمد، مبتنی بر تحلیل تاریخ و موشکافی های علمی و محقّقانه در زوایای پنهان و آشکار نهضت امام حسین (علیه السلام) است، که به عنوان نمونه می توان به این نکات اشاره کرد:

اساس دین با عاشورا پیوند خورده و به برکت آن باقی است؛ آنچه موجب بروز چنین فداکاری و شجاعتی از سوی سیّدالشّهدا (علیه السلام) شد ریشه در معنویت، خلوص، بصیرت و در یک کلمه، انسان کامل بودن آن حضرت داشت. از سوی دیگر عاشورا حاوی درسها و عبرتهای فراوانی است و بر هر مسلمان و ملّت مسلمانی لازم است تا این درسها را فراگیرد و عبرتهای عاشورا را مورد توجّه قرار دهد؛ زیرا بزرگترین عبرت عاشورا همانا تغییر و انحطاط جامعه ی اسلامی آن هم در زمانی کمتر از پنجاه سال بوده است؛ در نهضت عاشورا و همچنین در بررسی تاریخی حوادث پنجاه سال اوّل تاریخ اسلامی نقش خواص، خصوصاً خواصّ جبهه ی حق نقشی مهم و عبرت آموز است، بیماری و آفت بی بصیرتی و از آن مهمتر دنیاطلبی آسیبی است که همانطور که منجر به شهادت اهل بیت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) شد در هر زمان می تواند به انحطاط جامعه ی اسلامی و حاکم شدن دوباره ی یزیدهای زمان شود؛ هر ملّتی اگر بخواهد راه آزادیخواهی و استقلال را طی کند باید از راه و مسلک اصحاب عاشورا الگو بگیرد، همان طور که ملّت ایران در انقلاب اسلامی و دفاع مقدّس هشت ساله در برابر مستکبران راه امام حسین (علیه السلام) را در پیش گرفت و عزّت و استقلال خویش را حفظ کرد؛ بر همگان لازم است تا در ماههای محرّم و صفر به تبلیغ و تعلیم و تعلّم معارف حسینی بپردازند و در عین حال از خرافه ها و پیرایه هایی که برخی جاهلان در طول تاریخ به چهره ی تابناک و نورانی این قیام پیوند زده اند بپرهیزند، و همان طور که به تبیین علل و عوامل بروز حادثه ی عاشورا همّت می کنند از عزاداری سنّتی به معنی روضه خوانی و سینه زنی با محتوای خالص و مبتنی بر منابع مستند نیز غفلت نورزند، در تفسیر فلسفه و هدف قیام سیّدالشّهدا (علیه السلام) نه دیدگاهی که برقراری حکومت را تنها انگیزه ی امام می داند جامع است و نه دیدگاهی که شهادت را تنها هدف امام معرفی می کند بلکه هدف اصلی عمل آگاهانه و مجاهدانه نسبت به انجام تکلیف الهی جهاد در برابر انحراف پیش آمده

در امّت اسلامی و عمل به فریضه ی امر به معروف و نهی از منکر بود و با چنین هدفی هر نتیجه ای به دست آید پیروزی حاصل است چه برقراری حکومت اسلامی و چه شهادت؛ توأم بودن سه عنصر منطق، حماسه و عاطفه در حرکت امام حسین (علیه السلام) و دهها درس و نکته ی ارزشمند دیگر که در این کتاب قابل ملاحظه است.

درباره ی این کتاب

کتاب حاضر گزیده ای از بیانات حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدّظلّه) درباره ی مسائل مختلف مربوط به نهضت حسینی می باشد که از خرداد 1368 تا تیرماه 1390 در محافل و مجالس گوناگون ایراد و در قالب 72 سخن جمع آوری شده است. برخی از این بیانات مانند سخن 2 و 5 صرفاً در حدّ چند عبارت و برخی همچون سخن 27 و 44 بنا بر مقتضیات زمان و اهمیّت مطلب دارای حجم بیشتری می باشد.

همچنین در سخن 72 دعاهایی که معظّمٌله با محتوای مطالب مربوط به حماسه ی عاشورا در سخنرانی های مختلف ایراد فرموده اند جمع آوری و ارائه شده است.

درج مطالب در این کتاب بر اساس ترتیب زمانی صورت گرفته امّا برای یاری به خوانندگانی که به مطالعه ی موضوعی مطالب علاقه دارند، راهنمای مطالعه ی موضوعی نیز در ابتدای کتاب ارائه شده است.

امید که عزاداران امام حسین (علیه السلام) با حضور در مجالس عزاداری در ماه محرّم ضمن تعظیم شعائر الهی و سوگواری برای کاروان شهدا و اسرای کربلا، در کسب معرفت و بصیرت نسبت به اهداف و آرمانهای آن امام شهید و آمادگی برای حفظ نام و راه آن بزرگ پاسدار اسلام موفق باشند. انشاءالله.

و من الله التوفیق

علیرضا مختارپور قهرودی

فهرست

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

راهنمای مطالعه ی موضوعی

تصویر

1. آثار محرّم: حاکمیّت و اعلای کلمه ی اسلام و امید به برکت اسلام

تأثیرپذیری انقلاب اسلامی از نهضت حسینی

در مورد مسأله ی محرّم و عاشورا، باید بگویم که روح نهضت ما و جهتگیری کلّی و پشتوانه ی پیروزی آن، همین توجّه به حضرت ابی عبدالله (علیه الصّلاة والسّلام) و مسایل مربوط به عاشورا بود. شاید برای بعضیها، این مسأله قدری ثقیل به نظر برسد؛ لیکن واقعیّت همین است. هیچ فکری - حتّی در صورتی که ایمان عمیقی هم با آن همراه باشد - نمی توانست توده های عظیم میلیونیِ مردم را آن چنان حرکت بدهد که در راه انجام آنچه احساس تکلیف می کردند، در انواع فداکاری ذرّه یی تردید نداشته باشند.

تأثیر مثبت محبّت در کارآیی ایمان

اساساً مادامی که ایمان، با محبّت و عشق عمیق و رنگ و بوی پیوند عاطفی همراه نباشد، کارایی لازم را ندارد. محبّت است که در مقام عمل و تحرّک - آن هم در حدّ بالا - به ایمان کارایی می بخشد. بدون محبّت نمی شد ما نهضت را به پیش ببریم. بالاترین عنوان محبّت - یعنی محبّت به اهل بیت در تفکّر اسلامی، در اختیار ماست. اوج این محبّت، در مسأله ی

کربلا و عاشورا و حفظ یادگارهای گرانبهای فداکاری مردان خدا در آن روز است که برای تاریخ و فرهنگ تشیّع، به یادگار گذاشته شده است.

القائات شبه روشنفکری در جدا کردن مسائل عاطفی از مسائل اعتقادی

در آن روزهایی که مسایل اسلامی، با دیدهای نو مطرح می شد و جاذبه های خوبی هم داشت و برای کسانی که با دین و اسلام سر و کار زیادی نداشتند، موضوع مبارکی هم بود و گرایشهای نو در تفکّر اسلامی، چیز بدی نبود - بلکه برای عالم اسلام و بخصوص قشر جوان ذخیره محسوب می شد - یک گرایش شبه روشنفکرانه به وجود آمده بود که ما بیاییم مسایل ایمانی و اعتقادی اسلام را از مسایل عاطفی و احساسی - از جمله مسایل مربوط به عاشورا و روضه خوانیها و گریه - جدا کنیم!

شاید بسیاری در آن روزها بودند که با توجّه به این که در ماجرای ذکر عاشورا و روایت فداکاری اباعبدالله (علیه الصّلاة والسّلام) چیزهایی وارد شده بود و احیاناً به شکلهای تحریف آمیزی بیان می شد، این حرف برایشان مطلوب و شیرین بود و این گرایش رشد می کرد؛ لیکن در صحنه ی عمل، ما بوضوح دیدیم که تا وقتی این مسأله از طرف امام بزرگوارمان، به صورت رسمی و علنی و در چارچوب قضایای عاشورا مطرح نشد، هیچ کار جدّی و واقعی انجام نگرفت.

اقدام امام خمینی (ره) برای پیوند زدن انقلاب اسلامی با نهضت حسینی در سالهای 1342 و 1357

در دو فصل، امام (ره) مسأله ی نهضت را به مسأله ی عاشورا گره زدند: یکی در فصل اوّل نهضت - یعنی روزهای محرّم سال 42 - که تریبون بیان مسایل نهضت، حسینیه ها و مجالس روضه خوانی و هیئات سینه زنی و روضه ی روضه خوانها و ذکر مصیبت گویندگان مذهبی شد و دیگری، فصلِ آخر نهضت - یعنی محرّم سال 57 - بود که امام (ره) اعلام فرمودند: ماه محرّم گرامی و بزرگ داشته بشود و مردم مجالس برپا کنند. ایشان، عنوان این ماه را ماه پیروزی خون بر شمشیر قرار دادند و مجدّداً همان طوفان

عظیم عمومی و مردمی به وجود آمد؛ یعنی ماجرای نهضت که روح و جهت حسینی داشت، با ماجرای ذکر مصیبت حسینی و یاد امام حسین (علیه السلام) گره خورد.

اقامه ی حق و عدل؛ هدف حرکت امام حسین (علیه السلام)

این، در مقام عمل بود. در مقام تبلیغ و واقع و ثبوت هم که مطلب روشن است. حرکت امام حسین (علیه السلام) برای اقامه ی حق و عدل بود: «انّما خرجت لطلب الاصلاح فی امّة جدّی ارید ان آمر بالمعروف وانهی عن المنکر...» ⁽¹⁾. در زیارت اربعین که یکی از بهترین زیارات است، می خوانیم: «ومنح النّصح و بذل مهجته فیک لیستنقذ عبادک من الجهالة و حیرة الضّلاله» ⁽²⁾. آن حضرت در بین راه، حدیث معروفی را که از پیامبر (ص) نقل کرده اند، بیان می فرمایند: «ایهاالنّاس انّ رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم قال: من رأی سلطانا جائرا مستحلّا لحرم الله ناکثا لعهدالله مخالفا لسنّة رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم یعمل فی عبادالله بالاثم والعدوان فلم یغیّر علیه بفعل و لاقول، کان حقّا علی الله ان یدخله مدخله» ⁽³⁾.

تمام آثار و گفتار آن بزرگوار و نیز گفتاری که درباره ی آن بزرگوار از معصومین رسیده است، این مطلب را روشن می کند که غرض، اقامه ی حق و عدل و دین خدا و ایجاد حاکمیّت شریعت و برهم زدن بنیان ظلم و جور و طغیان بوده است. غرض، ادامه ی راه پیامبر اکرم (ص) و دیگر پیامبران بوده است که: «یا وارث آدم صفوة الله، یا وارث نوح نبیّ الله...» ⁽⁴⁾و معلوم است که پیامبران هم برای چه آمدند: «لِیَقُومَ اَلنّاسُ بِالْقِسْطِ» ⁽⁵⁾. اقامه ی قسط و حق و ایجاد حکومت و نظام اسلامی.

اقامه ی حاکمیت اسلام؛ هدف انقلاب اسلامی

آنچه که نهضت ما را جهت می داد و امروز هم باید بدهد، دقیقاً همان چیزی است که حسین بن علی (علیه السّلام) در راه آن قیام کرد. ما امروز، برای شهدای خود که در جبهه های گوناگون و در راه این نظام و حفظ آن، به شهادت می رسند، با معرفت عزاداری می کنیم. آن شهید و جوانی که یا در جنگ تحمیلی و یا در برخورد با انواع و اقسام دشمنان و منافقان و کفّار به شهادت رسیده، هیچ شبهه یی برای مردم ما وجود ندارد که این شهید، شهید راه همین نظام است و برای نگهداشتن و محکم کردن ستونهای همین نظام و انقلاب، به شهادت رسیده است؛ در حالی که وضع شهدای امروز، با شهدای کربلا که در تنهایی و غربت کامل قیام کردند و هیچ کس آنها را به پیمودن این راه تشویق نکرد، بلکه همه ی مردم و بزرگان وجوه اسلام، آنها را منع می کردند، متفاوت است. در عین حال، ایمان و عشقشان آن چنان لبریز بود که رفتند و غریبانه و مظلومانه و تنها به شهادت رسیدند. وضع شهدای کربلا، با شهدایی که تمام دستگاههای تبلیغی و مشوّقهای جامعه به آنها می گوید بروید و آنها هم می روند و به شهادت می رسند، فرق دارد. البته این شهید، شهید والامقامی است؛ امّا او چیز دیگری است.

عزم جدّی ائمّه (علیه السلام) برای تأسیس نظام اسلامی

ما که امروز این نظام اسلامی را لمس می کنیم و برکات آن را از نزدیک می بینیم، بیشتر از اَسلاف خود، قدر نهضت حسینی (علیه السّلام) و معنای آن را درک می کنیم و باید بکنیم. آن بزرگوار، برای چنین چیزی حرکت کرد. آن بزرگوار، برای همین قیام کرد که رژیمهای فاسد و مخرّب انسان و دین و ویرانگر صلاح، در جامعه نباشند و نظام اسلامی و الهی و انسانی و مبنی بر صلاح، در جامعه استقرار پیدا کند. البته، اگر آن نظام در زمان آن بزرگوار و یا در زمان ائمّه ی بعدی (علیهم السّلام) - که معصومند و به منبع وحی متّصلند - تحقّق پیدا می کرد و آنها در رأس آن نظام قرار می گرفتند، طبیعی است که وضعشان با ما متفاوت بود. در عین حال، هیکل و هندسه ی قضیّه، یکی است و آنها هم برای همین طور نظامی، حرکت می کردند. حالا

این یک بحث طولانی است که نمی خواهم در این جا وارد آن بشوم که آیا ائمّه (علیهم السّلام) برای ایجاد نظام اسلامی، عزم جدّی داشتند یا کار آنها صرفاً به عنوان سرمشق بود.

آنچه که از روایات مربوط به زندگی ائمّه (علیهم السّلام) به دست می آید و شواهد زیادی بر آن وجود دارد، این است که ائمّه (علیهم السّلام) جدّاً می خواستند نظام اسلامی به وجود آورند. این کار - آن طور که تصوّر می شود - با علم و معرفت امام منافات ندارد. آنها واقعاً می خواستند نظام الهی برقرار کنند. اگر برقرار می کردند، تقدیر الهی همان بود. تقدیر الهی و اندازه گیریها در علم پروردگار، با شرایط گوناگون اختلاف پیدا می کند که حالا این موضوع را بحث نمی کنیم. اجمالاً، در این که حرکت آنها برای این مقصود بوده است، شکی نیست. ما امروز، به برکت آن نهضت و حفظ فرهنگ و روحیه ی آن نهضت، در جامعه ی خودمان این نظام را به وجود آورده ایم. اگر در جامعه ی ما، عشق به امام حسین (علیه السلام) و یاد او و ذکر مصایب و حوادث عاشورا معمول و رایج نبود، معلوم نبود که نهضت با این فاصله ی زمانی و با این کیفیّتی که پیروز شد، به پیروزی می رسید. این، عامل فوق العاده مؤثّری در پیروزی نهضت بود و امام بزرگوار ما، در راه همان هدفی که حسین بن علی (علیه السّلام) قیام کرده بودند، از این عامل حدّاکثر استفاده را کردند.

تأکید امام خمینی (ره) بر حفظ روضه خوانی و ذکر مصیبت

امام (ره) با ظرافت، آن تصوّر غلط روشنفکرمآبانه ی قبل از پیروزی انقلاب را که در برهه یی از زمان رایج بود، از بین بردند. ایشان، جهتگیری سیاسیِ مترقّیِ انقلابی را با جهتگیری عاطفی در قضیّه ی عاشورا پیوند و گره زدند و روضه خوانی و ذکر مصیبت را احیا کردند و فهماندند که این، یک کار زاید و تجمّلاتی و قدیمی و منسوخ در جامعه ی ما نیست، بلکه لازم است؛ و یاد امام حسین و ذکر مصیبت و بیان فضایل آن بزرگوار - چه به صورت روضه خوانی و چه به شکل مراسم عزاداری گوناگون - باید به شکل رایج و معمول و گریه آور و عاطفه برانگیز و تکان دهنده ی دلها، در بین مردم ما

باشد و از آنچه که هست، قویتر هم بشود. ایشان، بارها بر این مطلب تأکید می کردند و عملاً هم خودشان وارد می شدند.

ما در آستانه ی محرّمِ انقلاب و محرّمِ امام حسین (علیه السلام) که یکی از محصولات آن نهضت، نظام جمهوری اسلامی است، قرار داریم. محرّمِ دوران انقلاب، با محرّمهای قبل از انقلاب و دوران عمر ما و قبل از ما، متفاوت است. این محرّمها، محرّمهایی است که در آن، معنا و روح و جهتگیری، واضح و محسوس است. ما نتایج محرّم را در زندگی خود می بینیم. حکومت و حاکمیّت و اعلای کلمه ی اسلام و ایجاد امید به برکت اسلام در دل مستضعفان عالم، آثار محرّم است.

وظیفه ی همه ی مبلّغان و ذاکران در حفظ و ترویج سنّت عزاداری و ذکر مصائب امام حسین (علیه السلام)

ما در دوران خود، محرّم را با محصول آن، یکجا داریم. با این محرّم، بایستی چگونه رفتار کنیم؟ پاسخ این است که ما معمّمان، همه ی علمای دین، همه ی مبلّغان و همه ی ذاکران، باید مسأله ی عاشورا و مصایب حسین بن علی (علیه السّلام) را به صورت یک مسأله ی جدّی و اصلی و به دور از شعار، مورد توجّه قرار بدهیم. واقعاً اگر بخواهیم این مسأله را جدّی بگیریم، راهش چیست؟

لزوم پرهیز از تحریفات و پیرایه زدایی از مسائل عاشورا

اولین شرط این است که ما حادثه را از پیرایه های مضرّ خالی کنیم. چیزهایی وجود دارد که اگرچه پیرایه است، اما نه مضر و نه حتّی دروغ است. همه ی کسانی که بخواهند با بیان هنری، حادثه یی را ترسیم کنند، فقط متن حادثه را نمی گویند. وقتی شما می شنوید که در شرایط خاصّی، سخنی از زبان کسی خارج شده، می توانید احساسات آن گوینده ی سخن را هم حدس بزنید. این، یک چیز قهری است. اگر در بیابانی و در مقابل لشکریانی، انسانی حرفی بر زبان جاری می کند، بسته به این که آن حرف چه باشد - دعوت

و التماس و تهدید و... - قاعدتاً حالاتی در روح و ذهن این گوینده وجود دارد که این برای شنونده ی عاقل، قابل حدس است و برای گوینده ی هنرمند نیز قابل بیان می باشد. گفتن اینها، اشکالی ندارد.

ما وقتی بخواهیم حالات امام و اصحابش (علیهم السّلام) را در روز و شب عاشورا - آن مقداری که در کتب معتبره خواندیم و یافتیم - بیان کنیم، قهراً خصوصیات و ملابساتی دارد. فرض کنید سخنی را که امام (علیه السلام) با یارانش در شب عاشورا گفته است، می توانید با این خصوصیات بیان کنید: در تاریکی شب و یا در تاریکی غم انگیز و حزن آور آن شب و از این قبیل. این پیرایه ها، نه مضر و نه دروغ است؛ اما بعضی از پیرایه ها دروغند و بعضی از نقلها خلاف می باشند و حتّی آنچه که در بعضی از کتابها نوشته شده است، مناسب شأن و لایق مفهوم و معنای نهضت حسینی نیست. اینها را بایستی شناخت و جدا کرد.

