مشخصات کتاب

116/6/1

قلب و عروق

تبیین مفاهیم و تدابیر فقهی مرتبط با سلامت قلب و عروق

در مقایسه با مفاهیم کتاب بیماریهای قلبی (برانوالد

محورهای جلسه

1 پیش فرضهای مفهومی و علت ورود به بحث «قلب و عروق

3 بیماریهای قلب (اختلالات درونی (قلب)

4 عوامل بیرونی موثر بر قلب

5 معرفی داروهای جدید قلب

نقش انعقاد نطفه و دوران بارداری در رفع بیماریهای مادرزادی قلب عروق.

شورای راهبردی

الگوی پیشرفت اسلامی

16 اسفند 1400

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

وَ کَأَیِّنْ مِنْ نَبِیهِ قَاتَلَ مَعَهُ رِیُّونَ کَثِیرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ مَا ضَعُفُوا وَ مَا اسْتَکانُوا وَ اللَّهُ یُحِبُّ الصَّابِرِینَ

سوره مبارکه آل عمران، آیه 146

و چه بسیار از پیامبرانی که مردان الهی فراوانی به همراه آنان جنگیدند، پس در مقابل آنچه در راه خدا به آنان رسید سستی نکردند و ناتوان نشدند و سر تسلیم و ذلت فرود نیاوردند؛ و خدا شکیبایان را دوست دارد.

شناسنامه

متن پیش رو (ویرایش اول صد و شانزدهمین مکتوب از نوع ششم محصولات مرتبط با نقشه الگوی پیشرفت اسلامی( پیاده(فوری) است. محتوای این محصول متن پیاده شده سخنان حجت الاسلام والمسلمین علی کشوری (دبیر شوری راهبردیالگوی پیشرفت اسلامی میباشد که در نشست تخصصی قلب و عروق تبیین مفاهیم و تدابیر فقهی مرتبط با سلامت قلب و عروق در مقایسه با مفاهیم کتاب بیماریهای قلب و عروق برانوالد (Braunwald's Heart Disease) با تاکید بر نقد کاردیولوژی پیشگیرانه ایراد شده است. این نشست در تاریخ چهارشنبه 16 اسفند 1400 در شهر مبارک قم . مسجد جمکران پلاک 313 برگزار شده است.

عکس

فهرست مطالب:

1/1. وضعیت نامناسب سلامت کشور؛ دلیلی بر لزوم برگزاری گفتگوهای جدی در مورد وضعیت مطلوب سلامت در کشور 2

1/1/1. آمار درحال افزایشِ بیماری های مختلف در کشور و وابستگی فکری گسترده وزارت بهداشت کشور به سازمان بهداشت جهانی(WHO)؛ دو دلیل نامناسب بودن وضعیت سلامت کشور 2

2/1. اجمالی از سرفصل های هشت گانه مطرح در جلسه. 3

1/2. مقدمه اول: استراتژی نظام سازی در حوزه سلامت چگونه باشد؟. 9

1/1/2. استراتژی مبتنی بر "استدلال" و "تبیین" ، در مقابل استراتژی "تجمّع" و "تحصّن"های پی درپی؛ استراتژی نظام سازی در حوزه سلامت 9

2/2. مقدمه دوم: علت ورود حوزه علمیه به بحث قلب و عروق چیست؟. 11

1/2/2. آمارهای نگران کننده در مورد افزایش بیماری ها و فوتی های مربوط به بیماری های قلبی و عروقی؛ علت ورود حوزه علمیه به بحث قلب و عروق. 11

1/1/2/2.مرگ سالانه 100 هزار نفر به علت بیماری های قلبی و عروقی؛ یکی از آمارهای نگران کننده 11

2/1/2/2.مرگ یک بیمار در هر 10 دقیقه به علت بیماری های قلبی و عروقی؛ یکی دیگر از آمارهای نگران کننده 12

3/1/2/2.31درصد فوتی های کشور به علت بیماری های قلبی و عروقی؛ یکی دیگر از آمارهای نگران کننده 12

1/2/2. عدم تفکیک بین "اَجَل مُعلّق" و "اَجَل قطعی" در تحلیل آمارهای مرگ ومیر ناشی از بیماری ها؛ اشکالی بر نحوه آمارگیری در وزارت بهداشت.. 13

3/2. مقدمه سوم: در بحث "قلب و عروق" از چه قواعد اصولی استفاده شده است؟. 15

1/3/2. قاعده بیان مبتنی بر نظام مقایسه، بیان مبتنی بر ظرفیت، بیان مبتنی بر منزلت؛ برخی از قواعد اصولی "فقه البیان" مورد استفاده در مباحث "قلب و عروق" 15

1/1/3/2."قاعده تنقیح" (یکی از قواعد درونی بیان مبتنی بر تأمُّل)؛ مهم ترین قاعده اصولیِ مورد استفاده در مباحث "قلب و عروق" 15

1/1/1/3/2. "تنقیح بیانی" (شامل تنقیح معنایی و لفظی)؛ اولین مرحله از مراحل "قاعده تنقیح" 16

2/1/1/3/2. "تنقیح زیرساختی" ؛ دومین مرحله از مراحل "قاعده تنقیح" 17

1/2/1/1/3/2. بررسی زیرساخت ها و ریشه های پیدایش یک پدیده؛ تعریف "تنقیح زیرساختی" 17

3/1/1/3/2. "تنقیح شاکله ای" ؛ سومین مرحله از مراحل "قاعده تنقیح" 17

1/3/1/1/3/2. تنقیح گزارش های کارشناسان حوزه های مختلف، از حیث صحت و عدم صحت؛ تعریف "تنقیح شاکله ای" 17

1/1/3/1/1/3/2. تنقیح و بررسی شاکله ایِ "هوش مصنوعی"؛ مثالی از تنقیح شاکله ای.. 18

1/1/1/3/1/1/3/2. هوش مصنوعی ابزاری برای زمینه سازی "حکمرانی جدید" در جهان، نه "دستیار فقیه" ؛ تنقیح شاکله ای و عمیق از هوش مصنوعی. 18

2/1/1/3/1/1/3/2. هوش مصنوعی دستیاری برای فقیه در فحص بهتر ادله استنباط حکم شرعی؛ تنقیح (موضوع شناسیِ) سطحی هوش مصنوعی. 19

1/1/3/1/1/3/2. تنقیح و بررسی شاکله ایِ "واکسن" ؛ مثالی دیگر از تنقیح شاکله ای.. 20

2/1/3/2.پیاده کردنِ انواع سه گانه تنقیح بیانی، زیرساختی و شاکله ای در بحث قلب و عروق: 21

1/3/1/3/2. ارتقاء معنای "قلب" از "پمپ خون" به "امیرالبدن" ؛ تنقیح بیانی در بحث قلب و عروق. 21

2/3/1/3/2. بررسی ریشه های پیدایش اختلالات قلبی؛ تنقیح زیرساختی در بحث قلب و عروق. 22

3/3/1/3/2. بررسی گزارشات کاردیولوژی آمریکا و دکتر برانوالد؛ تنقیح شاکله ای در بحث قلب و عروق. 22

1/3. اتحاد جایگاه "قلب معنوی" و "قلب جسمی" در "جارحه(عضو) قلب" ؛ اولین نکته در بازتعریف مفهوم "قلب" 25

1/1/3. تصریح بر جریان "ایمان" در "جارحه(عضو) قلب" در روایات ؛ دلیل بر اتحاد جایگاه "قلب معنوی" و "قلب جسمی" 25

2/3. کارکردهای (فراتر از "پمپاژ خون") "قلب" ؛ دومین نکته در بازتعریف مفهوم "قلب" 26

1/2/3. انواع کارکردهای شش گانه قلب: 26

1/1/2/3."تعقّل" ؛ یکی از کارکردهای قلب.. 26

2/1/2/3."تفقّه (فهم عمیق)" ؛ یکی دیگر از کارکردهای قلب.. 27

3/1/2/3."تفهُّم (فهم بالحواسّ) " ؛ یکی دیگر از کارکردهای قلب.. 27

4/1/2/3."حلّ و عقد"(جذب و دفع در روابط انسانی)؛ یکی دیگر از کارکردهای قلب.. 28

5/1/2/3."اراده" ؛ یکی دیگر از کارکردهای قلب.. 29

6/1/2/3.جریان انواع کارکردهای شش گانه در قلب؛ علت «امیرالبدن»شدنِ قلب.. 29

2/2/3. تشریح چگونگیِ جریانِ انواع کارکردهای قلب، در قلب: 30

1/2/2/3.تشریح نحوه جریان " تفهُّم (فهم بالحواسّ)" در قلب: 30

1/1/2/2/3. ایجاد "فهم" توسط "حواسّ پنجگانه" ، تنها در صورت "توجّه قلب" ؛ نحوه جریان فهم در قلب.. 31

2/2/2/3.تشریح نحوه جریان " اراده" در قلب: 33

1/2/2/2/3. اتفاقاتِ جانبیِ تاثیرگذار بر اراده قلب: 34

1/1/2/2/2/3. وسوسه قلب؛ یکی از اتفاقات جانبی تاثیرگذار بر اراده قلب.. 34

1/1/1/2/2/2/3. افزایش میل به غذا و شهوت جنسی، و در نتیجه افزایش عملکرد و به کارگیریاعضاء، و در نتیجه فرسودگی سریع اعضاء (از جمله قلب)؛ نمونه ای از نتائج افزایش وسوسه در قلب.. 34

2/1/2/2/2/3. بَلابِل(پریشانی) قلب؛ یکی دیگر از اتفاقات جانبی تاثیرگذار بر اراده قلب.. 36

3/1/2/2/2/3. "رقّت" و "قساوت" قلب؛ یکی دیگر از اتفاقات جانبی تاثیرگذار بر اراده قلب.. 36

2/2/2/2/3. تاثیر امور معنوی و اخلاقی (مانند: وسوسه، بلبله، کینه، رقّت و قساوت) بر قلب؛ امری بسیار مهم در شناخت منشأ بیماری های جسمی (خصوصاً بیماری های قلبی) 37

3/3. لزوم تنقیح معنایی (ارتقاء و توسعه معنا و تعریف "قلب" )، و عدم نیاز به تنقیح لفظی (تغییر لفظ "قلب") در مباحث "قلب و عروق" 38

1/4. برخی از عناوین(اصطلاحات) بیماری های رائج قلب در پزشکی مدرن: 41

1/1/4. کاردیومیوپاتیِ قلب (بیماری ماهیچه قلب)؛ یکی از عناوین بیماری های رائج قلب در پزشکی مدرن. 41

2/1/4. گرفتگی عروق کُرونر؛ یکی دیگر از عناوین بیماری های رائج قلب در پزشکی مدرن. 42

3/1/4. بزرگی قلب؛ یکی دیگر از عناوین بیماری های رائج قلب در پزشکی مدرن. 43

4/1/4. فشارخون؛ یکی دیگر از عناوین بیماری های رائج قلب در پزشکی مدرن. 43

5/1/4. نارسایی های کلیوی؛ یکی از عناوین بیماری های تاثیرگذار بر قلب در پزشکی مدرن. 43

2/4. تنقیح برخی از عناوین(اصطلاحات) بیماری های رائج قلب در پزشکی مدرن: 43

1/2/4. تنقیح بیانی(معنایی و لفظیِ) اصطلاح "کاردیومیوپاتی" : 43

1/1/2/4.افزایش "استرس" در دوران مدرنیته به دلیل افزایش "اختلال در روابط انسانی" ، ریشه افزایش بیماری "کاردیومیوپاتی ناشی از استرس" در دنیای امروز؛ "تنقیح معنایی(تغییر و ارتقاء معنایی)" اصطلاحِ "کاردیومیوپاتی" 43

2/1/2/4.جایگزینی لفظِ «همّ و غم» به جای لفظِ «کاردیومیوپاتی استرس» ؛ "تنقیح لفظی(تغییر لفظ)" اصطلاحِ "کاردیومیوپاتی" 44

1/2/1/2/4. گستردگی و شمولیت لفظِ «همّ و غم» ، بخلاف «کاردیومیوپاتی استرس» ؛ یکی از فوائد جایگزینی لفظ «همّ و غم» به جای لفظِ «کاردیومیوپاتی». 45

2/2/1/2/4. قابلیت تفاهم با همه انسان ها؛ یکی دیگر از فوائد جایگزینی لفظ «همّ و غم» به جای لفظِ «کاردیومیوپاتی». 45

3/2/1/2/4. توصیف بیماری با توجه به منشأ و عوامل ایجاد بیماری؛ یکی دیگر از فوائد جایگزینی لفظ «همّ و غم» به جای لفظِ «کاردیومیوپاتی» 45

2/2/4. تنقیح بیانی(معنایی و لفظی) اصطلاح "گرفتگی عروق کرونر" : 46

1/2/2/4.عدم بحث از منشأ ایجاد بیماری و عدم شمولیت لفظ برای انواع مختلف گرفتگی ها ؛ دو اشکالِ اصطلاحِ "عروق کرونر" و دلیلی بر لزوم "تنقیح معنایی(تغییر و ارتقاء معنایی)" آن. 46

2/2/2/4.جایگزینی لفظِ «گرفتگی سُدد» به جای لفظ «گرفتگی عروق کرونر» ؛ "تنقیح لفظی(تغییرلفظ)" اصطلاحِ «گرفتگی عروق کرونر». 46

3/2/4. تنقیح بیانی(معنایی و لفظی) اصطلاح "فشارخون" : 47

1/3/2/4.عدم بررسی مصادیق و عوامل مختلف ایجاد فشارخون به صورت مجزا؛ اشکال بررسی فشارخون در پزشکی موجود و دلیلی بر لزوم"تنقیح معنایی(تغییر و ارتقاء معنایی)" آن. 47

1/1/3/2/4. تبیُّغ دم (غلبه و هیجانِ خون) و انجماد دم (غلبه سردی و بلغم در خون)؛ دو نمونه از عوامل مختلف ایجاد فشارخون و"تنقیح لفظی(تغییر لفظ)" اصطلاح "فشار خون" 47

2/4. برخی از عناوین(اصطلاحات) بیماری های رائج قلب در طب اسلامی: 49

1/2/4. همّ و غم قلب ؛ یکی از عناوین بیماری های رائج قلب در طب اسلامی. 49

2/2/4. سُدَد(گرفتگی ها) ؛ یکی دیگر از عناوین بیماری های رائج قلب در طب اسلامی. 50

3/2/4. ضعف قلب ؛ یکی دیگر از عناوین بیماری های رائج قلب در طب اسلامی. 50

4/2/4. قساوت، سیاهی و اماته قلب ؛ عناوینی دیگر از بیماری های رائج قلب در طب اسلامی. 50

1/4/2/4.استراحت و احیاء قلب؛ دو نمونه از اصطلاحات طب اسلامی برای درمانِ قساوت، سیاهی و اماته قلب.. 51

1/5. اشیاء؛ اولین عامل بیرونی موثر بر قلب.. 54

1/1/5. عدم بحث از تاثیر عناصر بر قلب؛ یکی از اشکالات جدول تناوبی عناصر در توصیف اشیاء. 54

2/5. روابط انسانی؛ دومین عامل بیرونی موثر بر قلب.. 55

3/5. اسماء الهی؛ سومین عامل بیرونی موثر بر قلب.. 55

4/5. دو نکته: 56

1/4/5. تنقیح زیرساختی(بحث از زیرساخت های موثر بر تقویت و یا تضعیف قلب)؛ قاعده اصولیِ استنباط مباحث سرفصل چهارم 56

2/4/5. توصیف اشیاء به محوریت قلب (نه به محوریت طبایع)؛ یکی از مباحث مهم در جدول فقهی تسخیر. 57

1/6. داروهای ترمیم و تقویت قلب؛ اولین نوع از داروهای جدید قلب.. 59

1/1/6. حِمیَه(پرهیز) و تَجَوُّع(به خودگرسنگی دادن)؛ اولین و نافع ترین نوع از داروهای ترمیم و تقویت قلب.. 59

2/1/6. اعمال یداوی، لباس و انگشتر؛ دومین نوع از داروهای ترمیم و تقویت قلب.. 61

1/2/1/6.حجامت، فصد، دَلک(ماساژ) و روغن مالی؛مصادیقی از اعمال یداوی موثر بر ترمیم و تقویت قلب.. 61

2/2/1/6.تاثیر فراوان لباس بر قلب: 63

1/2/2/1/6. لباس تنگ؛ عاملی برای اختلال در گردش طبیعی خون و ابتلاء به فشار خون. 63

1/2/2/1/6. لباس ؛ عاملی مهم برای محافظت از "شحم کلیه" و در نتیجه پیشگیری از ابتلاء به نارسایی های کلیوی و بیماری های قلبی. 63

3/1/6. دواهای کلامی، دعا و حرز؛ سومین نوع از داروهای ترمیم و تقویت قلب.. 65

1/3/1/6.سلام کردن؛ مهم ترین دوای کلامی در ترمیم و تقویت قلب.. 65

2/3/1/6.دعا ؛ یکی دیگر از دواهای کلامی در ترمیم و تقویت قلب.. 67

3/3/1/6.حرز؛ یکی دیگر از دواهای کلامی در ترمیم و تقویت قلب.. 67

4/1/6. غذا و میوه؛ چهارمین نوع از داروهای ترمیم و تقویت قلب.. 68

1/4/1/6.تلبینه، بِه و انار؛ برخی از غذاها و میوه های موثر بر ترمیم و تقویت قلب.. 68

5/1/6. دواهای مفرد و مرکب؛ پنجمین و ششمین نوع از داروهای ترمیم قلب.. 70

6/1/6. نگاه و نظر؛ هفتمین نوع از داروهای ترمیم قلب.. 70

1/6/1/6.نگاه به سبزی و زنان زیبا از محارم(خصوصاً همسر) ؛ مصادیقی از نگاه های موثر بر ترمیم قلب.. 70

7/1/6. عطر و رایحه درمانی؛ هشتمین نوع از داروهای ترمیم قلب.. 72

2/6. مساوی دانستنِ "تخصص قلب و عروق" با "پاره کردنِ سینه بیمار و عمل جراحی قلب" ! ؛ تعریفی بسیار ناقص و تنزُّل یافته از تخصص قلب و عروق. 73

1/2/6. ابتلاء بیمار به غم و غصه و مشکلات دیگر؛ یکی از آثار عمل جراحی قلب باز 74

3/6. ارزان و در دسترس بودن و دارای کارآمدی های پایدار با کمترین عوارض؛ دو ویژگی داروهای طب اسلامی در ترمیم و تقویت قلب 75

4/6. داروهای رفع سُدَد (گرفتگی ها)؛ دومین نوع از داروهای جدید قلب.. 76

1/4/6. کرفس؛ اولین و مهم ترین داروی رفع سُدَد. 76

2/4/6. حَوْک یا باذروج (ریحان کوهی)؛ دارویی دیگر برای رفع سُدَد. 77

3/4/6. نیشکر؛ دارویی دیگر برای رفع سُدَد. 78

4/4/6. ترکیب نمک و آویشن؛ دارویی دیگر برای رفع سُدَد. 79

5/4/6. حمام های چهارمزاجی؛ دارویی دیگر برای رفع سُدَد. 79

6/4/6. انجیر؛ داروی (نرم کننده سُدد) مکمّل برای رفع سُدَد. 80

1/7. انتخاب دوست؛ اولین اقدام پیشگیرانه بنیادین بیماری های قلبی و عروقی. 81

2/7. انتخاب خانه؛ دومین اقدام پیشگیرانه بنیادین بیماری های قلبی و عروقی. 82

3/7. انتخاب همسر؛ سومین اقدام پیشگیرانه بنیادین بیماری های قلبی و عروقی. 82

4/7. انتخاب لباس؛ چهارمین اقدام پیشگیرانه بنیادین بیماری های قلبی و عروقی. 83

5/7. انتخاب کتاب؛ پنجمین اقدام پیشگیرانه بنیادین بیماری های قلبی و عروقی. 84

6/7. انتخاب معلّم؛ ششمین اقدام پیشگیرانه بنیادین بیماری های قلبی و عروقی. 85

7/7. انتخاب شغل؛ هفتمین اقدام پیشگیرانه بنیادین بیماری های قلبی و عروقی. 85

8/7. انتخاب امام(الگو، مسئول)؛ هشتمین اقدام پیشگیرانه بنیادین بیماری های قلبی و عروقی. 85

9/7. جهاد؛ نهمین اقدام پیشگیرانه بنیادین بیماری های قلبی و عروقی. 86

10/7. انفاق؛ دهمین اقدام پیشگیرانه بنیادین بیماری های قلبی و عروقی. 87

1/8. مصرف "کُندُر" توسط مادر در دوران بارداری؛ یکی از مهم ترین عوامل موثر بر شکل گیری قلب قوی برای نوزاد، و در نتیجه پیشگیری از بیماری های مادرزادیِ قلب.. 89

1/1/8. افزایش عقل، شجاع شدنِ پسر و خوش اندام شدنِ دختر؛ فوائدی دیگر از مصرف "کُندُر" توسط مادر در دوران بارداری. 90

2/8. مصرف "سویق" توسط مادر در دوران بارداری؛ یکی دیگر از مهم ترین عوامل موثر بر شکل گیری قلب قوی برای نوزاد، و در نتیجه پیشگیری از بیماری های مادرزادیِ قلب.. 90

3/8. توجه به آداب قبل و هنگام انعقاد نطفه؛ یکی دیگر از مهم ترین عوامل موثر بر شکل گیری قلب قوی برای نوزاد، و در نتیجه پیشگیری از بیماری های مادرزادیِ قلب.. 91

1/3/8. لزوم وجود "آرامش قلب" در هنگام انعقاد نطفه؛ یکی از آداب قبل از انعقاد نطفه. 91

1/1/3/8.نهی از اقدام به انعقاد نطفه یک شب قبل از رفتن به مسافرت و یک شب بعد از بازگشت از مسافرت؛ به دلیل لزوم وجود آرامش قلب در هنگام انعقاد نطفه 91

2/3/8. عدم اقدام به انعقاد نطفه در ابتدا، وسط و انتهای ماه قمری؛ یکی دیگر از آداب قبل از انعقاد نطفه. 92

1/2/3/8. مشارکت شیاطین در انعقاد نطفه، و در نتیجه تولّد فرزندی با قلب پر از "وسوسه" و "شیطنت" ؛ علت نهی از اقدام به انعقاد نطفه در ابتدا، وسط و انتهای ماه قمری. 93

4/8. مصرف میوه "بِه" توسط پدر قبل از انعقاد نطفه؛ عاملی برای تذکیه(پاکی) نطفه و در نتیجه تذکیه قلب فرزند. 94

5/8. مصرف غذاهای زیباکننده فرزند (مانند: مصرف "خربزه" به همراه "پنیر" توسط مادر در دوران بارداری) ؛ عاملی برای زیبایی فرزند و موثر بر آرامش قلب.. 94

1/9. تعداد عروق(رگ ها) اصلی در بدن انسان: 360 عدد (180 عِرق متحرک، 180 عِرق ساکن). 96

1/1/9. مراقبت بر عدم تحرّک یافتنِ عروق ساکن و عدم سکونِ عروق متحرک؛ اصلی ترین و مهم ترین نکته در مورد عروق. 96

2/1/9. بطلان ادعای یکی دانستن "عِرق" با ژن" 97

2/9. انواع عروق(رگ ها) در بدن: 99

1/2/9. عِرق عشاء ؛ یکی از انواع عروق در بدن (مهم ترین عِرق). 99

2/2/9. عروق شباهت؛ یکی دیگر از انواع عروق در بدن. 100

1/2/2/9.تعداد عروق شباهت در بدن: 99 عِرق. 100

1/1/2/2/9. عروق الأعمام و العمّات (عروق عمو و عمّه)؛ یکی از مصادیق عروق شباهت.. 100

2/1/2/2/9. عروق الأخوال و الخالات (عروق خاله و دایی)؛ یکی دیگر از مصادیق عروق شباهت.. 102

3/2/9. عروق جذام؛ یکی دیگر از انواع عروق در بدن. 102

4/2/9. عروق بَرَص؛ یکی دیگر از انواع عروق در بدن. 103

5/2/9. عروق فالج؛ یکی دیگر از انواع عروق در بدن. 103

6/2/9. عروق العَمَی(کوری)؛ یکی دیگر از انواع عروق در بدن. 103

7/2/9. عروق رقاق واشجه؛ یکی دیگر از انواع عروق در بدن. 104

8/2/9. عروق صبر و غیرت؛ یکی دیگر از انواع عروق در بدن. 105

9/2/9. عروق الأشجار و النبات؛ یکی دیگر از انواع عروق. 106

3/9. تمحیص ذنوب(زدودن گناهان) و نحوه غلط سبک زندگی؛ علت اصلی ایجاد اختلال در عروق. 108

پیوست ها: 112

پیوست شماره 1: منابع، اَسناد و متون مُعاضد و متنوع روایی در معرفی "جارحه(عضو) قلب" به عنوان جایگاه "ایمان" 114

پیوست شماره 2: روایات «القلب امیرالبدن» (فرمانروایی قلب بر تمام بدن). 124

پیوست شماره 3: اتفاقات جانبی و امور اخلاقیِ تاثیرگذار بر اراده قلب و سلامت جسم. 128

پیوست شماره 4: اهمیت و تاثیر فراوان "حِمیه (پرهیز)" و "تجوُّع(به خودگرسنگی دادن)" بر سلامت انسان و ترمیم و تقویت قلب 139

پیوست شماره 5: تاثیر "حجامت" بر سلامت جسم و قلب.. 145

پیوست شماره 6: تاکید بر سلام کردن و گشاده رویی و آثار آن بر ایجاد محبت و تقویت قلب.. 149

پیوست شماره 7: تاثیر دعا و ذکر بر قلب.. 151

پیوست شماره 8: تاثیر فراوان خانه و محل زندگی بر قلب انسان. 155

پیوست شماره 9: تاثیر شغل بر قلب.. 160

پیوست شماره 10: تاثیر فراوان غذا بر قلب و خصوصیات اخلاقی انسان. 175

پیوست شماره 11: تاثیر فراوان "سویق" بر رشد و تقویت عمومی بدن (از جمله قلب انسان). 186

پیوست شماره 12: تاثیر فراوان زمان و حالات والدین در هنگام "انعقاد نطفه" بر جسم و اخلاق فرزند. 189

پیوست شماره 13: تاثیر تغذیه والدین بر زیبایی فرزند. 193

پیوست شماره 14: اهمیت عِرق عشاء و مضرات فراوان ترک وعده عشاء(شام). 1951/1/1/3/2. "تنقیح بیانی" (شامل تنقیح معنایی و لفظی)؛ اولین مرحله از مراحل "قاعده تنقیح" 16

بِسمِ اللّهِ الرَّحمَنِ الرَّحِیمِ

أعُوذُ بِالله مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ الحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العَالَمِینَ وَ الصَّلَاةُ وَ السَّلامُ عَلَی سَیِّدِنَا وَ نَبِیِّنَا وَ شَفِیعِنَا فِی یَومِ الجَزاءِ اَبِی القَاسِمِ مُحَمَّدٍ وَ عَلَی اَهلِ بَیتِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ سِیَّمَا بَقِیَّةِ اللَّهِ فِی الاَرَضِینَ اَرواحُنا لآمَالِهِ الفِداءُ وَ عَجَّلَ اللَّهُ تَعَالَی فَرَجَهُ الشَّرِیفُ و اللَّعنُ الدّائِمُ عَلَی اَعدَائِه اَعدَاءِ اللَّه مِنَ الآن اِلَی قِیامِ یَومِ الدِّینِ.

قَالَ اللّهُ تَعَالَی فی مُحکَمِ کِتَابِه: «ص وَالْقُرْآنِ ذِی الذِّکْرِ بَلِ الَّذِینَ کَفَرُوا فِی عِزَّةٍ وَشِقَاقٍ»⁽¹⁾

خدمت همه برادران و خواهران گرامی خیرمقدم عرض می کنم. در این ایام متبرک و حیاتی ماه شعبان، قدم رنجه فرمودید به مسجد مقدس جمکران تشریف آوردید؛ ان شاء الله خداوند متعال توفیق بدهد و این مجموعه مباحث را یک ذخیره مهمی برای عالم برزخ و عالم قیامت همه ما محسوب بفرماید.

همانطور که به استحضارتان رسیده است، امروز قرار است یک سری مباحث تخصصی را با موضوع "قلب و عروق"، محضر دوستان مطرح کنیم.

1. مقدمه:

1/1. وضعیت نامناسب سلامت کشور؛ دلیلی بر لزوم برگزاری گفتگوهای جدی در مورد وضعیت مطلوب سلامت در کشور

1/1/1. آمار درحال افزایشِ بیماری های مختلف در کشور و وابستگی فکری گسترده وزارت بهداشت کشور به سازمان بهداشت جهانی(WHO)؛ دو دلیل نامناسب بودن وضعیت سلامت کشور

صوت

استحضار دارید وضعیت سلامت کشور، وضعیت مناسبی نیست. علت این وضعیت نامناسب و معیاری که ما براساس آن قضاوت و ادعا می کنیم که وضعیت نامناسب است، دو چیز است: یکی اینکه آمار بیماری ها در کشور درحال افزایشاست و مردم ما از حیث سلامت -خصوصا در حوزه بیماری های مُزمن- وضعیت خوبی ندارند. دلیل دیگری که ما را مجاب می کند راجع به وضعیت نامناسب حوزه سلامت کشور گفتگوهای جدی داشته باشیم، تسلط بی چون وچرای سازمان WHO بر بخش سلامت کشور است. متاسفانه پیام انقلاب اسلامی توسط وزارت بهداشت دریافت نشده است! خیلی از شخصیت ها و نهادهای کشور، متوجه شده اند که فواید "نفی سبیل"⁽¹⁾

قاعده "نفی سبیل" به معنای "نفی سلطه کافر بر مسلمان" است.

بنابراین هر عملی از معاملات و علاقات(ارتباطات) بین مسلمین و کفار اگر موجب تسلط کفار بر مسلمین شود؛ شرعاً جایز نیست (هم از لحاظ فردی، و هم از لحاظ اجتماعی)... مدرک: ممکن است بر معتبر بودنِ این قاعده از ادله ای استفاده شود: 1- قول خداوند در آیه 141 سوره مبارکه نساء: «لَنْ یَجْعَلَ اللّٰهُ لِلْکٰافِرِینَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ سبِیلًا» یعنی: خدا هرگز هیچ راه سلطه ای به سود کافران بر ضد مؤمنان قرار نداده است. ظاهر این آیه نفی سبیل (به معنای نفی حکمی است که موجب تسلط کافر بر مسلمان شود... و این آیه به" آیه نفی سبیل" نامیده می شود... 2- روایت مشهور نبوی: «الإسلام یعلو و لا یعلی علیه» یعنی: اسلام برتر است و هیچ چیز بر او علو و برتری ندارد. دلالت بر علو و برتری مسلمان بر کافر و آقایی او بر کفار را دارد، و مقصود از علو اسلام نیز اعتلاء و برتری دادنِ مسلمین در عمل است. 3- عزّت و ذلت: هیچ اشکالی وجود ندارد بر اینکه قبول ذلت برای مومنین حرام است. همانطور که خداوند فرموده: «وَ لِلّٰهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ» عزّت تنها برای خدا و رسول و مومنین است... بنابراین تسلط کفار بر مسلمین مناسب عزّت آنان نیست، بلکه باعث ذلّت آنان خواهد شد... در هر صورت تسلط کافر بر مسلمان همراه با ذلّت او خواهد بود که قطعا حرام است، کما اینکه امام صادق (علیه السلام) فرمود: خداوند می فرماید: «باید اعلام جنگ با من کند کسی که بنده مومن مرا ذلیل کند!»

مائة قاعدة فقهیة (مصطفوی، سید محمد کاظم ، 1421 ه ق)، انتشارات جامعه مدرسین، ص 293

چیست و عوارض تبعیت از سازمان های بین المللی کدام است؛ ولی مجموعه مصاحبه ها و اَسناد و پروتکل هایی که در کشور محترم جمهوری اسلامی درحال اجراست، نشان دهنده یک تقلید گسترده و یک وابستگی فکری گسترده به سازمان یهودی و صهیونیست بهداشت جهانی است. ما جدّاً نگران هستیم و فکر می کنیم چالش های خطرناکی مثل چالش "کنترل جمعیت"⁽²⁾

بخش سوم از «اهداف کلان کیفی خط مشی های اساسی و سیاست های کلی برنامه دوم توسعه» با عنوان «سیاست های کلی» / بند 5 با عنوان «جمعیت»:

5- جمعیت:

5-1 - افزایش سطح آگاهی های عمومی افراد جامعه در زمینه مسائل مربوط به جمعیت از طریق:

الف - تأکید بر آموزش آگاهی بانوان در مقاطع سنی بالقوه باروری، در زمینه مزیت های کنترل باروری. ب - گسترش سطح آگاهی عمومی افراد جامعه در زمینه زیان ها و مشکلات ناشی از رشد بی رویه جمعیت از طریق رسانه های عمومی به ویژه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران. ج - آموزش مسائل جمعیت در قالب مواد درسی در سطوح متوسطه و دانشگاهی. د- تأمین منابع مالی، تجهیزاتی و نیروی انسانی لازم برای اعمال سیاست جمعیتی مناسب با توجه به نقش تعیین کننده عامل رشد جمعیت در توسعه کلی کشور، به نحوی که وصول به هدف رشد جمعیت در برنامه تحقق یابد.

5-2 - تنظیم خانواده و رشد جمعیت:

5-2-1 - تأمین و تعمیم گسترده وسایل پیشگیری از بارداری در سطح مناطق جغرافیایی کشور به ویژه روستاها و مناطق محروم.

5-2-2 - کسب دانش و انجام مطالعات جهت استفاده و توسعه روشها و تکنولوژی های جدید در امر پیشگیری از بارداری.

5-2-3 - اختصاص بخشی از فعالیت بیمارستان ها، درمانگاه ها و مراکز بهداشتی در سطح کشور به منظور ارائه مستمر خدمات پیشگیری از بارداری.

5-2-4 - لغو کلیه قوانین و مقررات و امتیازهای اقتصادی- اجتماعی، مشوق خانوارهای پرجمعیت.

5-2-5 - پژوهش در مورد مصادیق سیاست های فوق از طریق:

الف - انجام پژوهش های علمی جهت کسب اطلاع از میزان آگاهی، نگرش، عملکرد و مشکلات خانواده ها در زمینه تنظیم خانواده. ب - مطالعه تغییرات میزان رشد جمعیت بر پایه اطلاعات جاری و مطالعات نمونه ای.ج - انجام تحقیقات کاربردی جهت یافتن راه ها و تکنولوژی مناسب برای افزایش آگاهی،نگرش و عملکرد خانواده ها و رفع مشکلات آنها برای دسترسی به وسایل پیشگیری از حاملگی.د - انجام طرح جاری جمعیت و نیروی کار به منظور اطلاع از چگونگی تحولات جمعیت، بازار کار، نیروی فعال و نیروی شاغل کشور در مقاطع1374-1376. ه - انجام طرح نمونه گیری از وضعیت اقتصاد و اشتغال خانوار به صورت سالانه.

آدرس مطلب: سایت مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، قانون برنامه پنج ساله دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران - https://b2n.ir/041091

که الان ضررش بر همه ما واضح شده است، در حوزه های دیگر هم در حال تحقق است. منتها به دلیل طمأنینه و

آرامشی که بر علمای طب اسلامی در حوزه علمیه قم و سایر بلاد حاکم است، فضای انتقاداتمان را به وزارت بهداشت جمهوری اسلامی، یک فضای استدلالی و پر از برهان قرار داده ایم. امیدوارم پیام متانت مجموعه "پژوهشگران طب اسلامی" توسط "فرهنگستان علوم پزشکی ایران" و "وزارت بهداشت جمهوری اسلامی ایران" و "کمیسیون بهداشت مجلس"، دریافت شود و در آینده شاهد گفتگوهای جدی در حوزه سلامت و وضعیت مطلوب سلامت در کشورمان باشیم.

2/1. اجمالی از سرفصل های هشت گانه مطرح در جلسه

در مورد بحث قلب و عروق، بنده 8 سرفصل را آماده کرده ام که مطرح کنم. دوستانی

که در این روزها در شورای پژوهش شرکت کرده و با کمک همدیگر این فهرست های استنباطی را بازسازی و تکمیل کردیم، می توانند شهادت بدهند که مجموعه مباحثی که با موضوع قلب و عروق، در علوم انبیاء و آیات و روایات وجود دارد، خیلی بیشتر از این 8 سرفصلی است که الان محضرتان مطرح خواهم کرد؛ ولی بنده فکر می کنم این 8 پرسش، آغازی برای تحول در "رشته تخصصی قلب و عروق" است. و اگر بعدها بخواهیم فهرست دیگری را به بحث های قلب و عروق اضافه کنیم، این 8 سرفصل نقض نخواهد شد و تا آخر به قوّت خودش باقی خواهد بود. البته

در گفتگوهای آینده ان شاءالله یک مباحث جدیدی را اضافه خواهیم کرد.

عناوین سرفصل ها را محضرتان قرائت می کنم و ان شاء الله در ادامه به شرحشان خواهم پرداخت.

سرفصل اول در واقع مقدمات بحث است و یک سری پیش فرض های مفهومی که ما را قانع کرده است وارد بحث "قلب و عروق" شویم، تبیین می کند. در واقع در سرفصل اول ما دلیل ورود حوزه علمیه قم و این جمع کثیر و با کیفیتِ پژوهشگران "طب اسلامی" را به بحث "قلب و عروق"، تبیین می کنیم. اگر این دلایل -که در ادامه عرض خواهم کرد- وجود نداشت، ما انگیزه کمتری برای تبیین مباحث قلب و عروق داشتیم. و شاید مثلا به مباحث "گوش و حلق و بینی"، "بینایی"، "شنوایی" و… ورود پیدا می کردیم وآن ها را مقدم می داشتیم. منتها به دلایلی که شرح خواهم داد، مباحث قلب و عروق در کشور ما دارای یک اولویت است. در کنار تبیین دلیل ورودمان به بحث قلب و عروق، یک اشاره ای هم به قواعد اصولی استنباط از روایات طبی خواهم داشت. استحضار

دارید، ما معتقدیم عمل به روش اخباریون، باعث نمی شود ارزش های روایات برای طلبه و مخاطب طلبه، واضح شود. لذا همیشه بنای ما بر این است که در اول جلسات بر قواعد اصولی تاکید کنیم که ما را از مکتب اخباری گری فاصله می دهد و درواقع کمک می کند که فهم بهتری از آیات و روایات بدست آوریم. یک اشاره ای به این قواعد اصولی خواهم کرد. در مجموع این سرفصل اول است که دلیل ورودمان به بحث قلب و عروق را مطرح می کند و هم اشاره ای به روش استنباط این مباحث خواهیم داشت.

سرفصل دوم که مهمترین سرفصل بحث ما می باشد، این است که "قلب" را بازتعریف می کنیم. همانطور که استحضار دارید، تفکرات و معادلات پوزیتیویستی در همه حوزه ها ما را با تعریف های ناقص مواجه می کنند. ما در این جلسه می خواهیم از پدیده خطرناک "توصیف ناقص قلب" که در کتاب آقای برانوالد(Braunwald's

Heart Disease)⁽¹⁾

ویرایش 12 این کتاب که در سال 2022 منتشر شده است به معرفی جدید ترین دارو های بیماری های قلبی عروقی و گاید لاین های جدید درمان بیماری های قلبی پرداخته است. سرفصل های کتاب: کتاب بیماری های قلبی برانوالد 2022 ویرایش 12؛ دارای 11 بخش اصلی، و 102 فصل، در 1227 صفحه و 2 جلد است که کامل ترین نسخه موجود از این کتاب می باشد.

بخش های اصلی کتاب برانوالد 2022 عبارتند از: 1. اصول پزشکی قلب و عروق 2. برخورد صحیح با بیماری های قلبی عروقی 3. ارزیابی بیماران 4. کاردیولوژی پیشگیرانه 5. بیماری آترواسکلروز قلبی 6. نارسایی قلبی 7. آریتمی های قلبی، مرگ ناگهانی و سنکوپ 8. بیماری های دریچه ای قلب 9. بیماری های پریکارد و میوکارد و عروق ریوی 10. بیماری های قلبی عروقی در جمعیت های خاص 11. بیماری های قلبی عروقی و اختلالات سایر ارگان های بدن.

آدرس مطلب: extern (اکسترن سایت تخصصی ارتقاء دانش پزشکی / ارائه کتب و مقالات دانش پزشکی) - https://b2n.ir/k08688

لینک دانلود کتاب بیماری های قلبی برانوالد 2022: https://b2n.ir/m32484gdk

و مجموعه اسناد "کالج کاردیولوژی(Cardiology)⁽²⁾

قلب و عروق، تخصص پزشکی که با تشخیص و درمان بیماری ها و ناهنجاری های مربوط به قلب و عروق خونی سروکار دارد. قلب و عروق یک رشته پزشکی است نه جراحی. متخصصان قلب و عروق مراقبت مداوم از بیماران مبتلا به بیماری های قلبی عروقی را انجام می دهند، مطالعات اولیه عملکرد قلب را انجام می دهند و بر تمام جنبه های درمان نظارت می کنند، از جمله تجویز داروهایی برای اصلاح عملکرد قلب.

آدرس مطلب: دانشنامه رسمی بریتانیکا

https://www.britannica.com/science/cardiology

آمریکا"⁽³⁾

https://www.acc.org/

و سایر کتب و ساختارهای مدرنیته است، عبور کنیم. همیشه نقطه شروعبحث های فقهی، بررسی تعاریف است. اگر یک تعریفی ناقص باشد، شما باید آن را با کمک علوم انبیاء کامل کنید. ما هم در بحث قلب، ابتدا همین کار را خواهیم کرد. ما نمی پذیریم عده ای بگویند که قلب، "پمپ خون بدن" است و مثلا در سال 2 میلیون لیتر خون را به مجموعه بدن پمپاژ می کند و وزن قلب مثلا 300 گرم است و یک توصیف ناقصی از اجزاء قلب ارائه داده شود.⁽⁴⁾

...In humans and other mammals and in birds, the heart is a four-chambered double pump that is the centre of the circulatory system. In humans it is situated between the two lungs and slightly to the left of centre, behind the breastbone; it rests on the diaphragm, the muscular partition between the chest and the abdominal cavity. ...The heart, although a single organ, can be considered as two pumps that propel blood through two different circuits. The right atrium receives venous blood from the head, chest, and arms via the large vein called the superior vena cava and receives blood from the abdomen, pelvic region, and legs via the inferior vena cava. Blood then passes through the tricuspid valve to the right ventricle, which propels it through the pulmonary artery to the lungs. In the lungs venous blood comes in contact with inhaled air, picks up oxygen, and loses carbon dioxide. Oxygenated blood is returned to the left atrium through the pulmonary veins. Valves in the heart allow blood to flow in one direction only and help maintain the pressure required to pump the blood.

قلب، اندامی که به عنوان پمپی برای گردش خون عمل می کند. ممکن است مانند عنکبوت ها و کرم های حلقوی، لوله ای مستقیم باشد، یا ساختاری پیچیده تر با یک یا چند اتاق دریافت (دهلیز) و یک محفظه پمپاژ اصلی (بطن)، مانند نرم تنان.

...در انسان و سایر پستانداران و در پرندگان، قلب یک پمپ دوگانه چهار حفره ای است که مرکز دستگاه گردش خون است. در انسان بین دو ریه و کمی به سمت چپ مرکز، پشت استخوان سینه قرار دارد. روی دیافراگم، پارتیشن عضلانی بین قفسه سینه و حفره شکم قرار دارد.

...قلب را اگر چه یک اندام واحد می توان به عنوان دو پمپ در نظر گرفت که خون را از طریق دو مدار مختلف به حرکت در می آورد. دهلیز راست خون وریدی را از سر، قفسه سینه و بازوها از طریق سیاهرگ بزرگ به نام ورید اجوف فوقانی دریافت می کند و خون را از شکم، ناحیه لگن و پاها از طریق ورید اجوف تحتانی دریافت می کند. سپس خون از طریق دریچه سه لتی به بطن راست می گذرد، که آن را از طریق شریان ریوی به سمت ریه ها هدایت می کند. در ریه ها، خون وریدی با هوای استنشاقی تماس پیدا می کند، اکسیژن را می گیرد و دی اکسید کربن را از دست می دهد. خون اکسیژن دار از طریق سیاهرگ های ریوی به دهلیز چپ بازگردانده می شود. دریچه های قلب اجازه می دهند خون فقط در یک جهت جریان یابد و به حفظ فشار مورد نیاز برای پمپاژ خون کمک می کند.

آدرس مطلب: دانشنامه رسمی بریتانیکا - https://www.britannica.com/science/heart

همانطور که مولانا

امیرالمؤمنین7فرمودند: «قلب تکه گوشت عجیبی در بدن است» که بسیار توصیف آن کار می برد و ما فکر می کنیم اگر به علم خالق و علم انبیاء تکیه نکنیم، نمی توانیم این تکه گوشت عجیب را درست توصیف کنیم. به شرحی که عرض خواهم کرد، به یک تعریف جدیدی از قلب خواهیم رسید که آن را ذیل

اصطلاح «امیرالبدن»⁽¹⁾

امام رضا (علیه السلام): ... قلب امیر و فرمانروای جوارح و اعضاء او می باشد، هر چه قلب امر کند اعضاء بدنش اطاعت می کنند و از فرمان او سرپیچی ندارند...

الکافی، ج 2، ص 39 / دعائم الإسلام، ج 1، ص 5 / تفسیر العیاشی، ج 1، ص 157

سند عیاشی: عن أبی عمرو الزبیری عن أبی عبد الله

الوافی، ج 4، ص 115 / بحار الأنوار، ج 66، ص 24 / مستدرک الوسائل، ج 11، ص 150

شرح خواهم داد. بنده به مجموعه متخصصین قلب و عروق کشور پیشنهاد می کنم که به این نکته دقیقی که ما در حوزه علمیه قم، به آن رسیده ایم، توجه کنند. ما دوستان را دعوت می کنیم که توصیفاتشان از قلب و عروق را بهبود بخشیده و کامل کنند.همانطور که عرض کردم، قلب فقط "پمپ خون بدن" نیست؛ بلکه قلب "امیر بدن" است. اِمارت بدن به عهده تکه گوشتی است که ما نامش را "قلب" می گذاریم. که درمورد این تکه گوشت عجیب وارد بحث خواهم شد.

در سرفصل سوم، "بیماری های قلب" را معرفی خواهیم کرد؛ که بر اساس علم انبیاء قلب به چه نوع بیماری هایی مبتلا خواهد شد؟ این

هم باز سرفصل مهمی است و حتما باید به آن دقت شود. الان متخصصان قلب و عروق فعلی، بیماری های قلب را ذیل یک اصطلاحاتی توصیف می کنند. سوال ما در پرسش سوم این است که: «آیا توصیف متخصصین قلب و عروق از بیماری های قلب، توصیف درستی است؟ یا خیر؟» آن جا هم ما باید تکامل تعریف را بپذیریم. به شرحی که در این جلسه عرض خواهم کرد، ما 6 نوع بیماری قلبی داریم، که این ها را ذیل اصطلاحات انبیاء و اصطلاحات فقهی برایمان توصیف کرده اند. و از این به بعد و از تاریخ این جلسه به بعد، ما در توصیف بیماری های قلبی از "اصطلاحات تمدن مدرنیته" استفاده نخواهیم کرد. این را هم در سرفصل سوم شرح خواهم داد.

سرفصل چهارم جلسه، پرسشی بسیار مهم است و عبارت از این است که عواملی که بیرون از بدن وجود داشته ولی بر قلب تاثیر دارند، کدام عوامل اند؟ به این بحث هم باید بپردازیم. ما

معتقدیم مجموعه ای از اتفاقات بیرونی وجود دارند، چه در آسمان و زمین و چه در اشیاء پیرامونمان، که همه این ها بر قلب تاثیر دارند. این

هم یک سرفصل بدیع است و بنده به این سرفصل افتخار می کنم. مجموعه مطالعات و گفتگوهایی که ما با اطبای مدرن داشته ایم، بنده را به این نتیجه رساند که اساساً گزارش درستی از عوامل تاثیرگذار بیرونی بر قلب، در تخصص های قلبی و عروقی وجود ندارد. ببینید

دو بحث وجود دارد: یک وقت "درون بدن" را بحث می کنیم؛ که در آن جا معتقدیم تخصص های قلب و عروق [در پزشکی مدرن] "توصیف ناقص" دارند. اما یک وقتی می گوییم "بیرون از بدن" چه عواملی موثر بر قلب هستند؟ که در اینجا [در تخصص های پزشکی مدرن] "سکوت محض" است! به دلیل عدم تسلطی که تخصص های پوزیتویستی با روش تحقیق های حسی برای یک فرد ایجاد می کنند، اصلاً به این مسائل پرداخته نشده است. بنده

در قالب 3 دسته، عوامل بیرونی تاثیرگذار بر قلب را شرح خواهم داد.

در سرفصل پنجم، براساس پیش فرض های سرفصل سوم و چهارم، "داروهای جدید قلب" را معرفی می کنیم. قلبی که ما توصیف می کنیم، [گاهی] دچار اختلال می شود. این اختلال های قلب را چگونه برطرف کنیم؟ عرض خواهم کرد، در مجموعه آیات و روایات، 8 نوع دواء برای رفع اختلالات قلب، معرفی شده است. و این مجموعه دواها، دواهای پیشرفته ای هستند؛اینگونه نیست که عمرشان مثلا 20 سال باشد و ما در تحقیقات جدید به دواهای جدیدی برسیم؛ بلکه از زمان حضرت آدم (علیه السلام) این 8 نوع دواء، اختلال قلب را برطرف می کرده است و تا روز قیامت هم این دواها خاصیت دارویی خودشان را برای قلب دارند! این از افتخارات علوم انبیاء است که "مُذَبذَب"⁽¹⁾

منافقان میان کفر و ایمان متحیّر و سرگردانند، نه [با تمام وجود] با مؤمنانند و نا با کافران. و هر که را خدا [به کیفر اعمال زشتش] گمراه کند، هرگز برای او راهی [به سوی هدایت] نخواهی یافت.

قوله: مُذَبْذَبِینَ بَیْنَ ذلِکَ أی مضطربین. المضطرب الذی لا یبقی علی حال.

به معنای مضطربی که بر هیچ حالی باقی و استوار نمی ماند.

مجمع البحرین، ج 2، ص 58

نیستند و تئوری هایشان دوام دارد. اینگونه نیست که مثلا بعد از یک دوره تحقیقاتی، ما به ابطال یک تئوری که توسط یک پیامبری مطرح شده است، برسیم. راجع

به این هم بحث خواهم کرد. این

سرفصل پنجم، سازمان غذا و داروی کشور را به چالش می کشد. بنده دوست دارم که دوستان با ما همراه شده و بخشی از لشکر اسلام در به چالش کشیدن سازمان WHO ⁽²⁾

WHO ، مرجع راهنما و هماهنگ کننده بهداشت بین الملل در سیستم سازمان ملل است و از ارزش های سازمان ملل برای صداقت ، حرفه ای بودن و احترام به تنوع پیروی می کند.

آدرس مطلب: سایت سازمان بهداشت جهانی- https://b2n.ir/715279

و پزشکی ناتوان موجود شوند.

سرفصل ششم بحث که در مقابل ایده های "کالج کاردیولوژی آمریکا" و در مورد بخش "کاردیولوژی پیشگیرانه(Prevention of Cardiovascular)"

کتاب آقای دکتر برانوالد نوشته شده است، ساختار اقدامات پیشگیرانه در بیماری های قلبی و عروقی را بحث می کند. منتها

ما به دأب بحث های فقهی که ما در همه حوزه ها بحث می کنیم، مرادمان از پیشگیری، "پیشگیری های بنیادین و ریشه ای" است. و مرادمان [فقط] مدیریت مسئله بیماری های قلب نیست. گاهی

اوقات پیشگیری در ذهن ها به "عدم تشدید

یک بیماری" تنزل پیدا می کند. معمولا

پرهیزاتی که اطبای "طب سنتی" یا حتی بعضی وقت ها ما در "طب اسلامی" مطرح می کنیم؛ این ها جلوی تشدیدات یک بیماری را می گیرند. چون شما به فردی که به سردی مبتلا شده است، مثلا 5 نوع

پرهیز ارائه می کنید که غلبه سردی را متوقف کرده و تشدید نکند. گاهی اوقات نام این نوع تدابیر را در بحث های کارشناسی "پیشگیری" می گذارند. در "طب سلول پایه" هم ما از این نوع تدابیر داریم. ولی

ما در بحث های سرفصل ششم، در حوزه پیشگیری عمیق تر از این وارد بحث می شویم؛ عمیق تر شدن به این معنا که "ریشه پیدایش بیماری" را بحث می کنیم و سعی می کنیم مردم را به سوزاندن ریشه این نوع بیماری ها دعوت کنیم. پس: پیشگیری به معنای مدیریت بیماری و جلوگیری از تشدیدِ آن، بخشی از دواها است. این را باید توجه کرد. یک سرفصلی که ما همیشه در این بحث ها داریم، "پیشگیری ریشه ای و بنیادین" است. که عرض خواهم کرد که اگر یک فردی 11 تصمیم درست بگیرد، قلبش از فضای ابتلا به بیماری ها در حوزه قلب و عروق، عبور می کند.سرفصل هفتم

بحث، که ان شاءالله به آن خواهم پرداخت، "نقش انعقاد نطفه و دوران بارداری در ضعف و تقویت قلب" را بحث می کنم. که بحث خیلی مهمی است. الان در بدو تولد، بعضی ها به بیماری ها و نارسایی های قلبی مبتلا هستند؛ چرا اینطور می شود؟ چرا باید یک کودک در همان روزهای اول مشکل قلبی داشته باشد؟ نظر قطعی کارشناسی ما این است که یا "اختلال در انعقاد نطفه" و یا "اختلال در مدیریت دوران بارداری" بوده است که این اختلال ها [بیماری ها] به وجود آمده است. بنابراین حرف روشن ما این است که پدر و مادرها هم در مسئله انعقاد نطفه و هم در مسئله دوران بارداری، باید یک مواظبت های خاصی را برای حوزه قلب داشته باشند؛ که حالا مصادیقش را عرض خواهم کرد. بسیار

سرفصل مهم و راهگشایی است. راه

را باز می کند و این نوع از روایات، ما را از یک پدیده خطرناکی که ممکن است عمومی شود، عبور می دهد.

و در سرفصل [هشتم و] آخر مباحث امروز، راجع به مفهوم "عروق" از نظر علم انبیاء، وارد بحث خواهم شد. که

معنای عروق در تفکر فقهی چیست؟ و چگونه می توان با بیماری هایی که منشاء آن اختلال، سکون و تحرک در "عِرق" است، مقابله کرد؟ این هم یک سرفصل مهمی است. بنده بعد از نماز صبح که جمع بندی نهایی را انجام دادم، برخی روایات این سرفصل را حذف کردم، استدلالم هم این بود که خود بحث عروق یک نشست تخصصی جداگانه ای نیاز دارد. ولی

به هرحال در حد یک طرح بحث جدی، امروز در 11 سرفصل به مسئله عروق خواهم پرداخت. [که این سرفصل ها] خیلی کمک خواهد کرد که نگاه ما به مسائل حوزه سلامت، خصوصا در حوزه قلب و عروق، ارتقاء پیدا کند. این

8 سرفصل همانطور که عرض کردم، آغاز گفتگوهایی خواهد بود برای مباحث حوزه قلب و عروق کشور.

بنده به

دأب جلسات همیشگی خودمان، کارشناسان حوزه سلامت کشور، معماری کشور، آموزش و پرورش کشور و در مجموع همه کارشناسانی که دارند برای کشور برنامه ریزی می کنند را دعوت می کنم تا به جای تکیه به مقالات دانشگاه ماساچوست(Massachusetts)، دانشگاه سوربن(Sorbonne) و دانشگاه استنفورد(Stanford)، آرام آرام به نظریات فقهی علمای باسواد و فاضل حوزه علمیه قم تکیه کنند. و ما هم در حوزه علمیه قم آرام آرام داریم مهیا می شویم که دوره های آموزشی و پژوهشی گسترده ای را برای کارشناسان مدرن کشور خودمان برگزار کنیم.

بنده این را مکرر اعلام کردم و به نظرم تا آخرین روز حیاتم هم این را به نمایندگی از همه دوستان تکرار خواهم کرد؛ که دو چیز در حوزه علمیه قم اتفاق نخواهد افتاد: اولین مسئله این است که ما به هیچ عنوان در هیچ حوزه ای تسلیم معادلات غلط پوزیتویستی نخواهیم شد و در هیچ حوزه ای این معادلات را نمی پذیریم. این مسئله مُسلّمی در نزد ماست. کسی

که به "نهر عظیم علوماهل بیت:" ⁽¹⁾

امام باقر (علیه السّلام): قطره آب در حال خشک شدن را می مکند! و نهر عظیم و ژرف را رها می کنند!! عرض شد: نهر عظیم چیست؟ فرمود: پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و علمی که خدا به او بخشیده است. خداوند متعال سنت های انبیاء از آدم تا محمّد را برای محمّد (صلّی اللَّه علیه و آله) جمع نموده است. عرض شد: آن سنت ها چیست؟ فرمود: علم تام پیامبران، خدا تمام علم پیامبران را برای او جمع کرد و پیامبر اکرم همه آن علوم را را به امیرالمؤمنین (علیه السّلام) سپرد.

آن مرد گفت: پس امیرالمؤمنین داناتر است یا بعضی از پیغمبران؟ حضرت فرمود: گوش بدهید این شخص چه می گوید! [یا ما چه می گوییم]خداوند گوش کسی را که بخواهد باز می کند؛ من میگویم خداوند برای حضرت محمّد علم تمام پیغمبران را جمع نموده و او همه را در اختیار امیرالمؤمنین نهاده است؛ باز او سؤال می کند امیرالمؤمنین داناتر است یا بعضی از پیامبران!

بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد صلی الله علیهم، ج 1، ص 117 / الکافی، ج 1، ص 222

الوافی، ج 3، ص 551 / بحار الأنوار، ج 17،

ص: 131 و ج 26، ص 166

وصل شده است، قلبش راضی نمی شود که به مفاهیم محدود پوزیتیویستی اعتماد کند. لذا اگر خدایی ناکرده نگاه کسی در کشور این است که دوستان ما خسته می شوند، چنین اتفاقی نخواهد افتاد.