لزوم استفاده از شیوه های بیان هنری در روضه خوانی

بنابراین، اولین مسأله این است که ما حادثه را خالص کنیم و آن حادثه ی خالص شده و دقیق و متقن را، به انواع بیانهای هنری - از شعر و نثر و سبک روضه خوانی که خودش یک سبک هنری مخصوصی است - بیامیزیم. این کار، اشکالی ندارد و مهم است. ما باید این کار را بکنیم. کسانی که در این رشته متصلّب و واردند، باید این کار را انجام بدهند. اگر ما از حادثه ی عاشورا، مثلاً «لیستنقذ عبادک من الجهالة و حیرة الضّلالة» ⁽¹⁾را بیان کردیم - که امروز معنا و مفهوم آن برای ما روشن است - ولی آن معنا و مفهوم را نقض کرد و با آن مخالف و مغایر بود؛ این کار، خدمت به مرام حسینی و حادثه ی عاشورا نیست. ما باید حادثه را خالص کنیم و سپس ابعاد مختلف آن را برای مردم تشریح نماییم.

من نمی خواهم به آقایان علما و مبلّغان و گویندگان و ذاکران محترم و همه ی جمع ما که اهل منبر و روضه و بیان مصایب و محامد سیّدالشّهداء (علیه الصّلاة

والسّلام) هستیم، مطلبی را در آن زمینه ها مطرح بکنم؛ ولی به طور کلّی باید بگویم که این حادثه - به عنوان پشتوانه ی نهضت و انقلاب - باید آبرومند و پرتپش و پرقدرت باقی بماند. اگر برخورد امروز ما با این حادثه، مثل روضه خوانی باشد که در پنجاه سال قبل برخورد می کرد - یعنی چیزی را در جایی می دید و مثلاً بر حسب احتمال ذهنی، آن را ترجیح می داد و نقل می کرد و مؤمنین را می گریاند و هم آنها و هم خود او به ثواب می رسیدند - ممکن است به حادثه ضرر بزنیم.

نهضت عاشورا؛ پشتوانه ی انقلاب اسلامی

امروز این حادثه، پشتوانه ی یک نهضت است. اگر امروز به ما بگویند ریشه ی این نهضتی که به وجود آورده اید، کجاست؟ ما می گوییم: ریشه اش پیامبر و امیرالمؤمنین و امام حسین (علیهم السّلام) است. امام حسین کیست؟ کسی است که این حادثه را به وجود آورده و در تاریخ از او نقل شده است. پس این حادثه، پشتوانه ی این نهضت است. اگر ما ندانسته و بی توجّه و از روی سهل انگاری، حادثه را با چیزهایی که جزو آن نیست، مشوب کردیم، به آن حادثه و نیز به انقلابی که ناشی از آن حادثه است، خدمت نکرده ایم.

بیانات در دیدار جمعی از روحانیون در آستانه ی ماه محرّم - 1368/5/11

2. اسارت خاندان نبوّت؛ تلخ ترین خاطره ی تاریخ

همه می دانید که در روز یازدهم محرّم، یکی از عظیمترین فاجعه های تاریخ اسلام به وقوع پیوست. اسارتی اتفاق افتاد که نظیر آن را دیگر ملّت و تاریخ اسلام ندید و به آن عظمت هم نخواهد دید. کسانی اسیر شدند که از خاندان وحی و نبوّت و عزیزترین و شریفترین انسانهای تاریخ اسلام بودند. زنانی در هیأت اسارت در کوچه و بازارها گردانده شدند که شأن و شرف آنها در جامعه ی اسلامیِ آن روز نظیر نداشت. کسانی این عزیزان را به اسارت گرفتند که از اسلام بویی نبرده بودند و با اسلام رابطه یی نداشتند و خبیثترین و پلیدترین انسانهای زمان خودشان بودند. در روز یازدهم محرّم، خاندان پیامبر و علی بن ابی طالب (علیهم السّلام) به اسارت دچار شدند و این خاطره به عنوان یکی از تلخترین خاطره ها، برای ما تا امروز و تا آخر مانده و خواهد ماند.

بیانات در دیدار جمع کثیری از خانواده های معظّم شهدا و ایثارگران - 1368/5/23

3. رمز و راز ارزش والای شهادت

زنده بودن وجود حقیقی شهدا

شهید، یعنی انسانی که در راه آرمانهای معنوی کشته می شود و جان خود را - که سرمایه ی اصلی هر انسانی است - برای هدف و مقصدی الهی صرف می کند و خدای متعال هم در پاسخ به این ایثار و گذشت بزرگ، حضور و یاد و فکر او را در ملّتش تداوم می بخشد و آرمان او زنده می ماند. این، خاصیّت کشته شدن در راه خداست. کسانی که در راه خدا کشته می شوند، زنده اند. جسم آنها زنده نیست، اما وجود حقیقی آنها زنده است.

حقیقتِ هر انسانی، خواسته و فکر و هدف و راه اوست. کسی که برای هدفهای شخصی و دنیایی کشته می شود، آن هدف هم با او دفن می شود و از بین می رود. هر هدفی که قائم به نفس و شخص انسان است، متعلّق به اوست و با رفتن و مردن انسان، آن هدف هم می میرد و از بین می رود؛ اما هدفی که الهی و قائم به غیب و خواست خداست و انسان در راه آن فداکاری می کند، با مردن انسان، آن هدف نمی میرد. البته، همین هدفهای خدایی هم ممکن است از بین بروند؛ اما از بین رفتن آن هدفها و پایمال شدنشان در صورتی است که در راه آنها مجاهدتی صورت نگیرد.

اگر کسی در راه هدفهای والا و الهی، مجاهدت کرد و زحمت کشید و

بعد کشته شد، آن هدف زنده می شود و وجود این شخص هم همان هدف است و شخصیّت و هویّت واقعی او قائم به آن هدف می باشد. عکس قضیّه این است که هدف، قائم به او نیست، بلکه او قائم به هدف است؛ لذا زنده می ماند و از بین نمی رود. به همین جهت، انبیا و منادیان حق امروز زنده اند؛ زیرا فضایل و تکامل و هدفهایی که در بشر دنبال می کردند، با رفتن آنها نمرد و بتدریج هدفهاشان در واقعیّت عالم و جریان تاریخ تحقّق یافت. اگرچه همه ی آن اهداف هنوز برآورده نشده است؛ اما امروز می بینید که در دنیا، ندای عدالت و آزادی هست و روشنفکران عالم هدفهایی را به عنوان هدفهای عالی اسم می آورند که این همان هدفهای انبیاست؛ گرچه خود ندانند که از کیست.

زنده شدن رسم شهادت با انقلاب و نظام اسلامی

حقیقتی که ما باید بدان افتخار کنیم، این است که رسم شهادت و سنّت الهیِ قتل فی سبیل الله، با نظام اسلامی زنده شد. در گذشته، سیلی خوران در راه خدا کم بودند و برخی در طی عمر هفتاد ساله ی خود، تحمّل کمترین سختی در راه خدا را هم نداشتند و حاضر نبودند در راه خدا یک اخم را تحمّل کنند؛ چه برسد به این که جان و سرمایه ی وجود خود را در راه خدا بدهند. برای ملّتی که به نام اسلام زندگی می کند، خیلی بد است که در راه تحقّق این هدف عظیم، هیچ مشکلی را بر خود هموار نکند. پیداست که در این جامعه، اسلام روزبه روز ذوب و کم رنگ و بی اثر خواهد شد.

در گذشته، متأسّفانه در کشور ما و بسیاری از کشورهای اسلامی دیگر، رسم سرمایه گذاری برای دین و تحمّل مشکلات برای خدا، منسوخ و یا بسیار کم شده بود؛ چه رسد به کشته شدن در راه خدا. یکی از بزرگترین خدمات انقلاب و امام به ملّت و اسلام، احیای انگیزه ی فداکاری در راه خدا - چه در ایران و چه در سایر کشورهای اسلامی - بود. امروز، نفوس طیّبه ی بسیاری، حاضر به تلاش و تحمّل زحمت و قبول دردسر و بذل جان

برای خدا هستند و مظهر بزرگ آن، همین شهدای عزیز ما هستند که شما بازماندگان و یادگارهای عزیز آنها هستید.

مرگ برای همه هست. ما اگر در راه خدا بمیریم، به حسب موازین مادّی و ظاهری هم، چیزی از دست نداده ایم. مردن، سرنوشت اجتناب ناپذیر هر یک از ماست. این متاعی است که بالاخره از دست ما خواهد رفت؛ ولی این متاع جان به دوگونه از دست می رود: یکی این که آن را گم کنیم و دیگر این که آن را بفروشیم. کدام بهتر است؟ آنها که در راه خدا کشته نمی شوند، جانشان را گم کرده اند و در مقابل، چیزی در دست ندارند. و آنها که این متاع را در راه خدا می دهند و جانشان را در راه او مصرف می کنند، کسانی هستند که آن را فروخته اند و در عوض چیزی گرفته اند: «إِنَّ اَللّهَ اِشْتَری مِنَ اَلْمُؤْمِنِینَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ اَلْجَنَّةَ» ⁽¹⁾.

بهشت و رضای الهی پاداش جانفشانی شهید

شهید، جانش را فروخته و در مقابل آن، بهشت و رضای الهی را گرفته است که بالاترین دستاوردهاست. به شهادت در راه خدا، از این منظر نگاه کنیم. شهادت، مرگ انسانهای زیرک و هوشیار است که نمی گذارند این جان، مفت از دستشان برود و در مقابل، چیزی عایدشان نشود. این جان، سرمایه ی اصلی ماست. مردن و شهادت، پیری و جوانی نمی فهمد. بسیاری هستند که در راه خدا هم کشته نمی شوند؛ اما در جوانی می میرند. چه قدر جوانان هستند که می میرند و در حقیقت جانشان از دست رفته است. اگر در راه خدا حرکت نکنند، اگر مسیر آنها الهی نباشد و مرگشان در راه خدا و هجرت و جهاد فی سبیل الله نباشد، متاع عمر - که بسیار عزیز است - از دستشان خواهد رفت و در مقابلش، چیزی عایدشان نمی شود. البته، اگر بازماندگان آنها صبر کنند، خدای متعال به آنها اجر خواهد داد؛ اما خود آن مرده، در مقابل جانش که از او گرفته شده است، چیزی به دست نخواهد آورد.

بسیاری هم هستند که در سنین غیرجوانی یا بعد از جوانی، در راه خدا

شهید شدند - مثل شهدای محراب و عزیزانی که در جبهه شهید شده اند - اینها هم کسانی هستند که جانشان را فروخته اند. شهادت برای هر انسانی چنین امتیازی است. واقعاً اگر خدای متعال این دعا را از کسی قبول کند که مرگ او را در شهادت قرار دهد، بزرگترین امتیاز را به یک انسان داده است و در مقابل سرمایه یی که از بین می رفت و هدر می شد، بهشت و رضایت خود را قرار داده است.

شهادت بالاترین پاداش جهاد در راه خدا

چرا شهادت این قدر با عظمت و اهمیّت است؟ علّت این است که انسانی که جان خود را در راه خدا می دهد، در حقیقت در یک لحظه ی نیاز و در آن وقتی که دین و راه خدا به کسانی که آن را رونق دهند، احتیاج دارد، آن تلاش لازم را انجام داده است. کسی که در راه خدا تلاش می کند و از راحتی و زن و بچه و آسایش معمولی و امتیازات مادّی صرف نظر می کند، پاداش الهی را - که همان شهادت است - به دنبال دارد. این نشاندهنده ی عظمت مجاهدت اوست. لذا مکرّر گفته ام که شهادت بالاترین پاداش و مزد جهاد فی سبیل الله است.

بیانات در دیدار فرزندان ممتاز شهدا، مسؤولان امور فرهنگی بنیاد شهید و جمعی از دانشجویان امامیه ی پاکستان - 1368/5/25

4. اهمیّت و نقش مجاهدت حضرت زینب (علیها السلام) و امام سجّاد (علیه السلام) در تبیین و تداوم فلسفه ی عاشورا

نقش انسانها در حفظ یاد و خاطره ی شهدا

اساساً اهمیّت اربعین در آن است که در این روز، با تدبیر الهی خاندان پیامبر (ص)، یاد نهضت حسینی برای همیشه جاودانه شد و این کار پایه گذاری گردید. اگر بازماندگان شهدا و صاحبان اصلی، در حوادث گوناگون - از قبیل شهادت حسین بن علی (علیه السّلام) در عاشورا - به حفظ یاد و آثار شهادت کمر نبندند، نسلهای بعد، از دستاورد شهادت استفاده ی زیادی نخواهند برد.

درست است که خدای متعال، شهدا را در همین دنیا هم زنده نگه می دارد و شهید به طور قهری در تاریخ و یاد مردم ماندگار است؛ اما ابزار طبیعی یی که خدای متعال برای این کار - مثل همه ی کارها - قرار داده است، همین چیزی است که در اختیار و اراده ی ماست. ما هستیم که با تصمیم درست و بجا، می توانیم یاد شهدا و خاطره و فلسفه ی شهادت را احیا کنیم و زنده نگهداریم.

اگر زینب کبری (سلام الله علیها) و امام سجّاد (صلوات الله علیه) در طول آن روزهای اسارت - چه در همان عصر عاشورا در کربلا و چه در روزهای

بعد در راه شام و کوفه و خود شهر شام وبعد از آن در زیارت کربلا و بعد عزیمت به مدینه و سپس در طول سالهای متمادی که این بزرگواران زنده ماندند - مجاهدات و تبیین و افشاگری نکرده بودند و حقیقت فلسفه ی عاشورا و هدف حسین بن علی و ظلم دشمن را بیان نمی کردند، واقعه ی عاشورا تا امروز، جوشان و زنده و مشتعل باقی نمی ماند.

دلیل اهمیّت حفظ حادثه ی عاشورا از نظر امام صادق (علیه السلام)

چرا امام صادق (علیه الصّلاة والسّلام) - طبق روایت - فرمودند که هر کس یک بیت شعر درباره ی حادثه ی عاشورا بگوید و کسانی را با آن بیت شعر بگریاند، خداوند بهشت را بر او واجب خواهد کرد؟⁽¹⁾چون تمام دستگاههای تبلیغاتی، برای منزوی کردن و در ظلمت نگهداشتن مسأله ی عاشورا و کلّاً مسأله ی اهل بیت، تجهیز شده بودند تا نگذارند مردم بفهمند چه شد و قضیّه چه بود. تبلیغ، این گونه است. آن روزها هم مثل امروز، قدرتهای ظالم و ستمگر، حدّاکثر استفاده را از تبلیغات دروغ و مغرضانه و شیطنت آمیز می کردند. در چنین فضایی، مگر ممکن بود قضیّه ی عاشورا - که با این عظمت در بیابانی در گوشه یی از دنیای اسلام اتفاق افتاده - با این تپش و نشاط باقی بماند؟ یقیناً بدون آن تلاشها، از بین می رفت.

آنچه این یاد را زنده کرد، تلاش بازماندگان حسین بن علی (علیه السّلام) بود. به همان اندازه که مجاهدت حسین بن علی (علیه السّلام) و یارانش به عنوان صاحبان پرچم، با موانع برخورد داشت و سخت بود، به همان اندازه نیز مجاهدت زینب (علیهاالسّلام) و مجاهدت امام سجّاد (علیه السّلام) و بقیه ی بزرگواران، دشوار بود. البته صحنه ی آنها، صحنه ی نظامی نبود؛ بلکه تبلیغی و فرهنگی بود. ما به این نکته ها باید توجّه کنیم.

درس اربعین در صحنه ی تبلیغی و فرهنگی

درسی که اربعین به ما می دهد، این است که باید یاد حقیقت و خاطره ی

شهادت را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگهداشت....

دستگاه ظالم جبار یزیدی با تبلیغات خود، حسین بن علی (علیه السلام) را محکوم می ساخت و وانمود می کرد که حسین بن علی (علیه السلام) کسی بود که بر ضد دستگاه عدل و حکومت اسلامی و برای دنیا قیام کرده است!! بعضی هم، این تبلیغات دروغ را باور می کردند. بعد هم که حسین بن علی (علیه السّلام)، با آن وضع عجیب و با آن شکل فجیع، به وسیله ی دژخیمان در صحرای کربلا به شهادت رسید، آن را یک غلبه و فتح وانمود می کردند! اما تبلیغات صحیح دستگاه امامت، تمام این بافته ها را عوض کرد. حق، این گونه است.

بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم و اعضاء جمعیت هلال احمر و مسئولین بنیاد شهید - 1368/6/29

5. ارزش مضاعف فداکاری امام حسین (علیه السلام) و یارانش

اشاره

در زمان ما، ارزش شهادت و فداکاری در راه خدا، از بسیاری زمانهای تاریخ اسلام بیشتر است. شهادت، همیشه با ارزش است و فداکاری در راه خدا، همیشه کاری عظیم و ارجمند است؛ اما همین کار خوب و بزرگ، در برخی از شرایط و در بعضی از زمانها، بزرگتر و مهمتر و باارزشتر است. مثلاً در صدر اسلام، فداکاری واقعاً ارزش مضاعف داشت. علت هم این بود که در آن دوران، اسلام مثل نهالی بود و اگر فداکاریها نمی بود، شاید دشمنان اسلام این نهال را می کندند. در زمان سیّدالشّهداء (علیه الصّلاة والسّلام) آن فداکاری و شهادت بزرگ، ارزش مضاعف داشت؛ چون حقیقتاً در آن روزها محصول زحمات پیامبر (ص) در حال از بین رفتن بود و فداکاری حسین بن علی (علیه السلام) و یاران آن بزرگوار، مانع از چنین کاری شد.

دلیل تفاوت ارزش مجاهدتها در زمانهای مختلف

بعضی از زمانها این گونه است که مجاهدت در راه خدا و شهادت در راه او، ارزش مضاعف دارد و دو برابر و چند برابر است. مثلاً یک ظرف آب گوارا که در حالت طبیعی هم با ارزش است، اما در یک تابستان گرم، آن هم برای انسانی که مدتی تشنگی کشیده، بخصوص اگر آن انسان بیمار هم بوده

و در جایی باشد که آب در آن جا کم است، این یک ظرف آب گوارا چند برابر ارزش پیدا می کند. بنابراین، همه جا قیمتها یکسان نیست، بلکه شرایط متفاوت است.

بیانات در دیدار با جمع کثیری از روحانیون و خانواده شهدا و ایثارگران - 1368/8/24

6. سیّدالشّهدا (علیه السلام) مظهر انسان کامل

جهاد واقعی نتیجه ی اخلاص و حرکت به سمت انقطاع الی الله

وجود مقدّس سیّدالشّهداء (علیه السّلام)، اگر چه بیشتر با بُعد جهاد و شهادت معروف شده، لیکن آن بزرگوار در حقیقت مظهر انسان کامل و عبد خالص و مخلِص و مخلَص برای خداست. اساساً جهاد واقعی و شهادت در راه خدا، جز با مقدّمه ای از همین اخلاصها و توجّه ها و جز با حرکت به سمت «انقطاع الی الله» حاصل نمی شود.

در این مناجات شعبانیه ی عالیة المضامین می فرماید: «الهی هب لی کمال الانقطاع الیک» ⁽¹⁾. این کمال انقطاع به سوی خدا و از همه چیز گسستن و همه ی قیود و دنباله ها را در جهت حرکت به سمت محبوبِ واقعی بریدن و به آن سمت پرواز کردن، چگونه برای انسان حاصل می شود؟ شهادت که قله ی فداکاری یک انسان است، بدون حرکت به سمت انقطاع و بدون تلاش و مجاهدت برای ایجاد «انقطاع الی الله» ، برای انسان به وجود نمی آید. هرگاه انسان تلاشی انجام داد و قدمِ اول را با همّت و عزم و اراده برداشت، آن وقت خدای متعال راه را باز می کند و قدمها یکی پس از دیگری، به سمت نورانی شدن دل و پُرنورشدن وجود انسان برداشته می شود.