دومین مسئله ای هم که قطعاً در دستور کار ما نیست، این است که: ما هیچ وقت با ساختارهای مدرن درون کشور دعوا نخواهیم کرد. کسی که سلطان استدلال دارد، نیازی به هیچ کار دیگری ندارد. به تدریج مردم با ما همراه خواهند شد. تدریجاً همان تفکری که امام خمینی عظیم الشأن را از سال 42 تا سال 57 سیر داد و مردم را با آن همراه کرد، در حوزه های کارشناسی مردم را با حوزه های علمیه قم همراه خواهد کرد. همانطور که عرض کردم، "سلطان استدلال" از "سلطان تحکُّم" و "سلطان نزاع"، قوّت بیشتری دارد. بنابراین این اتفاق هم در حوزه عملیه قم نخواهد افتاد. وقتی دانش برتری در حوزه علمیه وجود دارد، و وقتی مردم به تدریج از محتوای این دانش آگاه شوند، آقایان هم مجبور می شوند که در اواخر عمرشان یک دوره های تکمیلی در حوزه های علمیه قم برگزارکنند. خوب است، [با انجام این کار] آدم عاقبت به خیر می شود و نجات پیدا می کند!

2. سرفصل اول: پیش فرض های مفهومی و علت ورود به بحث "قلب و عروق"

1/2. مقدمه اول: استراتژی نظام سازی در حوزه سلامت چگونه باشد؟

1/1/2. استراتژی مبتنی بر "استدلال" و "تبیین" ، در مقابل استراتژی "تجمّع" و "تحصّن"های پی درپی؛ استراتژی نظام سازی در حوزه سلامت

برویم سراغ سرفصل ها و بحث را شروع کنیم: در

بخش مقدماتی سه بحث را می خواهم عرض کنم. بحث اول این است که استراتژی نظام سازی در حوزه سلامت چگونه باشد؟ یک سوال بسیار مهمی است. الان در خود حوزه علمیه قم هم این سوال مطرح است. مثلاً بعضی می خواهند وزن زیادی به "تحصّن" و "تجمّع" بدهند. آیا

ما از این مسیر حرکت کنیم؟ برخی که پژوهشگران فاضلو ملّایی هم هستند که به علمشان اعتراف دارم، می گویند فقط گفتگوی علمی کفایت نمی کند و باید یک اقدامات دیگری هم انجام داد. لذا این سوال را باید از خودمان بپرسیم(سوال روشی بحث است) که ما چگونه این مباحث را (چه در حوزه قلب و عروق، چه در سایر حوزه ها) به جامعه انتقال دهیم؟

پیشنهاد و استراتژی ما برای "تمدن سازی" و "نظام سازی" در حوزه سلامت و غیر سلامت، «جهاد تبیین» است. این [پیشنهاد و استراتژی] یک استدلالی دارد. استدلالش توصیه حضرت ابالحسن الرضا7 به جناب عبدالسلام هروی است. جناب عبدالسلام هروی، از طایفه اباصلت است. این ها

یک طایفه علاقمند به حضرت رضا7 بوده اند. در یک مجلسی حضرت رضا7 دعایی فرمودند که «رَحِمَ اللّهُ عَبْدا اَحْیا أمْرَنا». دعای

امام چون مستجاب است، خیلی جذاب است. لذا جناب عبدالسلام هروی ترغیب شد که مشمول دعای امام واقع شود. محضر حضرت رسید و به ایشان عرض کرد که: «فَکَیْفَ یُحْیِی أمْرَکُمْ؟»

سوال ما هم الان همین است. می گوییم

چگونه نظام سازی کنیم؟ چگونه امر و دانش های اهل بیت: را احیاء کنیم؟ معلوم می شود که این سوال از زمان حضور امام هم مطرح بوده است، وگرنه امام با این تاکید نباید وارد بحث شوند. همان موقع هم عده ای تجمع می کردند و اینگونه وارد می شدند و این سوال را مطرح کردند تا بگویند استراتژی صحیح برای تحوّل چیست؟ وقتی عبدالسلام این سوال را پرسید که «کَیْفَ یُحْیِی أمْرَکُمْ؟» امام فرمودند که: «یَتَعَلَّمُ عُلُومَنا و یُعَلِّمُها النّاسَ». فرمودند: بروید مدرسه راه بیندازید. ظهور روایت خیلی مشخص است، حضرت فرمودند: «یَتَعَلَّمُ عُلُومَنا» نگفتند: پای منبری بنشینید، روایتی را بخوانید؛ بلکه فرمودند که "علومنا" را یاد بگیرید. از کلمه "نا" ظهورگیری می شود که اهل بیت:طبقه بندی دانشی دارند و مجموعه ای از علوم را دارا هستند. حضرت فرمود که همه "علومنا" را یاد بگیرید. و بعد فرمودند که به مردم هم یاد بدهید، بعد دوباره برای اینکه مثل من اجتهاد در مقابل نص نکنند و یک استراتژی جدید نخواهند ایجاد کنند، حضرت یک تعلیل بسیار قوی و روشنی آوردند و فرمودند: «لَوْ عَلِمُوا الناس مَحَاسِنَ کَلاَمِنَا لاَتَّبَعُونَا»⁽¹⁾

به نقل از عبد السلام بن صالح هروی: از امام رضا (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: «خداوند، رحمت کند بنده ای را که امر (امامتِ) ما را زنده کند!». گفتم: چگونه امر (امامتِ) شما را زنده می کند؟ فرمود: «علوم ما را فرا گیرد و به مردم بیاموزد، که اگر مردم، زیبایی های گفتار ما را می دانستند، از ما پیروی می کردند».

عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج 1، ص 307 / معانی الأخبار، ص 180

بحار الأنوار، ج 2، ص 30 / الوافی، ج 1، ص 215

بین احیای امر و تبعیت مردم از امام رابطه برابری وجود دارد. حضرت

فرمودند: اگر مردم «لو علموا الناس»(اگر مردم می دانستند) بعد هم نفرمودند که «لو علم المومنون»(اگر مومنین می دانستند). ما الان یک اخبار موثقی داریم که یهودی ها به بعضی از روایات عمل می کنند؛ چون نکات علمی امیرالمومنین علی 7 را فهمیده اند. کاش در یک جلسه بشود این مسئله را تبیین کنیم! من شنیدم به بعضی از کتب خطی ما دست پیدا کرده اند که روایاتعجیبی در آن هست و به آن عمل می کنند. من این مطلب را متعدد با واسطه و مستقیم از کسانی که به خارج از کشور می روند شنیده ام. «لَوْ عَلِمُوا الناس مَحَاسِنَ کَلاَمِنَا لاَتَّبَعُونَا» مردم از این تئوری ها تبعیت عملی می کنند. حتی اگر یهودی هم باشند که با ولایت حضرت مخالفت می کنند، پنهانی اینها را عملیاتی می کنند. برای این استراتژی باید تاسیس مدرسه باشد. مدرسه ای که نه فقط "طب" بگوید، نه فقط "معماری" و "ساختمان سازی" بگوید، نه فقط "کشاورزی" بگوید، [بلکه] مدرسه ای که "علومنا"(تمام ساختار علوم اهل بیت:) را بگوید. یک بحثی باید انجام بدهیم که ساختار علم از نظر اهل بیت چیست؟ من توصیه می کنم که همه ما به این استراتژی عمل کنیم. اسم «یَتَعَلَّمُ عُلُومَنَا وَ یُعَلِّمُهَا اَلنَّاسَ» در ادبیات انقلاب اسلامی و در ادبیات امام خامنه ای «جهاد کبیر»⁽¹⁾

بیانات مقام معظم رهبری در دانشگاه افسری و تربیت پاسدار امام حسین (علیه السلام)، 3/3/1395

است. به هرحال ما باید این کار را انجام دهیم.

من آینده را این طور می بینم که در همه شهرها و یا لااقل در شهرهای مهم، شعبه های مدارس قم تاسیس می شود و کتابهایی تدریس می گردد. شخصیت هایی به آنجا می روند و علوم اهل بیت: را آموزش می دهند، تا این مسئله احیاء شود. مفاد این روایت [این است که] وزیر محترم بهداشت محاسن روایات طبی را نمی دانند. آقای دکتر نمکی وزیر محترم سابق و آقای دکتر عین اللهی (وزیر فعلی) اینها همه شخصیت های مومن و خوبی هستند؛ [فقط] اینها محاسن کلام اهل بیت: را نمی دانند. ما باید سعی کنیم، محاسن کلام را انتقال بدهیم. البته متوجه هستم که سخت است، این مطلب را توجه دارم که کسی که سال ها مقالات ISI ⁽²⁾

https://www.isi-science.com/about_isi

را خوانده و تفکرات سازمان WHO را مطالعه کرده، مقداری برایش سخت است، به خصوص در این سن بالا حُرّ(آزادمرد) شوند و توجه به مفاهیم جدید پیدا کند؛ ولی به هرحال استراتژی این است. این بحث را باید برویم و انجام بدهیم.

شما در آینده ببینید که مثلاً ما همزمان در چهل شهر مهم ایران، در یک روزی نشست های تخصصی را بگذاریم و با مردم حرف بزنیم. این استراتژی صحیح است. از این بگذریم.البته روایات دیگری باز این مفهوم را تاکید می کنند. ما نمی توانیم در طب اسلامی روایات مزاج، روایات قلب، روایات بیماری ها از اهل بیت: بپرسیم؛ [ولی] در مدیریت طب مثل غربی ها عمل کنیم و نسخه بنویسیم. [بلکه] اینجا هم باید از حضرت پرسید. اگر علوم، علوم اهل بیت: است، معادلات برای اهل بیت: است؛ چگونگی ترتُّب(و تحقق) آن را هم باید از امام پرسید. ما نمی توانیم که [برای تحقق و نظام سازی در مسئله طب] از خودمان استنباط و استحسان و اجتهاد در مقابل نص انجام بدهیم؛ اینها همه غلط است. لذا [برای اینکه به این اشتباه دچار نشویم، باید به روایات اهل بیت: رجوع کنیم. در این زمینه] یک مجموعه روایات روشی وجود دارد که نحوه نظام سازی را توضیح می دهند. وقتی این روایات را در یک وقتی تبویب کردم، این روایت را رئیس روایات قرار دادم؛ چون خیلی ظهور روشنی دارد و به دلیل اینکه حضرت ابالحسن الرضا7 رئیس ایران است، من این روایت را محور همه روایات روشی قرار دادم. از سایر ائمه هم این روایات وجود دارد.⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام: رحمت خدا بر آن بنده ای باد که ما را محبوب مردم گرداند و منفور آنان نکند. هان! به خدا سوگند، اگر سخنان زیبای ما را روایت می کردند ارجمندتر بودند و هیچ کس نمی توانست به آنان وصله ای بچسباند؛ اما یکی از آنان جمله ای [از ما] را می شنود و ده جمله دیگر [از پیش خود] به آن اضافه می کند.

الکافی، ج 8، ص 229 / مجموعة ورام، ج 2، ص 152

الوافی، ج 2، ص 244

پس این یک نکته مهمی است که ما باید پیش قراول و پیش قدم در تبعیت از علم اهل بیت:

باشیم. من فکر می کنم همانطور که مثلاً جناب آقای دکتر نمکی خاصیت "روایات طبی" را نمی دانند؛ من خودم را فرض می کنم که ما پژوهشگران طب اسلامی هم خاصیت "روایات نظام سازی" را نمی دانیم و در اینجا عرفی عمل می کنیم. مثلاً: استراتژیِ "مخالفان واکسن" در دنیا، "تظاهرات" است؛ ما هم می گوییم که همان کار را انجام بدهیم و در اینجا قائل نیستیم که به بعضی از روایات عمل کنیم! حالا من بیش از این به این مطلب نمی پردازم.

2/2. مقدمه دوم: علت ورود حوزه علمیه به بحث قلب و عروق چیست؟

1/2/2. آمارهای نگران کننده در مورد افزایش بیماری ها و فوتی های مربوط به بیماری های قلبی و عروقی؛ علت ورود حوزه علمیه به بحث قلب و عروق

1/1/2/2. مرگ سالانه 100 هزار نفر به علت بیماری های قلبی و عروقی؛ یکی از آمارهای نگران کننده

بحث دوم اینکه یک سری آمار در وزارت بهداشت وجود دارد، بعضی را می خوانم، اینها دلایل اصلی ورود ما به بحث "قلب و عروق" است و جزء بحث های مقدماتی است. آقایان گزارش دادند که: «سالی صدهزار نفر به دلیل بیماری فشارخون از دنیا

می روند.»⁽¹⁾

آدرس مطلب: سایت خبرگزاری میزان - https://b2n.ir/q26014

به گزارش ایرنا، دکتر سعید نمکی، وزیر بهداشت در دیدار با محسن حاجی میرزایی، وزیر آموزش و پرورش افزود:

... از 380 هزار مورد مرگ و میر سالانه در سالهای اخیر، 97 هزار مورد مربوط به فشارخون بالا بوده است. الان این همه برای کرونا و مرگ و میر بالای کرونا غصه می خوریم متوجه نیستیم که سالانه 100 هزار نفر به وسیله قاتل خاموشی به نام پرفشاری خون، جان خود را از دست می دهند. «می گوییم هر سه دقیقه یک ایرانی به دلیل کرونا می میرد اما هر دو دقیقه یک نفر به دلیل پرفشاری خون، می میرد که هیچ وقت هیچ کدام از ما به آن فکر نکرده ایم».

آدرس مطلب: سایت خبرگزاری ایرنا - https://b2n.ir/q48299

خیلی آمار بالایی است! سالی صدهزار نفر به علت بیماری فشار خون از دنیا بروند، خیلی آمار بالایی است. خیلی نگران کننده است. این یک آمار است.

2/1/2/2. مرگ یک بیمار در هر 10 دقیقه به علت بیماری های قلبی و عروقی؛ یکی دیگر از آمارهای نگران کننده

آمار دیگری را مطرح می کنند که: «در هر ده دقیقه یک بیمار به علت بیماری های قلبی و عروقی فوت می کند.» این هم یک آماری است که آقایان [و مسئولین وزارت بهداشت] برای ما مطرح می کنند. باز این هم به ما نشان می دهد که وضعیت بیماری های قلبی و عروقی وضعیت خوبی نیست.

3/1/2/2. 31درصد فوتی های کشور به علت بیماری های قلبی و عروقی؛ یکی دیگر از آمارهای نگران کننده

در مجموع آقایان می گویند که: «31درصد فوتی ها، مربوط به بیماری های قلبی و عروقی می باشد.»⁽²⁾

آدرس مطلب: خبرگزاری ایسنا

https://b2n.ir/u98372

یک سوم کسانی که الان از دنیا می روند، به علت این نوع از بیماری هاست. و در طبقه بندی های بیماری ها، بیماری های قلبی و عروقی در رده اول هستند.⁽³⁾

پاسخ این سوال اما هیچکدام از موارد فوق نیست. مهمترین عامل مرگ و میر در جهان بیماری های قلبی-عروقی است که سالانه جان نزدیک به 18 میلیون نفر را می گیرد. از مهمترین زیر مجموعه های بیماری های قلبی-عروقی که منجر به مرگ می شود، می توان به بیماری کرونری قلبی، سکته قلبی و سکته مغزی اشاره کرد.

براساس آمارهای سازمان جهانی بهداشت در سال 2015، حدود 56.4 میلیون نفر در سراسر دنیا فوت کرده اند. از این میان 17.7 میلیون نفر یعنی حدود 30 درصد از درگذشتگان، بر اثر ابتلا به بیماری های قلبی-عروقی جان خود را از دست داده اند.

آدرس مطلب: خبرگزاری بین المللی یورونیوز (Euronews) فارسی

https://b2n.ir/w15005

این آمارها ما را به این نتیجه رسانده که باید کار جدیدی انجام دهیم تا از این وضعیت عبور کنیم. چون کاری که وزارت بهداشت انجام می دهد و انصافاً دوستان زحمت هم می کشند، براساس یک معادلات و اندیشه هایی است که مثلاً در "کتاب برانوالد" و سایر کتب بحث شده است. خب؛ [این مشکلات هم]، نتیجه اجرای همین معادلات است. معادلات را باید تصحیح کرد تا بتوانیم خروجی بهتری به دست بیاوریم.

1/2/2. عدم تفکیک بین "اَجَل مُعلّق" و "اَجَل قطعی" در تحلیل آمارهای مرگ ومیر ناشی از بیماری ها؛ اشکالی بر نحوه آمارگیری در وزارت بهداشت

در کلام خودم این را تاکید کردم که این آمار، آمار وزارت بهداشت است. [ولی] اگر به ما بگویند که شما آمار بگیرید، ما با یک مدل های دیگری به بحث ورود می کنیم. الان من مناقشه ندارم، نمی خواهم وارد بشوم و روش های آمارگیری آقایان را بحث کنم.⁽¹⁾

انتقال از متن

ولی به هرحال یکی از اشکالاتی که در آمارگیری های وزارت بهداشت وجود دارد، [این است که:] تفکیک بین "اَجَل مُعلّق" از"اَجَل قطعی" در این آمارگیری ها نیست.⁽²⁾

اوست که شما را از گِلی مخصوص آفرید، سپس برای عمر شما مدت(اجل) مقرّر کرد، و اجل حتمی و ثابت نزد اوست، [شگفتا!! که] باز شما [با این همه دلایل آشکار در یکتایی و ربوبیّت و خالقیّت او] شک می کنید.

عَنْ حُمْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ: «قَضی أَجَلًا وَ أَجَلٌ مُسَمًّی عِنْدَهُ» قَالَ: هُمَا أَجَلَانِ أَجَلٌ مَوْقُوفٌ یَصْنَعُ اللَّهُ مَا یَشَاءُ وَ أَجَلٌ مَحْتُومٌ.

حُمران می گوید: از امام صادق (علیه السلام) در مورد این آیه سوال کردم؛ حضرت فرمود: این آیه اشاره به دو نوع اَجَل دارد: 1) اجلی که متوقف و معلّق(بر اموری است) که خداوند (با توجه به آنها) هر چه بخواهد انجام می دهد. 2) اجل حتمی و قطعی.

تفسیر العیاشی، ج 1، ص 355

بحار الأنوار، ج 5، ص 140

عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُسَمَّی مَا سُمِّیَ لِمَلَکِ الْمَوْتِ فِی تِلْکَ اللَّیْلَةِ وَ هُوَ الَّذِی قَالَ اللَّهُ: «إِذا جاءَ أَجَلُهُمْ فَلا یَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا یَسْتَقْدِمُونَ» وَ الْآخَرُ لَهُ فِیهِ الْمَشِیَّةُ إِنْ شَاءَ قَدَّمَهُ وَ إِنْ شَاءَ أَخَّرَهُ.

امام صادق (علیه السلام): اجل مسمی (قطعی) آن اجلی است که در شب قدر برای ملک الموت ثبت شده است؛ و این همان قول خداوند است که فرمود: «هرگاه اجل آنان فرا برسد نه ساعتی به تاخیر می افتد و نه ساعتی مقدم می گردد.» و اجل دیگر(اجل معلق): وابسته به خواست خداوند دارد که اگر بخواهد مقدم می کند و اگر بخواهد به تاخیر می اندازد.

تفسیر العیاشی، ج 1، ص 354

الفصول المهمة، ج 1، ص 267

عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ تَعَالَی: «ثُمَّ قَضی أَجَلًا وَ أَجَلٌ مُسَمًّی عِنْدَهُ» قَالَ: الْأَجَلُ الَّذِی غَیْرُ مُسَمًّی مَوْقُوفٌ یُقَدِّمُ مِنْهُ مَا شَاءَ وَ یُؤَخِّرُ مِنْهُ مَا شَاءَ وَ أَمَّا الْأَجَلُ الْمُسَمَّی فَهُوَ الَّذِی یُنْزِلُ مِمَّا یُرِیدُ أَنْ یَکُونَ مِنْ لَیْلَةِ الْقَدْرِ إِلَی مِثْلِهَا مِنْ قَابِلٍ فَذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ: «فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا یَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا یَسْتَقْدِمُون».

تفسیر العیاشی، ج 1، ص 354

بحار الأنوار، ج 5، ص 139 / الفصول المهمة، ج 1، ص 267

فَإِنَّهُ حَدَّثَنِی أَبِی عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْأَجَلُ الْمَقْضِیُّ هُوَ الْمَحْتُومُ الَّذِی قَضَاهُ اللَّهُ وَ حَتَمَهُ. وَ الْمُسَمَّی هُوَ الَّذِی فِیهِ الْبَدَاءُ یُقَدِّمُ مَا یَشَاءُ وَ یُؤَخِّرُ مَا یَشَاءُ، وَ الْمَحْتُومُ لَیْسَ فِیهِ تَقْدِیمٌ وَ لَا تَأْخِیر.

تفسیر القمی، ج 1، ص 194

بحار الأنوار، ج 4، ص 99 و ج 5، ص 139 / الفصول المهمة، ج 1، ص 266

چون (شما استحضار دارید) که بیشترین فوت مردم مربوط به "اَجَل مُعلّق" می باشد. مردم به علت اعمال خودشان، معمولاً به "اَجَل قطعی" نمی رسند! ⁽³⁾

امام صادق علیه السلام: تعداد کسانی که به سبب گناهان می میرند، بیش از کسانی است که به اجل هایشان می میرند، و تعداد آنان که به سبب نیکوکاری زندگی می کنند، بیش از کسانی است که به عمرهایشان زندگی می کنند.

الأمالی (للطوسی)، ص 305 / مجموعة ورام، ج 2، ص 87

مستدرک الوسائل، ج 11، ص 327 / بحار الأنوار، ج 5، ص 140

دَعَوَاتُ الرَّاوَنْدِیِّ، قَالَ الصَّادِقُ ع: یَعِیشُ النَّاسُ بِإِحْسَانِهِمْ أَکْثَرَ مِمَّا یَعِیشُونَ بِأَعْمَارِهِمْ وَ یَمُوتُونَ بِذُنُوبِهِمْ أَکْثَرَ مِمَّا یَمُوتُونَ بِآجَالِهِمْ.

امام صادق علیه السلام: مردم بیش از آن که با عمر خود زندگی کنند، با احسان و نیکوکاری خویش می زیند. و بیش از آن که به سبب فرا رسیدن اجل خود بمیرند، بر اثر گناهان خویش می میرند.

الدعوات (للراوندی)، ص 291

بحار الأنوار، ج 5، ص 140

أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنُ بْنُ عُبَیْدِ اللَّهِ الْغَضَائِرِیُّ، قَالَ: أَخْبَرَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ هَارُونُ بْنُ مُوسَی، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَمَّامٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ الْهَمْدَانِیُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ الْبَرْقِیُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ)، قَالَ: إِنَّ اللَّهَ (تَعَالَی) لَمْ یَجْعَلْ لِلْمُؤْمِنِ أَجَلًا فِی الْمَوْتِ، یُبْقِیهِ مَا أَحَبَّ الْبَقَاءَ، فَإِذَا عَلِمَ مِنْهُ أَنَّهُ سَیَأْتِی بِمَا فِیهِ بَوَارُ دِینِهِ قَبَضَهُ إِلَیْهِ مُکَرَّماً.

مفضل بن عمر گوید: امام صادق (علیه السّلام) فرمودند: خداوند برای مؤمن وقت معینی برای مرگش نگذاشته و هر چه دوست بدارد باقی می ماند، و هر گاه بداند او می خواهد در گناهی گرفتار شود که دینش تباه گردد او را قبض روح می کند.

الأمالی (للطوسی)، ص 305 و ص 701

مستدرک الوسائل، ج 11، ص 327 / بحار الأنوار، ج 70، ص 354

اگر شما روی تفکیک "اَجَل مُعلّق" از "اَجَل قطعی" تاکید

کنید، در اینصورت یک نسخه درمانی جدید پیدا خواهد شد. اما الان [مسئولین آمار در وزارت بهداشت، به صورت] خالص [و مطلق] می گویند: فلانی فوت کرد. حالا اینکه فلانی فوت کرده است؛ آیا بخاطر "اَجَل قطعی" بوده است؟ یا بخاطر "اَجَل مُعلّق"؟ [مشخص نمی شود].

اینها دارای یک مجموعه روایاتی است که به ما کمک می کند بتوانیم تشخیص بدهیم [که مرگ اشخاص بخاطر "اَجَل مُعلّق" اتفاق افتاده است یا بخاطر "اَجَل قطعی".] مثلاً روایاتی که در مورد "مرگ مفاجات(ناگهانی)" وارد شده است، کمک می کنند که شما بتوانید آمارها را بهینه [و مشخص] کنید. مثلا: [در روایات وارد شده است که:] «اگر کسی زیر 14روز از دنیا برود، اصطلاحاً "مرگ مفاجات" است.» ⁽¹⁾

امام صادق (علیه السلام): کسی که کمتر از چهارده روز [بیماری بکشد و] بمیرد، مرگش مرگ ناگهانی است.

الکافی، ج 3، ص 119

الوافی، ج 24، ص 207 / مستدرک الوسائل، ج 2، ص 147

مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ مُوسَی بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ النَّهْدِیِّ رَفَعَ الْحَدِیثَ قَالَ کَانَ أَبُو جَعْفَرٍ ع یَقُولُ: مَنْ مَاتَ دُونَ الْأَرْبَعِینَ فَقَدِ اخْتُرِمَ وَ مَنْ مَاتَ دُونَ أَرْبَعَةَ عَشَرَ یَوْماً فَمَوْتُهُ مَوْتُ فَجْأَةٍ.

امام باقر (علیه السلام) همیشه می فرمود: کسی که زیر چهل سالگی بمیرد، نابهنگام [و به عمر غیرطبیعی] مرده است و کسی که کمتر از چهارده روز [بیماری بکشد و] بمیرد، مرگش مرگ ناگهانی است.

الکافی، ج 3، ص 119

مستدرک الوسائل، ج 2، ص 147 / الوافی، ج 24، ص 207

پس اگر کسی در طول دوره ابتلاء[به بیماری] تا دوره فوتش حدود 14 روز بود، باید بگویید که این مصداق "مرگ مفاجات" است و "مرگ مفاجات" هم جزء طبقه بندی "اَجَل مُعلّق" است. حالا ان شاءالله باید اینها را در یک فرصتی بحث کنیم. ولی به هرحال ما مناقشه نمی کنیم. می گوییم آمار خود وزارت بهداشت نشان دهنده وضعیت بدی است. پس این هم یک مقدمه شد.

3/2. مقدمه سوم: در بحث "قلب و عروق" از چه قواعد اصولی استفاده شده است؟

1/3/2. قاعده بیان مبتنی بر نظام مقایسه، بیان مبتنی بر ظرفیت، بیان مبتنی بر منزلت؛ برخی از قواعد اصولی "فقه البیان" مورد استفاده در مباحث "قلب و عروق"

اشاره

مقدمه سوم: ما الان در ورود به مباحث قلب و عروق از چه قواعد اصولی استفاده کردیم؟ به اجمال عرض می کنم از "قاعده بیان مبتنی بر [نظام] مقایسه" و "قاعده اصولی [بیان] مبتنی بر ظرفیت" و از بعضی از قواعد دیگر استفاده کردیم. همچنین در این جمع بندی هایی که امروز از بعضی از روایات داشتم، از "قاعده بیان مبتنی بر منزلت" نیز استفاده کردم.

1/1/3/2. "قاعده تنقیح" (یکی از قواعد درونی بیان مبتنی بر تأمُّل)؛ مهم ترین قاعده اصولیِ مورد استفاده در مباحث "قلب و عروق"

اشاره

ولی مهمترین قاعده ای که امروز از "قواعد فقه البیان"⁽¹⁾

به کار گرفتیم، "قاعده تنقیح" است. "قاعده تنقیح" یکی از قواعد درونیِ "قاعده بیان مبتنی بر تأمّل" است. حالا موضوع "قاعده تنقیح" چیست؟ "قاعده تنقیح" می گوید: یک پژوهشگر، نباید به هر سوالی پاسخ بدهد. [بلکه] باید ابتدا سوال را بررسی کند، ببیند جزء دسته سوالات غلط است یا جز سوالات درست؟ در روایات حتماً مطالعه کرده اید، یک عنوانی به اسم "حُسن السوال" وجود دارد.

⁽²⁾

کنز الفوائد، ج 2، ص 189 / شرح فارسی شهاب الأخبار(کلمات قصار پیامبر خاتم ص)(محمد بن سلامه قضاعی، 454 ق)، ص 13 / نزهة الناظر و تنبیه الخاطر، ص 32 / شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید، ج 18، ص 108(نقلا عن الامام الحسن علیه السلام) / کشف الغمة فی معرفة الأئمة (اربلی، 692 ق)ج 1، ص 575

منیة المرید، ص 258 / بحار الأنوار، ج 1، ص 224 و ج 101، ص 73 / نهج الفصاحة (مجموعه کلمات قصار حضرت رسول صلی الله علیه و آله)، ص 367 و 443

قَالَ رسول الله ص: حُسْنُ الْمَسْأَلَةِ نِصْفُ الْعِلْم.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: خوب سوال کردن نیمی از دانش است.

تحف العقول، ص 56

بحار الأنوار، ج 74، ص 160

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: مَن أحسَنَ السؤالَ عَلِمَ، مَن عَلِمَ أحْسَنَ السُّؤالَ.

امام علی علیه السلام: هر که خوب سؤال کند، دانا شود؛ هر که دانا باشد، خوب سؤال کند.

غرر الحکم و درر الکلم، ص 587، ح 288 و ص 575، ح 36 / عیون الحکم و المواعظ (للیثی)، ص 424 و 451 / تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص 60

روایت چه می گوید؟ می گوید: بعضی سوالات "سوالات حَسَن" نیستند. [بلکه گاهی اوقات] خود سوال، غلط است. شما وقتی با "سوالات غلط" مواجه می شوید، باید سوالات غلط را "تنقیح" کنید؛ یعنی آن را تبدیل به "سوال حسن" کنید.

1/1/1/3/2. "تنقیح بیانی" (شامل تنقیح معنایی و لفظی)؛ اولین مرحله از مراحل "قاعده تنقیح"

فرآیند تنقیح سه مرحله است: ابتدا "تنقیح بیانی" است که شامل "تنقیح معنایی" و "تنقیح لفظی" می باشد. سپس ما با یک مرحله ای به اسم "تنقیح زیرساختی" روبرو هستیم.⁽¹⁾

حجت الاسلام علی کشوری/ جمعه انتظار - دهم شهر مبارک رمضان 1442 مصادف با 3 اردیبهشت 1400 – قم

http://nro-di.blog.ir/1400/02/03

در "تنقیح زیرساختی" شما می گویید: آیا سوال کننده به ریشه ها و زیرساخت های پیدایش یک موضوع توجه دارد یا ندارد؟ اینها را بررسی می کنیم. ما سوالی که به زیرساخت ها و ریشه ها توجه نکند، "سوال حسن" نمی دانیم. پس این هم مرحله دوم است.

قبل از آن؛ در مرحله اول(تنقیح بیانی) می گوییم: آیا (سوال کننده) معنایی را که به کارگیری می کند، درست است یا نه؟ مثلا در همین بحث "قلب" دقت کنید! ما می گوییم قلب فقط "پمپ خون" نیست. این "تنقیح معنایی" است. یعنی شما می گویید: یک معنای ناقصی از قلب را برای من می گویید. پس در مرحله اول باید بحث را تنقیح معنایی کرد. بعد وقتی معنا را توسعه دادید، [در مرحله دوم] می گویید: لفظ قلب، ناظر بر معنای توسعه یافته نیست؛ لذا آن را تنقیح لفظی هم می کنید که مرحله دومِ تنقیح[بیانی] است.⁽²⁾

انتقال از متن

[پس خلاصه تا اینجا این شد که در اولین مرحله تنقیح که تنقیح بیانی است:] اول باید "تنقیح معنایی" انجام بدهید. یعنی بگویید که: این معنایی که مطرح شده است، آیا کامل است یا ناقص است؟ اگر گفتید که این معنا ناقص است و لفظ قبلی ناظر بر یک معنای ناقصی بوده است، پس از یک لفظ جدید که ناظر بر یک معنای جدید است، استفاده کنید.

مثلاً: در بخش بیماری ها[ی قلب] می گویم که آقایان می گویند: قلب به "کاردیومیوپاتی" مبتلا شده است. می گوییم یعنی چه؟ می گویند: عضلات قلب، ماهیچه قلب بیمار شده است. می گوییم: بیمارشدنِ عضله قلب، آیا منشاء اخلاقی هم دارد یا ندارد؟

شما می دانید این "کاردیومیوپاتی" انواعی دارد، ده ها نوع کاردیومیوپاتی در قلب داریم، یعنی ماهیچه قلب دچار ده ها نوع اختلال می شود. حالا شما یک سوال می پرسید که: آیا این اختلال در ماهیچه، به اخلاقِ طرف هم مرتبط است؟ یعنی می گویید: متغیر(و علت) اصلیِ اختلال در ماهیچه قلب، اخلاقیات فرد است. مثلا: فردی که دائم می ترسد [دچار مشکل در قلب می شود]. گاهی اوقات ترس های شدید، باعث پاره شدن عروق قلب می شود. یعنی این ترس که بیماری را ایجاد کرده است، با اینکه غذا نیست؛ولی آنقدر در ماهیچه تاثیر می گذارد که ماهیچه قلب را دچار اختلال می کند! پس شما به این پزشک می گویید: وقتی قلب را توصیف می کنید، لایه اخلاقیاتِ حاکم بر قلب را هم در معنای خودتان ببینید.

وقتی "معنا" را در ذهن او توسعه دادید، می گویید لطفا از کلمه(لفظ) "کاردیومیوپاتی" هم استفاده نکنید، مثلاً از کلمه(لفظ) "ضعف" استفاده کنید. از کلمه ای استفاده کنید که ناظر به معنای توسعه یافته تر باشد.

یادتان می آید در بحث های الگوی پیشرفت آیت الله امام خامنه ای وقتی وارد بحث شدند، گفتند ما مشکل معنایی با کلمه "توسعه" داریم. یک سری معانی در کلمه توسعه اخذ شده، این معانی ناقص است و بعضاً غلط هستند. بعد وقتی معانی خودشان را راجع به توسعه دادند، گفتند حالا دیگر از "لفظ توسعه" استفاده نمی کنیم، از "لفظ پیشرفت" استفاده می کنیم. حالا این بحث فقط اختصاصی به مباحث لفط توسعه و پیشرفت ندارد، [بلکه] در قلب هم همین طور است.

هر وقت دیدید به این نتیجه رسیدید که یک معنای ناقصی مطرح می شود، ابتدا معنا را گسترش دهید و بعد هم یک لفظ جدید برای بیانِ آن معنا استخدام کنید. ما به این دو کار (تنقیح لفظی و معنایی) "تنقیح بیانی" می گوییم. این مرحله اول تنقیح است. من دارم روش اصولی خودمان را توضیح می دهم و می گویم که ما در اینجا کار اجتهادی کرده ایم و وارد بحث شدیم. این را کنار بگذاریم.

2/1/1/3/2. "تنقیح زیرساختی" ؛ دومین مرحله از مراحل "قاعده تنقیح"

1/2/1/1/3/2. بررسی زیرساخت ها و ریشه های پیدایش یک پدیده؛ تعریف "تنقیح زیرساختی"

حالا که معنا و لفظ تغییر کرد، می گوییم: آیا مراحل تنقیح تمام شد؟ می گوییم: نه؛ شما باید "تنقیح زیرساختی" را هم انجام بدهید. یعنی: باید بیایید ریشه هایی(چه ریشه های بیرونی و چه ریشه های درونی) را که باعث ایجاد این اختلالات و این مفاهیم (مثلاً در قلب) شده است را بررسی کنید. مثلاً: شما (چون برخی تان مریض درمان می کنید) حتما

استحضار دارید که گاهی اوقات "قلب" دچار اختلال می شود ولی ریشه آن "گوارش" است، یا ریشه آن "نارسایی کلیه" است (به این نحو که وقتی "کلیه" نتواند "بلغمِ خون" را تسویه کند، بعداً شما با پدیده "افزایش حجم خون" روبرو خواهید شد، و وقتی حجم خون در عروق بالا می رود، قلب به چالش کشیده خواهد شد) بنابراین باید [ریشه های یک پدیده و یا بیماری را بررسی کنید و] به ریشه ها برسید.

حالا من دو مثال در "ریشه های درونی" زدم. "ریشه های بیرونی" را هم باید ببینیم [و بررسی کنیم] که چرا این پدیده به وجود می آید[و ریشه های بیرونی آن چه بوده است]. ما به این [نوع بررسی موضوع]، "تنقیح زیرساختی" می گوییم. یعنی ریشه های پیدایش یک پدیده را بحث و بررسی می کنیم. فقط مخصوص "قلب" نیست، در حوزه "اقتصاد" هم که ورود پیدا می کنیم، همین را بحث می کنیم، در حوزه "معماری" هم همین را بحث می کنیم.

3/1/1/3/2. "تنقیح شاکله ای" ؛ سومین مرحله از مراحل "قاعده تنقیح"

1/3/1/1/3/2. تنقیح گزارش های کارشناسان حوزه های مختلف، از حیث صحت و عدم صحت؛ تعریف "تنقیح شاکله ای"

یک تنقیح مرحله سومی هم داریم، اسم آن را "تنقیح شاکله ای" گذاشته ایم. خیلی مهم است. آقایان خواهش می کنم با چشم خریدار به این عرض برادر کوچک تان توجه کنید. کارشناسان محترم، آنهایی که صدای بنده را از طریق سایر بلندگوها می شنوند، این نکته را توجه کنند. تمام کاتالوگ ها، تمام گزارش هایی که در ساختارها وجود دارد، همه تبیین های "شاکله ساز" هستند. یعنی وقتی من به عنوان یک طلبه با یک خبره ای مشورت می کنم (فرض کنید معتقد به این مبنای اصولی غلط که «قول خبره حجیت دارد» هم هستم)؛ کارشناس پیش من می آید، آیا کارشناس همه فهم خودش را به من می دهد؟ یا نه؛ مجموعه ای از فهم خودش را گزینش می کند برای اینکه من را همراه کند؟ کدام یک به عالَم واقع نزدیک تر است؟ فرض کنید من می خواهم راجع به

"بیت کویین"(Bitcoin)،⁽¹⁾

بیت کوین ، ارز دیجیتالی که توسط یک برنامه نویس رایانه ای ناشناس یا گروهی از برنامه نویسان معروف به Satoshi Nakamoto در سال 2009 ایجاد شده است. دارندگان بیت کوین می توانند از وب سایت های مختلف برای خرید و فروش آنها با ارزهای فیزیکی مانند دلار آمریکا یا یورو استفاده کنند یا می توانند آنها را با کالا و خدمات از تعدادی از فروشندگان.

آدرس مطلب: سایت رسمی دانشنامه بریتانیکا- https://b2n.ir/t75211

یا راجع به "بورس" می خواهم مشورت کنم و فتوا بدهم؛ کارشناس را صدا می کنم، آیا کارشناس بورس را همانطور که هست گزارش می دهد؟ یا نه، به غرض "شاکله سازی" برای من بورس را گزارش می دهد؟ من فکر می کنم اکثر گزارش های کارشناسی موجود، بلکه اغلب شان، بلکه همه آنها "گزارشات شاکله ساز" هستند.

1/1/3/1/1/3/2. تنقیح و بررسی شاکله ایِ "هوش مصنوعی"؛ مثالی از تنقیح شاکله ای

همین اخیراً در بحث "هوش مصنوعی" گزارشی منتشر کردیم،⁽²⁾

https://eitaa.com/olgou4/3650

در این گزارش به بررسی پنج پرسش در راستای تنقیح مسئله «هوش مصنوعی» پرداخته شده است: 1) جایگاه و علت اهمیت هوش مصنوعی در اسناد بین المللی چیست؟ 2) راه حل جایگزین هوش مصنوعی در مواجهه با چالش های شهری چیست؟ 3) نتایج اجرای راه حل های جایگزین الگوی پیشرفت اسلامی در مواجهه با چالش های شهری چه خواهد بود؟ 4)روش موضوع شناسی الگوی پیشرفت اسلامی در برخورد با موضوعات مدرن چگونه است؟ 5) جایگاه و منزلت فناوری های هوشمند و متخصصین این حوزه چگونه تعریف می شود؟

و گزارش دوم را هم ان شاءالله در روزهای اخیر منتشر خواهیم کرد.⁽³⁾

https://eitaa.com/olgou4/4000

پرسش های مطرح در این گزارش: 1) آیا در تحلیل موضوعات مدرن می توان به قول خبره اعتماد کرد؟ 2) مبنای حمکرانی الگوی پیشرفت اسلامی (به عنوان الگوی جایگزین حمکرانی هوش مصنوعی) چیست؟ 3) بر فرض پذیرش "حمکرانی مبتنی بر الگوی پیشرفت اسلامی" ؛ آیا استفاده بخشی از هوش مصنوعی را بپذیریم؟

1/1/1/3/1/1/3/2. هوش مصنوعی ابزاری برای زمینه سازی "حکمرانی جدید" در جهان، نه "دستیار فقیه" ؛ تنقیح شاکله ای و عمیق از هوش مصنوعی

من عرض کردم که "هوش مصنوعی" یعنی: " ساختنِ شهرهوشمند". این عرض ما بود. اردیبهشت ماه همین امسال بود که این بحث را همینجا مطرح کردم. بعد آقایان به من اعتراض کردند، گفتند: «"ایلان ماسک" که این را نگفته است». گفتند: «حاج آقا! قدری مطالعه کنید، هوش مصنوعی هفت نوع کارکرد دارد؛ چرا شما ایستاده اید و فقط می گویید: هوش مصنوعی در اداره شهر؟!» بعد من آنجا این حرف را مطرح کردم که گزارش هایی که آقای "ایلان ماسک" و منابعی که در دانشگاه ها وجود دارد، اینها "گزارش های شاکله ساز" هستند و قرار است شما را با "حمکرانی هوش مصنوعی" همراه کنند. اینطور گزارش می دهند.

2/1/1/3/1/1/3/2. هوش مصنوعی دستیاری برای فقیه در فحص بهتر ادله استنباط حکم شرعی؛ تنقیح (موضوع شناسیِ) سطحی هوش مصنوعی

لذا به حوزه علمیه قم آمدند و نزد برخی آقایان رفتند و گفتند: «خودتان به ما یاد داده اید که فحص، مقدمه واجبِ افتاء است و فقیهی که فحص در ادله ندارد، افتاءِ او حجیت ندارد.» بعد آن آقای فقیه هم گفته است: «بله، بله، این حرف درست است.» بعد آن کارشناس گفته است که: «از هوش مصنوعی برای شما نرم افزاری می سازم که شما فحص دقیق تری داشته باشید.» سپس آن آقای فقیه هم بیان فرموده اند که: «هوش مصنوعی از باب مقدمه واجب، واجب است!» ⁽¹⁾

منبع: خبرگزاری رسانیوز

https://b2n.ir/d06574

باورتان می شود در حوزه علمیه قم این اتفاق افتاده است؟! یعنی: هوش مصنوعی فتوای وجوب گرفته است!! این خیلی حرف عجیبی است! ولی چرا این حرف فتوای وجوب گرفته است؟ چون آن کسی که آمده به فقیه تحت عنوانخبره هوش مصنوعی گزارش داده، مسلط به "گزارش های شاکله ساز" بوده است. قشنگ طوری گزارش می دهد که به نتیجه دلخواه خودش برسد! لذا واجب است که شما "روش تنقیح گزارش های شاکله ساز" را بلد باشید.

این گزارش را به دوستان ما هم دادند؛ [ولی] ما چه کار کردیم؟ ما از آن گزارش، پنج سوال مطرح کردیم؛ با طرح آن پنج سوال واضح شد که گزارش [کارشناس در مورد هوش مصنوعی] غلط بوده است. یکی از سوالاتی که من راجع به این پروژه معیوب "دستیار نجف"(که نام همین پروژه هوش مصنوعی حوزه علمیه است)⁽²⁾

منبع: سایت کاربست هوش مصنوعی در علوم اسلامی (نجف: پروژه ناصر جامع فقیه)

http://najafproj.ir/

مطرح کردم این است که: اگر فقیه به کمک هوش مصنوعی فحص کند، فقط خودش به ادله دست پیدا می کند. ولی اگر فقیه از مکانیزم "فحص جمعی" استفاده کند، یعنی ده طلبه از شاگردان خودش را جمع کند، بگوید مثلاً شش ماه با هم فحص انجام بدهیم؛ [در اینصورت] هم فحص اتفاق می افتد و هم تربیت شاگرد. در حالی که وقتی "فحص مصنوعی" و " فحص با ابزار هوش مصنوعی" انجام می دهید، دیگر پدیده مبارک تربیت شاگرد پژوهشی را از دست خواهید داد. و این یک خسارت بزرگ برای حوزه علمیه است. خَلَف صالح ما هم خودشان پژوهش انجام می دادند و هم پژوهشگر و فقیه تربیت می کردند. حالا قرار است در آینده زیردست فقهای بزرگ ما پژوهشگر تربیت نشود، و یا کمتر تربیت

بشود.

سوال است. من می گویم: «"فحص مصنوعی" که مبتنی بر "هوش مصنوعی" هست؛ آیا مُضر به حال "تربیت شاگرد" هست یا نه؟» [با این سوال] و پرسش های دیگر در مورد هوش مصنوعی(که الان فرصت تبیین آنها را نداریم)، آن گزارشِ[شخص کارشناس] با چالش روبرو می شود. یک دفعه شما می بینید گزارش آقای خبره در ذهن تان منهدم شد. "تنقیح شاکله ای" روشی دارد که بعداً باید بحث کنیم.

پس این یک قاعده اصولی شد. مثلاً به فقیه می گویند: "بورس" را چه کار کنیم؟ اگر به "خبره های بورس" بدهند، آنها برای شما "شاکله" و "نیت" می سازند و شما را اقناع می کنند. شما حتماً گزارش های شاکله ساز را بشکنید. تنقیح گزارشات شاکله ساز، تکلیف فقیه است؛ وگرنه [این گزارش های غلط] جامعه را فرا می گیرد.⁽¹⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله): وقتی بدعتها در امت من پدید آید، بر عالم است که علم خود را آشکار کند؛ پس هر کس چنین نکند لعنت خدا براو باد!

الکافی، ج 1، ص 54 / المحاسن، ج 1، ص 231

سند محاسن: عَنْهُ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ الْعَمِّیِّ رَفَعَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّه

دعائم الإسلام، ج 1، ص 2 / منیة المرید، ص 187

الوافی، ج 1، ص 244 / وسائل الشیعة، ج 16، ص 269 / بحار الأنوار، ج 2، ص 72 / مستدرک الوسائل، الخاتمةج 1، ص 158

عَنْهُ (أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِیُّ ) عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع: إِنَّ الْعَالِمَ الْکَاتِمَ عِلْمَهُ یُبْعَثُ أَنْتَنَ أَهْلِ الْقِیَامَةِ رِیحاً یَلْعَنُهُ کُلُّ دَابَّةٍ حَتَّی دَوَابُّ الْأَرْضِ الصِّغَار!

امام علی (علیه السلام): عالم پنهان کننده دانشش، بدبوترینِ اهل قیامت است و همه جنبندگان، حتّی حشرات کوچک زمین، او را نفرین می کنند!

المحاسن، ج 1، ص 231

بحار الأنوار، ج 2، ص 72 / مشکاة الأنوار، ص 133 / وسائل الشیعة، ج 16، ص 270

1/1/3/1/1/3/2. تنقیح و بررسی شاکله ایِ "واکسن" ؛ مثالی دیگر از تنقیح شاکله ای

الان در قضیه "واکسن" همین اتفاق افتاده است. در قضیه واکسن می گویند: «واکسن ایمنی ایجاد می کند.» اگر واقعاً این حرف درست باشد، بسیار انسان های نادانی هستیم که با واکسن مخالفت علمی می کنیم! چون واکسن ایمنی ایجاد می کند. ما در [مقابل این گزارش در] حوزه واکسن چه کاری انجام دادیم؟ آمدیم با محوریت سوال این گزارش را با تردید روبرو کردیم. گفتیم: «آیا ایجاد ایمنی انحصار در واکسن دارد؟» چون اصل ایمنی برای بدن حرف درستی است. ولی «آیا طریق ایمنی فقط از طریق واکسن است؟ یا نه؛ راه دیگری هم متصور است؟» این، یک پرسش است؛ ولی پرسشی که گزارش خبره و کارشناسِ واکسن را به چالش می کشد. پرسش دیگری هم مطرح کردیم و گفتیم: «بر فرض که طریقه ایجاد ایمنی طریقی جز واکسن نداشته باشد؛ آیا واکسن های شما ایمنی ایجاد می کند؟ و یا قرار است ما 25 دوز واکسن تزریق کنیم؟» این عدد 25 را از باب کثرت نگفتم؛ در بعضی از دفترچه های بعضی از کشورها آمده است که واکسن کرونا تا 25دوز پیش بینی شده است [و باید تزریق شود]! این یعنی واکسن کرونا ناایمنی دارد. کدام پزشک خبره ای "ایمنی ناپایدار" را توصیه می کند وقتی فرض "ایمنی پایدار" وجود داشته باشد؟! در مسائل دیگر هم همینطور است.

باز نمی خواهم وارد حوزه واکسن بشوم، آنجا ما 12 سوال مطرح کرده ایم.⁽²⁾

https://eitaa.com/olgou4/3646

سوالات مطرح در این گزارش: 1) روش تحقیق "نظریه فقهی ایمنی" چیست؟ 2) نقش اعضاء مختلف بدن در ایجاد سلامت به چه میزان است؟ 3) ساختار اشیاء تقویت کننده ایمنی بدن کدام است؟ 4) در بدن انسان چند نوع الگوی ایمنی وجود دارد؟ 5) چگونه با سایر مصادیق خوف و خطر در زندگی مواجه شویم؟ 6) نظریه فقهی ایمنی را چگونه در جامعه محقق کنیم؟

یعنی آقای دکتر مرندی که دانشمند هستند، نمی خواهند جواب سوال ما را بدهند؟! مگر آقایان استاد تمام نیستند؟! ما هم سوال داریم. من یک روز هم در هیچ تجمعی شرکت نکرده ام، ولی

واقعاً برای من سوال بوده است، اصلاً نمی خواهم مخالفت عملی انجام بدهم، فقط نشسته ام برنامه های تخصصی صداوسیما را گوش کردم، از قضا هم مطالب اسناد بین المللی واکسن را مطالعه کرده ام، برای من 12 سوال مطرح شد. تنقیح گزارشات شاکله سازخیلی به شما کمک می کند، راه را باز می کند. حتی اگر بخواهید که دعوایی راه بیندازید. حالا من دیگر بیشتر به بحث های اصولی نپردازم. من می خواستم روش را برای شما بیان کنم.

2/1/3/2. پیاده کردنِ انواع سه گانه تنقیح بیانی، زیرساختی و شاکله ای در بحث قلب و عروق:

اشاره

ما در بحث "قلب و عروق"، هر سه نوع تنقیح: هم "تنقیح بیانی"، هم "تنقیح زیرساختی" و هم "تنقیح شاکله ساز" را انجام داده ایم. یعنی (به صورت ساده بگویم که دوستان "فرهنگستان علوم پزشکی" هم متوجه بشوند. گاهی اوقات که تخصصی حرف می زنیم مسائل ما را متوجه نمی شوند)

1/3/1/3/2. ارتقاء معنای "قلب" از "پمپ خون" به "امیرالبدن" ؛ تنقیح بیانی در بحث قلب و عروق

ما معنای قلب و عروق را ارتقاء داده ایم. قبول نداریم که قلب فقط "پمپ خون" است. این معنا را من قبول ندارم، این معنا را دوستان من هم قبول ندارند. قلب خیلی کارهای دیگر غیر از "پمپاژ خون" را هم انجام می دهد. امیرالمومنین7(که همه دوستان وزارت بهداشت شیعه امیرالمومنین7 هستند) می فرمایند: «قلب تکه گوشت عجیبی است که خیلی پیچیدگی ها دارد.» ⁽¹⁾

امیرالمومنین (علیه السلام): «به رگ های درونی انسان پاره گوشتی آویخته که شگرف ترین اعضای درونی اوست، و آن قلب است، که چیزهایی از حکمت، و چیزهایی متفاوت با آن، در او وجود دارد. پس اگر در دل امیدی پدید آید، طمع آن را خوار گرداند، و اگر طمع بر آن هجوم آورد حرص آن را تباه سازد، و اگر نومیدی بر آن چیره شود، تأسّف خوردن آن را از پای در آورد، اگر خشمناک شود کینه توزی آن فزونی یابد و آرام نگیرد، اگر به خشنودی دست یابد، خویشتن داری را از یاد برد، و اگر ترس آن را فراگیرد پرهیز کردن آن را مشغول سازد. و اگر به گشایشی برسد، دچار غفلت زدگی شود، و اگر مالی به دست آورد، بی نیازی آن را به سرکشی کشاند، و اگر مصیبت ناگواری به آن رسد، بی صبری رسوایش کند، و اگر به تهیدستی مبتلا گردد، بلاها او را مشغول سازد، و اگر گرسنگی بی تابش کند، ناتوانی آن را از پای درآورد، و اگر زیادی سیر شود، سیری آن را زیان رساند، پس هر گونه کند روی برای آن زیانبار، و هر گونه تندروی برای آن فساد آفرین است.» (ترجمه مرحوم دشتی)

نهج البلاغه، ص 487(حکمت 108)

الکافی، ج 8، ص 21 (فی حدیث طویل: خُطْبَةٌ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ هِیَ خُطْبَةُ الْوَسِیلَةِ:

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ مَعْمَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عُکَایَةَ التَّمِیمِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ النَّضْرِ الْفِهْرِیِّ عَنْ أَبِی عَمْرٍو الْأَوْزَاعِیِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ یَزِیدَ قَال:َ إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع خَطَبَ النَّاسَ بِالْمَدِینَةِ بَعْدَ سَبْعَةِ أَیَّامٍ مِنْ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ ذَلِکَ حِینَ فَرَغَ مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ وَ تَأْلِیفِهِ فَقَال: ... أَیُّهَا النَّاسُ أَعْجَبُ مَا فِی الْإِنْسَانِ قَلْبُهُ...)

علل الشرائع، ج 1، ص 109 (حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَی الْبَرْقِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ بِإِسْنَادِهِ یَرْفَعُهُ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ)

تحف العقول، ص 95 / الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد(شیخ مفید)، ج 1، ص 301 / نزهة الناظر و تنبیه الخاطر، ص 42

الدر النظیم فی مناقب الأئمة اللهامیم، ص 384(یوسف بن حاتم شامی، قرن7) / کشف الیقین فی فضائل أمیر المؤمنین علیه السلام، ص 183( علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر،726ق)

الوافی، ج 26، ص 20 / بحار الأنوار، ج 67، ص 52(نقلاً عن العلل) و ج 74، ص 284 (نقلاً عن التحف) / تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص 66

أَخْبَرَنِی الْخَلِیلُ بْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ الدَّیْبُلِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْیَانُ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِیَّ یَقُولُ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِیرٍ یَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ: فِی الْإِنْسَانِ مُضْغَةٌ إِذَا هِیَ سَلِمَتْ وَ صَحَّتْ سَلِمَ بِهَا سَائِرُ الْجَسَدِ فَإِذَا سَقُمَتْ سَقُمَ بِهَا سَائِرُ الْجَسَدِ وَ فَسَدَ وَ هِیَ الْقَلْبُ.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: در انسان پاره گوشتی است که اگر آن سالم و درست باشد، دیگر [اعضای] بدن به وسیله آن سالم می شود و هر گاه آن بیمار شود سایر [اعضای] بدن بیمار و تباه می گردد. آن پاره گوشت، قلب است.

الخصال، ج 1، ص 31 / روضة الواعظین (فتال نیشابوری)، ج 2، ص 413

مشکاة الأنوار (طبری)، ص 255 / بحار الأنوار، ج 67، ص 50

این

کار را بر روی "قلب" انجام داده ایم. نباید معنای ناقص از قلب و عروق ارائه شود. من می توانم با شما تفاهم کنم که داریم چه کاری انجام می دهیم؟ این خیلی مهم است که عمق روشی کاری که انجام داده ایم، خوب تبیین شود.

2/3/1/3/2. بررسی ریشه های پیدایش اختلالات قلبی؛ تنقیح زیرساختی در بحث قلب و عروق

کار دومی که بعد از تنقیح بیانی و توسعه معناییِ قلب و عروق انجام داده ایم، [این است که:] بحث کرده ایم و گفته ایم که: «ریشه های پیدایش اختلالات قلبی چیست؟» این بحث را هم در عمیق ترین وضعیت، بحث کرده ایم. یعنی "تنقیح زیرساختی" هم انجام داده ایم.

3/3/1/3/2. بررسی گزارشات کاردیولوژی آمریکا و دکتر برانوالد؛ تنقیح شاکله ای در بحث قلب و عروق

و کار سومی که انجام داده ایم، این است که: من گزارشات کاردیولوژی آمریکا و گزارشات آقای دکتر برانوالد را "تنقیح شاکله ای" کردم؛ یعنی: یک سری سوالات را از آن مطرح کردیم تا معلوم شود که این گزارش درست است یا درست نیست.⁽¹⁾

انتقال از متن

این کاری است که با گزارشات آقای دکتر برانوالد انجام داده ایم، خصوصا در بخش ششم (بحث کاردیولوژی پیشگیرانه) که بحث خواهیم کرد.