لزوم تدبّر در مناجات شعبانیه

شما همّت می کنید، راه را می پیمایید و خدای متعال هم در ادامه ی راه، به شما کمک می کند و کار را آسان می سازد و - همان طور که این بزرگوار در مناجات شعبانیه درخواست کردند - کمال انقطاع الی الله را ارزانیِ شما می کند. تدبّر و توجّه به این مضامین و الفاظ و انس با آنها، برای یک یک کسانی که می خواهند به وظایف بزرگ خود عمل بکنند، واجب و لازم و ضروری است.

بیانات در دیدار جمع کثیری از پاسداران در سالروز میلاد امام حسین (علیه السلام) - 1368/12/10

7. شهادت امام حسین (علیه السلام)، تلاش برای نجات انسانیّت از جهالت و سرگردانی

نجات مردم از سرگردانی؛ مفهوم مترقّی مندرج در زیارت امام حسین (علیه السلام)

در زیارتی از زیارتهای امام حسین (علیه السّلام) که در روز اربعین خوانده می شود، جمله یی بسیار پُرمعنا وجود دارد و آن، این است: «وبذل مهجته فیک لیستنقذ عبادک من الجهالة» ⁽¹⁾

مفاتیح الجنان، زیارت اربعین.

بیانات در دیدار با فرزندان ممتاز شاهد، جانبازان شهرهای مشهد و تهران و استان کردستان، جمعی از دانش آموزان مدارس تهران و مدرّسان مراکز تربیت معلم، و گروهی از ورزشکاران و مسؤولان سازمان تربیت بدنی کشور - 1369/6/21

8. مقام یگانه ی اباعبدالله (علیه السلام) در تاریخ اسلام

فداکاری امام حسین (علیه السلام) تاج کرامت همه ی افتخارات اسلام

درست است که اگر ائمّه ی دیگر ما هم در آن زمان و در آن شرایط قرار می گرفتند، همان کاری را می کردند که حضرت ابی عبدالله (علیه السّلام) کرد، اما واقعیّت این است که بالاخره این قرعه به نام این بزرگمرد افتاد و خدا او را برای آن چنان فداکاری عظیمی که در طول تاریخ - تا آن جایی که ما شناخته ایم - بی نظیر بود برگزید. حسن بن علی (علیه السّلام) و دیگر بزرگان خاندان پیامبر (ص) فرموده اند که: «لایوم کیومک یا اباعبدالله» ⁽¹⁾. هیچ روزی، مثل عاشورا نبود و هیچ فداکاری یی، مثل فداکاری آن بزرگان نبود. فداکاری، تاج کرامتی بر سر این بزرگمرد و یارانش شد و آن مجموعه، درّة التّاجی برای مجموعه ی افتخارات اسلام، از صدر تا ذیل شدند. هیچ کس را نمی شود با آنها مقایسه کرد.

سخنرانی در دیدار با فرماندهان و جمعی از پاسداران سپاه و کمیته ی انقلاب اسلامی، مسؤولان دفاتر نمایندگی ولی فقیه در سپاه و خانواده های معظم شهدا، در سالروز میلاد امام حسین (علیه السلام) و روز پاسدار - 1369/11/29

9. نهضت حسینی، پشتوانه ی حرکت همه ی مجاهدان و آزادیخواهان

ماجرای حسین بن علی (علیه السّلام)، حقیقتاً موتور حرکت قرون اسلامی در جهت تفکّرات صحیح اسلامی بوده است. هر آزادیخواه و هر مجاهد فی سبیل الله و هر کس که می خواسته است در میدان خطر وارد بشود، از آن ماجرا مایه گرفته و آن را پشتوانه ی روحی و معنوی خود قرار داده است. در انقلاب ما، این معنا به صورت بیّنی واضح بود. معلوم نبود اگر ما این حادثه را نمی داشتیم، چه طور می توانستیم در این معرکه خوض⁽¹⁾کنیم. این خودش فصل عریض و قابل تعمّقی است که تمسّک به ذیل ماجرای عاشورا و مجاهدت سیدالشهداء (علیه الصّلاة والسّلام)، چه تأثیری در وضع انقلاب ما داشت. انسان وقتی در این مسأله غور می کند، از عظمت تأثیر آن حادثه به دهشت می افتد و فکر می کند کسانی که از آن محرومند، این خلأ را چگونه می توانند پُر کنند.

بیانات در دیدار با روحانیون و مبلّغان، در آستانه ی ماه محرّم - 1370/4/20

10. تأثیر گسترش مجالس بزرگداشت امام حسین (علیه السلام) در ایران و انقلاب اسلامی

تأثیر نهاد منبر و تفاوت جامعه ی ایران با جوامع بی بهره از نام و یاد امام حسین (علیه السلام)

تأثیر نهاد منبر در جامعه ی ما، هنوز یک تأثیر بررسی نشده است. شما به جامعه ی ما نگاه کنید، ببینید جایی که منبری به نام ابی عبدالله (علیه السّلام) نباشد، کجاست؟ از شهرهای بزرگ و مراکز پُرجمیعت، تا دوردستها، روستاها، حتّی روستاهای کوچک و دورافتاده، دانشگاهها، میان دانشمندان، انجمنهای تحصیلکردگان علوم جدید، تا مردمِ دور از علوم و معارف جاری زمان در اقصا نقاط کشور، در کجا منبر ابی عبدالله (علیه السّلام) نیست، که گوینده یی در موقعی از مواقع بر آن منبر نمی رود و سخنی نمی گوید؟ پس، کلّ جامعه ی ما به عنوان یک مجموعه ی باتفکّر و عقیده ی شیعی، زیر چتر امام حسین (علیه السلام) است. البته مخصوص شیعیان هم نیست؛ در نقاط گوناگونی از عالم، غیر شیعه، بلکه غیر مسلمین هم به نحوی از انحاء از این بساط بهره یی می برند.

در طول قرنها و در این چند قرن اخیر، در مجموع کشور ما، این بینش و این تذکّر راجع به دین، به نام و مناسبت حسین بن علی (علیه السّلام) وجود داشته است و در سطحی مردم را متذکّر به دین نگهداشته است. این

کانال کشی وسیع، در انقلاب به کار آمد. از این کانال کشی منظّم در سطح کشور، تفکّر انقلابی ما - که مستند به حادثه ی عاشورا هم بود - در همه جا گسترش پیدا کرد و مردم را وارد میدان کرد. اگر در این خصوص، کشور ما را با کشورهای دیگر اسلامی مقایسه کنید، در آن جایی که نام امام حسین (علیه السلام) وجود ندارد، فرق بیّن این دو را مشاهده خواهید کرد. این، خصوصیاتی به جامعه ی ما بخشیده است.

بیانات در دیدار با روحانیون و مبلّغان، در آستانه ی ماه محرّم - 1370/4/20

11. ارزش ماندگار و والای شهادت

شهادت؛ بالاترین ارزشها

اگر دهها سال دیگر هم بگذرد، آنچه باید به عنوان بالاترین ارزشها محسوب بشود، همین ارزش شهادت و فداکاری شهیدان عزیز ماست. زمان، همه چیز را کهنه می کند مگر خون شهید را. ببینید از زمان شهادت سیّدالشّهداء (علیه الصّلاة والسّلام) قرنها گذشته است؛ اما یاد شهیدان و خون شهیدان، روزبه روز اثرش برجسته تر شده است.

سخنرانی در جمع خانواده های شهدا، مفقودان و گروهی از جانبازان و آزادگان استان لرستان - 1370/5/30

12. بصیرت و حرکت عظیم حضرت زینب (علیها السلام) در همراهی با امام زمان خود

اشاره

زینب کبری یک زن بزرگ است. عظمتی که این زن بزرگ در چشم ملّتهای اسلامی دارد، از چیست؟ نمی شود گفت به خاطر این است که دختر علی بن ابی طالب (علیه السّلام)، یا خواهر حسین بن علی و حسن بن علی (علیهماالسّلام) است. نسبتها هرگز نمی توانند چنین عظمتی را خلق کنند. همه ی ائمّه ی ما، دختران و مادران و خواهرانی داشتند؛ اما کو یک نفر مثل زینب کبری؟

عمل به تکلیف الهی؛ دلیل ارزش و عظمت حضرت زینب (علیها السلام)

ارزش و عظمت زینب کبری، به خاطر موضع و حرکت عظیم انسانی و اسلامی او بر اساس تکلیف الهی است. کار او، تصمیم او، نوع حرکت او، به او این طور عظمت بخشید. هر کس چنین کاری بکند، ولو دختر امیرالمؤمنین (علیه السّلام) هم نباشد، عظمت پیدا می کند. بخش عمده ی این عظمت از این جاست که اوّلاً موقعیّت را شناخت؛ هم موقعیّت قبل از رفتن امام حسین (علیه السّلام) به کربلا، هم موقعیّت لحظات بحرانی روز عاشورا، هم موقعیّت حوادث کشنده ی بعد از شهادت امام حسین را؛ و ثانیاً طبق هر

موقعیّت، یک انتخاب کرد. این انتخابها زینب را ساخت.

قبل از حرکت به کربلا، بزرگانی مثل ابن عباس و ابن جعفر و چهره های نامدار صدر اسلام، که ادعای فقاهت و شهامت و ریاست و آقازادگی و امثال اینها را داشتند، گیج شدند و نفهمیدند چه کار باید بکنند؛ ولی زینب کبری گیج نشد و فهمید که باید این راه را برود و امام خود را تنها نگذارد؛ و رفت. نه این که نمی فهمید راه سختی است؛ او بهتر از دیگران حس می کرد. او یک زن بود؛ زنی که برای مأموریّت، از شوهر و خانواده اش جدا می شود؛ و به همین دلیل هم بود که بچه های خردسال و نوباوگان خود را هم به همراه برد؛ حس می کرد که حادثه چگونه است.

در آن ساعتهای بحرانی که قویترین انسانها نمی توانند بفهمند چه باید بکنند، او فهمید و امام خود را پشتیبانی کرد و او را برای شهید شدن تجهیز کرد. بعد از شهادت حسین بن علی هم که دنیا ظلمانی شد و دلها و جانها و آفاق عالم تاریک گردید، این زن بزرگ یک نوری شد و درخشید. زینب به جایی رسید که فقط والاترین انسانهای تاریخ بشریّت - یعنی پیامبران - می توانند به آن جا برسند.

حضرت فاطمه ی زهرا (علیها السلام) و حضرت زینب (علیها السلام) الگو و نمونه ی زنان مسلمان

مادر او فاطمه ی زهرا (سلام الله علیها) زن دیگری بود که مقامش از زینب کبری هم بالاتر بود. اینها زنان الگو و نمونه ی اسلامند. زن امروز دنیا الگو می خواهد. اگر الگوی او زینب و فاطمه ی زهرا باشند، کارش عبارت است از فهم درست، هوشیاری در درک موقعیّتها و انتخاب بهترین کارها؛ ولو با فداکاری و ایستادن پای همه چیز برای انجام تکلیف بزرگی که خدا بردوش انسانها گذاشته است، همراه باشد. زن مسلمانی که الگویش فاطمه ی زهرا یا زینب کبری (علیهماالسّلام) باشد، این است.

تجمّل گرایی و هوسهای موقّتی عامل توقّف و رکود زنان

اگر زن به فکر تجمّلات و خوشگذرانیها و هوسهای زودگذر و تسلیم

شدن به احساسات بی بنیاد و بی ریشه باشد، نمی تواند آن راه را برود؛ باید این وابستگیها را که مثل تار عنکبوت بر پای یک انسان رهروست، از خود دور کند، تا بتواند آن راه را برود؛ کمااین که زن ایرانی در دوران انقلاب و در دوران جنگ همین کار را کرد، و انتظار این است که در همه ی دوران انقلاب همین کار را بکند.

حضرت سکینه (علیها السلام) یکی از مشعلهای معرفت عربی در تاریخ اسلام

اما الگوی زن ایرانی در این راه، همان است که گفته شد؛ زینب الگوست. زینب زنی نبود که از علم و معرفت بی بهره باشد؛ بالاترین علمها و برترین و صافیترین معرفتها در دست او بود. همان «سکینه ی کبری» یی که شما اسمش را در کربلا شنیده اید، و دختر امام و برادرزاده و شاگرد زینب است - کسانی که اهل تحقیق و کتابند، نگاه کنند - او یکی از مشعلهای معرفت عربی در همه ی تاریخ اسلام تا امروز است. کسانی که حتّی زینب و پدر زینب و پدر سکینه را قبول نداشتند و ندارند، اعتراف می کنند که سکینه (علیهاالسّلام) یک مشعل معرفت و دانش است.

سخنرانی در دیدار با جمع کثیری از پرستاران، به مناسبت میلاد حضرت زینب کبری (علیها السلام) و روز پرستار - 1370/8/22

13. مظلومیّت همراه با عزّت و مجاهدت بی نظیر امام حسین (علیه السلام)

غیرقابل مقایسه بودن هر حادثه ای با عاشورا در طول تاریخ

مطلب مناسبِ مهم در این موقعیّت، مسائل مربوط به محرّم و آثار محرّم است که در طول تاریخ، جامعه ی اسلامی از برکات حادثه عاشورا بهره های زیادی برده است. در انقلاب بزرگ ملّت ایران هم، عاشورا و خاطره ی حسین بن علی علیه السّلام و قضایای محرّم، نقشی اساسی داشت. موضوع عاشورا، یک موضوع تمام نشدنی و همیشگی است. چرا این حادثه، این قدر در تاریخ اسلام تأثیرات بزرگی گذاشته است؟ به نظر بنده، موضوع عاشورا، از این جهت کمال اهمیّت را دارد که فداکاری و از خودگذشتگی ای که در این قضیّه انجام گرفت، یک فداکاری استثنایی بود. از اوّل تاریخ اسلام تا امروز، جنگها و شهادتها و گذشتها، همیشه بوده است و ما هم در زمان خودمان، مردم زیادی را دیدیم که مجاهدت کردند و از خود گذشتگی به خرج دادند و شرایط سختی را تحمّل کردند. این همه شهدا، این همه جانبازان، این همه اسرای ما، آزادگان ما، خانواده هایشان و بقیه ی کسانی که در سالهای بعد از انقلاب یا اوان انقلاب فداکاری کردند، همه جلوِ چشم ما هستند. در گذشته هم حوادثی بوده است و در تاریخ آنها را خوانده اید. اما، هیچ کدام از این حوادث، با حادثه ی عاشورا قابل مقایسه نیست؛ حتّی شهادت

شهدای بدر و احد و زمان صدراسلام. انسان تدبّر که می کند، می فهمد چرا از زبان چند نفر از ائمّه ی ما علیهم السّلام، نقل شده است که خطاب به سیدالشهدا علیه الصّلاة والسّلام فرموده اند: «لایوم کیومک یا اباعبدالله» ؛ یعنی هیچ حادثه ای مثل حادثه تو و مثل روز تو نیست. چون عاشورا یک واقعه استثنایی بود. لُبّ و جوهر حادثه عاشورا این است که در دنیایی که همه جای آن را ظلمت و فساد و ستم گرفته بود، حسین بن علی علیه السّلام برای نجات اسلام قیام کرد و در این دنیای بزرگ، هیچ کس به او کمک نکرد! حتّی دوستان آن بزرگوار، یعنی کسانی که هر یک می توانستند جمعیّتی را به این میدان و به مبارزه با یزید بکشانند، هر کدام با عذری، از میدان خارج شدند و گریختند! ابن عبّاس یک طور؛ عبدالله بن جعفر یک طور؛ عبدالله بن زبیر یک طور؛ بزرگان باقی مانده از صحابه و تابعین یک طور... شخصیّتهای معروف و نام و نشان دار و کسانی که می توانستند تأثیری بگذارند و میدان مبارزه را گرم کنند، هر کدام یک طور از میدان خارج شدند. این، در حالی بود که هنگام حرف زدن، همه از دفاع از اسلام می گفتند. اما وقتی نوبت عمل رسید و دیدند که دستگاه یزید، دستگاه خشنی است؛ رحم نمی کند و تصمیم بر شدّت عمل دارد، هرکدام از گوشه ای فرار کردند و امام حسین علیه السّلام را در صحنه تنها گذاشتند. حتی برای این که کار خودشان را توجیه کنند، خدمت حسین بن علی علیه السّلام آمدند و به آن بزرگوار اصرار کردند که «آقا، شما هم قیام نکنید! به جنگ با یزید نروید!»

ترس، عامل گریز بسیاری از بزرگان در حادثه ی عاشورا

این، یک عبرت عجیب در تاریخ است. آن جا که بزرگان می ترسند، آن جا که دشمن چهره ی بسیار خشنی را از خود نشان می دهد، آن جا که همه احساس می کنند اگر وارد میدان شوند میدان غریبانه ای آنها را در خود خواهد گرفت؛ آن جاست که جوهرها و باطن افراد شناخته می شود. در تمام دنیای اسلامی آن روز - که دنیای بزرگی بود و کشورهای اسلامی زیادی که امروز مستقل و جدا هستند، آن روز یک کشور بودند - با جمعیّت بسیار زیاد، کسی که این تصمیم، عزم و جرأت را داشت که در مقابل دشمن بایستد،حسین بن علی

علیه السّلام بود. بدیهی بود که وقتی مثل امام حسینی حرکت و قیام کند، عدّه ای از مردم هم دور او را خواهند گرفت و گرفتند. اگر چه آنها هم، وقتی معلوم شد که کار چقدر سخت است و چقدر شدّت عمل وجود دارد، یکی یکی از دور آن حضرت پراکنده شدند، و از هزار و اندی آدمی که با امام حسین علیه السّلام، از مکه به راه افتاده، یا در بین راه به حضرت پیوسته بودند، در شب عاشورا تعداد اندکی ماندند که با مجموع آنچه که روز عاشورا خودشان را به حضرت رساندند، هفتاد و دو نفر شدند!

نترسیدن از دشمن و عمل به تکلیف؛ راز عظمت شهدای کربلا

این، مظلومیّت است. این مظلومیّت، به معنای کوچکی و ذلّت نیست. امام حسین علیه السّلام، عظیمترین مبارز و مجاهد تاریخ اسلام است؛ چون او در چنین میدانی ایستاد و نترسید و مجاهدت کرد. اما این انسان بزرگ، به قدر عظمتش، مظلومیّت دارد. همان قدر که بزرگ است، همان قدر هم مظلوم است؛ و با غربت هم به شهادت رسید. فرق است بین آن سرباز فداکار و انسان پرشوری که به میدان نبرد می رود؛ مردم به نام او شعار می دهند و از او تمجید می کنند؛ میدان اطراف او را انسانهای پرشوری مثل خود او گرفته اند؛ می داند که اگر مجروح یا شهید شود، مردم با او چگونه با شور برخورد خواهند کرد، و آن انسانی که در چنان غربتی، در چنان ظلمتی، تنها، بدون یاور، بدون هیچ گونه امید کمکی از طرف مردم، با وسعت تبلیغات دشمن، می ایستد و مبارزه می کند و تن به قضای الهی می سپارد و آماده ی کشته شدن در راه خدا می شود. عظمت شهدای کربلا به این است! یعنی برای احساس تکلیف، که همان جهاد در راه خدا و دین بود، از عظمت دشمن نترسیدند؛ از تنهایی خود، احساس وحشت نکردند؛ کم بودن عدّه ی خود را مجوّزی برای گریختن از مقابل دشمن قرار ندادند. این است که یک آدم را، یک رهبر را، یک ملّت را عظمت می بخشد: نترسیدن از عظمت پوشالی دشمن.

بیانات در دیدار قشرهای مختلف مردم به مناسبت فرارسیدن ماه محرّم - 1371/4/10

14. پیروزی واقعی سیّدالشّهدا (علیه السلام) در کوتاه مدّت و هم در طول تاریخ

اشاره

سیّدالشّهدا علیه الصّلاة والسّلام، می دانست که بعد از شهادت او، دشمن تمام فضای جامعه و دنیای آن روز را از تبلیغات بر ضدّ او پر خواهد کرد. امام حسین علیه السّلام، کسی نبود که زمان و دشمن را نشناسد. می دانست دشمن چه خباثتهایی خواهد کرد. درعین حال، این ایمان و امید را داشت که همین حرکت مظلومانه و غریبانه ی او، بالاخره دشمن را هم در کوتاه مدّت و هم در بلند مدّت شکست خواهد داد. و همین طور هم شد. خطاست اگر کسی خیال کند که امام حسین علیه السّلام شکست خورد. کشته شدن، شکست خوردن نیست. در جبهه ی جنگ آن کس که کشته می شود شکست نخورده است. آن کس که به هدف خود نمی رسد، شکست خورده است. هدف دشمنان امام حسین علیه السّلام، این بود که اسلام و یادگارهای نبوّت را از زمین براندازند. اینها شکست خوردند. چون این طور نشد. هدف امام حسین علیه السّلام این بود که در برنامه ی یکپارچه ی دشمنان اسلام، که همه جا را به رنگ دلخواه خودشان در آورده بودند یا قصد داشتند درآورند، رخنه ایجاد شود؛ اسلام و ندای مظلومیّت و حقانیّت آن در همه جا سر داده شود و بالاخره دشمن اسلام، مغلوب شود. و این، شد. هم در کوتاه مدّت امام

حسین علیه السّلام پیروز شد و هم در بلند مدّت. در کوتاه مدّت به این ترتیب که، خودِ این قیام و شهادت مظلومانه و اسارت خاندان آن بزرگوار، نظام حکومت بنی امیّه را متزلزل کرد. بعد از همین حادثه بود که در دنیای اسلام - در مدینه و در مکّه - پی درپی حوادثی پیش آمد و بالاخره منجر به نابودی سلسله ی آل ابی سفیان شد. به فاصله ی سه، چهار سال، سلسله ی آلابی سفیان به کلّی برافتاد و از بین رفت. چه کسی خیال می کرد این دشمنی که امام حسین علیه السّلام را مظلومانه در کربلا به شهادت رسانده بود، آن طور مغلوب انعکاس فریاد آن امام شود؛ آن هم در سه یا چهار سال؟! در دراز مدّت هم امام حسین علیه السّلام پیروز شد. شما به تاریخ اسلام نگاه کنید و ببینید چقدر دین در دنیا رشد کرد! چقدر اسلام ریشه دار شد! چگونه ملّتهای اسلامی پدیدار شدند و رشد کردند! علوم اسلامی پیشرفت کرد، فقه اسلامی پیشرفت کرد و بالاخره بعد از گذشت قرنها، امروز، پرچم اسلام بر فراز بلندترین بامهای دنیا، در اهتزاز است. آیا یزید و خانواده یزید به این که اسلام این طور، روزبه روز رشد کند راضی بودند؟ آنها می خواستند ریشه ی اسلام را بکَنند؛ می خواستند از قرآن و پیغمبر اسلام، اسمی باقی نگذارند. اما می بینیم که درست به عکس شد.

تأثیر آموزه های نهضت حسینی در بسیاری از رهبران معاصر جهان

پس، آن مبارز و مجاهد فی سبیل الله که آن طور مظلومانه در مقابل دنیا ایستاد و خونش ریخته شد و خاندانش به اسارت رفتند، از همه جهت، بر دشمن خود پیروز شد. این، برای ملّتها یک درس است. لذاست که از رهبران بزرگ دنیای معاصر - حتی آنهایی که مسلمان هم نیستند - نقل می کنند که گفته اند: «ما راه مبارزه را، از حسین بن علی علیه السّلام یاد گرفتیم.» انقلاب خودِ ما هم یکی از همین مثالهاست. مردم ما هم از حسین بن علی علیه السّلام یاد گرفتند. فهمیدند که کشته شدن، دلیل مغلوب شدن نیست. فهمیدند که در مقابل دشمنِ علی الظّاهر مسلّط، عقب نشینی کردن، موجب بدبختی و روسیاهی است. دشمن هر چه با عظمت باشد، اگر جناح مؤمن و فئه ی⁽¹⁾مؤمنه،

باتوکّل به خدا در مقابل او مجاهدت کند، بالاخره شکست با دشمن و پیروزی با فئه ی مؤمنه است. این را ملّت ما هم فهمیدند.

بیانات در دیدار قشرهای مختلف مردم به مناسبت فرارسیدن ماه محرّم - 1371/4/10

15. کربلا الگوی امتحان شده و همیشگی ما

پیروی از راه امام حسین (علیه السلام)؛ دلیل عزّت و عظمت ملّت ایران در انقلاب و دفاع مقدّس

شما برادران و خواهران عزیز و همه ی ملّت بزرگ ایران باید بدانید که کربلا الگوی همیشگی ماست. کربلا مثالی است برای این که در مقابل عظمت دشمن، انسان نباید دچار تردید شود. این، یک الگوی امتحان شده است. درست است که در روزگار صدر اسلام، حسین بن علی علیه السّلام، با هفتاد و دو نفر به شهادت رسید؛ اما معنایش این نیست که هرکس راه حسین علیه السّلام را می رود و همه ی کسانی که در راه مبارزه اند، باید به شهادت برسند؛ نه. ملّت ایران، بحمدالله امروز راه حسین علیه السّلام را آزمایش کرده است و با سر بلندی و عظمت، در میان ملّتهای اسلام و ملّتهای جهان، حضور دارد. آنچه که شما پیش از پیروزی انقلاب انجام دادید و رفتید، راه حسین علیه السّلام؛ یعنی نترسیدن از خصم و تن دادن به مبارزه با دشمنِ مسلّط بود. در دوران جنگ نیز همین طور بود. ملّت ما می فهمید که در مقابل او، دنیای شرق و غرب و همه ی استکبار ایستاده است؛ امّا نترسید. البتّه ما شهدای گرانقدری داریم. عزیزانی را از دست دادیم. عزیزانی از ما، سلامتی شان را از دست دادند و جانباز شدند. عزیزانی، چند سال را در زندانها گذراندند. عدّه ای هنوز

هم در زندان بعثیها هستند. اما ملّت با این فداکاریها به اوج عزّت و عظمت رسیده است؛ اسلامْ عزیز شده است؛ پرچمِ اسلام بر افراشته شده است. این، به برکت آن ایستادگی است.

بیانات در دیدار قشرهای مختلف مردم به مناسبت فرارسیدن ماه محرّم - 1371/4/10

16. وظیفه ی مجالس عزاداری در تقویت روح حماسی و عاشورایی و توکّل به خدا

درسهای نهضت امام حسین (علیه السلام): نترسیدن از دشمن، باور به ناپایداری دشمن، اتکاء به خود، توکّل به خدا، حفظ روح حماسی

در ایام محرّم و صفر، ملّت عزیز ما باید روح حماسه را، روح عاشورایی را، روح نترسیدن از دشمن را، روح توکّل به خدا را، روح مجاهدت فداکارانه در راه خدا را، در خودشان تقویت کنند و از امام حسین علیه السّلام مدد بگیرند. مجالس عزاداری برای این است که دلهای ما را با حسین بن علی علیه السّلام و اهداف آن بزرگوار نزدیک و آشنا کند. یک عدّه کج فهم نگویند که «امام حسین علیه السّلام شکست خورد.» یک عدّه کج فهم نگویند که «راه امام حسین علیه السّلام معنایش این است که همه ی ملّت ایران کشته شوند.» کدام انسان نادانی، چنین حرفی را ممکن است بزند؟! یک ملّت از حسین بن علی علیه السّلام باید درس بگیرد. یعنی از دشمن نترسد؛ به خود متّکی باشد؛ به خدای خود توکّل کند؛ بداند که اگر دشمن با شوکت است، این شوکت، ناپایدار است. بداند اگر جبهه ی دشمن، به ظاهر گسترده و قوی است، اما توان واقعی اش کم است. مگر نمی بینید که نزدیک چهارده سال است که دشمنان خواسته اند جمهوری اسلامی را از بین ببرند و نتوانسته اند!

این چیست جز ضعف آنها و قدرت ما؟ ما قوی هستیم. ما به برکت اسلام، قدرت داریم. ما به خدای بزرگ متوکّل و متّکی هستیم. یعنی نیروی الهی را با خودمان داریم. دنیا در مقابل چنین نیرویی نمی تواند بایستد.

بیانات در دیدار قشرهای مختلف مردم به مناسبت فرارسیدن ماه محرّم - 1371/4/10

17. درسها و عبرتهای عاشورا

اشاره

این حادثه باقی است. این حادثه ی عظیم؛ یعنی حادثه ی عاشورا، از دو جهت قابل تامّل و تدّبراست. غالباً یکی ازاین دو جهت، مورد توجّه قرار می گیرد. بنده امروز می خواهم در این جا آن جهت دوّم را، بیشتر مورد توجّه قرار دهم.

درسهای عاشورا: فداکاری، آسیب پذیری جبهه ی دشمن، لزوم بصیرت

جهت اوّل، درسهای عاشوراست. عاشورا پیامها و درسهایی دارد. عاشورا درس می دهد که برای حفظ دین، باید فداکاری کرد. درس می دهد که در راه قرآن، از همه چیز باید گذشت. درس می دهد که در میدان نبرد حقّ و باطل، کوچک وبزرگ، زن ومرد، پیر و جوان، شریف و وضیع⁽¹⁾و امام و رعیّت، با هم در یک صف قرار می گیرند. درس می دهد که جبهه ی دشمن با همه ی تواناییهای ظاهری، بسیار آسیب پذیر است؛ همچنان که جبهه ی بنی امیه، به وسیله ی کاروان اسیران عاشورا، در کوفه آسیب دید، در شام آسیب دید، در مدینه آسیب دید، و بالاخره هم این ماجرا، به فنای جبهه ی سفیانی منتهی شد. درس می دهد که در ماجرای دفاع از دین، از همه چیز بیشتر، برای انسان، بصیرت لازم است. بی بصیرتها فریب می خورند. بی بصیرتها در جبهه

باطل قرار می گیرند؛ بدون این که خود بدانند. همچنان که در جبهه ی ابن زیاد، کسانی بودند که از فسّاق و فجّار نبودند، ولی از بی بصیرتها بودند.

اینها درسهای عاشوراست. البته همین درسها کافی است که یک ملّت را، از ذلّت به عزّت برساند. همین درسها می تواند جبهه ی کفر و استکبار را شکست دهد. درسهای زندگی سازی است. این، آن جهت اوّل.

عبرتهای عاشورا: انحطاط جامعه ی اسلامی در طول پنجاه سال

جهت دوّم از آن دو جهتی که عرض کردم، عبرتهای عاشوراست. غیر از درس، عاشورا یک صحنه ی عبرت است. انسان باید به این صحنه نگاه کند تا عبرت بگیرد. یعنی چه عبرت بگیرد؟ یعنی خود را با آن وضعیّت مقایسه کند و بفهمد در چه حال و در چه وضعیّتی است؛ چه چیزی او را تهدید می کند؛ چه چیزی برای او لازم است؟ این را می گویند «عبرت». شما اگر از جادّه ای عبور کردید و اتومبیلی را دیدید که واژگون شده یا تصادف کرده و آسیب دیده؛ مچاله شده و سرنشینانش نابود شده اند، می ایستید و نگاه می کنید، برای این که عبرت بگیرید. معلوم شود که چطور سرعتی، چطور حرکتی و چگونه رانندگی ای، به این وضعیّت منتهی می شود. این هم نوع دیگری از درس است؛ اما درس از راه عبرت گیری است. این را قدری بررسی کنیم.

اوّلین عبرتی که در قضیّه ی عاشورا ما را به خود متوجّه می کند، این است که ببینیم چه شد که پنجاه سال بعد از درگذشت پیغمبر صلوات الله و سلامه علیه، جامعه ی اسلامی به آن حدّی رسید که کسی مثل امام حسین علیه السّلام، ناچار شد برای نجات جامعه ی اسلامی، چنین فداکاری ای بکند؟ این فداکاری حسین بن علی علیه السّلام، یک وقت بعد از هزار سال از صدراسلام است؛ یک وقت درقلب کشورها و ملّتهای مخالف و معاند با اسلام است؛ این یک حرفی است. اما حسین بن علی علیه السّلام، در مرکز اسلام، در مدینه و مکّه - مرکز وحی نبوی - وضعیّتی دید که هر چه نگاه کرد چاره ای جز فداکاری نداشت؛ آن هم چنین فداکاری خونینِ با عظمتی! مگرچه وضعی بود که حسین بن علی علیه السّلام، احساس کرد که اسلام فقط با فداکاری او

زنده خواهد ماند، و الا از دست رفته است؟! عبرت این جاست. روزگاری رهبر و پیغمبر جامعه اسلامی، از همان مکه و مدینه پرچمها را می بست، به دست مسلمانها می داد و آنها تا اقصی نقاط جزیرة العرب و تا مرزهای شام می رفتند؛ امپراتوری روم را تهدید می کردند؛ آنها از مقابلشان می گریختند و لشکریان اسلام پیروزمندانه برمی گشتند؛ که در این خصوص می توان به ماجرای «تبوک» اشاره کرد. روزگاری در مسجد و معبر جامعه اسلامی، صوت و تلاوت قرآن بلند بود و پیغمبر با آن لحن و آن نَفَس، آیات خدا را بر مردم می خواند و مردم را موعظه می کرد وآنها را در جاده هدایت با سرعت پیش می برد. ولی چه شد که همین جامعه، همین کشور و همین شهرها، کارشان به جایی رسد و آن قدر از اسلام دور شدند که کسی مثل یزید برآنها حکومت می کرد؟! وضعی پیش آمد که کسی مثل حسین بن علی علیه السّلام، دید که چاره ای جز این فداکاری عظیم ندارد! این فداکاری، در تاریخ بی نظیراست. چه شد که به چنین مرحله ای رسیدند؟ این، آن عبرت است. ما باید این را امروز مورد توجّه دقیق قرار دهیم.

ما امروز یک جامعه ی اسلامی هستیم. باید ببینیم آن جامعه ی اسلامی، چه آفتی پیدا کرد که کارش به یزید رسید؟ چه شد که بیست سال بعد از شهادت امیرالمؤمنین علیه الصّلاة والسّلام، در همان شهری که او حکومت می کرد، سرهای پسرانش را بر نیزه کردند و در آن شهر گرداندند؟! کوفه یک نقطه ی بیگانه از دین نبود! کوفه همان جایی بود که امیرالمؤمنین علیه السّلام در بازارهای آن راه می رفت؛ تازیانه بر دوش می انداخت؛ مردم را امر به معروف و نهی از منکر می کرد؛ فریاد تلاوت قرآن در «آناءِ اَللَّیْلِ و أَطْرافَ اَلنَّهارِ» ازآن مسجد و آن تشکیلات بلند بود. این، همان شهر بود که پس از گذشت سالهایی نه چندان طولانی در بازارش دختران و حرم امیرالمؤمنین علیه السّلام را، با اسارت می گرداندند. در ظرف بیست سال چه شد که به آن جا رسیدند؟ اگر بیماری ای وجود دارد که می تواند جامعه ای را که در رأسش کسانی مثل پیغمبراسلام و امیرالمؤمنین علیهماالسّلام بوده اند، در ظرف چند ده سال به آن وضعیّت برساند، این بیماری، بیماری خطرناکی است و ما هم باید

از آن بترسیم. امام بزرگوارما، اگر خود را شاگردی از شاگردان پیغمبر اکرم صلوات الله و سلامه علیه محسوب می کرد، سرِ فخر به آسمان می سود. امام، افتخارش به این بود که بتواند احکام پیغمبر را درک، عمل و تبلیغ کند. امام ما کجا، پیغمبر کجا؟! آن جامعه را پیغمبر ساخته بود و بعد از چند سال به آن وضع دچار شد. این جامعه ما خیلی باید مواظب باشد که به آن بیماری دچار نشود. عبرت، این جاست! ما باید آن بیماری را بشناسیم؛ آن را یک خطر بزرگ بدانیم و از آن اجتناب کنیم.

به نظر من این پیام عاشورا، از درسها و پیامهای دیگر عاشورا برای ما امروز فوری تر است. ما باید بفهمیم چه بلایی بر سر آن جامعه آمد که حسین بن علی علیه السّلام، آقازاده ی اوّلِ دنیای اسلام و پسر خلیفه ی مسلمین، پسر علی بن ابی طالب علیه الصّلاة والسّلام، در همان شهری که پدر بزرگوارش بر مسند خلافت می نشست، سر بریده اش گردانده شد و آب از آب تکان نخورد! از همان شهر آدمهایی به کربلا آمدند، او و اصحاب او را با لب تشنه به شهادت رسانند و حرم امیرالمؤمنین علیه السّلام را به اسارت گرفتند!

عامل انحطاط جامعه ی اسلامی: دورشدن از ذکر و دعا، دنیاطلبی و دنبال شهوتها رفتن

حرف در این زمینه، زیاد است. من یک آیه از قرآن را در پاسخ به این سؤال مطرح می کنم. قرآن جواب ما را داده است. قرآن، آن درد را به مسلمین معرفی می کند. آن آیه این است که می فرماید: «فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضاعُوا اَلصَّلاةَ وَ اِتَّبَعُوا اَلشَّهَواتِ فَسَوْفَ یَلْقَوْنَ غَیًّا.» دو عامل، عامل اصلی این گمراهی و انحراف عمومی است: یکی دور شدن از ذکر خدا که مظهر آن نماز است. فراموش کردن خدا و معنویّت؛ حساب معنویّت را از زندگی جدا کردن و توجّه و ذکر و دعا و توسّل و طلب از خدای متعال و توکّل به خدا و محاسبات خدایی را از زندگی کنار گذاشتن. دوّم «وَ اِتَّبَعُوا اَلشَّهَواتِ» ؛ دنبال شهوترانیها رفتن؛ دنبال هوسها رفتن و در یک جمله: دنیاطلبی. به

فکر جمع آوری ثروت، جمع آوری مال و التذاذ به شهوات دنیا افتادن. اینها را اصل دانستن و آرمانها را فراموش کردن. این، درد اساسی وبزرگ است. ما هم ممکن است به این درد دچار شویم. اگر در جامعه ی اسلامی، آن حالت آرمانخواهی از بین برود یا ضعیف شود؛ هر کس به فکر این باشد که کلاهش را از معرکه در ببرد و از دیگران در دنیا عقب نیفتد؛ این که «دیگری جمع کرده است، ما هم برویم جمع کنیم و خلاصه خود و مصالح خود را بر مصالح جامعه ترجیح دهیم»، معلوم است که به این درد دچار خواهیم شد.

نظام اسلامی، با ایمانها، با همّتهای بلند، با مطرح شدن آرمانها و با اهمیّت دادن و زنده نگه داشتنِ شعارها به وجود می آید و حفظ می شود و پیش می رود. شعارها را کم رنگ کردن، اصول اسلام و انقلاب را مورد بی اعتنایی قراردادن و همه چیز را با محاسبات مادّی مطرح کردن و فهمیدن، جامعه را به آن جا خواهد برد که به چنان وضعی برسد.