تا اینجا منطق ورودمان به بحث و قواعد اصولی مان بیان شد. که البته این قواعد اصولی خیلی بیشتر از این است؛ و بنده فقط خواستم یکی از آن قواعد اصولی ای را که (در بحث قلب و عروق) به کارگیری کرده ایم را شرح بدهم. خب؛ این سرفصل اول بود.⁽²⁾

انتقال از متن

3. سرفصل دوم: بازتعریف مفهوم "قلب"

اشاره

حالا اشکال وارد کردیم به اینکه "قلب"، "پمپ خون" نیست، [و گفتیم که:] قلب را ناقص معنا نکنید؛ قلب را عمیق معنا کنید. قلب چیست؟ من یک روایتی را انتخاب کردم و باز تاکید می کنم که فقط یک روایت را انتخاب کردم [و بسیاری از روایات در این مورد را به دلیل محدودیت زمانِ جلسه ذکر نخواهم کرد.] جناب "ابی عَمرو زبیری" از امام صادق 7نقل کرده؛⁽¹⁾

عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ بُرَیْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو الزُّبَیْرِیُّ عَنْ أَبِی عَبْدِاللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ: أَیُّهَا الْعَالِمُ أَخْبِرْنِی أَیُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ عِنْدَ اللَّهِ؟...

الکافی،

ج 2، ص 33 (بَابٌ فِی أَنَّ الْإِیمَانَ مَبْثُوثٌ لِجَوَارِحِ الْبَدَنِ کُلِّهَا(

استحضار دارید که ما روایات جناب آقای "ابی عمرو زبیری" را در خیلی از جاها استفاده می کنیم. غیر از بحث های رجالی که در مورد ایشان وجود دارد که ما در نهایت به صدور روایاتی که از ایشان نقل شده است اعتماد می کنیم و در جای خود باید در مورد ایشان بحث کنیم؛⁽²⁾

رجال النجاشی، ص 220

مرحوم محدث نوری بعد از ذکر کلام فوق از مرحوم نجاشی، چنین نگاشته اند:

«و هو نصّ فی کونه من علمائنا الإمامیة، و مؤلّفیهم.»

مستدرک الوسائل، ج 26، ص 167

أبو عمرو الزبیری: اسمه محمّد، قال النجاشی فی ترجمة عبد اللَّه بن عبد الرحمن: «الزبیری و الزبیریون فی أصحابنا ثلاثة: هذا و أبو محمّد عبد اللَّه بن هارون الزبیری و أبو عمرو محمّد بن عمرو بن عبد اللَّه بن مصعب بن الزبیر.» و ظاهره أنّه من علمائنا الإمامیة، و هو کثیر الروایة مقبولها. قال بعض المحققین: «رأیت له أحادیث جیاداً، منها حدیثاً فی أوائل الجهاد من الکافی طویل جدّاً، و آخر فی کتاب الکفر و الإیمان منه، و من تأمّلهما علم غزارة علم الرجل و جودة قریحته، و أنّه أهل لأن یخاطب بما لا یخاطب بها إلّا جهابذة العلماء،» انتهی. و هو کما قال.

ابوعمرو زبیری: اسمش محمد است. مرحوم نجاشی در ترجمه عبدالله بن عبدالرحمن چنین می گوید: «زبیری و زبیریون در اصحابِ ما سه نفر هستند:1) عبدالله بن عبدالرحمن زبیری. 2) ابومحمد عبدالله بن هارون زبیری. 3) ابوعمرو محمد بن عمرو بن عبدالله بن مصعب بن زبیر.» و ظاهر کلام مرحوم نجاشی این است که ابوعمرو زبیری از علماء امامیه است، و او هم کثیرالروایه و مقبول الروایه است. بعضی از محققین در مورد ابوعمرو زبیری چنین می گویند: «احادیث بسیار خوبی را از او دیده ام؛ یکی از آن احادیث حدیثی است که در اوائل کتاب جهاد کافی است که بسیار طولانی است، و دیگری در کتاب کفر و ایمان از کافی است. و هرکس در این دو روایت تامل کند، به زیادی علم این مرد و نیکی ذوق سرشار وی آگاه می گردد، و می فهمد که او اهلیت آن را دارد که به روایات و مطالبی (از طرف امام) مورد خطاب قرار گیرد که غیر از بزرگان و جهابذه(مردان دانشمند که خوب را از بد تشخیص می دهند) از علماء قرار نمی گیرند.» انتهی. و این کلام همانطور است که بیان کرده است (یعنی: درست و مورد قبول است).

مستدرک الوسائل، ج 27، ص 274

روایات ایشان را خیلی کمک کننده به فهم نظام سازی می دانم، علت آن این است که جناب ابی عمرزبیری فقط از "اوامر و نواهی"(امر و نهی) از امام سوال نکرده است؛ بلکه ایشان مانند جناب "مُفضّل بن عُمَر"⁽³⁾

معجم رجال الحدیث(مرحوم آیت الله خوئی (ره))، ج 19، ص 329

و "محمد بن مسلم"⁽⁴⁾

اختیار معرفة الرجال المعروف برجال الکشی (مع تعلیقات میر داماد الأسترآبادی)، ج 1، ص 398

به نحو توصیفی نیز

از امام سوال پرسیده است، مثلا: آمده تعریف قلب را از امام گرفته است. بعضی از راویانِ حدیثِ ما خیلی از روایاتشان را که می بینیم گاهی اوقات یک راوی 500 روایت از او نقل شده است که عمده آنها در "اوامر و نواهی" است. ولی به عنوان مثال اگر شما روایات "فضل بن شاذان" را مثلا در کتاب "العلل" یا بعضی از کتب دیگر ایشان ببینید، مشاهده می کنید که ایشان در "توصیفات" هم استنصار(یاری) از امام کرده است. به امام گفته است که اگر شما به ما کمک نکنید، ما "پوزیتویست" می شویم و مبتلای به "تعریفات ناقص" خواهیم شد. بعد هم امام شروع کرده با آن "اِشراف علمی" خود وارد توصیف مسئله شده اند. به هر حال جناب "ابی عمرو زبیری" از جمله رُواتی است که این کار را برای ما انجام داده است.

حالا روایت ایشان را بخوانم: این روایت از امام صادق7 است (روایت از جناب برانوالد نیست که شما به آن تردید کنید!) امام صادق 7دارند از "علم وحی" یک گزارشی را به ما می دهند. بنده بخشی از این روایت را بخوانم: «إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی مَا فَرَضَ الْإِیمَانَ عَلَی جَارِحَةٍ مِنْ جَوَارِحِ الْإِنْسَانِ إِلَّا وَ قَدْ وُکِلَتْ بِغَیْرِ مَا وُکِلَتْ بِهِ الْأُخْرَی»⁽¹⁾

امیرالمومنین (علیه السلام): و امّا ایمان و کفر و شرک و کم و زیادبودنِ آنها: پس ایمان به خداوند تعالی (از حیث درجه) بالاترین اعمال، و باشرافت ترین منزلت، و بالاترین بهره را داراست. پس به حضرت گفته شد: ایمان، گفتار و عمل است؟ یا گفتار بدون عمل؟ فرمود: ایمان، تصدیق بهشت (با قلب) و اقرار با زبان و عمل با ارکان است؛ پس ایمان تماماً عمل است که برخی از آن اعمال تام و کامل است و برخی ناقص که نقصان آن کاملا روشن و هویداست و برخی زائد است به نحوی که زیاده بودنِ آن روشن و هویداست. خداوند متعال ایمان را بر هیچکدام از جوارح و اعضاء بدن انسان واجب و فرض نکرد مگر آنکه بر آن عضو چیزی را غیر از آنچه بر دیگری واجب کرد واجب نمود. پس یکی از آن جوارح و اعضاء، قلب است که انسان به وسیله آن هم تعقّل می کند، هم فهم عمیق پیدا می کند، و هم درک می کند، هم می گشاید، و هم می بندد، و هم اراده می کند. و قلب امیر و فرمانروای بدن است و امام و پیشوای جسد و جسم انسان است که بقیه جوارح و اعضاء بدون رای و امر و نهیِ قلب در هیچ امری ورود نمی کنند و هیچ کاری را انجام نمی دهند...

بحار الأنوار، ج 66، ص 74 (باب أن العمل جزء الإیمان و أن الإیمان مبثوث علی الجوارح)

بحار الأنوار، ج 90، ص 49 (باب ما ورد عن أمیر المؤمنین صلوات الله علیه فی أصناف آیات القرآن و أنواعها و تفسیر بعض آیاتها بروایة النعمانی و هی رسالة مفردة مدونة کثیرة الفوائد نذکرها من فاتحتها إلی خاتمتها)

فقره ابتدایی روایت، بحث از مفهوم"ایمان" است. ایشان رفته با امام 7صحبت کرده و گفته است که "مفهوم ایمان" در قرآن که فرموده «یااَیُهَاالَذِّینَ آمَنوُا» را برای من خُرد کن و بشکن و از کلیت خارج کن. سوال جناب ابی عمرو این است که: چون ما خیلی می شنویم و می خوانیم که باید مومن باشیم و ایمان داشته باشیم، ولی نمی دانیم خُردشده ایمان به چه معناست. یعنی با جزئیات از آن سوال نمی کنیم. ولی جناب ابی عمرو زبیری از ما جلو تر است؛ رفته از حضرت راجع به تقسیم ایمان بر جوارح پرسیده است. به روایت دقت کنید بسیار روایت عجیبی است، از دُرَر روایات ماست که راه را باز می کند. از حضرت پرسیده است: «ایمان در هر جارحه(عضو) به چه معناست؟» مثلا از حضرت پرسیده که: ایمان در "چشم" به چه معناست؟ ایمان در "مو" به چه معناست؟ ایمان در "پا"، در "گوش" و... به چه معناست؟ چون وقتی به انسان می گویند ایمان بیاور؛ هر یک از جوارح باید یک کاری در راستای آن ایمان انجام بدهند. موضوع سوال جناب ابی عمرو زبیری از امام صادق این است.

1/3. اتحاد جایگاه "قلب معنوی" و "قلب جسمی" در "جارحه(عضو) قلب" ؛ اولین نکته در بازتعریف مفهوم "قلب"

1/1/3. تصریح بر جریان "ایمان" در "جارحه(عضو) قلب" در روایات ؛ دلیل بر اتحاد جایگاه "قلب معنوی" و "قلب جسمی"

یک بخشی از روایت این است که جناب ابی عمرو زبیری راجع جریان ایمان بر جارحه قلب از حضرت سوال می کند و می گوید که: «قلب در مسئله ایمان چه تکلیفی دارد؟» یا «قلب چه کارهایی را باید انجام بدهد تا مومن شود؟»

دقت کنید! بعضی در اینجا می گویند که: « ما یک قلبی به نام "قلب جسمی" داریم [و یک قلبی هم داریم که "قلب معنوی" است ] و مسئله "ایمان"، ناظر به "قلب معنوی" است [نه قلب جسمی].» بنده دیشب کلمات برخی از آقایان را که نگاه می کردم می گویند: این دوقلب "مشترک لفظی" هستند؛ یعنی می گویند: ما یک قلبی داریم که موضوع "ایمان" است، و یک قلبی هم داریم که در "جسم" است و اینها دو قلب هستند. این حرف، الان گزاره مشهور است و خیلی از آن دفاع می کنند. اما روایت می گوید: «قلبی که موضوع ایمان است، اَحدٌ مِنَ الجَوارِح(یکی از اعضاء بدن) است.» [یعنی: روایت، در توصیف "قلب" از] کلمه "جارحه" استفاده کرده است. و از ظهور کلمه "جارحه(به معنای عضو)"مشخص می شود که ما تنها یک قلب داریم. و آن قلبی که "ایمان" درآن جریان پیدا می کند همین قلب [جسمی] است که "پمپاژ خون" را انجام می دهد.

عبارت روایت را بخوانم: «إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی مَا فَرَضَ الْإِیمَانَ عَلَی جَارِحَةٍ مِنْ جَوَارِحِ الْإِنْسَان» خیلی روشن است و بعد از آن "ایمان" و "گوش" را بحث کرده اند.⁽¹⁾

همان

با دست فرمانِ آقایان مشخص می شود که یک "گوش معنوی" نیز داریم! وقتی می گویند: یک "قلب معنوی" داریم آنجا هم باید بگویند: «گوش هم مشترک لفظی است؛ [یعنی:] یک "گوش معنوی"

داریم، و یک "گوش جسمی" که با آن صداها را می شنویم.» در حالی که حضرت می فرمایند: «همین گوشِ [ظاهری و جسمیِ] شما، موضوع ایمان هم است.» [با این قرینه که:] حضرت دارند اعضای بدن را بحث می کنند؛⁽²⁾

وَ لَیْسَ جَارِحَةٌ مِنْ جَوَارِحِهِ إِلَّا وَ هِیَ مَخْصُوصَةٌ بِفَرْضِهِ. وَ فَرَضَ عَلَی الْقَلْبِ غَیْرَ مَا فَرَضَ عَلَی السَّمْعِ وَ فَرَضَ عَلَی السَّمْعِ غَیْرَ مَا فَرَضَ عَلَی الْبَصَرِ وَ فَرَضَ عَلَی الْبَصَرِ غَیْرَ مَا فَرَضَ عَلَی الْیَدَیْنِ وَ فَرَضَ عَلَی الْیَدَیْنِ غَیْرَ مَا فَرَضَ عَلَی الرِّجْلَیْنِ وَ فَرَضَ عَلَی الرِّجْلَیْنِ غَیْرَ مَا فَرَضَ عَلَی الْفَرْجِ وَ فَرَضَ عَلَی الْفَرْجِ غَیْرَ مَا فَرَضَ عَلَی الْوَجْهِ وَ فَرَضَ عَلَی الْوَجْهِ غَیْرَ مَا فَرَضَ عَلَی اللِّسَانِ...

از آن جمله زبان اوست که با آن سخن گوید، و دو گوشش که با آنها بشنود، دو چشم او است که با آنها ببیند، و دو دستش که با آنها بکوبد، و دو پایش که با آنها راه رود، و فرجش که با آن عمل جنسی کند، و سرش که رویش در آن است،

در میان اینها عضوی نیست جز آنکه یک وظیفه ایمانی دارد غیر از آنچه عضو دیگری وظیفه دارد و آن را خدا تبارک اسمه مقرر کرده و قرآنش بدان گویا و گواه است.

بر قلب فرض شده جز آنچه بر گوش فرض است و بر گوش فرض است جز آنچه بر دو چشم فرض است و بر دو چشم فرض است جز آنچه بر زبان فرض است و بر زبان فرض است جز آنچه بر دو دست فرض است و بر دو دست فرض است جز آنچه بر دو پا فرض است و بر دو پا فرض است جز آنچه بر فرج فرض است و بر فرج فرض است جز آنچه بر روی فرض است...

همان

مثلاً در ادامه در مورد "چشم" و "ایمان" بحث می کنند،⁽³⁾

همان

و آن وقت به "عضو قلب" می رسند و تکلیف های ایمانیِ قلب را بحث می کنند.⁽⁴⁾

... اما آنچه از ایمان که بر قلب فرض است: اقرار است و معرفت و عهده داری و رضا به آنچه بر او واجب نمود و تسلیم در برابر امر او، و ذکر و تفکر و فرمانبرداری در برابر تمام آنچه خداوند در کتابش فرستاده است، پس اعتقاد به آن واجب است، و همچنین واجب است که آنچه را در باطن (از قرآن) قبول داری، در ظاهر هم اظهار کنی؛ مگر در ضرورت. ماننداین قول خداوند: (106 سوره نحل) «جز کسی که زورش کنند و قلبش وابسته به ایمان است» «ولی کسی که قلب به کفر دهد»، و فرموده است (28 سوره رعد): «به یاد خدا قلبها آسوده گردند» و فرموده است ... و مثل این آیات در کتاب خداوند فراوان است؛ و آن(ایمان با قلب) راس ایمان است.

همان

جهت مشاهده «منابع، اَسناد و متون مُعاضد و متنوع روایی در معرفی "جارحه(عضو) قلب" به عنوان جایگاه "ایمان"» ؛ به پیوست شماره 1 مراجعه کنید.

2/3. کارکردهای (فراتر از "پمپاژ خون") "قلب" ؛ دومین نکته در بازتعریف مفهوم "قلب"

1/2/3. انواع کارکردهای شش گانه قلب:

1/1/2/3. "تعقّل" ؛ یکی از کارکردهای قلب

حضرت قبل از [بحث از اعضای بدن]، در مورد "قلب" بحث می کنند و "قلب" را تعریف می کنند و می فرمایند: «قَلبُهُ الَّذِی یَعْقِلُ بِه»⁽¹⁾

انتقال از متن

"قلب" (همین قلبی که پمپاژ خون را انجام می دهد) جای "تعقّل"⁽²⁾

محمّد بن عبد الجبّار از بعض روات مرفوعا تا امام صادق (علیه السّلام) روایت نموده گفت: به آن حضرت عرض کردم: «عقل» چیست؟ فرمود: چیزی است که به وسیله آن خدای بخشنده پرستش شود، و بهشت به دست آید، آن شخص گفت: عرضه داشتم: پس آنچه معاویه داشت چیست؟ فرمود: آن زیرکی در نیرنگ است آن رندی و بداندیشی است، همانند خرد است ولی خرد نیست.

الکافی، ج 1، ص 11 / المحاسن، ج 1، ص 195 (عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّه)

معانی الأخبار، ص 240 (أَبِی رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی الْعَطَّارُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّه)

الوافی، ج 1، ص 79 / بحار الأنوار، ج 1، ص 116 / وسائل الشیعة، ج 15، ص: 205

هم هست و "تعقّل" درآن اتفاق می افتد.⁽³⁾

آیا در زمین گردش نکرده اند تا برای آنان قلب هایی [بیدار و بینا] پیدا شود که با آن تعقّل کنند یا گوش هایی که با آن [اندرزها را] بشنوند؟

مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ وَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْحَزْمُ فِی الْقَلْبِ وَ الرَّحْمَةُ وَ الْغِلْظَةُ فِی الْکَبِدِ وَ الْحَیَاءُ فِی الرِّیَةِ. وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ لِأَبِی جَمِیلَةَ: الْعَقْلُ مَسْکَنُهُ فِی الْقَلْب.

امام صادق (علیه السلام): حزم (جدّیت در کارها) در قلب است، رحمت و غلظت در کبد است، حیاء در ریه است. و در حدیثی دیگر: جایگاه عقل در قلب است.

الکافی، ج 8، ص 190

الوافی، ج 26، ص 527 / بحار الأنوار، ج 58، ص 305

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ الْغِلْظَةَ فِی الْکَبِدِ وَ الْحَیَاةَ فِی الرِّئَةِ وَ الْعَقْلَ مَسْکَنُهُ الْقَلْب.

امام باقر (علیه السلام): غلظت در کبد است، حیاء در ریه، و جایگاه عقل، قلب است.

علل الشرائع، ج 1، ص 107

الفصول المهمة فی أصول الأئمة (تکملة الوسائل)، ج 3، ص 241 / بحار الأنوار، ج 1، ص 98 و ج 58، ص 304

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَسْبَاطٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ الْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الطَّیِّبِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا عِیسَی بْنُ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع أَنَّ النَّبِیَّ ... مَثَلُ الْعَقْلِ فِی الْقَلْبِ کَمَثَلِ السِّرَاجِ فِی وَسَطِ الْبَیْت.

علی بن ابی طالب (علیه السّلام): از نبیّ اکرم (صلّی اللَّه علیه و آله): ... مثَل عقل در قلب انسان مانند مَثَل چراغ در وسط خانه است.

علل الشرائع، ج 1،

ص: 98

نوادر الأخبار فیما یتعلق بأصول الدین (للفیض کاشانی)، ص 6 / بحار الأنوار، ج 1، ص 99 / مستدرک الوسائل، ج 1، ص 81 و ج 11، ص 203

الحکم المنسوبة إلی أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب: العقل فی القلب و الرحمة فی الکبد و التنفس فی الرئة.

حکمت منسوب به امیرالمومنین(علیه السلام): عقل در قلب است، رحمت(و غلظت) در کبد است و تنفس در ریه.

شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید، ج 20، ص 255

2/1/2/3. "تفقّه (فهم عمیق)" ؛ یکی دیگر از کارکردهای قلب

«وَ یَفْقَهُ» یعنی: نکات عمیق را این قلب می فهمد [و درک می کند].⁽¹⁾

من مواعظ المسیح ع فی الإنجیل و غیره و من حکمه: بِحَقٍّ أَقُولُ لَکُمْ لَا یَجْتَمِعُ الْمَاءُ وَ النَّارُ فِی إِنَاءٍ وَاحِدٍ کَذَلِکَ لَا یَجْتَمِعُ الْفِقْهُ وَ الْعَمَی فِی قَلْبٍ وَاحِدٍ.

حضرت عیسی علیه السلام: به حق، با شما می گویم: آب و آتش، در یک ظرف جمع نمی شوند؛ همچنین فقه(فهم عمیق) و کوردلی، در یک قلب، جمع نمی شوند.

تحف العقول، ص 512

الوافی، ج 26، ص 299 / بحار الأنوار، ج 14، ص 316

3/1/2/3. "تفهُّم (فهم بالحواسّ) " ؛ یکی دیگر از کارکردهای قلب

«وَ یَفْهَمُ» یعنی: فهم های اولیه ای که "بالحواسّ"(به وسیله حواسّ) است را هم این "قلب" می فهمد. چون که الان می گویند: «"حواس پنجگانه" می فهمد؛ مثلاً وقتی شما چیزی را لمس می کنید این پوست و لامسه شماست [که می فهمد].» یا می گویند: «چشم شما بود [که دید و فهمید.]» در حالی که روایت می فرماید: «اینطور نگویید؛ بلکه "دیدن"، "شنیدن"، "لمس کردن" و همه اتفاقاتی که در حواس می افتد؛ اگر کمکِ "قلب" نباشد هیچ خروجی ای برای شما ندارد. یعنی: "فهم" برای شما ایجاد نمی کند.»⁽²⁾

امام صادق علیه السلام در نقل مناظره اش با پزشک هندی: به من گفت: به چه چیز در شناخت پروردگارت که قدرت و ربوبیّت او را توصیف می کنی، احتجاج می کنی، در حالی که قلب، همه اشیا را با حواس پنجگانه ای که برایت گفتم، درک می کند؟

گفتم: «با خردی که در قلبم جای دارد و دلیلی که در شناخت او بدان احتجاج می کنم؛... ولی اگر بر نادانی پافشاری کنی و بپنداری که اشیاء تنها از راه حواس درک می شوند، پس به تو می گویم که: حواس، هیچ دلالتی بر اشیا ندارند و شناخت، جز با قلب نیست؛ زیرا قلب، راهنما و شناسنده اشیاء به حواس است (اشیایی که تو ادّعا می کنی، قلب، جز به وسیله حواس، آنها را نمی شناسد)».

بحار الأنوار، ج 3، ص 153

مکاتیب الأئمة علیهم السلام، ج 4، ص 30

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ جَعْفَرُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ الْفَقِیهُ الْقُمِّیُّ ثُمَّ الْإِیلَاقِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ صَدَقَةَ الْقُمِّیُّ قَالَ حَدَّثَنِی أَبُو عَمْرٍو مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ الْأَنْصَارِیُّ الْکَجِّیُّ قَالَ حَدَّثَنِی مَنْ سَمِعَ الْحَسَنَ بْنَ مُحَمَّدٍ النَّوْفَلِیَّ ثُمَّ الْهَاشِمِیَّ یَقُولُ لَمَّا قَدِمَ عَلِیُّ بْنُ مُوسَی الرِّضَا ع إِلَی الْمَأْمُونِ أَمَرَ الْفَضْلَ بْنَ سَهْلٍ أَنْ یَجْمَعَ لَهُ أَصْحَابَ الْمَقَالاتِ مِثْلَ الْجَاثِلِیقِ وَ رَأْسِ الْجَالُوتِ وَ رُؤَسَاءِ الصَّابِئِینَ وَ الْهِرْبِذِ الْأَکْبَرِ وَ أَصْحَابِ زَرْدْهُشْتَ وَ قِسْطَاسِ الرُّومِیِّ وَ الْمُتَکَلِّمِینَ لِیَسْمَعَ کَلَامَهُ وَ کَلَامَهُمْ ...: إنَّ کُلَّ ما أوجَدَتکَ الحَواسُّ فَهُوَ مَعنًی مُدرَکٌ لِلحَواسِّ، وکُلُّ حاسَّةٍ تَدُلُّ عَلی ما جَعَلَ اللّهُ عز و جل لَها فی إدراکِها، وَالفَهمُ مِنَ القَلبِ بِجَمیعِ ذلِکَ کُلِّهِ....

حدیث کرد ما را ابو محمد جعفر بن علی بن احمد فقیه قمی بعد از آن ایلاقی «رضی اللَّه» گفت که خبر داد ما را ابو محمد حسن بن محمد بن علی بن صدقه قمی گفت که حدیث کرد مرا ابو عمرو محمد بن عبد العزیز انصاری کچی گفت که حدیث کرد مرا کسی که از حسن بن محمد نوفلی و بعد از آن هاشمی شنیده بود که میگفت چون حضرت علی بن موسی الرضا (ع) علیهما السلام بر مأمون وارد شد مأمون فضل بن سهل را امر کرد که اصحاب مقالات را مثل جاثلیق و رأس الجالوت و رؤسای صائبان و هربذ اکبر و اصحاب زردشت و نسطاس رومی و متکلمان را از برایش جمع کند تا آنکه سخن حضرت و سخن ایشان را بشنود...: امام رضا (علیه السلام): هر چه را حواس برای تو می یابند، معنایی درک شده برای حواس است و هر حسّی بر آنچه خدای عز و جل برای ادراکش قرار داده، دلالت می کند؛ و فهم همه اینها با قلب است....

التوحید (للصدوق)، ص 438 / عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج 1، ص 176

بحار الأنوار، ج 10، ص 316 و ج 54، ص 52

در تجربه های خودمان هم این را می بینیم؛ شما از یک خیابانی با عجله عبور می کنید مثلا با خودتان می گویید می خواهم خودم رابه نشست تخصصی قلب و عروق برسانم و ذهنتان مشغول است مثلا در مورد WHOفکر می کنید که دارد غوغا می کند و زندگی مردم را به چالش کشانده است و ذهنتان اینجاست و در همین حال از یک خیابان عبور می کنید. نور از اشیاء به چشمِ شما وارد می شود، ولی شما درختان، اطراف، مغازه ها و آدم ها را نمی بینید! [چرا؟!] چون قلبتان یک جای دیگری مشغول است. این تجربه برای همه آدم ها اتفاق افتاده است. لذا روایت می فرماید که: اگر شما فهمی از چیزی پیدا کردید، این "فهم" به وسیله هر دوی"حواس" و "قلب" است؛ [بدین صورت که:] "قلب" باید توجه داشته باشد، و آن "عضو(چشم)" هم وجود داشته باشد، تا "فهم" اتفاق بیفتد. لذا حضرت [در این روایت] می فرماید: نقش "قلب" در "فهم" را هم ببینید [و به آن بی توجه نباشید].

4/1/2/3. "حلّ و عقد"(جذب و دفع در روابط انسانی)؛ یکی دیگر از کارکردهای قلب

حضرت در ادامه می فرماید: «یَحِلُّ وَ یَعقُدُ»؛ یعنی: حل اختلافات، جذب و دفع های در روابط انسانی [نیز از کارکردهای قلب است]. شما مشاهده کرده اید که مثلاً هیچ کدام از ما الان دوست نداریم که بر سر کتاب های برانوالد بنشینیم [و آن را مطالعه کنیم؛ ولی دوست داریم] سرِ کلاس [و سخنانِ] امام صادق7 بنشنیم؛ این کارِ قلب است؛ این قلب [است که رابطه ها را] وصل و یا قطع می کند، این قلب است که "تنافر" و یا "محبت" ایجاد می کند.⁽¹⁾

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ حَمْزَةَ رَفَعَهُ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ: «إِنّ حُبَّ الشَّرَفِ وَ الذِّکْرِ لَایَکُونَانِ فِی قَلْبِ الْخَائِفِ الرَّاهِبِ».

امام صادق علیه السلام: محبت مقام و شهرت در قلبِ انسانِ ترسانِ هراسان [از خداوند و عذاب او] وجود ندارد.

الکافی، ج 2، ص 69

الوافی، ج 4، ص 293 / وسائل الشیعة، ج 15، ص 221

عَنْهُ (احمد بن محمد بن خالد) عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَحَبَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ حَقَّقَ حُبَّنَا فِی قَلْبِهِ جَرَی یَنَابِیعُ الْحِکْمَةِ عَلَی لِسَانِهِ وَ جُدِّدَ الْإِیمَانُ فِی قَلْبِهِ وَ جُدِّدَ لَهُ عَمَلُ سَبْعِینَ نَبِیّاً وَ سَبْعِینَ صِدِّیقاً وَ سَبْعِینَ شَهِیداً وَ عَمَلُ سَبْعِینَ عَابِداً عَبَدَ اللَّهَ سَبْعِینَ سَنَةً.

امام صادق علیه السلام: هر که ما اهل بیت را دوست بدارد و محبت ما را در قلبش جای دهد، چشمه های حکمت بر زبانش جاری می گردند و ایمان در دلش نو می شود.

المحاسن، ج 1، ص 61

رسول اللَّه صلی الله علیه و آله: حُبُّ الدُّنیا وحُبُّ اللَّهِ لا یَجتَمِعانِ فی قَلبٍ أبَداً.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): محبت دنیا و محبت خداوند در یک قلب جمع نمی شوند.

تنبیه الخواطر، ج 2، ص 122

فی أخبارِ داودَ أنَّ اللَّهَ تَعالی أوحی إلَیه: یا داودُ! إنَّکَ تَزعَمُ أنَّکَ تُحِبُّنی فَأَخرِج حُبَّ الدُّنیا عَن قَلبِکَ؛ فَإِنَّ حُبّی وحُبَّها لا یَجتَمِعانِ فی قَلبٍ...

در اخبار داود علیه السلام آمده است که خداوند به او وحی کرد: «ای داود! تو می پنداری که دوستم داری. پس محبت دنیا را از قلبت بیرون کن؛ زیرا دوستی من و آن، در هیچ قلبی جمع نمی شود...

المحجّة البیضاء(فیض کاشانی)، ج8، ص 61

قَالَ أَخْبَرَنِی أَبُو الْحَسَنِ عَلِیُّ بْنُ خَالِدٍ الْمَرَاغِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ الْکُوفِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِی قَالَ حَدَّثَنَا مَسِیحُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنِی أَبُو عَلِیِّ بْنُ أَبِی عَمْرَةَ الْخُرَاسَانِیُّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ السَّبِیعِیِّ قَال الإمام علیّ علیه السلام: أما إنَّهُ لَیسَ عَبدٌ مِن عِبادِ اللَّهِ مِمَّنِ امتَحَنَ اللَّهُ قَلبَهُ لِلإِیمانِ إلّا و هُوَ یَجِدُ مَوَدَّتَنا عَلی قَلبِهِ، فَهُوَ یُحِبُّنا. ولَیسَ عَبدٌ مِن عِبادِ اللَّهِ مِمَّن سَخِطَ اللَّهُ عَلَیهِ إلّا و هُوَ یَجِدُ بُغضَنا عَلی قَلبِه.

امام علی علیه السلام: هان! هیچ بنده ای از بندگان خدا نیست که خداوند، دلش را برای ایمان خالص کرده باشد، مگر این که دوستی ما را در قلبش می یابد. از این رو، ما را دوست می دارد، و هیچ بنده ای از بندگان خدا نیست که خداوند، بر او خشم گرفته باشد، مگر این که دشمنی با ما را در قلبش می یابد و از این رو، ما را دشمن می دارد.

الأمالی (للطوسی)، ص 34 / الأمالی(مفید)، ص 270 /بشارة المصطفی، ص 48 / کشف الغمّة، ج 1، ص 140 / بحار الأنوار، ج 27، ص 80

الْمُفِیدُ فِی أَمَالِیهِ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ الْمَعْرُوفِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ وَاصِلِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ: کَانَ الْمَسِیحُ ع یَقُولُ لِأَصْحَابِهِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ إِیَّاکُمْ وَ النَّظِرَةَ فَإِنَّهَا تَزْرَعُ فِی قَلْبِ صَاحِبِهَا الشَّهْوَةَ وَ کَفَی بِهَا لِصَاحِبِهَا فِتْنَة.

امام صادق (علیه السلام): همیشه حضرت عیسی ع به اصحابش می فرمود: بر شما باد از نگاه حرام! چرا که شهوت را در قلبِ صاحبش می کارد و همین برای فتنه برای صاحبش کفایت می کند.

الأمالی (للمفید)، ص 208 / المحاسن، ج 1، ص 110 / تحف العقول، ص 305

مستدرک الوسائل، ج 14، ص 270

این یکی از کارهایی است که در قلب اتفاق می افتد.

5/1/2/3. "اراده" ؛ یکی دیگر از کارکردهای قلب

و در ادامه روایت می فرمایند: «وَ یُریدُ»؛ قلب، "اراده" هم می کند؛ "محل جریان اراده" است.⁽¹⁾

امام صادق (علیه السلام): حزم (جدّیت در کارها) در قلب است، رحمت و غلظت در کبد است، حیاء در ریه است.

الکافی، ج 8، ص 190

الوافی، ج 26، ص 527 / بحار الأنوار، ج 58، ص 305

6/1/2/3. جریان انواع کارکردهای شش گانه در قلب؛ علت «امیرالبدن»شدنِ قلب

و حضرت بعد از اینکه این توصیفات را بیان می کنند؛ در ادامه می فرمایند: «وَ هُوَ امیرُالبَدَن» آن عضوی که هم "تعقّل" می کند، هم "تفقّه" می کند، هم "تفهُّم" می کند، هم «یَحِلُّ وَ یَعْقِد» انجام می دهد، و هم "اراده" می کند؛ این 6 کار باعث می شود که قلب، "امیرالبدن" شود.⁽²⁾

النُّعْمَانِیِّ، بِالْإِسْنَادِ الْآتِی فِی کِتَابِ الْقُرْآنِ (عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدِ بْنِ عُقْدَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یُوسُفَ بْنِ یَعْقُوبَ الْجُعْفِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّادِقِ ع) عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: ...إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی مَا فَرَضَ الْإِیمَانَ عَلَی جَارِحَةٍ مِنْ جَوَارِحِ الْإِنْسَانِ إِلَّا وَ قَدْ وُکِلَتْ بِغَیْرِ مَا وُکِلَتْ بِهِ الْأُخْرَی فَمِنْهَا قَلْبُهُ الَّذِی یَعْقِلُ بِهِ وَ یَفْقَهُ وَ یَفْهَمُ وَ یَحِلُّ وَ یَعْقِدُ وَ یُرِیدُ وَ هُوَ أَمِیرُالْبَدَنِ وَ إِمَامُ الْجَسَدِ الَّذِی لَا تُورَدُ الْجَوَارِحُ وَ لَا تَصْدُرُ إِلَّا عَنْ رَأْیِهِ وَ أَمْرِهِ وَ نَهْیِهِ...

امیرالمومنین (علیه السلام): ... خداوند متعال ایمان را بر هیچکدام از جوارح و اعضاء بدن انسان واجب و فرض نکرد مگر آنکه بر آن عضو چیزی را غیر از آنچه بر دیگری واجب کرد واجب نمود. پس یکی از آن جوارح و اعضاء، قلب است که انسان به وسیله آن هم تعقّل می کند، هم فهم عمیق پیدا می کند، و هم درک می کند، هم می گشاید، و هم می بندد، و هم اراده می کند. و قلب امیر و فرمانروای بدن است و امام و پیشوای جسد و جسم انسان است که بقیه جوارح و اعضاء بدون رای و امر و نهیِ قلب در هیچ امری ورود نمی کنند و هیچ کاری را انجام نمی دهند...

بحار الأنوار، ج 66، ص 74 (باب أن العمل جزء الإیمان و أن الإیمان مبثوث علی الجوارح)

بحار الأنوار، ج 90، ص 49 (باب ما ورد عن أمیر المؤمنین صلوات الله علیه فی أصناف آیات القرآن و أنواعها و تفسیر بعض آیاتها بروایة النعمانی و هی رسالة مفردة مدونة کثیرة الفوائد نذکرها من فاتحتها إلی خاتمتها)

جهت مشاهده روایات بیشتر در مورد «القلب امیرالبدن»(فرمانروایی قلب بر تمام بدن)؛ به پیوست شماره 2 مراجعه کنید.

و حضرت در این روایت، این 6 کار جدید را به قلب نسبت می دهد.

بعد می فرماید: «وَ امامُ الجَسَد...» الی آخر روایت؛ که من دیگر نمی خوانم؛ چون محل ظهورگیری من از روایت، تا همین قسمت بود. که حضرت فرمود: «قَلْبُهُ الَّذِی یَعْقِلُ بِهِ وَ یَفْقَهُ وَ یَفْهَمُ وَ یَحِلُّ وَ یَعْقِدُ وَ یُرِیدُ وَ هُوَ أَمِیرُ الْبَدَنِ وَ إِمَامُ الْجَسَد». ببینید؛ حضرت می فرماید: قلب این کارها را انجام می دهد، و فقط "پمپ خون" نیست؛ پس معنا و درک خود را از قلب ارتقاء بدهید.

2/2/3. تشریح چگونگیِ جریانِ انواع کارکردهای قلب، در قلب:

اشاره

حالا در اینجا یک سوالی پیدا می شود که: این 6 کاری که به قلب نسبت دادید، چگونه در قلب جریان پیدا می کند؟ دقت کنید؛ اینطور نباشد که مثل اخباری ها فقط بگوییم که: «قلب می فهمد» و بعد از مسئله عبور کنیم و بگذریم؛ [بلکه] با کمک بقیه روایات باید نحوه کمک قلب را شرح بدهیم. اینکه می گوییم: «قلب اراده می کند»، نیاز به شرح دارد. اساسا یک فرقی که بین "نگاهاخباری" به روایات و "نگاه اصولی" به روایات وجود دارد این است که: حول آن روایتی را که می خواهیم شرح بدهیم، حتما باید "خانواده روایت" تشکیل دهیم تا آن روایت را با آن شرح دهیم.

من در جلسه امروز دو کار از کارهای قلب را توضیح می دهم: یکی مسئله "تفهُّم قلب" است که بحث کنیم که «قلب چگونه می فهمد؟»، و یکی هم مسئله "اراده کردنِ قلب" است که سعی می کنم این را هم توضیح بدهم؛

ان شاءالله در آن دوره های تفصیلی [که در آینده برگزار خواهیم کرد] یکی از بحث هامان همین است که 20 الی 30 جلسه این 6کارکرد قلب را توضیح بدهیم. البته در بخش های بعد که می رسیم خواهیم گفت که توصیف هایی که از نسبت قلب و خون، قلب و گوارش، قلب و مغز داریم، نیز توصیف های متفاوتی خواهد بود؛ که این ها را نیز باید در جای خود [به صورت تفصیلی] بحث کرد.

1/2/2/3. تشریح نحوه جریان " تفهُّم (فهم بالحواسّ)" در قلب:

اشاره

کارکرد "تفهُّم قلب" چگونه است؟ حضرت فرمود که: «"این جارحه" یا (به تعبیر روایت شریف امیرالمومنین:) "این تکه گوشت" [یعنی: قلب] می فهمد.»⁽¹⁾

النُّعْمَانِیِّ، بِالْإِسْنَادِ الْآتِی فِی کِتَابِ الْقُرْآنِ (عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدِ بْنِ عُقْدَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یُوسُفَ بْنِ یَعْقُوبَ الْجُعْفِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّادِقِ ع) عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: ... إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی مَا فَرَضَ الْإِیمَانَ عَلَی جَارِحَةٍ مِنْ جَوَارِحِ الْإِنْسَانِ إِلَّا وَ قَدْ وُکِلَتْ بِغَیْرِ مَا وُکِلَتْ بِهِ الْأُخْرَی فَمِنْهَا قَلْبُهُ الَّذِی یَعْقِلُ بِهِ وَ یَفْقَهُ وَ یَفْهَمُ وَ یَحِلُّ وَ یَعْقِدُ وَ یُرِیدُ وَ هُوَ أَمِیرُالْبَدَنِ وَ إِمَامُ الْجَسَدِ الَّذِی لَا تُورَدُ الْجَوَارِحُ وَ لَا تَصْدُرُ إِلَّا عَنْ رَأْیِهِ وَ أَمْرِهِ وَ نَهْیِهِ...

امیرالمومنین (علیه السلام): ... خداوند متعال ایمان را بر هیچکدام از جوارح و اعضاء بدن انسان واجب و فرض نکرد مگر آنکه بر آن عضو چیزی را غیر از آنچه بر دیگری واجب کرد واجب نمود. پس یکی از آن جوارح و اعضاء، قلب است که انسان به وسیله آن هم تعقّل می کند، هم فهم عمیق پیدا می کند، و هم درک می کند، هم می گشاید، و هم می بندد، و هم اراده می کند. و قلب امیر و فرمانروای بدن است و امام و پیشوای جسد و جسم انسان است که بقیه جوارح و اعضاء بدون رای و امر و نهیِ قلب در هیچ امری ورود نمی کنند و هیچ کاری را انجام نمی دهند...

بحار الأنوار، ج 66، ص 74 و ج 90، ص 49

الان وقتی ما می خواهیم بخشی از فهم را توصیف کنیم، می گوییم: «من دیدم» یعنی: من فهمیدم.

(چون بخشی از فهم، دیدن است)، یا وقتی می گوییم: «من شنیدم»، یا «من لمس کردم»، یا « من چشیدم»؛ این ها همه مدل های مختلفِ فهم هستند.

مثلا: امروز وقتی به منزل تشریف بردید؛⁽¹⁾

انتقال از متن

خانم شما یک غذایی را نزد شما می آورد و می گوید: «این غذا را بچش». یعنی: مزه این غذایی را بفهم. چشیدن، یک نوع فهم است.الان در فلسفه و در بحث های موجود، همه این نوع فهم ها را به اعضاء نسبت می دهند و می گویند: اطلاعاتِ این اعضاء، به مغز می آیند و در مغز پردازش می شوند. مثلاً: وقتی شما یک چیزی را می بینید؛ این سیستم عصبیِ چشم شما، این نور را تبدیل می کند و به مغز منتقل می کند و مغز هم آن را پردازش می کند و با تصاویر قبلی تطبیق می دهد و یک درکی را برای شما ایجاد می کند.

مثلاً: شما در همین مثالی که ذکر کردم؛ وقتی شما امروز ظهر به منزل می روید و خانم شما غذا را به شما می دهد تا شما آن را بچشید، شما اطلاعات "شور بودن غذا" را از طریق "زبان" و "هضم اول" به "مغز" منتقل می کنید، و مغز یک خاطره ای از "شوری غذا" دارد؛ این دو با هم تطبیق می شوند و شما متوجه می شوید که غذا شور است.⁽²⁾

انتقال از متن

تخصص های موجود این حرف را می گویند که: «اطلاعات به ذهن منتقل می شود.»

1/1/2/2/3. ایجاد "فهم" توسط "حواسّ پنجگانه" ، تنها در صورت "توجّه قلب" ؛ نحوه جریان فهم در قلب

در حالی که روایت می فرماید: «خیر؛ ترکیب "حواس" و "قلب" است که منجر به "فهم" می شود.» بنده الان بحث "حواس و مغز" را بیان نمی کنم؛ فعلاً بحث "حواس و قلب" را بشکافیم که چه چگونه است: در بعضی از روایات تعبیری از امام حسین7 است که می فرماید: «وقتی شما چیزی را می بینید، یک نوری از چشمِ شما به آن شیئ می تابد.»⁽³⁾

امام صادق علیه السلام: بنیاد و بقای انسان به چهار چیز است: آتش، نور، باد و آب؛ با آتش می خورد و می نوشد، با نور می بیند و تعقّل می کند...؛ و اگر در چشم آدمی نور نبود، توان دیدن و خردورزی نداشت.

الخصال، ج 1، ص 227

بحار الأنوار، ج 58، ص 293

⁽⁴⁾

(قابل ذکر است که تاریخ برگزاری این نشست، مقارن با روز 4 شعبان 1443 ه.ق (روز میلاد حضرت اباالفضل العباس (علیه السلام) و یک روز بعد از ولادت بابرکت امام حسین (علیه السلام)؛ می باشد.)

این نور چیست؟ همین چیزی است

که ما در ترجمه فارسی به آن «نور توجه» می گوییم. یعنی: شما در صورتی چیزی را می بینید که: اولا: فضا تاریک نباشد و یک نوری از آن شیئ به سمت شما بیاید.⁽¹⁾

امام صادق (علیه السلام): ... پس ببین که چگونه این حواسّ و محسوس ها با همدیگر اندازه و همسان شده اند و هر حسّی را محسوسی است که بر آن، اثر می گذارد و هر محسوسی را نیز حسّی است که آن را درک می کند. با وجود اینها، چیزهایی همانند نور و هوا، واسطه میان حواسّ و محسوس ها آفریده شده اند که حواس، جز به کمک آنها کامل نمی شوند؛ چه، اگر نوری که رنگ را بر چشم آشکار سازد، نبود، چشم نمی توانست رنگ را درک کند و اگر هوایی که صدا را به گوش برساند، نبود، گوش نیز نمی توانست صدا را درک کند...

توحید المفضل، ص 60

بحار الأنوار، ج 3، ص 70 و ج 58، ص 322 / طب الأئمة علیهم السلام (للشبر)، ص 30

تا اینجا بحثی نداریم⁽²⁾

انتقال از متن

و در مورد این نوری که [به چشم شما] می آید بحث [و اشکالی وارد نمی کنیم] و می گوییم سلّمنا [و قبول می کنیم].

[و فقط همین یک نکته را] می گویم که: فهمِ به معنای "بینایی"، اگر فقط تابع همین نوری است که از شیئ به چشم شما می آید؛ پس چرا در طول عمرِ شما، نورِ ده ها هزار شیئ [به چشم شما] می آید ولی اطلاعات آنها در مغز شما نیست؟! این پرسش ماست. و پاسخش هم این است که: «چون شما به آن شیئ توجه ندارید.» "توجه" هم کارِ "قلب" است؛ یعنی: شما باید توجه کنید، تا آن نور هم بیاید [و شما متوجه آن شوید.] همانطور که روایت می فرماید: «ترکیب حس با قلب».⁽³⁾

می گویید: «مگر قلب چه کاری انجام می دهد [که شما با کمک آن می توانید ببینید]؟» [می گوییم:] «قلب، به آن نوری که می آید توجه می کند»؛ وگرنه خیلی وقت ها وقتی آدم ها توجه ندارند؛ [در حالی که] آن نور می آید و یک اثر کوچکی هم می گذارد و عبور می کند و می رود. ولی دیگر تبدیل به "فهم" نمی شود.

در مورد "شنوایی" هم همینطور است. مثلاً گاهی اوقات یک موسیقی و آهنگی در ذهن ما ماندگار می شود؛ درحالی که خیلی از چیزها، شعرها و ضرب المثل ها را که می شنویم، در ذهنمان نمی ماند! وقتی بخواهیم به صورت "فقهی" این مطلب را تحلیل کنیم؛ ریشه اش به "بودنِ توجه قلب" و "نبودن توجه قلب" برمی گردد. بنده ترجمه کردم [و به صورت مرسوم تبیین کردم] وگرنه حضرت می فرماید: "دیدن" هم "نور" است؛ محصول دو نوع نور است: 1) نوری که از شیئ به چشم شما می آید و 2) نوری که از چشم شما به سمت آن شیئ می رود. اتفاقا "قلب" هم توجه اش در حوزه "بینایی" را به یک شیئ منتقل می کند، و سپس از طریق چشم انتقال می دهد.[نکته ای که در اینجا قابل ذکر است این است که: اگر شما در] همین جا بتوانید این "نور" را تحلیل کنید، بعدا می توانید "چشم زخم" را هم تحلیل کنید. بنده در اینجا پرونده بحث نور و چشم زخم و... را باز می گذارم [و تفصیل آن را به جلسات بعد موکول می کنم]؛ چون اصلا دأب بحث های فقهی که ما در مدرسه هدایت انجام می دهیم این نیست که بحث ها را سر بسته و مبهم بگذاریم. اینکه

حضرت فرمود: «العَین حَقٌّ»⁽¹⁾

قال فی (مجمع البیان): فی قوله تعالی: «یا بَنِیَّ لا تَدْخُلُوا مِنْ بابٍ واحِدٍ، وَ ادْخُلُوا مِنْ أَبْوابٍ مُتَفَرِّقَةٍ»: خاف علیهم العین لأنهم کانوا ذوی جمال، و هیبة، و کمال.

مرحوم طبرسی در مجمع البیان (ذیل آیه 67 سوره مبارکه یوسف): چون فرزندان یعقوب آماده حرکت به سوی مصر شدند یعقوب به آنها گفت: «پسران من از یک در وارد مصر نشوید و از درهای مختلف وارد شوید»؛ از چشم زخم بر آنها ترسید؛ چرا که دارای زیبایی و هیبت و کمال بودند.

مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 5، ص 380 / طب الأئمة علیهم السلام (للشبر)، ص 225

عن النبی (ص): إنّ العینَ حقٌّ، أَنَّ یَعْقُوبَ ع خَافَ عَلَی بَنِیهِ مِنَ الْعَیْنِ لِجَمَالِهِمْ فَقَالَ «یا بَنِیَّ لا تَدْخُلُوا مِنْ بابٍ واحِدٍ» الْآیَةَ. ...

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): همانا چشم زخم، حق است. همانا یعقوب (ع) بر فرزندانش از چشم زخم ترسید؛ بخاطر زیبایی شان، لذا به آنها فرمود: ای فرزندانم! از یک درب وارد بر مصر نشوید...

بحار الأنوار، ج 60، ص 17 / طب الأئمة علیهم السلام (للشبر)، ص 225

عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ قَالَ: کُنْتُ مَعَ الرِّضَا ع بِخُرَاسَانَ عَلَی نَفَقَاتِهِ فَأَمَرَنِی أَنْ أَتَّخِذَ لَهُ غَالِیَةً فَلَمَّا اتَّخَذْتُهَا فَأُعْجِبَ بِهَا فَنَظَرَ إِلَیْهَا فَقَالَ لِی: یَا مُعَمَّرُ! إِنَّ الْعَیْنَ حَقٌّ فَاکْتُبْ فِی رُقْعَةٍ الْحَمْدَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَ الْمُعَوِّذَتَیْنِ وَ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ اجْعَلْهَا فِی غِلَافِ الْقَارُورَة

معمّر بن خلاد گوید: در خراسان متصّدی مخارج و کارهای حضرت رضا (علیه السلام) بودم. حضرت دستور داد برایش عطری تهیه کنم، وقتی تهیّه کردم شگفتی نمود و بآن نظر کرد و فرمود ای معمّر چشم زخم واقعیّت دارد، بر پارچه ای حمد و توحید و معوّذتین و آیة الکرسی را بنویس و آن را در جلد قاروره و شیشه عطر قرار ده.

مکارم الأخلاق، ص 386 / بحار الأنوار، ج 60، ص 26 و ج 92، ص 128

ذَکَرَ الشَّیْخُ رَضِیُّ الدِّینِ بْنُ الشَّیْخِ أَبِی عَلِیٍّ الطَّبْرِسِیُّ فِی کِتَابِهِ مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنِ الصَّادِقِ ع: الْعَیْنُ حَقُّ وَ لَسْتَ تَأْمَنُهَا عَلَی نَفْسِکَ وَ لَا مِنْکَ عَلَی غَیْرِکَ فَإِذَا خِفْتَ مِنْ ذَلِکَ فَقُلْ ثَلَاثاً: «ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ.»

از امام صادق (ع) روایت است که چشم زخم واقعیّت دارد، از چشم دیگری بر خود ایمن مباش و هم از چشم خود بر دیگری و اگر از چشم زخم ترسیدی سه بار بگو: «ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیم».

مکارم الأخلاق، ص 386 / المصباح للکفعمی (جنة الأمان الواقیة)، ص 220 / بحار الأنوار، ج 60، ص 26

قَالَ الصادق ع: إِذَا تَهَیَّأَ أَحَدُکُمْ تَهْیِئَةً تُعْجِبُهُ فَلْیَقْرَأْ حِینَ یَخْرُجُ مِنْ مَنْزِلِهِ الْمُعَوِّذَتَیْنِ فَإِنَّهُ لَا یَضُرُّهُ شَیْ ءٌ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

امام صادق (علیه السلام): چون یکی از شما با هیأت آراسته ای از خانه بیرون می شود، به هنگام خروج معوّذتین (سوره ناس و فلق) را بخوانید؛ که به فرمان خداوند آسیبی نبینید ان شاء اللَّه تعالی.

مکارم الأخلاق، ص 386 / المصباح للکفعمی (جنة الأمان الواقیة)، ص 220 / بحار الأنوار، ج 92، ص 128

و قطعا چشم زحم حقّ است [و حقیقت دارد]؛ ریشه آن در انتقال توجه قلب است؛ از قلب به چشم، و از چشم به آن شیئ. که ان شاءالله بعدا آن را بحث خواهیم کرد.

پس دو نور وجود دارد: 1) نور توجّه و 2) این نوری که تحت عنوان نور فیزیکی که از یک شیء به چشم تابیده می شود. خب؛ این یک بحث بود که مقداری آن را شرح دادیم . پس "نقش قلب در فهم" معلوم شد. نقش قلب، "احیاء توجه" است، وگرنه فهم واقع نمی شود.

2/2/2/3. تشریح نحوه جریان " اراده" در قلب:

اشاره

یک مقدار هم راجع به کلمه «یُریدُ» بحث کنیم. ببینیم قلب چگونه اراده می کند؟ اصل کلمه اراده کردن، "لغت افتتاح" است؛ یعنی: شرح نمی خواهد. شما با هر کسی، در هر زمانی و در هر کشوری صحبت کنید و لفظ "اراده" را به کار ببرید، اجمالاً همه معنای "اراده کردن" را می فهمند. فقط لفظ ها فرق می کند. پس اصل کلمه "اراده" شرح نمی خواهد؛ مثل: اصل کلمه "شهوت" و اصل کلمه "غذاخوردن" [که اینها هم نیاز به شرح ندارند و معانیِ این الفاظ را همه درک می کنند]. بعضی از لغات وحی، "لغت افتتاح"

هستند؛ یعنی: فهم، از آنجا شروع می شود. هر جایی که فهم از آنجا شروع می شود، نیاز به توضیح ندارد. "ادبیات وحی" مثل "ادبیات فلاسفه" نیست که در همان نقطه شروع نیاز به کلی شرح داشتته باشد.⁽¹⁾

انتقال از متن

یکی از جرح و تعدیل ها [و اشکالاتی] که به فلسفه وارد می کنند این است که: نقطه شروع های فلاسفه را باید یک ساعت توضیح بدهیم! و این خیلی کار را سخت می کند. ولی پیامبران اینطور نیستند و نقطه شروع آنها را همه می فهمند . نقطه شروع باید از یک نقطه قابل فهم آغاز شود؛ لذا ما می گوییم که: همیشه نقطه شروع، لغت افتتاح است. اگر نقطه شروع درست انتخاب شود، فهم باز می شود، فهم افتتاح و آغاز می گردد.

1/2/2/2/3. اتفاقاتِ جانبیِ تاثیرگذار بر اراده قلب:

1/1/2/2/2/3. وسوسه قلب؛ یکی از اتفاقات جانبی تاثیرگذار بر اراده قلب

بنابراین کلمه «یُریدُ» مثل کلمه «یَفهَمُ» توضیحی نمی خواهد. چون هر دو "لغت افتتاح" هستند. اما یک اتفاقات جانبی وجود دارد که اراده کردن را تحت تاثیر قرار می دهد و این اتفاقات جانبی در قلب اتفاق می افتد. بنده دو نمونه از آنها را توضیح بدهم: روایت دارد که "اراده" تحث تاثیر "وسوسه" است، و "وسوسه" هم در "صدر(قلب)" است «اَعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الشّیطَانِ الرَّجِیم اَلَّذِی یُوَسوِسُ فِی صُدُورِ النَّاسِ»⁽²⁾

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی * بگو: پناه می برم به پروردگار مردم * [به] پادشاه مردم * [به] معبود مردم * از زیان وسوسه گر کمین گرفته و پنهان، * آنکه همواره در سینه های مردم وسوسه می کند * از جنّیان و آدمیان. (ترجمه انصاریان)

آیه می فرماید: «وسوسه، فِی صُدُورِ النّاس(در سینه مردم) است.» و در روایت توضیح داده است که: «صدر(سینه)، جای قلب و محیط پیرامونی قلب است.»⁽³⁾

حقیقت این است که دیده ها کور نیست بلکه قلب هایی که در سینه هاست، کور است!

قلب هم اراده می کند؛ ولی اراده ای که قلب انجام می دهد، تحت تاثیر وسوسه بیرونی قرار می گیرد.1/1/1/2/2/2/3. افزایش میل به غذا و شهوت جنسی، و در نتیجه افزایش عملکرد و به کارگیری اعضاء، و در نتیجه فرسودگی سریع اعضاء (از جمله قلب)؛ نمونه ای از نتائج افزایش وسوسه در قلب

آن وقت [اگر وسوسه در قلب و صدر صورت بگیرد]، چه اتفاقی رخ می دهد؟ [توضیح مطلب بدین شکل است که:] "وسوسه" یعنی: "افزایش عملکرد". و فرض کنید اگر "وسوسه در مورد غذا" در فضای صدر اتفاق بیفتد،⁽⁴⁾

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: دلها را با خوردن و آشامیدن زیاد نمیرانید؛ زیرا همان گونه که زراعت بر اثر آب زیاد از بین می رود، دلها نیز بر اثر پرخوری می میرند.

تنبیه الخواطر، ج1، ص 46

شما سه بشقاب غذا می خورید. بعد چه اتفاقی می افتد؟ گوارش تان دچار مشکل می شود، خفقان صدر و ده ها مشکل دیگر پیدا می کنید و در نهایت هم دچار امتلاء

می شوید و به رحمت خدا می روید!⁽¹⁾

امام علی علیه السلام: هر که خوراکش زیاد باشد سلامتی اش کم می شود و خرج زندگی را بر دوش خود سنگین می کند.

غرر الحکم، ح 8903

فیما نسبه إلی الإمامِ الصّادقِ علیه السلام: لَیْسَ شَیْ ءٌ أضَرَّ علی قلب المُؤْمِنِ مِنْ کَثْرَةِ الأکْلِ، وَهِیَ مُورِثَةٌ لِشَیْئَیْنِ: قَسْوَةِ القَلْبِ، وَهَیَجَانِ الشَّهْوَةِ.