آنها به آن وضع دچار شدند. روزگاری برای مسلمین، پیشرفت اسلام مطرح بود؛ رضای خدا مطرح بود؛ تعلیم دین و معارف اسلامی مطرح بود؛ آشنایی با قرآن و معارف قرآن مطرح بود؛ دستگاه حکومت، دستگاه اداره کشور، دستگاه زهد و تقوا و بی اعتنایی به زخارف دنیا و شهوات شخصی بود و نتیجه اش آن حرکت عظیمی شد که مردم به سمت خدا کردند. در چنان وضعیّتی، شخصیّتی مثل علی بن ابیطالب علیه السّلام، خلیفه شد. کسی مثل حسین بن علی علیه السّلام شخصیّت برجسته شد. معیارها در اینها، بیش از همه هست. وقتی معیار خدا باشد، تقوا باشد، بی اعتنایی به دنیا باشد، مجاهدت در راه خدا باشد؛ آدمهایی که این معیارها را دارند، در صحنه ی عمل می آیند و سر رشته ی کارها را به دست می گیرند و جامعه، جامعه ی اسلامی می شود. اما وقتی که معیارهای خدایی عوض شود، هر کس که دنیا طلب تر است، هر کس که شهوترانتراست، هر کس که برای به دست آوردن منافع شخصی زرنگتر است، هر کس که با صدق و راستی بیگانه تر است، بر سرِ کار می آید. آن وقت نتیجه این می شود که امثال عمربن سعد و شمر و عبیدالله بن زیاد به ریاست می رسند و کسی مثل حسین بن علی علیه السّلام، به مذبح می رود، و

در کربلا به شهادت می رسد! این، یک حساب دو دو تا چهارتاست. باید کسانی که دلسوزند، نگذارند معیارهای الهی در جامعه عوض شود. اگر معیارِ تقوا در جامعه عوض شد، معلوم است که انسان با تقوایی مثل حسین بن علی علیه السّلام، باید خونش ریخته شود. اگر زرنگی و دست و پاداری در کار دنیا و پشت هم اندازی و دروغگویی و بی اعتنایی به ارزشهای اسلامی ملاک قرار گرفت، معلوم است که کسی مثل یزید باید در رأس کار قرار گیرد و کسی مثل عبیدالله، شخص اوّل کشور عراق شود. همه ی کار اسلام این بود که این معیارهای باطل را عوض کند. همه ی کار انقلاب ما هم این بود که در مقابل معیارهای باطل و غلط مادّیِ جهانی بایستد و آنها را عوض کند.

دنیای امروز؛ دنیای ترجیح مادّیات بر معنویات

دنیای امروز، دنیای دروغ، دنیای زور، دنیای شهوترانی و دنیای ترجیح ارزشهای مادّی برارزشهای معنوی است. این دنیاست! مخصوص امروز هم نیست. قرنهاست که معنویّت در دنیا رو به افول و ضعف بوده است. پول پرستها و سرمایه دارها تلاش کرده اند که معنویّت را از بین ببرند. صاحبان قدرت، یک نظام و بساط مادّی ای در دنیا چیده اند که در رأسش قدرتی از همه دروغگوتر، فریبکارتر، بی اعتناتر به فضایل انسانی و نسبت به انسانها بیرحم تر مثل قدرت امریکاست. این می آید در رأس و همین طور، می آیند تا مراتبِ پایین تر. این، وضع دنیاست. انقلاب اسلامی، یعنی زنده کردن دوباره ی اسلام؛ زنده کردن «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اَللّهِ أَتْقاکُمْ» ⁽¹⁾. این انقلاب آمد تا این بساط جهانی را، این ترتیب غلط جهانی را بشکند و ترتیب جدیدی درست کند. اگر آن ترتیبِ مادّیِ جهانی باشد، معلوم است که شهوترانهایِ فاسدِ رو سیاه و گمراهی مثل محمّدرضا باید در رأس کار باشند و انسانِ با فضیلتِ منوّری مثل امام باید در زندان یا درتبعید باشد! در چنان وضعیّتی، جای امام در جامعه نیست. وقتی زور حاکم است، وقتی فساد حاکم است، وقتی دروغ حاکم است و وقتی بی فضیلتی حاکم است، کسی که دارای فضیلت است،

دارای صدق است، دارای نور است، دارای عرفان است و دارای توجّه به خداست، جایش در زندانها یادر مقتل و مذبح یا در گودال قتلگاههاست. وقتی مثل امامی بر سرِ کار آمد، یعنی ورق برگشت؛ شهوترانی و دنیاطلبی به انزوا رفت، وابستگی و فساد به انزوا رفت، تقویَْ بالای کار آمد، زهد روی کار آمد، صفا و نورانیّت آمد، جهاد آمد، دلسوزی برای انسانها آمد، رحم و مروّت و برادری و ایثار و از خودگذشتگی آمد.

هشدار نسبت به عواقب از دست دادن روحیه ی بسیجی و تسلّط افراد افزون خواه بی معنویّت در جامعه

امام که بر سرِ کار می آید، یعنی این خصلتها می آید؛ یعنی این فضیلتها می آید؛ یعنی این ارزشها مطرح می شود. اگر این ارزشها را نگه داشتید، نظام امامت باقی می ماند. آن وقت امثال حسین بن علی علیه الصّلا ة والسّلام، دیگر به مذبح برده نمی شوند. امّا اگر اینها را از دست دادیم چه؟ اگر روحیه ی بسیجی را از دست دادیم چه؟ اگربه جای توجّه به تکلیف و وظیفه و آرمان الهی، به فکر تجمّلات شخصی خودمان افتادیم چه؟ اگر جوان بسیجی را، جوان مؤمن را، جوان بااخلاص را - که هیچ چیز نمی خواهد جز این که میدانی باشد که در راه خدا مجاهدت کند - در انزوا انداختیم و آن آدم پررویِ افزون خواهِ پرتوقّعِ بی صفایِ بی معنویّت را مسلّط کردیم چه؟ آن وقت همه چیز دگرگون خواهد شد. اگر در صدر اسلام فاصله ی بین رحلت نبیّ اکرم صلوات الله وسلامه علیه و شهادت جگرگوشه اش پنجاه سال شد، در روزگار ما، این فاصله، خیلی کوتاهتر ممکن است بشود و زودتر از این حرفها، فضیلتها و صاحبان فضایل ما به مذبح بروند. باید نگذاریم. باید در مقابل انحرافی که ممکن است دشمن بر ما تحمیل کند، بایستیم. پس، عبرت گیری از عاشورا این است که نگذاریم روح انقلاب در جامعه منزوی و فرزند انقلاب گوشه گیر شود. عدّه ای مسائل را اشتباه گرفته اند. امروز بحمدالله مسؤولین دلسوز و علاقه مند و رئیس جمهور انقلابی و مؤمن بر سرِ کارند، و کشور را می خواهند بسازند. اما عدّه ای، سازندگی را با

مادّیگرایی، اشتباه گرفته اند. سازندگی چیزی است، مادّیگری چیز دیگری است. سازندگی یعنی کشور آباد شود، و طبقات محروم به نوایی برسند.

بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار فرماندهان گردانها، گروهانها و دسته های عاشورای نیروهای مقاومت بسیج سراسر کشور، در سالروز شهادت امام سجّاد (علیه السلام) - 1371/4/22

18. تشخیص به موقع تکلیف؛ مهمترین درس نهضت حسینی

اشاره

در قضیّه ی حرکت عاشورا، نکات بسیار زیادی هست که اگر دنیای اسلام و متفکّرین جهان اسلام درباره ی آنها، از ابعاد مختلف بررسی کنند، راههای زندگی اسلامی و تکلیف نسلهای مسلمان در شرایط مختلف، از این حادثه و آنچه که از مقدّمات و مؤخّرات، آن را احاطه کرده است، معلوم خواهد شد.

یکی از این درسها، این نکته ی مهم است که حسین بن علی علیه الصّلاة و السّلام، در یک فصل بسیار حسّاس تاریخ اسلام، وظیفه ی اصلی را از وظایف گوناگون و دارای مراتب مختلف اهمیّت، تشخیص داد و این وظیفه را به انجام رساند. او در شناخت چیزی که آن روز دنیای اسلام به آن احتیاج داشت، دچار توهّم و اشتباه نشد. در حالی که این، یکی از نقاط آسیب پذیر در زندگی مسلمین، در دورانهای مختلف است؛ یعنی این که، آحاد ملّت و راهنمایان آنها و برجستگان دنیای اسلام، در برهه ای از زمان، وظیفه ی اصلی را اشتباه کنند. ندانند چه چیز اصلی است و باید به آن پرداخت و باید کارهای دیگر را - اگر لازم شد - فدای آن کرد؛ و چه چیز فرعی و درجه ی دوّم است و هر حرکت و کاری را به قدر خودِ آن باید اهمیّت داد و برایش تلاش کرد.

درهمان زمانِ حرکت اباعبدالله علیه السّلام، کسانی بودند که اگر با آنها

در باب این قضیّه صحبت می شد که «اکنون وقت قیام است» و می فهمیدند که این کار، به دنبال خود مشکلات و دردسرهایی دارد، به تکالیف درجه ی دو می چسبیدند؛ کما این که دیدیم، عدّه ای همین کار را کردند. در میان آنهایی که با امام حسین علیه السّلام، حرکت نکردند و نرفتند، آدمهای مؤمن و متعهّد وجود داشت. این طور نبود که همه، اهل دنیا باشند. آن روز در بین سران و برگزیدگان دنیای اسلام، آدمهای مؤمن و کسانی که می خواستند طبق وظیفه عمل کنند، بودند؛ امّا تکلیف را نمی فهمیدند؛ وضعیّت زمان را تشخیص نمی دادند؛ دشمن اصلی را نمی شناختند و کار اصلی و محوری را با کارهای درجه ی دو و درجه ی سه، اشتباه می کردند. این، یکی از ابتلائات بزرگ دنیای اسلام بوده است. امروز هم ممکن است ما دچار آن شویم، و آنچه را که مهم است، با چیز کم اهمیّت تر اشتباه کنیم. باید وظیفه ی اساسی را که قوام و حیات جامعه به آن است، پیدا کرد.

روزی در همین کشور ما، مبارزات ضدّ استعماری و ضدّ استبدادی و ضدّ دستگاه کفر و طاغوت، مطرح بود؛ اما بعضی، این تکلیف را تشخیص نمی دادند و به کارهای دیگر چسبیده بودند. احیاناً اگر کسی تدریسی داشت، اگر تألیفی داشت، اگر یک حوزه ی کوچک تبلیغی داشت، اگر هدایت جمع محدودی از مردم در کارهای دینی برعهده ی او بود، فکر می کرد اگر به آن مبارزه بپردازد، آن کارها معطّل خواهد ماند! مبارزه به آن عظمت و به آن اهمیّت را ترک می کرد، برای این که از این کارها باز نماند! یعنی اشتباه در شناختنِ آنچه لازم بود، آنچه مهم بود و آنچه اهمّ بود.

حسین بن علی علیه السّلام، در بیانات خود فهماند که برای دنیای اسلام در چنین شرایطی، مبارزه با اصل قدرت طاغوتی و اقدام برای نجات انسانها از سلطه ی شیطانی و اهریمنی این قدرت، واجبترین کارهاست. بدیهی است که حسین بن علی علیه السّلام، اگر در مدینه می ماند و احکام الهی را در میان مردم تبلیغ و معارف اهل بیت را بیان می کرد، عدّه ای را پرورش می داد. اما وقتی برای انجام کاری به سمت عراق حرکت می کرد، از همه ی این کارها باز می ماند: نماز مردم را نمی توانست به آنها تعلیم دهد؛ احادیث پیغمبر را نمی توانست به مردم بگوید؛ حوزه ی درس و بیان معارف او تعطیل می شد و

از کمک به ایتام و مستمندان و فقرایی که در مدینه بودند، می ماند. اینها هر کدام وظیفه ای بود که آن حضرت انجام می داد. اما همه ی این وظایف را، فدای وظیفه ی مهمتر کرد. حتّی آنچنان که در زبان همه ی مبلّغین و گویندگان است، زمان حجّ بیت الله و در هنگامی که مردم برای حج می رفتند، این، فدای آن تکلیف بالاتر شد.

مبارزه با سلطان ظالم و انجام وظیفه ی امر به معروف و نهی از منکر؛ مهمترین تکلیف امام حسین (علیه السلام)

آن تکلیف چیست؟ همان طور که فرمود، مبارزه با دستگاهی که منشأ فساد بود: «اُریدُ اَن اَمُرَ بالْمَعْروف وَاَنْهی عَنِ الْمُنْکَر وَ اَسیرَ بِسیرة جَدّی⁽¹⁾.» یا آن چنان که در خطبه ی دیگری در بین راه فرمود: «اَیهاالنّاس! اِنَّ رَسول الله، صلّی الله علیه وآله، قال مَنْ رأی سُلطاناً جائراً مُسْتَحِلّاً لِحُرَمِ الله، ناکِثاً لِعَهْدالله... فَلَمْ یُغَیِّر عَلَیْهِ بِفِعْلٍ و َلا قَولٍ کانَ حَقاً عَلَی الله اَنْ یَدخل یُدْخِلَهُ مُدْخِلَه⁽²⁾.» یعنی اغاره یا تغییر، نسبت به سلطان ظلم و جور؛ قدرتی که فساد می پراکند و دستگاهی که انسانها را به سمت نابودی و فنای مادّی و معنوی می کشاند. این، دلیل حرکت حسین بنعلی علیه السّلام است که البته این را، مصداق امر به معروف و نهی از منکر هم دانسته اند؛ که در باب گرایش به تکلیف امر به معروف و نهی از منکر، به این نکات هم باید توجّه شود. لذاست که برای تکلیف اهمّ، حرکت می کند و تکالیف دیگر را - ولو مهم - فدای این تکلیف اهمّ می کند. تشخیص می دهد که امروز، کار واجب چیست؟

شناخت و تشخیص دشمن؛ مهمترین وظیفه ی مسلمانان امروز

هر زمانی، یک حرکت برای جامعه ی اسلامی متعیّن است، یک دشمن و یک جبهه ی خصم، جهان اسلام و مسلمین را تهدید می کند؛ آن را باید شناخت. اگر در شناخت دشمن اشتباه کردیم، در جهتی که از آن جهت،

اسلام و مسلمین خسارت می بینند و به آنها حمله می شود، دچار اشتباه شده ایم. خسارتی که پیدا خواهد شد، جبران ناپذیر است. فرصتهای بزرگ از دست می رود. امروز ما در دنیای اسلام، مکلَّفیم که همین هشیاری و توجّه و دشمن شناسی و تکلیف شناسی را به اعلا درجه ی ممکن، برای امّت اسلام، جهان اسلام و ملّت خودمان تدارک ببینیم. امروز با توجّه به تشکیل حکومت اسلامی و برافراشته شدن پرچم اسلام - چیزی که در طول تاریخ اسلام، بعد از صدرِ اوّل تا امروز سابقه ندارد - چنین امکانی در اختیار مسلمانان است. امروز ما دیگر حق نداریم در شناخت دشمن اشتباه کنیم. حق نداریم در آگاهی نسبت به جهت و حمله ی تهاجم، دچار اشتباه شویم. لذا، از اوّل پیروزی انقلاب تا امروز، همه ی تلاش امام بزرگوار و دیگر کسانی که در راه آن بزرگوار حرکت کردند - عَلی اِخْتِلافِ مَراتِبِهم: بر حسب امکان وتوانایی و بینششان - این بوده است که معلوم شود در دنیای امروز، برای مسلمانان، برای جامعه ی اسلامی در ایران و برای پایه های عدل و حق، چه تهدیدی از همه بالاتر و چه دشمنی از همه خطرناکتر است؟ امروز هم، مثل تمام این سالهای متمادی، دشمنی اساسی، حمله ی بزرگ و خطر بنیان کن از سوی سلطه ی جهانی و سلطه ی کفر و استکبار جهانی است. این، بزرگترین خطری است که اسلام و مسلمین را تهدید می کند.

بیانات مقام معظم رهبری در دیدار علما و روحانیان - 1371/5/7

19. دشمنان خارجی، اضمحلال داخلی؛ دو خطر عمده و تهدید کننده ی اسلام

راز تقدیر شهادت بی نظیر امام حسین (علیه السلام)

در زندگی حسین بن علی علیه السّلام، یک نقطه ی برجسته، مثل قلّه ای که همه ی دامنه ها را تحت الشّعاع خود قرارمی دهد، وجود دارد و آن عاشوراست. در زندگی امام حسین علیه السّلام، آن قدر حوادث و مطالب و تاریخ و گفته ها و احادیث وجود دارد، که اگر حادثه ی کربلا هم نمی بود، زندگی آن بزرگوار مثل زندگی هریک از ائمّه ی دیگر، منبع حِکَم و آثار و روایات و احادیث بود. اما قضیّه ی عاشورا آن قدر مهم است که شما از زندگی آن بزرگوار، کمتر فراز و نشانه ی دیگری را به خاطر می آورید. قضیّه ی عاشورا هم آن قدر مهم است که به زبان این زیارتی که امروز - روز سوّم - وارد است، یا این دعایی که امروز وارد است، درباره ی حسین بن علی علیه السّلام، چنین آمده است که «بکته السماء و من فیها والارض و من علیها ولمّا یطألابتیْها» . هنوز پا به این جهان نگذارده، آسمان و زمین بر حسین علیه السّلام، گریستند. قضیه این قدر حائز اهمیّت است. یعنی ماجرای عاشورا و شهادت بزرگی که در تاریخ بی نظیر است، در آن روز اتّفاق افتاد. این، جریانی بود که چشمها به آن بود. به راستی این چه قضیه ای بود که از پیش تقدیر شده بود؟ «الموعود بشهادته قبل

استهلاله و ولادته .⁽¹⁾» قبل از این که حسین بن علی علیه السّلام چهره بنماید، با شهادت نامیده و خوانده می شد. به نظر می رسد که در این جا رازی وجود دارد، که برای ما آموزنده است.

البته در باب شهادت حسین بن علی علیه السّلام، بسیار سخن گفته شده است - سخنان خوب و درست - وهر کس به قدر فهم خود، از این ماجرا چیزی فهمیده است. بعضی او را به طلب حکومت محدود کردند؛ بعضی او را در قالب مسائل دیگر کوچک کردند و بعضی هم ابعاد بزرگتری از او را شناختند و گفتند و نوشتند؛ که آنها را نمی خواهم عرض کنم. مطلبی که می خواهم عنوان کنم این است که خطراتی که اسلام را به عنوان یک پدیده ی عزیز تهدید می کند، از قبل از پدید آمدن و یا از آغاز پدید آمدنش از طرف پروردگار، پیش بینی شده است و وسیله ی مقابله با آن خطرات هم ملاحظه شده و در خودِ اسلام و در خودِ این مجموعه، کار گذاشته شده است. مثل یک بدن سالم، که خدای متعال قدرت دفاعی اش را در خودِ آن کار گذاشته است، یا مثل یک ماشین سالم، که مهندس و سازنده ی آن، وسیله ی تعمیرش را با خود آن همراه کرده است.

اسلام یک پدیده است و مثل همه ی پدیده ها، خطراتی آن را تهدید می کند و وسیله ای برای مقابله لازم دارد. خدای متعال این وسیله را در خودِ اسلام گذاشت.