امام صادق علیه السلام: برای قلب مؤمن چیزی زیانبارتر از پرخوری نیست. پرخوری موجب دو چیز می شود: سنگدلی و شهوت انگیزی.

مصباح الشریعة، ص 239

بعد اگر سوال کنند که: این همه بیماری چگونه ایجاد شد؟ می گوییم: برو سررشته [و منشأ اصلی ایجاد بیماری] را پیدا کن؛ که همان "وسوسه در حوزه غذا در قلب" است. بنابراین [وقتی وسوسه در فضای صدر و قلبِ انسان جریان پیدا کند]، آدم به جای اینکه اراده کند یک بشقاب غذا بخورد، اراده می کند در هر وعده سه بشقاب غذا بخورد.

یکی از انواع وسوسه، "وسوسه در حوزه شهوت جنسی" است. [که اگر این نوع وسوسه در صدر ایجاد شود]، انسان کثرت طلب در مسائل جنسی پیدا می کند و تنوّع طلب می شود. و حضرت فرموده است که: «تنوع طلب های جنسی ملعون هستند.» ولو اینکه تنوع طلب از طریق حلال باشند! ⁽²⁾

حالا من در بحث های تعدد زوجات عرض می کنم که تعدد زوجات به معنای تنوع طلبیِ جنسی نیست؛ بلکه [یک مسئولیت پذیری گسترده است؛ مثلا] در حوزه ایتام باید مسئولیت پذیرفته شود، و همینطور در بعضی از حوزه های دیگر. خب؛ بنا بر این معنا [از تعدد زوجات]، معلوم نیست 90 درصدِ مردهای ما، اصلاً فهم این مسئله را داشته باشند، تا چه رسد به اینکه تحمّل اخلاقی عمل به این حکم را داشته باشند. تعدد زوجات جزو احکام حکومتی است. که باید راجع به آن بحث کنیم. حالا من می خواهم عرض کنم که شان نزول این بحث این بود که وسوسه جنسی امر مذمومی است؛ ولو از طریق حلال. نباید این اتفاق بیفتد.

انتقال از متن

مثلا یکی از عوارض تنوع طلبی جنسی این است که پیری زودرس می آورد و عمر انسان راکوتاه می کند. [حالا سوال می شود که:] چرا این شخص زود از دنیا رفت؟ و چرا دچار انواع و اقسام بیماری ها شد؟ می گوییم: [شما بروید سراغ سرمنشأ این بیماری ها و ببینید که آیا] در فضای قلب این شخص وسوسه وجود داشته است؟ چون این وسوسه است که باعث می شود اراده های جنسی اش متکثّر و متنوّع شود (ببینید! بنده دارم اراده را شرح می دهم) وقتی اراده تحث تاثیر وسوسه قرار بگیرد، تکرار اراده در انسان بالا می رود، و تکرار اراده هم که بالا رفت، بهره برداری از اعضاء بالا می رود. یعنی: [مثلاً] معده در فضای غیر وسوسه باید یک بشقاب غذا را هضم کند، ولی در فضای وسوسه باید سه بشقاب را هضم کند. و همینطور سایر اعضای بدن. بنابراین بدن به شدت در فرض وسوسه فرسوده می شود. بنابراین به تصریح قرآن؛ [گاهی اوقات] اراده ای که قلب انجام می دهد، ذیل تاثیر وسوسه قرار می گیرد.

2/1/2/2/2/3. بَلابِل(پریشانی) قلب؛ یکی دیگر از اتفاقات جانبی تاثیرگذار بر اراده قلب

یک روایت دیگری در احوالات ماه شعبان داریم که می گوید: «[روزه در] ماه شعبان، "بلابل قلب" را از بین می برد»،⁽¹⁾

امیرالمومنین (علیه السلام): روزه سه روز از هر ماه که یک چهار شنبه میان دو پنجشنبه باشد و روزه ماه شعبان، وسوسه سینه و پریشانی قلب را از بین می برد.

الخصال، ج 2، ص 612

تحف العقول، ص 102 (بدون ذکر " أَرْبِعَاءَ بَیْنَ خَمِیسَیْنِ")

وسائل الشیعة، ج 10، ص 423 / بحار الأنوار، ج 94، ص 72 و 96

الشَّیْخُ أَبُو مُحَمَّدٍ هَارُونُ بْنُ مُوسَی بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ التَّلَّعُکْبَرِیُّ أَیَّدَهُ اللَّهُ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَمَّامٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا حُمَیْدُ بْنُ زِیَادٍ الدِّهْقَانُ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ أَحْمَدُ بْنُ زَیْدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَزْدِیُّ الْبَزَّازُ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّی بْنِ الْقَاسِمِ الْحَضْرَمِیُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ شُرَیْحٍ الْحَضْرَمِیُّ، عَنْ حُمَیْدِ بْنِ شُعَیْبٍ السَّبِیعِیِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ یَزِیدَ الْجُعْفِیِّ، قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ عَلَیْهِمَا السَّلَامُ: صِیَامُ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ صِیَامُ الدَّهْرِ، وَ یَذْهَبْنَ بِوَسَاوِسِ الصَّدْرِ وَ بَلَابِلِ الْقَلْبِ.

امام باقر (علیه السلام): روزه سه روز از هر ماه، (معادل) روزه کل عمر است، و وسوسه سینه و پریشانی قلب را از بین می برند.

الأصول الستة عشر (ط - دار الحدیث)، ص 221 (أصل جعفر بن محمد الحضرمی [أخبار حمید بن شعیب عن جابر الجعفی])

مستدرک الوسائل، ج 7، ص 510

و نمی گوید: "بلابل صدر". [در مباحث قبلی و آیه قرآن] می فرمود: وسوسه صدر.⁽²⁾

... آنکه همواره در سینه های مردم وسوسه می کند.

یعنی: وسوسه در محیط پیرامونی قلب است [چون صدر، محیط پیرامونی قلب و جایگاه قرارگرفتن قلب می باشد]. ولی این روایت می فرماید: «روزه ماه شعبان، بلابل خود قلب را از بین می برد.» یعنی: در خود قلب یک نوع وسوسه وجود دارد که حضرت از آن به "بلابل"⁽³⁾

بلابل: همّ و غم و حزن و اندوه(پریشانی). بلبله صدر: وسواس سینه.

النهایه(ابن اثیر، 606 ق)، ج 1، ص 150

تعبیر می کند. که این هم یکبحثی است. همانطور که عرض کردم اگر در ماه شعبان موفق شویم روزه بگیریم؛ این حالت موثر بر اراده (یعنی: بلابل) کاهش پیدا می کند؛ یعنی: شما اراده می کنید؛ ولی نه تحت تاثیر "بلابل قلب".

3/1/2/2/2/3. "رقّت" و

"قساوت" قلب؛ یکی دیگر از اتفاقات جانبی تاثیرگذار بر اراده قلب

یک تعبیر دیگری هم به اسم "رقّت قلب" در روایات وجود دارد؛⁽⁴⁾

امام باقر علیه السلام: رقّت قلب را با ذکر بسیار [خدا] در خلوتها، بجوی.

تحف العقول، ص 285

بحار الأنوار، ج 75، ص 164 / الوافی، ج 26، ص 261

که [باز تاثیرگذار بر] اراده است؛ ولی اراده قلبی که "رقّت" دارد، نه قلبی که "قساوت"⁽⁵⁾

سپس قلب های شما بعد از آن [معجزه شگفت انگیز] سخت(قسیّ) شد، مانند سنگ یا سخت تر زیرا پاره ای از سنگ هاست که از آنها نهرها می جوشد، و پاره ای از آنها می شکافد و آب از آن بیرون می آید، و پاره ای از آنها از ترس خدا [از بلندی] سقوط می کند و خدا از آنچه انجام می دهید بی خبر نیست.

أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلی نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَیْلٌ لِلْقاسِیَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِکْرِ اللَّهِ أُولئِکَ فی ضَلالٍ مُبینٍ (سوره مبارکه زمر، آیه 22)

آیا کسی که خدا سینه اش را برای [پذیرفتن] اسلام گشاده است، و بهره مند از نوری از سوی پروردگار خویش است [مانند کسی است که سینه اش از پذیرفتن اسلام تنگ است؟] پس وای بر آنان که قلب هایشان از یادکردن خدا سخت (قسیّ) است، اینان در گمراهی آشکار هستند

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عِیسَی رَفَعَهُ قَالَ: فِیمَا نَاجَی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ مُوسَی ع: یَا مُوسَی! لَا تُطَوِّلْ فِی الدُّنْیَا أَمَلَکَ فَیَقْسُوَ قَلْبُکَ وَ الْقَاسِی الْقَلْبِ مِنِّی بَعِیدٌ.

از نجواهای خداوند عزّوجلّ با موسی علیه السلام این بود که: ای موسی! در دنیا آرزوی خود را دراز مگردان، که قلبت قسیّ (و سخت) می شود و کسی که قساوت قلب دارد (و سختدل است) از من دور است.

الکافی، ج 2، ص 329

عدة الداعی و نجاح الساعی، ص 167 / مجموعة ورام، ج 2، ص 42 / أعلام الدین فی صفات المؤمنین، ص 218

بحار الأنوار، ج 70، ص 398 / الوافی، ج 5، ص 840 / وسائل الشیعة، ج 16، ص 45

دارد.

2/2/2/2/3. تاثیر امور معنوی و اخلاقی (مانند: وسوسه، بلبله، کینه، رقّت و قساوت) بر قلب؛ امری بسیار مهم در شناخت منشأ بیماری های جسمی (خصوصاً بیماری های قلبی)

من سه مثال زدم: "وسواس صدر"، "بلابل قلب" و "رقّت قلب". می گویید که: آقا! این ها که دیگر بحث های اخلاقی است و مربوط به قلب معنوی است! می گویم: حتی اگر شما آن روایات که می گفتند: «حقیقت قلب(معنوی و جسمی)، همین جارحه و عضو است» را هم قبول نکنید؛ این را دیگر مجبور هستید قبول کنید که اتفاقاتی که در این قلب معنوی(به تعبیر شما) می افتد، بر روی جوارح تاثیر می گذارد. پس ببینید من به این دلیل دارم این را بحث می کنم چون [امور اخلاقی] منشاء بیماری جسمی می شودو شما به عنوان متخصص قلب و عروق نمی توانید یک چیزی را که مثلا باعث "کاردیومیوپاتیِ قلب" می شود را نادیده بگیرید. این چه پزشکی ای است که نمی تواند منشاء بیماری را برای من بحث کند؟! پس ببینید مسئله من [در بحث از امور اخلاقی و معنوی]، از لحاظ "سلامت جسمی قلب" هم، داخل در بحث است. پس این هم کارکردهای قلب است دیگر.

من «یُریدُ» را توضیح دادم. [خلاصه بحثِ چگونگی جریان اراده در قلب این شد که:] الان قلبِ همه ما اینگونه است که: اراده اش تحت تاثیر"وسواس" است، تحت تاثیر "بلابل(پریشانی)" است، تحت تاثیر "رقّت" و "قساوت" است. و وقتی اراده شما تحت تاثیر این اوصاف قرار گرفت، به کارگیری اعضاء زیاد می شود. مثلاً (در ادامه روایتش را می خوانم که می فرماید:) هر کس "حِقد(کینه)" دارد، قلبش بیشتر کار می کند. یکی از خاصیت های "کینه" این است که هم "مغز"، هم "قلب" و هم "عقل" را به کارگیری می کند. ⁽¹⁾

امام علی علیه السلام: هرکه کینه را دور ریزد، قلب و مغزش (دل و دماغش) آسوده گردد.

غرر الحکم، ح 8584

عن علیّ علیه السلام: طَهِّروا قُلوبَکُم مِن الحِقدِ؛ فإنَّهُ داءٌ موبئٌ.

امام علی علیه السلام: دلهای خود را از کینه پاک کنید؛ که آن دردی مهلک است.

غرر الحکم، ح 6017

اصلا آدم کینه توز با خودش می گوید من نباید بخوابم تا اینکه یک طراحی ای انجام بدهم که این آتش درون من خاموش بشود!⁽²⁾

امام علی علیه السلام: کینه توزی، آتشی است که جز با پیروز شدن فرونشانده نمی شود.

غرر الحکم، ح 2203

بله؛ درست است که نقطه شروع ِ بحثِ ما بحث اخلاقی است؛ ولی [عدم رعایت این اصول اخلاقی] بعداً بیماری جسمی ایجاد

می کند. [چون] این قلب استراحت ندارد، دائما درگیر و مشغول است و [به عواقب این کار] توجه نمی کند و لذا خودِ "جسم و عضله قلب" تحث تاثیر قرار می گیرد. پس این هم بحث کارکرد های قلب.

مجدداً این تعبیر را بگویم که (لا یُدرَک ولا یُوصَف) آنقدر اصطلاحات ذیل قلب در روایات وجود دارد! ولی همه آنها ذیل مکانیزم اراده عمل می کنند. مفاهیم بسیار فراوانی که همه تاثیرگذار بر اراده قلب هستند، در روایات بحث شده است.⁽¹⁾

خب؛ این بحث هم پس تمام شد.⁽²⁾

انتقال از متن

3/3. لزوم تنقیح معنایی (ارتقاء و توسعه معنا و تعریف "قلب" )، و عدم نیاز به تنقیح لفظی (تغییر لفظ "قلب") در مباحث "قلب و عروق"

پس من تعریفم را از قلب ارائه کردم؛ [بدین صورت که:] قلب، "امیرالبدن" است؛ چون مطابق با توصیف امام صادق7 (که از طریق ابی عمرو زبیری به دست ما رسیده است) شش اتفاق در آن می افتد؛ که بنده دوتا از کارکردهای قلب که "تفهُّم" و "اراده" است را هم شرح دادم. بنابراین قلب توسعه معنایی پیدا کرد و دیگر قلب به آن معنایی که به ما می گویند نیست. در مورد قلب اینگونه تعاریف و اطلاعات را به ما می دهند که مثلاً 300 گرم وزن دارد، دو میلیون لیتر خون هم در سال پمپاژ می کند و... . ولی ما می گوییم: نه آقا! [این تعریفِ شما از قلب، ناقص است؛ بلکه] نقش این قلب را در "اراده"، در "فهم" و در "حل اختلافات" را نیز باید بحث کرد. و شما(پزشکان) این ویژگی ها را در توصیفاتِ قلب نیاورده اید.

حالا اینجا استثنائاً لفظ "قلب" را تغییر نمی دهیم و همان اصطلاحی که خداوند متعال [در قرآن] در مورد قلب به کار برده است⁽³⁾

[بازگشتگان به سوی خدا] کسانی [هستند] که ایمان آوردند و دل هایشان به یاد خدا آرام می گیرد، آگاه باشید! دل ها فقط به یاد خدا آرام می گیرد.

أَ لَمْ یَأْنِ لِلَّذینَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِکْرِ اللَّهِ (سوره مبارکه حدید، آیه 22)

آیا برای اهل ایمان وقت آن نرسیده که دل هایشان برای یاد خدا و و قرآنی که نازل شده نرم و فروتن شود؟

فی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلیمٌ بِما کانُوا یَکْذِبُونَ (سوره مبارکه بقره، آیه 10)

در دلِ آنان بیماریِ [سختی از نفاق] است، پس خدا [به کیفرِ نفاقشان] بر بیماریشان افزود، و برای آنان در برابر آنچه همواره دروغ می گفتند، عذابی دردناک است.

سَنُلْقی فی قُلُوبِ الَّذینَ کَفَرُوا الرُّعْبَ بِما أَشْرَکُوا بِاللَّهِ ما لَمْ یُنَزِّلْ بِهِ سُلْطاناً وَ مَأْواهُمُ النَّارُ وَ بِئْسَ مَثْوَی الظَّالِمینَ (سوره مبارکه آل عمران، آیه 151)

به زودی در دل های کافران ترس می اندازیم زیرا چیزی را که خدا بر [حقّانیّت] آن دلیلی نازل نکرده شریک خدا قرار داده اند، و جایگاهشان آتش است و چه بد است جایگاه ستمکاران.

را استفاده می کنیم. چون بعضی از اصطلاحات مدرنیته تغییر داده نشده است [و همان اصطلاح انبیاء استفاده شده است.]

مثلاً: بعداً در بحث نجوم و "نظریه فقهی کُرسی"⁽¹⁾

شایان ذکر است که محتوای این نظریه با استفاده از روش تحقیق فقهی و در مقایسه با نظریه معیوب منظومه شمسی تنظیم گردیده است. این نظریه از لحاظ جانمائی در طبقه نظریات مرتبط با فقه الخلق طبقه بندی می شود.

آدرس مطلب: سایت فقه نظام (مباحث مدرسه هدایت)

http://nro-di.blog.ir/1400/03/11

بحث می کنیم که لفظ "مشتری" همان اسمی است که نبی اکرم9 بر آن ستاره گذاشته اند. "مشتری"، "زحل" و "عطارد" همان [الفاظی] هستند که در روایات از آنها بحث شده است.⁽²⁾

ابان بن تغلب گوید: خدمت امام صادق(علیه السّلام) بودم که مردی از اهل یمن وارد شد و به آن حضرت سلام کرد و حضرت جواب سلام داد و فرمود: خوش آمدی ای سعد! آن مرد به حضرت عرض کرد: مادرم مرا به این نام نامیده است و کمتر کسی مرا به این نام می شناسد ابی عبداللَّه(علیه السّلام) به او فرمود: راست می گوئی ای سعد مولا. آن مرد عرض کرد: فدایت شوم لقب من هم همین است.

ابی عبداللَّه(علیه السّلام) به او فرمود: لقب گذاشتن هیچ خوبی ندارد که خدای تبارک و تعالی در قرآنش می فرماید: به همدیگر لقب مگذارید که پس از ایمان فاسق شدن بدنامی است.

ای سعد چه حرفه ای داری؟ عرض کرد فدایت شوم من از خاندانی هستم که ستاره شناسیم و عقیده نداریم که در یمن کسی باشد که بستاره شناسی از ما داناتر باشد امام(علیه السّلام) به او فرمود: پس می توانم از تو سؤال کنم؟ یمانی عرض کرد: در باره ستارگان هر چه دوست داری بپرس که پاسخ تو را دانسته خواهم گفت.

ابی عبداللَّه(علیه السّلام) به او فرمود: آفتاب چند درجه بیش از ماه روشنی دارد یمانی عرض کرد! نمی دانم ابی عبداللَّه(علیه السّلام) به او فرمود راست گفتی، روشنی ماه چند درجه بیش از زهرة است؟ یمانی عرض کرد: نمیدانم ابی عبداللَّه(علیه السّلام) به او فرمود راست گفتی، روشنی زهره چند درجه بیشتر از مشتری است؟ یمانی عرض کرد نمی دانم ابوعبداللَّه(علیه السّلام) به او فرمود راست گفتی، نام آن ستاره ای که چون طلوع کند شهوت جنسی گاو تحریک می شود چیست؟ یمانی گفت نمی دانم ابی عبداللَّه(علیه السّلام) به او فرمود راست گفتی: نام آن ستاره ای که چون برآید شهوت جنسی شتران تحریک می شود چیست؟ یمانی گفت نمی دانم ابی عبداللَّه(علیه السّلام) به او فرمود راست گفتی نام آن ستاره ای که چون برآید سگها تحریک شوند چیست؟ یمانی گفت نمی دانم ابی عبداللَّه(علیه السّلام) به او فرمود: راست گفتی که نمی دانم. زحل در نزد شما چگونه ستاره ای است؟ یمانی عرض کرد: ستاره نحسی است. ابی عبد اللَّه(علیه السّلام) به او فرمود: آرام باش و چنین مگو که آن ستاره امیر المؤمنین است و ستاره اوصیاء است و همان نجم ثاقبی است که خدای عز وجل در کتابش فرموده است. یمانی به حضرت عرض کرد: معنای ثاقب چیست؟ فرمود: در آسمان هفتم طلوع می کند و نورش فضا را می شکافد تا آنکه در آسمان دنیا روشنی می دهد و از این رو خدای عز وجل آن را ثاقب نامید. (ترجمه فهری)

الخصال، ج 2، ص 489

فرج المهموم فی تاریخ علماء النجوم (ابن طاووس، 664ق)، ص 98 / الإحتجاج علی أهل اللجاج (للطبرسی)، ج 2، ص 352

بحار الأنوار، ج 55، ص 269 و ص 219

مثلاً در روایات است که جناب عطارد ستاره امیرالمومنین7 است که حالا بعدا بحث خواهیم کرد، بنابراین برخی از اسم ها در مدرنیته تغییر پیدا نکرده است

ولی اکثراً تغییر پیدا کرده است.

بنابراین ما در بحث قلب و عروق، به "تنقیح لفظی" احتیاج نداریم؛ نه در کلمه "قلب"، نه در کلمه "عروق" لفظ را تغییر نمی دهیم؛ چون لفظ، لفظ صحیحی است؛ [چرا که] "قلب" لفظاً به معنای امری است که ثابت نیست و دائما در تغییر است.⁽¹⁾

قَلْبُ الشّی ءِ: برگرداندن و وارونه نمودن آن چیز از سویی و رویی به سویی و رویی دیگر. قَلْبُ الثّوبِ: برگرداندن پارچه [و هر چیزی که پشت و رو میشود و کاملا مشخص است]. قَلْبُ الإنسانِ: برگرداندن انسان، از راه و روشش و اندیشه اش به راهی و اندیشه ای دیگر. ... در باره قلب انسان گفته اند به سبب تغییر و دگرگونی حالاتش چنین نامیده شده است. ...تَقْلیبُ الشّی ءِ: تغییر و دگرگونی آن چیز از حالتی به حالت دیگر، مثل آیه: «یَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِی النَّارِ»(66/ احزاب) ( در آن روز چهره ها و روی ها در آتش دگرگون میشود). ... تَقْلِیب اللّه القلوب و البصائر: یعنی برگرداندن از رأی و نظری به رأی و نظری دیگر، در آیه: «وَ نُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ وَ أَبْصارَهُمْ»(110/ انعام).

مفردات الفاظ القرآن(راغب اصفهانی، 401 ق)، ص 682

بله؛ این کلمه(قلب) دقیقاً به این دلیل انتخاب شده که دائماً اراده می کند و اتفاقات و تغییرات در آن اتفاق می افتد. بنابراین لفظ را تغییر نمی دهیم. هرجا لفظ درست باشد، می پذیریم. البته بعداً خواهم گفت که در بیماری های قلب، الفاظ غلط و نادرستی استفاده شده است [که آنها را تغییر خواهیم داد]. ولی اصل کلمه "قلب" را می پذیریم.

خب؛ از سرفصل دوم هم عبور کنیم و به سرفصل سوم برسیم.

4. سرفصل سوم: بیماری های قلب (اختلالات درونی قلب)

اشاره

سوال سوم چیست؟ سوال سوم این است که: «قلب به چه نوع بیماری هایی مبتلا می شود؟»

1/4. برخی از عناوین(اصطلاحات) بیماری های رائج قلب در پزشکی مدرن:

اشاره

بنده 7 نوع بیماری با اصطلاحات رائج را یادداشت کرده ام و ابتدا اینها را بیان می کنم:

1/1/4. کاردیومیوپاتیِ قلب (بیماری ماهیچه قلب)؛ یکی از عناوین بیماری های رائج قلب در پزشکی مدرن

اول: "کاردیومیوپاتی قلب((cardiomyopathy"⁽¹⁾

Most cardiomyopathies are idiopathic, or of unknown cause. Specific cases are usually categorized as dilated, hypertrophic, or restrictive, according to the observed abnormality. Dilated cardiomyopathy, the most common type of the disease, is characterized by an enlarged heart with stretching of the ventricle (lower chamber) and atrium (upper chamber). The left ventricle, which pumps oxygenated blood to the body tissues, shows weakness in contraction (systolic dysfunction) and stiffness in expansion and filling (diastolic dysfunction). These dysfunctions lead to fluid retention and eventually heart failure. Preceding heart attack is known to cause the condition, as is exposure to toxic substances such as alcohol, cobalt, and some anticancer drugs.

کاردیومیوپاتی، هر فرآیند بیماری قلبی که منجر به نارسایی قلبی می شود؛ به دلیل کاهش قدرت پمپاژ قلب یا به دلیل اختلال در پر شدن حفره های قلبی. افراد مبتلا به کاردیومیوپاتی اغلب مایعات اضافی را در خود نگه می دارند که منجر به احتقان ریه ها و علائم ضعف، خستگی و تنگی نفس می شود. گاهی اوقات آنها دچار یک آریتمی بالقوه کشنده یا ریتم(ضربان) غیر طبیعی قلب می شوند.

بیشتر کاردیومیوپاتی ها ایدیوپاتیک یا با علت ناشناخته هستند. موارد خاص معمولاً با توجه به ناهنجاری مشاهده شده به عنوان متسع، هیپرتروفیک یا محدود کننده طبقه بندی می شوند. کاردیومیوپاتی متسع، شایع ترین نوع بیماری، با بزرگ شدن قلب همراه با کشش بطن (حفظه تحتانی) و دهلیز (حفظه بالایی) مشخص می شود. بطن چپ که خون اکسیژن دار را به بافت های بدن پمپاژ می کند، ضعف در انقباض (اختلال سیستولیک) و سفتی در انبساط و پر شدن (اختلال دیاستولیک) نشان می دهد. این اختلالات منجر به احتباس مایعات و در نهایت نارسایی قلبی می شود. شناخته شده است که حمله قلبی قبل از آن باعث ایجاد این بیماری می شود، همانطور که قرار گرفتن در معرض مواد سمی مانند الکل، کبالت و برخی داروهای ضد سرطان نیز وجود دارد.

آدرس مطلب: دانشنامه رسمی بریتانیکا

https://www.britannica.com/science/cardiomyopathy

یا به صورت ساده: "بیماری ماهیچه قلب". عرض کردم خیلی مصادیق متفاوتی دارد و ماهیچه قلب ده ها نوع اختلال پیدا می کند؛ مثلا: فرض کنید این ماهیچه قلب گاهی وقت ها پاره یا سوراخ می شود، و یا اینکه رگ آئورت(aorta)⁽²⁾

آئورت شریان اصلی است که خون را از قلب به گردش خون سیستمیک هدایت می کند. انسداد جزئی کانال آئورت باعث سوفل مشخصه می شود و باعث افزایش غیرطبیعی فشار خون در بازوها می شود. بطن چپ (حفره پایینی قلب) معمولاً بزرگ می شود. جریان خون به شکم، لگن و پاها کاهش می یابد. شاخه های بین دنده ای (بین دنده ها) از آئورت بزرگ می شوند و باعث ایجاد بریدگی مشخص دنده ها می شوند.

آدرس مطلب: دانشنامه رسمی بریتانیکا

https://www.britannica.com/science/coarctation-of-the-aorta

دچارکاردیومیوپاتی می شود که یک بخشی از عضله قلب است. و بقیه این ها. این ها پس یک نوع

بیماری است. پزشکان موجود وقتی می خواهند بیماری قلب را توصیف کنند این را خیلی بحث می کنند که ماهیچه قلب به انواع و اقسام اختلال ها مبتلا می شود.

2/1/4. گرفتگی عروق کُرونر؛ یکی دیگر از عناوین بیماری های رائج قلب در پزشکی مدرن

یکی دیگر از بیماری های شایع، "گرفتگی عروق کُرونر" است. همانطور که عرض کردم سه نوع رگ مهم در قلب وجود دارد: عروقی که خون را به قلب می آوردند، عروقی که خون را از قلب به بدن منتقل می کنند،⁽¹⁾

Arteries are muscular and elastic tubes that must transport blood under a high pressure exerted by the pumping action of the heart. The pulse, which can be felt over an artery lying near the surface of the skin, results from the alternate expansion and contraction of the arterial wall as the beating heart forces blood into the arterial system via the aorta. Large arteries branch off from the aorta and in turn give rise to smaller arteries until the level of the smallest arteries, or arterioles, is reached. The threadlike arterioles carry blood to networks of microscopic vessels called capillaries, which supply nourishment and oxygen to the tissues and carry away carbon dioxide and other products of metabolism by way of the veins.

شریان(عروق-رگ ها)، در فیزیولوژی انسان، هر یک از عروقی است که، به استثنای یک استثنا، خون اکسیژن دار و مواد غذایی را از قلب به بافت های بدن حمل می کند. استثنا، شریان ریوی، خون خالی از اکسیژن را برای اکسیژن رسانی و حذف دی اکسید کربن اضافی به ریه ها می برد (به گردش خون ریوی مراجعه کنید).

شریان ها لوله های عضلانی و کشسانی هستند که باید خون را تحت فشار بالایی که توسط پمپاژ قلب اعمال می شود، انتقال دهند. نبض، که می تواند بر روی یک سرخرگ واقع در نزدیکی سطح پوست احساس شود، ناشی از انبساط و انقباض متناوب دیواره شریان است زیرا قلب تپنده خون را از طریق آئورت وارد سیستم شریانی می کند. شریان های بزرگ از آئورت منشعب می شوند و به نوبه خود باعث ایجاد شریان های کوچکتر می شوند تا زمانی که به سطح کوچکترین سرخرگ ها یا شریان ها برسد. شریان های نخ مانند خون را به شبکه های عروق میکروسکوپی به نام مویرگ ها می رسانند که تغذیه و اکسیژن را به بافت ها می رسانند و دی اکسیدکربن و سایر محصولات متابولیسم را از طریق سیاهرگ ها می برند.