امّا آن خطر چیست؟ دو خطر عمده، اسلام را تهدید می کند که یکی خطر دشمنان خارجی و دیگری خطر اضمحلال داخلی است. دشمن خارجی یعنی کسی که از بیرون مرزها، با انواع سلاحها، موجودیّت یک نظام را با فکرش و دستگاه زیربناییِ عقیدتی اش و قوانینش و همه چیزش هدف قرار می دهد، که شما در مورد جمهوری اسلامی، این را به چشم دیدید و گفتند که «ما می خواهیم نظام جمهوری اسلامی را از بین ببریم». دشمنانی بودند از بیرون، و تصمیم گرفتند که این نظام را از بین ببرند. از بیرون یعنی چه؟ نه از بیرون کشور؛ از بیرون نظام، ولو در داخل کشور.

دشمنانی هستند که خودشان را از نظام، بیگانه می دانند و با آن مخالفند.اینها بیرونند. اینها غریبه اند. اینها برای این که نظامی را نابود کنند و از بین ببرند، تلاش می کنند. با شمشیر، با سلاح آتشین، با مدرنترین سلاحهای مادّی، و با تبلیغات و پول و هرچه که در اختیارشان باشد.

خطرناکتر بودن آفت اضمحلال درونی یک نظام از دشمن خارجی

این، یک نوع دشمن است. دشمن و آفت دوّم، آفتِ «اضمحلال درونی» است. یعنی در درون نظام، که این مال غریبه ها نیست؛ این مالِ خودیهاست. خودیها ممکن است در یک نظام، بر اثر خستگی، بر اثر اشتباه در فهم راه درست، بر اثر مغلوب احساسات نفسانی شدن و بر اثر نگاه کردن به جلوه های مادّی و بزرگ انگاشتن آنها، ناگهان در درون، دچار آفت زدگی شوند. این، البته خطرش بیشتر از خطر اوّلی است. این دو نوع دشمن - آفت برونی و آفت درونی - برای هر نظامی، برای هر تشکیلاتی و برای هر پدیده ای وجود دارد. اسلام برای مقابله با هر دو آفت، علاج معیّن کرده و جهاد را گذاشته است. جهاد، مخصوص دشمنان خارجی نیست. «جاهِدِ اَلْکُفّارَ وَ اَلْمُنافِقِینَ 1.» منافق، خودش را در درون نظام قرار می دهد. لذا با همه ی اینها باید جهاد کرد. جهاد، برای دشمنی است که می خواهد از روی بی اعتقادی و دشمنی با نظام، به آن هجوم بیاورد. همچنین، برای مقابله با آن تفکّک⁽¹⁾داخلی و از هم پاشیدگی درونی، تعالیم اخلاقی بسیار با ارزشی وجود دارد که دنیا را به طور حقیقی به انسان می شناساند و می فهماند که «اِعْلَمُوا أَنَّمَا اَلْحَیاةُ اَلدُّنْیا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِینَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَیْنَکُمْ وَ تَکاثُرٌ فِی اَلْأَمْوالِ وَ اَلْأَوْلادِ3» تا آخر. یعنی این زر و زیورها، این جلوه ها و این لذّتهای دنیا اگرچه برای شما لازم است؛ اگرچه شما ناچارید از آنها بهره ببرید؛ اگرچه زندگی شما وابسته به آنهاست و در این شکّی هم نیست و باید آنها را برای خودتان فراهم کنید؛ اما بدانید که مطلق کردن اینها و چشم بسته به دنبال این نیازها حرکت کردن و هدفها را به فراموشی سپردن، بسیار خطرناک است.

نهضت امام حسین (علیه السلام) تلفیق توأمان جهاد با نفس و جهاد با دشمن

امیرالمؤمنین علیه السّلام، شیر میدان نبرد با دشمن است و هنگامی که سخن می گوید آدم انتظار دارد نصف بیشتر سخنان او راجع به جهاد و جنگ و پهلوانی و قهرمانی باشد؛ اما وقتی در روایات و خطب نهج البلاغه او نگاه می کنیم، می بینیم اغلب سخنان و توصیه های آن حضرت راجع به زهد و تقوا و اخلاق و نفی و تحقیر دنیا و گرامی شمردن ارزشهای معنوی و والای بشری است. ماجرای امام حسین علیه السّلام، تلفیق این دو بخش است. یعنی آن جایی که هم جهاد با دشمن و هم جهاد با نفس، در اعلی مرتبه ی آن تجلّی پیدا کرد، ماجرای عاشورا بود. یعنی خدای متعال می داند که این حادثه پیش می آید و نمونه ی اعلایی باید ارائه شود و آن نمونه ی اعلی، الگو قرار گیرد. مثل قهرمانهایی که در کشورها، در یک رشته مطرح می شوند، و فرد قهرمان، مشوّق دیگران در آن رشته از ورزش می شود. البته، این یک مثال کوچک برای تقریب به ذهن است. ماجرای عاشورا عبارت است از یک حرکت عظیمِ مجاهدت آمیز در هر دو جبهه. هم در جبهه ی مبارزه با دشمن خارجی و برونی؛ که همان دستگاه خلافت فاسد و دنیاطلبانِ چسبیده به این دستگاه قدرت بودند و قدرتی را که پیغمبر برای نجات انسانها استخدام کرده بود، آنها برای حرکت در عکس مسیر اسلام و نبیّ مکرّم اسلام صلّی الله علیه وآله وسلّم می خواستند، و هم در جبهه ی درونی، که آن روز جامعه به طور عموم به سمت همان فساد درونی حرکت کرده بود.

دنیازدگی و اشرافیّت مهلک ترین بیماری جامعه ی عصر امام حسین (علیه السلام)

نکته ی دوّم، به نظر من مهمتر است. برهه ای از زمان گذشته بود. دوران سختیهای اوّلیّه ی کار طی شده بود. فتوحاتی انجام شده بود. غنایمی به دست آمده بود. دایره ی کشور وسیعتر شده بود. دشمنان خارجی، این جا و آن جا سرکوب شده بودند. غنایم فراوانی در داخل کشور به جریان افتاده بود. عدّه ای پولدار شده بودند و عدّه ای در طبقه ی اشراف قرار گرفته بودند. یعنی بعد از آن که اسلام، اشرافیّت را قلع و قمع کرده بود، یک طبقه ی اشراف جدید

دردنیای اسلام به وجود آمد. عناصری با نام اسلام، با سمَتها و عناوین اسلامی - پسر فلان صحابی، پسر فلان یار پیغمبر، پسر فلان خویشاوند پیغمبر - در کارهای ناشایست و نامناسب وارد شدند، که بعضی از اینها، اسمهایشان در تاریخ ثبت است. کسانی پیدا شدند که برای مهریه دخترانشان، به جای آن مهرالسّنه ی چهارصدوهشتاد درهمی که پیغمبراکرم صلی الله علیه وآله وسلّم و امیرالمؤمنین علیه السّلام و مسلمانان صدراسلام مطرح می کردند، یک میلیون دینار؛ یک میلیون مثقال طلای خالص قرار دادند! چه کسانی؟ پسران صحابیهای بزرگ، مثلاً مصعب بن زبیر و از این قبیل. وقتی می گوییم فاسد شدن دستگاه از درون، یعنی این. یعنی افرادی در جامعه پیدا شوند که بتدریج بیماری اخلاقی مُسری خود - دنیازدگی و شهوت زدگی - را که متأسّفانه مهلک هم هست، همین طور به جامعه منتقل کنند. در چنین وضعیّتی، مگر کسی دل و جرأت یا حوصله پیدا می کرد که به سراغ مخالفت با دستگاه یزیدبن معاویه برود؟! مگر چنین چیزی اتّفاق می افتاد؟ چه کسی به فکر این بود که با دستگاه ظلم و فساد آن روز یزیدی مبارزه کند؟ در چنین زمینه ای، قیام عظیم حسینی به وجود آمد، که هم با دشمن مبارزه کرد و هم با روحیه ی راحت طلبیِ فسادپذیرِ روبه تباهیِ میانِ مسلمانانِ عادّی و معمولی. این مهم است. یعنی حسین بن علی علیه السّلام، کاری کرد که وجدان مردم بیدار شد. لذا شما می بینید بعد از شهادت امام حسین علیه السّلام، قیامهای اسلامی یکی پس از دیگری به وجود آمد. البته سرکوب شد؛ امّا مهم این نیست که حرکتی از طرف دشمن سرکوب شود. البته تلخ است؛ اما تلختر از آن، این است که یک جامعه به جایی برسد که در مقابل دشمن، حالِ عکس العمل نشان دادن پیدا نکند. این، خطرِ بزرگ است.

تأثیر نهضت امام حسین (علیه السلام) در قیامهای متوالی پس از آن

حسین بن علی علیه السّلام، کاری کرد که در همه ی دورانهای حکومت طواغیت، کسانی پیدا شدند و با این که از دوران صدر اسلام دورتر بودند، اراده شان از دوران امام حسن مجتبی علیه السّلام، برای مبارزه با دستگاه ظلم و فساد بیشتر بود. همه هم سرکوب شدند. از قضیه ی قیام مردم مدینه که به

«حَرّه» معروف است، شروع کنید تا قضایای بعدی و قضایای توّابین و مختار، تا دوران بنی امیّه و بنی عبّاس، مرتّب در داخل ملّتها قیام به وجود آمد. این قیامها را چه کسی به وجود آورد؟ حسین بن علی علیه السّلام. اگر امام حسین علیه السّلام قیام نمی کرد، آیا روحیه ی تنبلی و گریز از مسؤولیّت تبدیل به روحیه ی ظلم ستیزی و مسؤولیّت پذیری می شد؟ چرا می گوییم روحیه ی مسؤولیّت پذیری مرده بود؟ به دلیل این که امام حسین علیه السّلام، از مدینه که مرکز بزرگزادگانِ اسلام بود، به مکّه رفت. فرزند عباس، فرزند زبیر، فرزند عمر، فرزند خلفای صدر اسلام، همه ی اینها در مدینه جمع بودند و هیچ کس حاضر نشد در آن قیام خونین و تاریخی، به امام حسین علیه السّلام کمک کند.

معنای عمیقِ پاسدار اسلام بودن امام حسین (علیه السلام)

پس تا قبل از شروع قیام امام حسین علیه السّلام، خواص هم حاضر نبودند قدمی بردارند. اما بعد از قیام امام حسین علیه السّلام، این روحیه زنده شد. این، آن درس بزرگی است که در ماجرای عاشورا، در کنار درسهای دیگر باید بدانیم. عظمت این ماجرا این است. این که «الموعود بشهادته قبل استهلاله و ولادته» ؛ این که از قبل از ولادت آن بزرگوار «بکته السماء و من فیها والارض و من علیها» ؛ حسین بن علی علیه السّلام را در این عزای بزرگ مورد توجّه قرار دادند و عزای او را گرامی داشتند و به تعبیر این دعا یا زیارت، بر او گریه کردند، به این خاطر است. لذا شما امروز وقتی نگاه می کنید، اسلام را زنده شده ی حسین بن علی علیه السّلام می دانید. او را پاسدارِ اسلام می دانید. تعبیر «پاسدار» تعبیر مناسبی است. پاسداری، آن وقتی است که دشمن وجود دارد. این دو دشمن - دشمن خارجی، و آفت اضمحلال درونی - امروز هم وجود دارد و شما پاسدارید. مبادا گمان شود که دشمن در خواب است! مبادا گمان شود که دشمن از دشمنی منصرف است! چنین چیزی ممکن نیست.

بیانات مقام معظم رهبری در دیدار سپاه پاسداران و نیروی انتظامی، به مناسبت سوّم شعبان - 1371/11/6

20. ماه محرّم؛ فرصت بیان معارف علوی و معارف حسینی

پیوند اساس دین با عاشورا

اساس دین با عاشورا پیوند خورده و به برکت عاشورا هم باقی مانده است. اگر فداکاریِ بزرگِ حسین بن علی علیه السّلام نمی بود - که این فداکاری، وجدان تاریخ را به کلّی متوجّه و بیدار کرد - در همان قرن اوّل یا نیمه ی قرن دوّم هجری، بساط اسلام به کلّی برچیده می شد. قطعاً این گونه است. اگر کسی اهلِ مراجعه به تاریخ باشد و حقایق تاریخی را ملاحظه کند، این را تصدیق خواهد کرد. چیزی که وجدان جامعه ی اسلامی را در آن زمان برآشفت و اسوه و الگویی برای بعدیها شد، همین حادثه ی عجیبی بود که تا آن روز در اسلام سابقه نداشت. البته، بعد از آن، نظایر بسیاری پیدا کرد؛ اما هیچ کدام از آن نسخه ها، مطابق اصل نبود. امّت اسلام، شهیدان زیادی داد. شهدای دسته جمعی داد. اما هیچ کدام به پای حادثه ی عاشورا نرسید. حادثه ی عاشورا، در اوج قلّه ی فداکاری و شهادت باقی ماند و همچنان تا قیامت باقی خواهد ماند.

استفاده ی مردم جهان از حادثه ی عاشورا

«لایوم کیومک یا اباعبدالله.» ما شیعیان، از این حادثه، خیلی بهره برده ایم. البته

غیر شیعه هم، استفاده کرده اند. امروز، در کشور مصر، مسجد «رأس الحسین» - آن جا که خیال می کنند سر مقدّس آن بزرگوار مدفون است - محل تجمّع عواطف مردمِ محبِّ اهل بیتِ مصر است. ملّت مصر، ملّت خوبی است. کار به رژیم و دولت آن کشور نداریم. ملّتْ محبِّ اهلِ بیت است. همه جای دنیا، متأثّر از این واقعه اند؛ اما شیعه از این واقعه یک استفاده ی فوق العاده کرده است. ما دین را به وسیله ی این حادثه حفظ کردیم؛ احکام را برای مردم بیان کردیم؛ عواطف مردم را در خدمت دین و ایمان قرار دادیم. «ما» که می گوییم یعنی طایفه ی روحانیون و مبلّغین، در طول چند قرن گذشته. آخرین برکت عظیم حادثه ی کربلا همین انقلاب شکوهمند ماست. اگر حادثه ی کربلا و اسوه گیری از آن نبود، این انقلاب پیروز نمی شد. امام بزرگوارمان که در محرّم سال 57 فرمودند «ماهی که خون بر شمشیر پیروز است»، این خط و این درس را از محرّم دادند. سراغ جنگ هم که بروید همین است.

آقایان مبلّغین، وعّاظ، گویندگان مذهبی، خوانندگان و مدّاحان مذهبی، فراموش نکنند که در زمان ما، نمونه ی کاملی از حوادث عاشورا، همین بسیجیهایند. همین بچه ها و جوانان بسیجند. این یادتان نرود. عدّه ای از آنها شهید شدند، عدّه ای هم هستند. اینهایی که هستند، اگر شهید نشدند به خاطراین نبود که از شهادت گریختند. به سراغ شهادت رفتند؛ امّا شهادت به سراغشان نیامد. فراموش نشود که ماجرای عاشورا و محرّم، با شهدای ما و با بقایای آن بسیجیها - که امروز بحمدالله از پیر و جوان در جامعه ما زیادند - پیوند دارد. این ماهِ تبلیغ، مقابل ما و شماست. مواظب باشید از این ماه، حدّاکثر بهره را در راه دین و برای خدا ببرید.

لزوم بیان معارف قرآنی و اسلامی صحیح و اصیل در ماه محرّم

در ماه محرّم، معارف حسینی و معارف علوی را - که همان معارف قرآنی و اسلامیِ اصیل و صحیح است - برای مردم بیان کنید. بنده مکرّر عرض کرده ام: منبرِ بی مطالعه رفتن؛ منبری که انسان برود، بگوید «حالا ببینیم چه خواهیم گفت» و هرچه به دهانش بیاید در منبر بگوید - گاهی حرف

سست، گاهی خدای ناکرده نقلِ نادرست، خدای ناخواسته حرفی که موهن مذهب باشد - ناسپاسی در حقّ عاشوراست. آقایان محترم؛ روحانیون، علما و خطبای گرامی و زحمتکش و ارزشمند! امروز جوانان ما، با ذهن سیّال خودشان سؤالهایی دارند. این سؤالها را نباید حمل بر ایرادگیری کنید. تا یک جوان سؤالی کرد، بگوییم: «آقا، ساکت!» گویا دارد کفر می گوید! جوان است. ذهن جوان، سیّال است. افکار غلط و استدلالهای نادرست، امروز در همه جای دنیا با توجّه به روابط صوتی و بصری ای که وجود دارد، گسترده است. جوان ما، برایش سؤال به وجود می آید. چه کسی باید این را برطرف کند؟ من و شما باید برطرف کنیم. اگر شما نروید و آن خلأ فکری را به شکل درست پُر نکنید، یا آن سؤال و اشکال را برطرف نکنید، کس دیگری می رود و به شکل غلط، جواب او را می گوید. روحانی باید با اندیشه ی ناب اسلامی از بهترینش، مستدلترینش و قویترینش مجهّز باشد. ما این طور اندیشه ها و حرفها، بسیار داریم. یک نفر مثل شهید مطهّری رضوان الله تعالی علیه، یک جامعه ی دانشگاهی را در مقابل خود، به قبول و اذعان و تسلیم وا می داشت. در همان دانشکده ای که آن بزرگوار تدریس می کرد، کسانی بودند که به طور صریح، ضدّ دین تبلیغات می کردند و درس می گفتند. آن بزرگوار نرفت با آنها دعوا کند و دست به یقه شود. حرف زد، فکر داد، حقایق را گفت؛ از ذهنیّت صحیح استفاده نمود و فضا را قبضه کرد.

پیش از انقلاب، این گونه بود. پیش از انقلاب، روحانیونی که با دانشگاهها و محیطهای فکری جوان و احیاناً مرتبط با افکار بیگانه اتّصال داشتند، ابزاری که قدرت و زوری به آنها بدهد نداشتند. اما فضا در قبضه ی آنها و به دست آنها بود. در یک مسجد، یک روحانی می ایستاد برای مردم حرف می زد و می دیدید کلاسهای درس در دانشگاه، تعطیل یا خلوت می شد و می رفتند پای صحبت آن آقا؛ که چهار کلمه تفسیر از او بشنوند یا شرح نهج البلاغه ی او را یاد بگیرند.

شرایط روضه خوانی و مدّاحی

قبل از انقلاب، این گونه بود. ما باید این گونه خودمان را مجهّز کنیم.

منبرها، این طور باید باشد. البته، این، مخصوص منبرها هم نیست. من نسبت به همه ی مراسم عزاداری عرض می کنم. نوحه خوانی نیز همین طور است. روضه خوانی نیز همین طور است. مرحوم حاجی نوری رضوان الله علیه، کتاب نوشت درباره ی شرایط روضه خوان. لؤلؤ و مرجان؛ در شرایط پله ی اوّل و دوّم منبر روضه خوانان اسم کتاب ایشان است. روضه خوانی هم شرایط دارد. مداحی هم شرایط دارد. نوحه ی سینه زنی خواندن هم شرایط دارد. باید کسانی که اینها را تهیّه می کنند، می سرایند و می خوانند، مواظب باشند که درست برطبق معارف اسلامی حرف بزنند، تا این سینه زنی، این روضه خوانی و این نوحه خوانی، قدمی در راه عروج مردم به اوج قلّه ی افکار اسلامی باشد. این، امروز برای ما لازم است. باید سعی کنند که از اباطیل و مطالب خلاف و کارهای ناشایسته و بعضی از کارها که وهن مذهب است و حقیقتاً شایسته ی دستگاه حسین بن علی علیه السّلام نیست، اجتناب شود.

بیانات مقام معظم رهبری در جمع علما، طلّاب و روحانیان، در آستانه ی ماه محرّم - 1372/3/26

21. دلیل و اهمیّت توجّه امام سجّاد (علیه السلام) به احیاء و رواج اخلاق اسلامی

اشاره

مطلبی که در نظرم هست عرض کنم، به مناسبت انتساب این ایّام به امام چهارم علیه الصّلاة والسّلام است. چون بیستوپنجم ماه محرّم، بنا به روایتی - که شاید هم روایت و قولِ قویتر باشد - وفات امام چهارم است. آن بزرگوار، تقریباً سی وچهار سال بعد از حادثه ی کربلا، در محیط اسلامی آن روز زندگی کرد و این زندگی، از همه جهت یکی از زندگیهای پر از درس است که ای کاش کسانی که از کیفیّات عالی این زندگی آگاهی دارند، آن را برای مردم، برای مسلمین و حتّی برای غیرمسلمانان تشریح می کردند، تا معلوم می شد که چگونه چهارمین امام بزرگوارِ ما، بعد از حادثه ی عاشورا که ضربه ی عظیمی بر پیکر اسلام ناب و راستین بود، توانست یک تنه بایستد و مانع از ویران شدن بنای دین شود. اگر تلاشهای امام سجّاد علیه الصّلاة والسّلام نبود، شهادت امام حسین علیه الصّلاة والسّلام ضایع شده بود و آثار آن نمی ماند. سهم امام چهارم، سهم عظیمی است. در زندگی امام چهارم، چند رشته کار وجود دارد که یکی از آنها، همین رشته ی اخلاق است. یعنی تربیت و تهذیب اخلاق جامعه ی اسلامی. این نکته ای است که من می خواهم چند دقیقه ای درباره اش، با شما برادران و خواهران عزیز و با همه ی ملّت ایران صحبت کنم.

توصیه به جوانان نسبت به مطالعه ی صحیفه ی سجّادیه

امام سجّاد به تعلیم و تغییر اخلاق در جامعه ی اسلامی کمر بست. چرا؟ چون طبق تحلیل آن امام بزرگوار، بخش مهمّی از مشکلات اساسی دنیای اسلام که به فاجعه ی کربلا انجامید، ناشی از انحطاط و فساد اخلاق مردم بود. اگر مردم از اخلاق اسلامی برخوردار بودند، یزید و ابن زیاد و عمر سعد و دیگران نمی توانستند آن فاجعه را بیافرینند. اگر مردم آن طور پست نشده بودند، آن طور به خاک نچسبیده بودند، آن طور از آرمانها دور نشده بودند و رذایل بر آنها حاکم نمی بود، ممکن نبود حکومتها - ولو فاسد باشند؛ ولو بی دین و جائر باشند - بتوانند مردم را به ایجاد چنان فاجعه ی عظیمی؛ یعنی کشتن پسر پیغمبر و پسر فاطمه ی زهرا سلام الله علیها وادار کنند. مگر این شوخی است؟! یک ملّت، وقتی منشأ همه ی مفاسد خواهد شد که اخلاق او خراب شود. این را امام سجّاد علیه الصّلاة والسّلام، در چهره ی جامعه ی اسلامی تفحّص کرد، و کمر بست به این که این چهره را از این زشتی پاک کند و اخلاق را نیکو گرداند. لذا، دعای «مکارم الاخلاق» دعاست؛ امّا درس است. صحیفه ی سجّادیه دعاست؛ امّا درس است.

دعای مکارم الاخلاق: درس زندگی و اخلاق

من به شما جوانان توصیه می کنم که بروید صحیفه ی سجّادیه را بخوانید و در آن تدبّر کنید. خواندنِ بی توجّه و بی تدبّر کافی نیست. با تدبّر خواهید دید که هر یک از دعاهای این صحیفه ی سجّادیه و همین دعای «مکارم الاخلاق»، یک کتاب درس زندگی و درس اخلاق است.

بیانات مقام معظم رهبری در دیدار کارکنان وزارت آموزش و پرورش، سازمان بهزیستی و سازمان تأمین اجتماعی - 1372/4/23

22. خلوص و غریبانه بودن؛ دو ویژگی حرکت امام حسین (علیه السلام) و شباهت آن با غربت انقلاب اسلامی

جایگاه بررسی دلایل منحصر به فرد حادثه ی کربلا

اندکی در ماجرای حسین بن علی علیه الصّلاة والسّلام، باید ژرف نگری کنیم و دقّت نظر به خرج دهیم. خیلیها در دنیا قیام کردند، رهبری داشتند؛ کشته هم شدند. در بین اینها، از اولاد پیغمبران و از ائمّه هم کم نبودند. امّا سیّدالشّهدا یک فرد خاص است. حادثه ی کربلا، یک حادثه ی منحصر به فرد است. شهدای کربلا، یک جایگاه منحصر به خودشان دارند. چرا؟ پاسخ این «چرا» در طبیعت حادثه باید جستجو شود؛ و همان است که به همه ی ما درس می دهد؛ از جمله و شاید بخصوص به شما پاسداران عزیز.

یک خصوصیّت این است که حرکت حسین بن علی، حرکتی خالصاً، مخلصاً و بدون هیچ شائبه، برای خدا و دین و اصلاح جامعه ی مسلمین بود. این، خصوصیّت اوّل که خیلی مهم است. این که حسین بن علی علیه الصّلاة والسّلام فرمود: «انّی لم اخرج اشراً ولابطراً ولامفسداً و لاظالماًً⁽¹⁾» خودنمایی نیست؛ خود نشان دادن نیست؛ برای خود، چیزی طلبیدن نیست؛ نمایش نیست. ذرّه ای ستم و ذرّه ای فساد، در این حرکت نیست. «و انما خرجت لطلب

الاصلاح فی امة جدی.» این، نکته بسیار مهمّی است. انّما: فقط! یعنی هیچ قصد و غرض دیگری، آن نیّت پاک و آن ذهن خورشیدگون را مکدّر نمی کند. قرآن کریم، وقتی که در صدر اسلام با مسلمانان سخن می گوید، می فرماید: «وَ لا تَکُونُوا کَالَّذِینَ خَرَجُوا مِنْ دِیارِهِمْ بَطَراً وَ رِئاءَ اَلنّاسِ.$سوره ی انفال، آیه ی 47.$» و این جا امام حسین علیه السّلام می گوید: «انی لم اخرج ا شرا ولابطرا.»

دو خطّ است؛ دو جریان است. در آن جا قرآن می گوید: «مثل آنها نباشیدکه از روی غرور و خودخواهی و نفس پرستی حرکت کردند.» یعنی چیزی که در آن نوعِ حرکت نیست، اخلاص است. یعنی از حرکتِ خطّ فاسد، فقط «خود» و فقط «من»، مطرح است. «وَ رِئاءَ اَلنّاسِ» خودش را آرایش کرده، بر اسب قیمتی سوار شده، جواهرات به خودش آویزان کرده، رجزهایی خوانده است و خارج می شود. به کجا؟ به میدان جنگ. اتّفاقاً میدان جنگ هم میدانی است که همین آدم و دهها مثل او در آن به خاک هلاک خواهند غلتید. خارج شدن چنین آدمی، این گونه است. فقط در او نفْس وجود دارد.

این، یک طرف. بهترین نمونه در نقطه ی مقابلش هم حسین بن علی علیه الصّلاة والسّلام است که در او، خودخواهی و خود و من و منافع شخصی و قومی و گروهی وجود ندارد. این، اوّلین خصوصیّت نهضت حسین بن علی علیه الصّلاة والسّلام است. در آن کاری که انجام می دهیم، هرچه مایه ی اخلاص در من و شما بیشتر باشد، آن کار، ارزش بیشتری پیدا می کند. هرچه از قطب اخلاص دور شویم، به سمت قطب خودپرستی و خودخواهی و برای خود کارکردن و به فکر خود بودن و منافع شخصی و قومی و نظایر آن نزدیک شده ایم که یک طیف دیگر است. بین آن اخلاص مطلق و خودخواهی مطلق، یک میدان وسیع است. هر چه از آن جا به این طرف نزدیکتر شویم، ارزش کار ما کمتر می شود؛ برکتش کمتر می شود؛ ماندگاری اش هم کمتر می شود. این، خاصیّت این قضیّه است. هر چه ناخالصی در این جنس باشد، زودتر فاسد می شود. اگر ناب باشد، هرگز فاسد نمی شود. حالا اگر بخواهیم به محسوسات مثال بزنیم، این آلیاژ اگر صددرصد طلا باشد، فاسد شدنی

نیست؛ زنگ خوردنی نیست. امّا به هر اندازه که مس و آهن و بقیه ی مواد کم قیمت داخل این آلیاژ باشد، فساد آن و از بین رفتنش بیشتر است. این یک قاعده ی کلّی است.

دقیقتر بودن موازنه ها در امور معنوی

این، در محسوسات است. اما در معنویّات، این موازنه ها بسیار دقیقتر است. ما به حسب دید مادّی و معمولی، نمی فهمیم. اما اهل معنا و بصیرت، می فهمند. نقّاد این قضیه، صرّاف و زرگر این ماجرا، خدای متعال است. «فانّ النّاقد بصیر.» اگر یک سرسوزن ناخالصی در کار ما باشد، به همان اندازه آن کار کم ارزش می شود و خدا، از ماندگاری آن می کاهد.

خداوند متعال؛ ناقد بصیر حرکت امام حسین (علیه السلام)

خدای متعال، ناقد بصیری است. کار امام حسین علیه الصّلاة والسّلام، از کارهایی است که یک سر سوزن ناخالصی در آن نیست. لذا شما می ببینید این جنس ناب، تا کنون مانده است و تا ابد هم خواهد ماند. چه کسی باور می کرد بعد از این که این عدّه، غریبانه در آن بیابان کشته شدند، بدنهایشان را همان جا به خاک سپردند، آن همه تبلیغات علیه شان کردند، آن طور تار و مارشان کردند و بعد از شهادتشان مدینه را به آتش کشیدند - داستان حَرّه، که سال بعد اتّفاق افتاد - و این گلستان را زیر و رو و گلهایش را پرپر کردند، دیگر کسی بوی گلاب از این گلستان بشنود؟! با کدام قاعده ی مادّی جور در می آید، که برگ گلی از آن گلستان در این عالم طبیعت بماند؟! امّا شما می بینید که هر چه روزگار گذشته، عطر آن گلستان، دنیا را بیشتر برداشته است. کسانی هستند که قبول ندارند پیغمبر جدّ او و حسین بن علی دنباله رو راه اوست؛ امّا حسین را قبول دارند! پدرش علی را قبول ندارند، امّا او را قبول دارند! خدا را قبول ندارند - خدای حسین بن علی را قبول ندارند - امّا در مقابلِ حسین بن علی، سر تعظیم فرود می آورند! این، نتیجه ی همان خلوص است.

خلوص امام خمینی (ره)؛ عامل ماندگاری انقلاب اسلامی

در انقلاب بزرگ ما هم، جوهر خلوص مایه ی ماندگاری آن شده است؛ همان فلز نابی که امام بزرگوار، مظهرش بود.

حالا شما برگردید به خاطره هایتان و به یاد بیاورید آن بیابانها را، آن گرماها را، آن رعبها و خوفهای میدان جنگ را، آن خطر دم به دم را، آن سرمای قلّه های پُربرف را، آن محاصره شدنها را، آن بی نیرویی را - که جوش می زدید برای عدّه ای نیرو - آن نداشتن تجهیزات را - که دنبال یک تفنگ و یک خمپاره، آن قدر می دویدید - و احساس آن روزها را در ذهنتان مجسّم کنید. آن وقت می فهمید که چرا این همه، علیه این انقلاب توطئه شده است و هنوز هم می شود؛ در عین حال، این درخت، استوار ایستاده است.

همین جوهر است که آن را حفظ کرده است. اخلاص امام و این ملّت و بخصوص اخلاص رزمندگانی بود که در میدانهای جنگ حضور داشتند و شما جزو بهترینها و جزو نمونه های کاملش هستید. این، یک نکته و جریان و سرخطّی است که همه ی ما باید دائم به آن توجّه داشته باشیم و بنده، بیشتر از شما محتاج توجّه به این نکته هستم.

یک نکته ی دیگر - که آن هم در مجموعه ی نهضت حسین بن علی علیه الصّلاة والسّلام، خیلی مهم است و با توجّه به وضع امروز ما، به یک معنا به قوّت نیروی اخلاص برمی گردد - این است که در هیچ حادثه ای از حوادث خونبار صدر اسلام، به اندازه ی حادثه کربلا، غربت و بی کسی و تنهایی وجود نداشته است. این، تاریخ اسلام است. هر کس می خواهد نگاه کند. بنده دقّت کردم: هیچ حادثه ای مثل حادثه کربلا نیست؛ چه در جنگهای صدر اسلام و جنگهای پیغمبر و چه در جنگهای امیرالمؤمنین. در آن موارد، بالاخره حکومتی بود، دولتی بود، مردم حضور داشتند؛ سربازانی هم از میان این جمعیّت به میدان جنگ می رفتند و پشت سرشان هم دعای مادران، آرزوی خواهران، تحسین بینندگان، تشویق رهبر عظیم القدری مثل پیغمبر یا امیرالمؤمنین بود. می رفتند در مقابل پیغمبر، جانشان را فدا می کردند. این، کار سختی نیست. چقدر از جوانان ما حاضر بودند برای یک پیام امام، جانشان را قربان کنند! چقدر از ما، الان آرزو داریم اشاره ی لطفی از طرف ولیّ غایبمان بشود و جانمان را قربان کنیم!

تشویق امام صادق (علیه السلام) نسبت به امامزاده های قیام کننده علیه حکّام فاسد

وقتی انسان در جلو چشمش، رهبرش را ببیند و آن همه تشویق پشت سرش باشد، بعد هم معلوم باشد که می جنگند تا پیروز شوند و دشمن را شکست دهند، با امیدِ پیروزی می جنگند. چنین جنگی، در مقابل آنچه که در حادثه ی عاشورا می بینیم، جنگ سختی نیست. البته بعضی دیگر از حوادث هم بود که آنها هم حادثه های نسبتاً غریبانه ای است. مثل حوادث امام زاده ها؛ مثل حسنیّون در زمان ائمّه علیهم السّلام. اما آنها هم - همه شان - می دانستند که پشت سرشان امامانی مثل امام صادق، مثل امام موسی بن جعفر و مثل امام رضا علیه الصّلاة والسّلام وجود دارند که رهبر و آقای ایشانند و ناظر و حاضرند؛ هوای آنها را دارند و اهل و عیال آنها را رسیدگی می کنند. امام صادق - طبق روایت - فرمود: بروند با این حکّام فاسد بجنگند و مبارزه کنند - «و علی نفقه عیاله» - من عهده دار نفقه عیال آنها می شوم. جامعه بزرگ شیعه بود. تحسینشان می کردند. تمجیدشان می کردند. بالاخره یک دلگرمی به بیرون از میدان جنگ داشتند. اما در حادثه ی کربلا، اصل قضایا و لبّ لباب⁽¹⁾اسلام - که همه آن را قبول داشتند - یعنی خود حسین بن علی، درون حادثه است و بناست شهید شود و این را خود او هم می داند، اصحاب نزدیک او هم می دانند. هیچ امیدی به هیچ جا - در سطح این دنیای بزرگ و این کشور اسلامی عریض و طویل - ندارند. غریب محضند. بزرگان دنیای اسلام در آن روز، کسانی بودند که بعضی از کشته شدن حسین بن علی غمشان نبود؛ چون او را برای دنیای خودشان مضرّ می دانستند! عدّه ای هم که غمشان بود، آن قدر اهتمام به این قضیه نمی کردند، مثل عبدالله جعفرو عبدالله عباس. یعنی هیچ امیدی از بیرونِ این میدان مبارزه غم آلوده و سرشار از محنت، وجود نداشت. و هر چه بود در همین میدان کربلا بود و بس! همه امیدها خلاصه شده بود در همین جمع و این جمع هم دل به شهادت داده بود. بعد از کشته شدن هم - برحسب موازین ظاهری - کسی برای آنها یک فاتحه نمی گرفت. یزید بر همه جا مسلّط بود. حتی زنان آنها را به اسارت می بردند و به بچه هایشان هم رحم نمی کردند. فداکاری در این میدان، بسیار سخت است. «لا یوم کیومک یا اباعبدالله.» اگر آن ایمان و آن اخلاص و آن

نورخدایی در وجود حسین بن علی نمی درخشید که آن عدّه معدود مؤمنین را گرم کند، اصلاً چنین حادثه ای امکان تحقّق نداشت. ببینید این حادثه چقدر با عظمت است!

جایگاه منحصر به فرد شهدای کربلا

بنابراین، یکی دیگر از خصوصیات این حادثه غریبانه بودن آن است. لذاست که من مکرّر عرض کرده ام شهدای زمان ما، با شهدای بدر، با شهدای حنین، با شهدای احد، با شهدای صفّین، با شهدای جمل قابل مقایسه هستند و از بسیاری از آنها بالاترند؛ اما با شهدای کربلا، نه! هیچ کس با شهدای کربلا، قابل مقایسه نیست. نه امروز، نه دیروز، نه از اوّل اسلام و نه تا آن زمانی که خدای متعال بداند و بخواهد. آن شهدا ممتازند؛ و نظیری دیگر برای علی اکبر و حبیب بن مظاهر نمی شود پیدا کرد.

عزت امروزی اسلام، برکت و نتیجه ی جانفشانی امام حسین (علیه السلام)

این است حادثه ی حسین بن علی؛ عزیزان من! این پایه ی استوار و محکم است که هزار و سیصد و اندی است اسلام را، با آن همه دشمنی، در دنیا نگه داشته است. خیال می کنید اگر آن شهادت، آن خون پاک و آن حادثه ی به آن بزرگی نبود، اسلام باقی می ماند؟! قطعاً بدانید اسلام باقی نمی ماند. قطعاً بدانید در توفان حوادث، نابود می شد. ممکن بود به عنوان یک دین تاریخی، با یک عدّه طرفداران کم مایه، در گوشه ای یا گوشه هایی از دنیا می ماند؛ اما اسلام زنده نمی ماند. فقط نام و یاد اسلام ممکن بود بماند. اما امروز شما می بینید که اسلام، بعد از هزار و چهار صد سال، در دنیا، زنده است. اسلام، سازنده است. امروز، اسلام در دنیا، زاینده است. امروز اسلام در دنیا، ملّتها را به عنوان روشنترین و پرفروغترین امید، به سمت خود متوجّه کرده است. اینها همه از برکت همان حادثه ی کربلا و جانفشانی حسین بن علی علیه السّلام، است. حال خدای متعال خواسته است که اوّلین تجربه ی حاکمیّت قرآن بعد از دوران حسین بن علی، یعنی نظام جمهوری اسلامی، پا به عرصه بگذارد.

یعنی بعد از آن حادثه، هر کار شده، مقدّمه ای برای امروز شما بوده است. کوشش همه ی علما، همه ی متفکّرین، همه ی فلاسفه، همه ی متکلّمین، همه ی زحمتها و تلاشها و این همه جنگها، اسلام را نگه داشت و اوضاع و احوال آماده شد، تا امروز حکومتی براساس حاکمیّت ارزشهای الهی و قرآنی به وجود آید. بخت و اقبال با شما و با ملّت ایران بود که خدای متعال، این بار را، اوّل بار روی دوش اینها گذاشت. البته «بخت» که می گوییم، به معنای اتّفاق نیست. این اقبال بلند را خدای متعال، مفت و بیهوده به کسی نمی دهد. ملّت ایران خیلی کارها کرد؛ و خدای متعال، این را بالاخره به او داد. البته این فداکاریها، تلاشها، اخلاصها و زحمات، تمام شدنی هم نیست. خیال نکنید که اگر چهار نفر یاوه گویِ ساده دلِ بیچاره ی خوش خیال بنشینند آن گوشه دنیا و بگویند «امروز و فردا کار جمهوری اسلامی تمام می شود» این به انجام می رسد! خیر! این اساس، تمام شدنی نیست.

سختگیری های استکبار نسبت به مسلمانان؛ نتیجه ی حیات دوباره ی اسلام

من و شما، تمام می شویم. افراد، به هیچ صورت، ماندنی نیستند. بهترینها، آن کسانی هستند که خوب می مانند تا می میرند. بعضی هم تا آخر خوب نمی مانند. همه نوعش را داریم. اشخاص در معرض آفت و تلف شدنند؛ اما اساس، ماندنی است. این حرکت اسلامی، این حیات دوباره ی اسلامی، ریشه در قرون دارد. ریشه در ده قرن تلاش و مجاهدت دارد. متّکی به اسلام است. لذاست که شما می بینید امروز که تبلیغات استکباری و صهیونیستی در دنیا سعی می کنند چهره ی جمهوری اسلامی و مردم ایران و ما و همه را زشت نشان دهند، اتّفاقاً گرایش مردم به اسلام، در همه جای دنیای اسلام، از پنج سال و ده سال پیش، بیشتر است. به کشورهای اسلامی و به مسلمانانی که در دنیای غیراسلامی در اقلیّت هستند، نگاه کنید! سختگیریهای استکبار را نسبت به مسلمانان ببینید! این سختگیریها، بی خود که نیست. اگر همین طور مثل میّت بین یدی الغسّال بودند که بر آنها سختگیری نمی شد.

آنچه می خواهم عرض کنم این است که این عنصر غربت در این نهضت، انقلاب ما را به همین اندازه، به نهضت حسین بن علی شبیه کرده است. این

غربت، شما را نترساند و به وحشت نیندازد. قلّه ی غربت را حسین بن علی و یارانش - بزرگوارانی که ما این طور برایشان سینه می زنیم و اشک می ریزیم و آنها را از فرزندان خودمان بیشتر دوست می داریم - پیمودند و فایده اش این شد که امروز اسلام زنده است؛ و حادثه ی کربلا، نه فقط در قطعه زمینی کوچک، بلکه در منطقه ی عظیمی از محیط زیست بشر امروز زنده است. کربلا همه جا هست: در ادبیات، در فرهنگ، در سنّتها، در اعتقادها و در میان دلها. آن که در مقابل خدا سجده نمی کند، در مقابل عظمت حسین بن علی سر فرود می آورد! آن غربت، امروز این نتیجه را دارد. آن قلّه ی غربت بود. امروز هم شما در دنیا غریبید. ملّت ایران امروز در دنیا غریب و مظلوم است. غریب بودن و مظلوم بودن، به معنای ضعیف بودن نیست. ما امروز خیلی قوی هستیم. این را با اطمینان باور کنید که هیچ ملّت مسلمانی امروز به قوّت ملّت مسلمان ایران نیست. هیچ کدام؛ چه کوچکشان، چه بزرگشان، چه ملّت صدمیلیونی شان. قوّت و قدرت ملّت ایران، امروز در اوج است. دولت ایران نیز همین طور. دولت خیلی قوی است؛ خیلی عزیز است؛ خیلی مورد توجّه قدرتمندان دنیاست. در عین حال، این ملّت و این دولتِ قوی و توانا که مسلّط بر کارهایشان هستند، غریب و مظلومند. ما امروز در دنیا غریبیم. هیچ قدرتی در دنیا از ما حمایت نمی کند.

بیانات مقام معظم رهبری به مناسبت روز پاسدار، در جمع هزاران تن از اعضای سپاه پاسداران و یگان ویژه نیروی انتظامی - 1372/10/26

23. حضرت زینب (علیها السلام) و تحمّل سخت ترین حوادث

بنده با خود می اندیشیدم که در این قضایا، در این شهادت مظلومانه، در این تشییع مظلومانه، در این دفن مظلومانه، در خانه ی مصیبت زده ی علی، به چه کسی از همه سخت تر گذشت؟ به نظرم رسید که به زینب کبری سلام الله علیها از همه سخت تر گذشته است. زینب کبری سلام الله علیها پیش از آن، دفن مادر را در نیمه شب دیده بود و اکنون دفن پدر را در نیمه شب می دید. بعدها هم تشییع جنازه ی امام حسن علیه السّلام را با آن وضع دید و تیرهایی را که به طرف جنازه ی آن حضرت پرتاب می شد. در روز عاشورا هم، آن منظره ی سهمگین و هولناک را دید که ازهمه سخت تر بود. و آن دم که فریاد برآورد: «یا رسول الله! صلا علیک ملیک السماء: هذا حسینک مرمل بدماء و مقطع الاعضاء.»

بیانات مقام معظم رهبری در خطبه های نماز جمعه تهران 21 رمضان 1414-1372/12/13

24. ویژگی ها و برکات احیای مجالس عزاداری و ذکر عاشورا

اشاره

امّا درباره ی مسائل مربوط به محرّم، دو نوع مطلب وجود دارد: یکی سخن درباره نهضت عاشوراست. اگرچه بزرگان درباره ی فلسفه ی قیام امام حسین علیه السّلام، بسیار گفته اند و نوشته اند و حرفهای بسیار قیّمی هم در این مقوله زده شده است؛ اما حقیقتاً یک عمر می شود سخن از این حقیقتِ درخشان گفت. هرچه درباره ی عاشورا و قیام امام حسین علیه السّلام، فکر کنیم، متوجّه می شویم که این قضیه، از ابعاد مختلف دارای کشش و گنجایش اندیشیدن و بیان کردن است. هرچه فکر کنیم، ممکن است حرفهای جدید و حقایق تازه ای را بیابیم. این یک مقوله حرف؛ که اگرچه در دوره سال گفته می شود و باید هم گفته شود، اما محرّم خصوصیّتی دارد و در ایّام محرّم، از این مقوله بیشتر باید سخن گفت و می گویند و انشاءالله باز هم خواهند گفت.

برخورداری از خاطره ی عاشورا یکی از مهمترین امتیازات جامعه ی شیعه

یک مقوله دیگر که به مناسبت محّرم قابل بحث است و در این زمینه کمتر صحبت می شود و بنده می خواهم امشب درباره ی آن، قدری صحبت کنم، مقوله ی عزاداری حسین بن علی علیه السّلام و برکات احیای ذکر عاشوراست. تحقیقاً یکی از مهمترین امتیازات جامعه شیعه بر دیگر جوامع مسلمان، این

است که جامعه ی شیعه، برخوردار از خاطره ی عاشوراست. از همان روزی که موضوعِ ذکر مصیبت حسین بن علی علیه السّلام مطرح شد، چشمه ی جوشانی از فیض و معنویّت در اذهان معتقدین و محبّین اهل بیت علیهم السّلام جاری گشت. این چشمه ی جوشان، تا امروز همچنان ادامه و جریان داشته است؛ بعد از این هم خواهد داشت و بهانه ی آن هم یادآوری خاطره ی عاشوراست.

عاطفه و احساس، و استدلال و منطق دو جزء لازم هر حرکت معنوی

بیان ماجرای عاشورا، فقط بیان یک خاطره نیست. بلکه بیان حادثه ای است که - همان طور که در آغاز سخن عرض شد - دارای ابعاد بی شمار است. پس، یادآوری این خاطره، در حقیقت مقوله ای است که می تواند به برکات فراوان و بیشماری منتهی شود. لذا شما ملاحظه می کنید که در زمان ائمّه علیهم السّلام، قضیه گریستن و گریاندن برای امام حسین علیه السّلام، برای خود جایی دارد. مبادا کسی خیال کند که در زمینه فکر و منطق و استدلال، دیگر چه جایی برای گریه کردن و این بحثهای قدیمی است! نه! این خیالِ باطل است. عاطفه به جای خود و منطق و استدلال هم به جای خود، هر یک سهمی در بنای شخصیّت انسان دارد. خیلی از مسائل است که باید آنها را با عاطفه و محبّت حل کرد و در آنها جای منطق و استدلال نیست. شما اگر در نهضتهای انبیا ملاحظه کنید، خواهید دید وقتی که پیغمبران مبعوث می شدند، در وهله ی اوّل که عدّه ای دور آنها را می گرفتند، عامل اصلی، منطق و استدلال نبود. شما در تاریخ پیغمبر اسلام که مدوّن و روشن هم هست، کجا سراغ دارید که آن حضرت کسانی از کفّار قریش را که مثلاً استعداد و قابلیّت داشته اند، در مقابل خود نشانده و برایشان استدلال کرده باشد که به این دلیل خدا هست، یا به این دلیل خدا واحد است، یا به این دلیل و استدلال عقلانی، بتهایی را که می پرستید، باطلند؟ دلیل و استدلال، زمانی کاربُرد دارد که نهضت پیش رفته است. در وهله اوّل، حرکت، حرکتی احساسی و عاطفی است. در وهله ی اوّل این است که ناگهان فریاد می زند: «نگاه کنید به این بتها و ببینید که اینها ناتوانند!» در وهله ی اوّل می گوید نگاه کنید که خدای متعال واحد است: «قولوا لا اله الا الله تفلحوا.» به چه دلیل «لااله الا ا لله» موجب فلاح «نگاه کنید به این بتها و ببینید که اینها ناتوانند!» در وهله ی اوّل می گوید نگاه کنید که خدای متعال واحد است: «قولوا لا اله الا الله تفلحوا.» به چه دلیل «لااله الا ا لله» موجب فلاح

است؟ این جا کدام استدلال عقلانی و فلسفی وجود دارد؟ البته در خلال هر احساسی که صادق باشد، یک برهان فلسفی خوابیده است. اما بحث سرِ این است که نبی وقتی می خواهد دعوت خود را شروع کند، استدلال فلسفی مطرح نمی سازد؛ بلکه احساس و عاطفه ی صادق را مطرح می کند. البته آن احساس صادق، احساس بی منطق و غلط نیست؛ احساسی است که در درون خود، استدلالی هم دارد. اوّل توجّه را به ظلمی که در جامعه جاری است؛ اختلاف طبقاتی ای که وجود دارد و فشاری که «انداد الله»⁽¹⁾از جنس بشر و شیاطین انس بر مردم وارد می کنند، معطوف می سازد. این، همان عواطف و احساسات است. البته بعد که حرکت وارد جریانِ معقول و عادّی خود شد، نوبت استدلال منطقی هم می رسد. یعنی کسانی که دارای تحمّل عقلی و پیشرفت فکری هستند، به استدلالات عالی می رسند. ولی بعضی افراد هم در همان درجات ابتدایی می مانند. در عین حال، معلوم هم نیست آنهایی که از لحاظ استدلال سطح بالاتری دارند، از لحاظ درجات معنوی هم حتماً سطح بالاتری داشته باشند. نه؛ گاهی کسانی که سطح استدلالیِ پایین تری دارند، اما جوشش عواطفشان بالاست، ارتباط و علقه شان با مبدأ غیبی بیشتر و محبّتشان نسبت به پیغمبر، جوشانتر است و به درجات عالیتری می رسند. قضیه این گونه است.

در حرکتهای معنوی، عاطفه سهم و جای خود را دارد. نه عاطفه جای استدلال را می گیرد و نه استدلال می تواند به جای عواطف بنشیند. حادثه ی عاشورا، در ذات و طبیعت خود، یک دریایِ خروشانِ عواطفِ صادق است. یک انسان والا، پاک، منوّر و بدون ذرّه ای شائبه تردید در شخصیّت ملکوتیِ والای او، برای هدفی که همه ی منصفین عالم در صحّتِ آن، که مبتنی بر نجات جامعه از چنگ ظلم و جور و عدوان است، متّفقند، حرکت شگرفش را آغاز می کند و می گوید: «ایها النّاس! انّ رسول الله، صلّی الله علیه وآله، قال: من رأی سلطاناً جائراً...⁽²⁾» بحث سرِ این است. امام حسین علیه السّلام، فلسفه ی حرکت

خود را مقابله با جور قرار می دهد: «یعمل فی عبادالله بالاثم والعدوان.» بحث بر سرِ مقدّسترین هدفهاست که همه ی منصفین عالم آن را قبول دارند. چنان انسانی، در راه چنین هدفی، دشوارترین مبارزه را تحمّل می کند.

مبارزه ی غریبانه؛ دشوارترین مبارزه ها

دشوارترین مبارزه، مبارزه ی غریبانه است. کشته شدن در میان هیاهو و هلهله ی دوستان و تحسین عامّه ی مردم، چندان دشوار نیست. چنان که در یکی از جنگهای صدر اسلام، وقتی که دو لشکرِ حقّ و باطل در مقابل هم صف کشیدند و کسانی چون پیغمبر و امیرالمؤمنین، علیهماالسّلام، در رأس جبهه ی حق قرار داشتند، پیغمبر از سپاهیان خود پرسید: چه کسی حاضر است به میدان برود و فلان جنگجوی معروفِ سپاه دشمن را از پای درآورد؟ جوانی از سپاهیان اسلام، داوطلب شد. پیغمبر دستی بر سر او کشید و او را بدرقه کرد، مسلمانان هم برایش دعا کردند و او به میدان نبرد رفت، جهاد کرد و کشته شد. این، یک نوع کشته شدن و جهاد کردن است. نوعِ دیگرِ جهاد کردن، جهادی است که وقتی انسان به سمت میدان نبرد می رود، آحاد جامعه نسبت به او یا منکرند، یا غافلند، یا کناره می جویند و یا در مقابلش می ایستند. کسانی هم که قلباً وی را تحسین می کنند - و تعدادشان کم است - جرأت ندارند زبانی به تحسینش بپردازند.

در حادثه ی عاشورای امام حسین علیه السّلام، حتی کسانی مانند عبدالله بن عبّاس و عبدالله بن جعفر که خودشان جزو خاندان بنی هاشم و از همین شجره ی طیّبه اند، جرأت نمی کنند در مکّه یا مدینه بایستند، فریاد بزنند و به نامِ امام حسین علیه السّلام، شعار بدهند. چنین مبارزه ای، غریبانه است و مبارزه غریبانه، سخت ترینِ مبارزه هاست. همه با انسان، دشمن. همه از انسان، رویگردان. در مبارزه ی امام حسین علیه السّلام، حتّی برخی از دوستان هممُعرِضَند⁽¹⁾. چنان که به یکی از آنها فرمود: «بیا به من کمک کن.» و او به جای کمک، اسبش را برای حضرت فرستاد و گفت: «از اسب من استفاده کن!»

غربت از این بالاتر و مبارزه از این غریبانه تر؟! آن وقت در این مبارزه

غریبانه، عزیزترین عزیزانش در مقابل چشمش قربانی شوند. پسرانش، برادرزاده هایش، برادرانش و پسرعموهایش؛ این گلهای بنی هاشم، پرپر شوند، و در مقابلش روی زمین بریزند و حتّی کودک شش ماهه اش هم کشته شود!

علاوه بر همه ی این مصیبتها، می داند به مجرّد این که جان از جسم مطهّرش خارج شود، عیالات بی پناه و بی دفاعش، مورد تهاجم قرار خواهند گرفت. می داند که گرگهای گرسنه، به دختران خردسال و جوانش حمله ور می شوند، دلهای آنها را می ترسانند؛ اموال آنها را غارت می کنند؛ آنها را به اسارت می گیرند و مورد اهانت قرار می دهند. می داند که به دختر والای امیرالمؤمنین علیه السّلام، زینب کبری سلام الله علیها، که جزو شخصیّتهای بارز دنیای اسلام است، جسارت می کنند. اینها را هم می داند.

بر همه ی اینها، تشنگی خود و اهل و عیالش را اضافه کنید: کودکان خردسال، تشنه؛ دختر بچه ها، تشنه؛ پیرها، تشنه؛ حتی کودکِ شیرخواره، تشنه. می توانید تصوّر کنید که این مبارزه چقدر سخت است؟ انسانی چنان والا، پاک، مطهّر و منوّر که ملائکه ی آسمان برای تماشای جلوه ی او بر یکدیگر سبقت می گیرند و آرزومند تماشای حسین بن علی علیه السّلام هستند تا به او متبرّک شوند؛ انسانی که انبیا و اولیا آرزوی مقام او را می کنند، در چنان مبارزه ای و با چنان شدّت و محنتی به شهادت می رسد. شهادتِ چنین شخصیّتی، حادثه ای شگرف است. کدام انسانی است که عاطفه اش از این حادثه جریحه دار نشود؟! کدام انسانی است که این حادثه را بشناسد و بفهمد و نسبت به آن دلبسته نشود؟

این همان چشمه ی جوشانی است که از ظهرِ روزِ عاشورا شروع شد؛ از همان وقتی که زینب کبری سلام الله علیها - طبق نقلی که شده است - بالای «تلّ زینبیّه» رفت و خطاب به پیغمبر عرض کرد: «یا رسول الله، صلّی علیک! ملائکة السّماء هذا حسینک مرمّل بالدّماء، مقطّع الاعضاء، مصلوب العامة والرّداء.» او خواندنِ روضه ی امام حسین علیه السّلام را شروع کرد و ماجرا را با صدای بلند گفت؛ ماجرایی که می خواستند مکتوم بماند. خواهر بزرگوار امام، چه در کربلا، چه در کوفه و چه در شام و مدینه، با صدای بلند به بیان

حادثه ی عاشورا پرداخت. این چشمه، از همان روز شروع به جوشیدن کرد و تا امروز، همچنان جوشان است. این حادثه عاشوراست.

مجالس عزا و یاد امام حسین (علیه السلام)؛ یکی از بزرگترین نعمتهای جامعه ی شیعی

یک وقت است که کسی از داشتن نعمتی بی بهره است و در مقابل نعمتِ نداشته، از او سؤالی هم نمی شود. اما یک وقت کسی از نعمتی بهره مند است و از آن نعمتی که دارد از وی سؤال می شود. یکی از بزرگترین نعمتها، نعمت خاطره و یاد حسین بن علی علیه السّلام، یعنی نعمت مجالس عزا، نعمت محرّم و نعمت عاشورا برای جامعه شیعیِ ماست. متأسّفانه برادران غیر شیعی ما از مسلمین، خود را از این نعمت برخوردار نکردند. امّا می توانند از این نعمت بهره مند شوند و امکانش هم وجود دارد. البته بعضی از مسلمینِ غیر شیعه در گوشه وکنار، ذکر محرّم و عاشورا را دارند. ولی آن گونه که باید و شاید، بینشان رایج نیست؛ در حالی که بین ما رایج است.

اکنون که ذکر محرّم و عاشورا و یاد و خاطره ی امام حسین علیه السّلام، در بینِ ما رایج است، از این ذکر و خاطره و جلسات بزرگداشت، چه استفاده ای باید کرد و شکر این نعمت چیست؟ این همان مطلبی است که می خواهم به عنوان سؤال مطرح کنم، و شما جواب بدهید.

وحشت سران رژیم طاغوت از فرارسیدن محرّم

این نعمت عظیم، دلها را به منبعِ جوششِ ایمانِ اسلامی متّصل می کند. کاری می کند که در طول تاریخ کرد و ستمگرانِ حاکم، از عاشورا ترسیدند، و از وجود قبر نورانی امام حسین علیه السّلام، واهمه داشتند. ترس از حادثه ی عاشورا و شهدای آن، از زمان خلفای بنی امیّه شروع شده و تا زمان ما ادامه یافته است و شما یک نمونه اش را در دوران انقلاب خودمان دیدید. وقتی که محرّم از راه می رسید، نظامِ مرتجعِ کافرِ فاسقِ فاسدِ پهلوی، می دید دیگر دستش بسته است و نمی تواند علیه مردمِ مبارزِ عاشورایی، کاری انجام دهد. در واقع مسؤولین آن نظام، ناتوانی خود را ناشی از فرا رسیدن محرم