آدرس مطلب: دانشنامه رسمی بریانیکا

https://www.britannica.com/science/artery

و عروقی که خود ماهیچه قلب را تغذیه و خون رسانی می کنند. "عروق کرونر(coronary artery)"⁽²⁾

شریان(عروق) کرونر، یکی از دو رگ خونی که از آئورت نزدیک به نقطه خروج آن از قلب منشعب می شود و خون غنی از اکسیژن را به عضله قلب می رساند. هر دو شریان، خون را به دیواره های هر دو حفره پایین (بطن) و پارتیشن بین اتاقک ها می رسانند. شریان کرونر راست خون را به اتاق فوقانی راست (دهلیز) می رساند، در حالی که شریان چپ دهلیز چپ را تامین می کند. انسداد هر شاخه از عروق کرونر باعث مرگ بخشی از بافت قلب در صورت محرومیت از خون غنی از اکسیژن می شود.

آدرس مطلب: دانشنامه رسمی بریتانیکا

https://www.britannica.com/science/coronary-artery

یعنی همین نوع سوم؛ یعنی عروقی که به قلب غذا رسانده و آن را زنده نگه می دارند.

خب؛ می گویند که این یکی از پرتکرارترین بیماری های قلبی در تمام دنیا است. و این [مباحث در مورد عروق کرونر]، خودش یک سرفصل بحثی است. من دیدم یکی از این کالج ها گفته است که: "تست کلسیم" می گیریم و تست کلسیم نشان می دهد که چه میزان کلسیم در عروق کرونر است. البته در آن مقاله ای هم که خواندم داشت با شک و تردید این را بحث می کرد؛ می گفت: احتمالا اگر در بخش عروق کرونر در یک قلب، کلسیم نباشد، این قلب کمتر به سکته و ایست و چالش های دیگر مبتلا می شود . پس بدانید

وقتی راجع به قلب بحث می کنیم؛ از نظر کتاب آقای برانوالد و کالج کاردیولوژی و پزشک های موجود، گرفتگی عروق کرونر خیلی مهم است و تدابیری هم دارند مثل اینکه در قلب بالون بفرستند و کار هایی انجام می دهند که این عروق کرونر باز شود.

3/1/4. بزرگی قلب؛ یکی دیگر از عناوین بیماری های رائج قلب در پزشکی مدرن

یکی دیگر [از بیماری های شایع]، "بزرگی قلب" است ، گاهی وقت ها قلب نسبت به قفسه سینه بزرگ می شود که این هم یک بیماری مهمی است.

4/1/4. فشارخون؛ یکی دیگر از عناوین بیماری های رائج قلب در پزشکی مدرن

یا بیماری "فشارخون" که این هم یک بیماری است که بر قلب تاثیر دارد. آنطوری که ما در شورای پژوهش با دوستانمان بررسی کردیم؛ ده نوع فشارخون داریم که طب موجود این ده نوع را بحث نمی کند. یعنی می خواهم بگویم که: منشأ فشارخون، واحد نیست؛ گاهی اوقات فشار خون ناشی از غلظت خون است، گاهی اوقات ناشی از حجم خون است، گاهی اوقات ناشی از گرفتگی سُدد است، گاهی اوقات بخاطر افزایش بلغم خون است (که در نهایت این افزایش بلغم خون، منجر به افزایش حجم خون می شود). به هر حال فشارخون، منشأها و عوامل مختلفی دارد.

5/1/4. نارسایی های کلیوی؛ یکی از عناوین بیماری های تاثیرگذار بر قلب در پزشکی مدرن

بحث "نارسایی های کلیوی" هم در بخش بیماری های قلب بحث می شود. که البته این بیماری به صورت غیرمستقیم بر قلب تاثیر می گذارد.

2/4. تنقیح برخی از عناوین(اصطلاحات) بیماری های رائج قلب در پزشکی مدرن:

اشاره

اینها بیماری هایی است که پزشکان موجود مطرح کرده اند و شما این اصطلاحات [و اسامی بیماری ها را زیاد می شنوید]؛ که ما دوباره با روش فقهی خودمان می خواهیم این بیماری ها و اصطلاحات را تنقیح کنیم. اولین نوع تنقیحی که انجام می دهیم، "تنقیح معنایی" است؛ که ببینیم این معانی ای که این آقایان [در بیان اصطلاحات بیماری های مربوط به قلب] گفته اند دقیق است، یا نه؛ معانی دیگری هم در این رابطه وجود دارد.

1/2/4. تنقیح بیانی(معنایی و لفظیِ) اصطلاح "کاردیومیوپاتی" :

1/1/2/4. افزایش "استرس" در دوران مدرنیته به دلیل افزایش "اختلال در روابط انسانی" ، ریشه افزایش بیماری "کاردیومیوپاتی ناشی از استرس" در دنیای امروز؛ "تنقیح معنایی(تغییر و ارتقاء معنایی)" اصطلاحِ "کاردیومیوپاتی"

مثلاً: شاید یکی از مهم ترین کاردیومیوپاتی هایی که اتفاق می افتد، "کاردیومیوپاتی ناشی از استرس(stress cardiomyopathy)" است. می گویند: انسانی که مبتلای به استرس است؛ اگر این استرس تداوم داشته باشد، نتیجه اش این می شود که ماهیچه های قلب این شخص دچار کاهش عملکرد و فرسودگی می شود. و راجع به این مطلب [در پزشکی موجود]، زیاد بحث و گفتگو می کنند. و

گاهی اوقات در ادبیات رسانه ای به این نوع مشکل، "سندرم قلب شکسته"⁽¹⁾

آدرس مطلب: باشگاه خبرنگاران جوان

https://b2n.ir/u98371

پزشکان آمریکایی اعلام کردند: افزایش ابتلا به "سندرم قلب شکسته" در دوران کرونا. بر اساس مطالعات انجام شده در چندین مرکز پزشکی برجسته در ایالات متحده، ظاهرا ابتلا به عارضه "سندرم قلب شکسته" در بحبوحه همه گیری ویروس کرونا به ویژه در زنان در حال افزایش است. به گزارش ایسنا، پزشکان می گویند: این سندرم که یک عارضه قلبی بالقوه کشنده ناشی از اضطراب است به دلیل همه گیری ویروس کرونا در حال افزایش است. به تازگی یکی از بیماران 63 ساله به این عارضه قلبی با نام پزشکی «تاکوتسوبو کاردیومیوپاتی» مبتلا شده و تجربیاتش را با شبکه "ای بی سی نیوز" به اشتراک گذاشته است. او می گوید: احساس می کردم قلبم می خواهد از سینه ام بیرون بزند. احساس می کردم که خون با سرعت کافی به قلبم نمی رسد. وی در ادامه افزود که پزشکانش از او پرسیده اند: آیا تحت استرس زیادی بوده است؟... او در ادامه توضیح داد که به دلیل مشکلات ناشی از همه گیری، دچار اضطراب شدید بوده است. او به پزشکانش گفته بود: بله، کمی. سه ماه است در مرخصی اجباری ام. کووید هنوز هم ادامه دارد. می دانید، نمی توانم برای انجام کارها بیرون بروم. تحت قرنطینه هستیم. پس بله، اضطراب و نگرانی زیادی داشته ام! به گفته متخصصان، این اختلال به دلیل تولید سیلی از هورمون های ناشی از اضطراب شدید عاطفی یا جسمانی ایجاد می شود. این عارضه می تواند کشنده باشد، زیرا باعث می شود از کارایی قلب در پمپاژ خون کاسته شود.

آدرس مطلب: خبرگزاری ایسنا / 24 بهمن 1400

https://b2n.ir/m28361

نیز گفته می شود. مثلاً اینکه می گویند: کسی قلبش شکسته است؛ یعنی: غمگین شده است.

و ما وقتی با دقت این مشکل را بررسی می کنیم، می بینیم که خیلی دارای وزن زیادی است؛ خصوصاً در دوره مدرنیته. چون در دوران مدرنیته خانواده ها کم جمعیت هستند؛ یعنی: اکثر آدم ها، برادر و خواهر و دایی و خاله و عمو و عمه و ... خیلی در اختیار ندارند. یعنی: "محیط دریافت رفق(محبتِ)" آنها پایین است. چون همه این مواردی که ذکر کردم، محیط و جایگاه دریافت رفق [توسط آدم ها] هستند و [در دوران مدرنیته] این محیط و جایگاه بسیار کم عمق است. و آنهایی هم که [برادر و خواهر و ...] دارند؛ روابطشان غالبا بر اساس کینه و اختلاف(اختلافات ارثی، اخلاقی و...) است و بر مبنای محبت و ایثار نیست؛ لذا به نظر بنده نباید در تمدن مدرنیته، وزن "کاردیومیوپاتی ناشی از استرس" را کاهش داد. این اولین اشکال معنایی است که به آقایان دارم. و می گویم: [در دوران مدرنیته] خیلی حجم استرس بالاست و انواع و اقسام استرس ها به وجود آمده است؛ چون "اختلال در روابط انسانی" اتفاق افتاده است. بنابراین ما باید این مشکل و بیماری را از لحاظ حجم برجسته کنیم و آن را بخاطر کثرت ابتلاء به عنوان بیماری اول قرار دهیم.

2/1/2/4. جایگزینی لفظِ «همّ و غم» به جای لفظِ «کاردیومیوپاتی استرس» ؛ "تنقیح لفظی(تغییر لفظ)" اصطلاحِ "کاردیومیوپاتی"

اشاره

خب؛ اگر شما این "توسعه معنایی" را بپذیرید، ما تقاضای تغییر لفظ [برای این معنا] را نیز از شما داریم. و از این به بعد بجای لفظِ «کاردیومیوپاتی ناشی از استرس»، لفظِ «همّ و غمِّ قلب» که در روایات به کار رفته است؛ را استفاده می کنیم.

1/2/1/2/4. گستردگی و شمولیت لفظِ «همّ و غم» ، بخلاف «کاردیومیوپاتی استرس» ؛ یکی از فوائد جایگزینی لفظ «همّ و غم» به جای لفظِ «کاردیومیوپاتی»

فرق معناییِ لفظِ "همّ و غمّ" با "استرس" این است که: "همّ و غمّ" همه انواع غم را در برمی گیرد و گسترده تر است، ولی کلمه "استرس" و همّ و غم را محدود بحث می کند [و معنا و مصداق خاصی از همّ و غم را شامل می شود].

2/2/1/2/4. قابلیت تفاهم با همه انسان ها؛ یکی دیگر از فوائد جایگزینی لفظ «همّ و غم» به جای لفظِ «کاردیومیوپاتی»

البته یک فائده دیگری هم دارد که خیلی قابل تفاهم با مردم است. مثلاً اگر شما به مادربزرگ خودتان بگویید: شما کاردیومیوپاتی استرس داری! او دیگر به شما غذا نمی دهد. ولی اگر به او بگویی: شما همّ و غم داری؛ خیلی خوب با او تفاهم کرده ای. پس: این اصطلاح همّ و غم خیلی قابل تفاهم تر است.

3/2/1/2/4. توصیف بیماری با توجه به منشأ و عوامل ایجاد بیماری؛ یکی دیگر از فوائد جایگزینی لفظ «همّ و غم» به جای لفظِ «کاردیومیوپاتی»

نکته دیگری هم قابل ذکر است که: آنهایی که آمده اند لفظ "کاردیومیوپاتی قلب" را به کار برده اند، آمده اند آخرِ بیماری [و نتیجه آن] را توصیف کرده اند. بالاخره این بیماری از یک جایی شروع شده است؛ ولی در انتها به اینجا رسیده که ماهیچه قلب ضعیف شده است. اما اگر از لفظ "همّ و غم" استفاده کنیم؛ بیماری را از منشأ آن توصیف کرده ایم. خیلی مهم است که توصیفِ ما آخر فرآیندِ بیماری را به بیمار و پژوهشگر توجه بدهد، یا اینکه بر ابتدای فرآیند تاکید کند. هر کس در توصیفِ یک بیماری توجه پژوهشگر و مردم را روی نقطه آغز ببرد، همزمان با توصیف دارد دارو هم می دهد و پیشگیری هم ایجاد می کند. اما اگر گفتم که: قلبِ شما به کاردیومیوپاتی مبتلا شده است؛ باید یک ساعت توضیح بدهم که منشأ این کاردیومیوپاتی ها چیست. این مطلبی که ذکر کردم فقط مربوط به این بحث نیست؛ بلکه ائمه عصمت و طهارت: وقتی وارد بحث می شوند، ترمینولوژی(terminology)⁽¹⁾

مجموعه کلمات یا اصطلاحات فنی مورد استفاده در یک موضوع خاص.

https://b2n.ir/ آدرس مطلب: سایت آکسفورد (انتشارات دانشگاه آکسفورد): 181678

هایشان ناظر به آغاز فرآیندهاست. خب؛ بیماری قلب هم انصافاً یک پروسه است؛ از یک جایی شروع می شود و ده ها متغیر دارد و در انتهاء منجر به "اختلال در عملکرد ماهیچه قلب" می شود. بنابراین خیلی مهم است که وقتی شما دارید توصیف می کنید، نقطه آغاز فرآیند و مهم ترین فرآیند را در لفظِ خود بگنجانید.پس بنا بر این استدلال های سه گانه؛ ما لفظ(کاردیومیوپاتی) را نمی پذیریم. خصوصاً بنا بر استدلال سوم که توصیف بیماری باید ناظر به نقطه آغاز بیماری باشد. پس ما از این به بعد به جای لفظ نامأنوس و کم عمقِ "کاردیومیوپاتی" (لااقل در بحث استرسِ آن)، لفظ "همّ و غم" را به کار می بریم.

امکان دارد آقایان یک اشکال وارد کنند که: کاردیومیوپاتی که همیشه ناشی از استرس که نیست، ممکن است ناشی از غذا هم باشد. حالا شما چطور آمدید اصطلاحِ "همّ و غم" را به جای اصطلاح "کاردیومیوپاتی" استفاده کردید؟!

پاسخ این اشکال خیلی روشن است: شما وقتی دچار همّ و غم می شوید، اثر روی تغذیه شما هم خواهد داشت، اثر روی گوارش شما هم خواهد داشت، [و بر همه امور زندگی و جسم شما تاثیر خواهد گذاشت]. اینطور نیست که وقتی شما به بلای همّ و غم مبتلا شدید، تغذیه شما [و بقیه امور] تحت تاثیر قرار نگیرد. بنابراین ما از لفظ همّ و غم استفاده می کنیم.

ولی ما طلبه ها چون "نظام مقایسه" و "تنقیح" انجام نداده ایم؛ آمده ایم همیشه بالای منبر گفته ایم: اگر مردم فلان کار را انجام دهند، همّ و غمشان از بین می رود. پزشکان هم آمده اند گفته اند که: کاردیومیوپاتی ها را هم به ما بسپرید. ولی وقتی شما می آیید مقایسه انجام می دهید، می بینید که اگر کسی فقط بیاید همّ و غم را کنترل کند، می تواند این کار پزشکان موجود را هم انجام دهد. این یک مورد از موارد تنقیح معنایی و لفظی.

2/2/4. تنقیح بیانی(معنایی و لفظی) اصطلاح "گرفتگی عروق کرونر" :

1/2/2/4. عدم بحث از منشأ ایجاد بیماری و عدم شمولیت لفظ برای انواع مختلف گرفتگی ها ؛ دو اشکالِ اصطلاحِ "عروق کرونر" و دلیلی بر لزوم "تنقیح معنایی(تغییر و ارتقاء معنایی)" آن

مورد [و مثال بعدی برای تنقیح معنایی و لفظی از اصطلاحات رایج بیماری های قلب]: مثلاً شما به پزشک مراجعه می کنید؛ به شما می گوید که: "عروق کرونرِ" شما گرفته شده است. و از لفظ "عروق کرونر" استفاده می کند. حالا شما می خواهید این را "تنقیح معنایی" کنید؛ می گویید: اولا: منشأ گرفتگی این عروق کرونر، در این لفظ بحث نشده است. پزشک فقط می گوید: عروق کرونر گرفته شد. و نمی گوید که چگونه و بخاطر چه چیزی گرفته شده است؟ و از علتِ آن بحث نمی کند. پس مثل همان بحث و اشکالی که به لفظ کاردیومیوپاتی داشتیم، به این لفظ(عروق کرونر) نیز داریم.

حالا [بنا بر مبنای پزشکان موجود] اگر مثلاً "عروقِ دستِ" کسی دچار گرفتگی شد، یک لفظ دیگر باید برای آن انتخاب کرد. اگر "عروق پا" دچار گرفتگی شد، باز هم یک لفظ دیگر باید برای آن به کار برد. یعنی: چون تعدّد معانی در این بحث وجود دارد، تعدّد لفظ را هم باید بپذیرند.

2/2/2/4. جایگزینی لفظِ «گرفتگی سُدد» به جای لفظ «گرفتگی عروق کرونر» ؛ "تنقیح لفظی(تغییرلفظ)" اصطلاحِ «گرفتگی عروق کرونر»

ولی در کلمات اهل بیت: از اصطلاح «گرفتگی سُدَد» به نحو مطلق استفاده شده است.⁽¹⁾

امام رضا (علیه السلام): نیشکر گرفتگی عروق را بر طرف می کند، و رنج و ضرری هم ندارد.

مکارم الأخلاق، ص 168

بحار الأنوار، ج 63، ص 189 / مستدرک الوسائل، ج 16، ص 391

که اولا: نه فقط "سُدَد(گرفتگی های) قلبی"، بلکه "سُدّه(گرفتگی) در مغز"، "سُدّه در دست و پا" و در همه جای بدن ممکن است سُدد به وجود بیاید.⁽²⁾

الحَوْکُ: الباذروج و البقلة الحَمْقَی. و السداد [السُّدَد] جمع سُدَّةٍ و هو انسداد العروق.

سداد و سُدد: جمع سُدّه هستند و آن انسداد عروق است.

مجمع البحرین(طریحی)، ج 5، ص 263

[که اگر از اصطلاح "گرفتگی سُدَد" استفاده کنیم، همه این انواع سدد را شامل می شود]. ببینید؛ اهل بیت: راجع به گرفتگی ها به صورت یکپارچه بحث کرده اند تا نیاز نباشد که شما ده بار به صورت مجزا از آنها بحث کنید، بعد از آن هم [فقط] یک دارو برای رفع [تمام انواع] گرفتگی ها بیان می کنند.

پس: ما به این دو دلیل (خصوصاً دلیل دوم که بخشی توضیح داده و ارتباط ها را بحث نکرده)؛ از لفظ «گرفتگی عروق کرونر» هم استفاده نمی کنیم.

3/2/4. تنقیح بیانی(معنایی و لفظی) اصطلاح "فشارخون" :

1/3/2/4. عدم بررسی مصادیق و عوامل مختلف ایجاد فشارخون به صورت مجزا؛ اشکال بررسی فشارخون در پزشکی موجود و دلیلی بر لزوم"تنقیح معنایی(تغییر و ارتقاء معنایی)" آن

اشاره

در مورد کلمه "فشارخون" هم بحث را به این سمت می برند که فقط بخشی از مصادیق آن را مطرح می کنند و وارد بحث می شوند؛ یعنی همه مصادیق آن را بحث نمی کنند. پس ما در اینجا هم راجع به کلمه فشارخون (چون ده یا پنج مصداق دارد) گفتگو نمی کنیم. بلکه هر کدام از این مصادیق را جداگانه بحث می کنیم. چون بحثِ "خون" یکی از "طبایع اربعه" است؛⁽¹⁾

حضرت امام صادق علیه السّلام فرمودند: شناختن انسان نفسش را به این است که: الف: بداند نفسش چهار طبیعت دارد. ب: بداند که نفسش چهار ستون داشته. ج: بداند که نفسش دارای چهار پایه می باشد. چهار طبیعت(طبایع اربعه) عبارتند از: خون، صفراء، باد (سوداء) و بلغم.(ترجمه ذهنی تهرانی)

علل الشرائع، ج 1، ص 109 / تحف العقول، ص 354 (با اندکی تفاوت)

بحار الأنوار، ج 58، ص 302 / الفصول المهمة فی أصول الأئمة (تکملة الوسائل)، ج 3، ص 243 / طب الأئمة علیهم السلام (للشبر)، ص 47

در کتاب قانونچه در طب چنین آمده:

«خلط در اصطلاح جسم تر و روانی را گویند که غذا نخست بار بدان تبدیل می یابد. اخلاط چهارند: خون که گرم است و تر، صفرا که گرم است و خشک، بلغم که سرد است و تر، و سودا که سرد و خشک است.»

قانونچه در طب (چغمینی)، ص 4

حکیم جرجانی نیز در تعریف "خلط(اخلاط و طبایع اربعه)" اینچنین آورده که:

«خلط رطوبتی است اندر تن مردم روان، و جایگاه طبیعی مر آن را رگهاست، و اندامهایی که میان آن تهی باشد، چون معده و جگر (کبد) و سپرز (طحال) و زهره(کیسه صفرا)، و این اخلاط از غذا خیزد. و بعضی از خلط ها نیک باشد و بعضی بد باشد، آنچه نیک باشد که اندر تن مردم اندر افزاید، و به بدل آن تری ها که خرج می شود بایستد، و آنکه بد باشد آن است که بدین کار نشاید، و این آن خلط باشد که تن از آن پاک باید کرد به داروها. و خلط ها چهار گونه است: خون است و بلغم و صفرا و سودا.»

ذخیره خوارزمشاهی، ج 1، ص33

لذا دقیق تر راجع به آنبحث می کنیم. اینجا دست فرمان(و نحوه بحثِ) ما [نسبت به نحوه بحث پزشکان موجود] کاملاً برعکس است؛ [به این صورت که] می گوییم: چون "خون" جزو طبایع اربعه است؛ لذا اختلالاتش را جدا جدا بحث می کنیم. ولی در یک جایی [مثل بحث «گرفتگی عروق کرونر»] می گوییم: نه؛ چون ماهیتِ همه گرفتگی ها مثل هم است، پس جداجدا بحث نمی کنیم.

1/1/3/2/4. تبیُّغ دم (غلبه و هیجانِ خون) و انجماد دم (غلبه سردی و بلغم در خون)؛ دو نمونه از عوامل مختلف ایجاد فشارخون و"تنقیح لفظی(تغییر لفظ)" اصطلاح "فشار خون"

بنابراین فضاهای بحثی همه مثل هم نیستند؛ لذا مثلاً شما به جای اینکه "فشارخون" را به صورت یکپارچه بحث کنید؛ می آیید هر کدام از مصادیق ده گانه فشارخون را جداگانه بحث می کنید؛ مثلاً می گویید:"تَبیُّغ دم"،⁽²⁾

بر آن شخص تبیُّغ دم(خون) پیش آمد: یعنی: دم(خون) هیجان پیدا کرد. و این حالت وقتی است که سُرخیِ دم(خون) در بدن شخص نمایان شود،... تبیُّغ دم(خون): غلبه دم(خون).

لسان العرب، ج 8، ص 422

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: لَا تُعَادُوا الْأَیَّامَ فَتُعَادِیَکُمْ إِذَا تبغِی [تَبَیَّغَ] الدَّمُ بِأَحَدِکُمْ فَلْیَحْتَجِمْ فِی أَیِّ الْأَیَّامِ کَانَ وَ لْیَقْرَأْ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ یَسْتَخِیرُ اللَّهَ تَعَالَی ثَلَاثاً وَ یُصَلِّی عَلَی النَّبِیِّ ص.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): ... هرگاه تبیُّغ دم (هیجان و غلبه خون) پیدا کردید، پس در هر روزی که بود حجامت کنید و آیه الکرسی را قرائت کنید و از خداوند سه مرتبه طلب خیر کنید و بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) صلوات بفرستید.

الجعفریات (الأشعثیات)،

ص: 162

مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج 13،

ص: 77

وَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ قَالَ: مَنِ احْتَجَمَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَوْ یَوْمَ السَّبْتِ فَأَصَابَهُ وَضَحٌ فَلَا یُلِمُّ إِلَّا نَفْسَهُ وَ الْحِجَامَةُ فِی الرَّأْسِ شِفَاءٌ مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ الداء [الدَّوَاءُ] فِی أَرْبَعَةٍ الْحِجَامَةِ وَ الْحُقْنَةِ وَ النُّورَةِ وَ الْقَیْ ءِ. فَإِذَا تَبَیَّغَ الدَّمُ فِی أَحَدِکُمْ فَلْیَحْتَجِمْ فِی أَیِّ الْأَیَّامِ کَانَ وَ لْیَقْرَأْ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ لْیَسْتَغْفِرِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لْیُصَلِّ عَلَی النَّبِیِّ ص وَ قَالَ لَا تُعَادُوا الْأَیَّامَ فَتُعَادِیَکُمْ فَإِذَا تَبَیَّغَ الدَّمُ بِأَحَدِکُمْ فَلْیُهَرِقْهُ وَ لَوْ بِمِشْقَص.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): ... پس هرگاه تبیُّغ دم (هیجان و غلبه خون) پیدا کردید، پس در هر روزی که بود حجامت کنید و آیه الکرسی را قرائت کنید و استغفار کنید و بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) صلوات بفرستید...

دعائم الإسلام، ج 2،

ص: 145

بحار الأنوار، ج 59، ص 135 / مستدرک الوسائل، ج 13، ص 86

"انجماد دم"⁽³⁾

امام صادق (علیه السلام) در پاسخ به هشام بن حکم که به ایشان عرض کرد: از روح به من خبر ده که آیا آن چیزی جز خون است؟ فرمود: آری؛ روح، همچنان که برایت شرح دادم، مادّه اش خون است، و رطوبت بدن و صفاء رنگ چهره و زیبایی صوت و زیادخندیدن؛ همه از خون هستند. و هرگاه خون لخته و منجمد شود، روح از بدن جدا شود.

الإحتجاج علی أهل اللجاج (للطبرسی)، ج 2، ص 350

بحار الأنوار، ج 10، ص 185 و ج 58، ص 34

عوالم العلوم و المعارف، ج 20، ص 556

و تعابیر خاص هر بخش و

هر اتفاق را [جداگانه نامگذاری و] بحث می کنید.

بنابراین در مورد بقیه بحث ها هم فضای گفتگو به همین شکل است که ما [در مورد همه آنها] تنقیح معنایی و تنقیح لفظی انجام می دهیم؛ که من به سه مورد از آنها پرداختم.

2/4. برخی از عناوین(اصطلاحات) بیماری های رائج قلب در طب اسلامی:

اشاره

حالا سوال می شود بیماری های قلبی را چگونه توصیف کنیم؟ شما که عناوین و اصطلاحات "کاردیومیوپاتی" و "گرفتگی عروق کرونر" و... را نپذیرفتید و گفتید از اینها استفاده نکنیم. پس از چه لفظی استفاده کنیم؟ بنده شش مورد را از روایات اهل بیت:انتخاب کرده ام که وقتی اهل بیت: می خواهند بیماری های قلبی را بیان کنند، اینگونه بیان می فرمایند. و ما از امروز بیماری های قلب را اینگونه توصیف می کنیم: اول: "هم و غم قلب". دوم: پدیده"گرفتگی سُدَد". سوم: پدیده "ضعف قلب". چهارم: پدیده "ضربان قلب" (که پزشکان مدرن به آن "آریتمی(Cardiac arrhythmia)"⁽¹⁾می گویند ولی حضرت می فرمایند: "تپش قلب" که یک نوع بیماری است). پنجم: "قساوت و سیاهی قلب". اینها عناوین بیماری هایی است که در قلب ایجاد می شود و هر کدام هم به یک شکلی بر سایر بدن و بر خود ماهیچه قلب تاثیر می گذارد.

1/2/4. همّ و غم قلب ؛ یکی از عناوین بیماری های رائج قلب در طب اسلامی

من اصطلاحات امام7 را بخوانم: مثلاً در مورد "همّ و غم قلب" می فرماید: «اذا طبختم» (این روایت خصوصاً برای خانم ها است) یعنی: وقتی شما طبخ(آشپزی) می کنید و داخل آشپزخانه رفتید، «فاکثروا القَرع» یعنی: زیاد از کدو استفاده کنید. بعد می فرمایند: «فانه یَسُرُّ القلبَ الحزین»⁽²⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): هر گاه آشپزی کردید، پس زیاد از کدو استفاده کنید؛ چرا که قلب محزون و غمدیده را شادمان می کند.

عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج 2، ص 36 / صحیفة الإمام الرضا علیه السلام، ص 54 / الدعوات (للراوندی)، ص 148 / مکارم الأخلاق، ص 177

وسائل الشیعة، ج 25، ص 24 / بحار الأنوار، ج 63، ص 225 / مستدرک الوسائل، ج 16، ص 425

الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ السَّیَّارِیِّ رَفَعَهُ قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ ص یُعْجِبُهُ الدُّبَّاءُ وَ کَانَ یَأْمُرُ نِسَاءَهُ إِذَا طَبَخْنَ قِدْراً یُکْثِرْنَ مِنَ الدُّبَّاءِ وَ هُوَ الْقَرْعُ.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) کدو را دوست داشتند و همیشه به زنان خود امر می کردند که هر گاه در ظرفی اشپزی می کنند، زیاد کدو استفاده کنند.

الکافی، ج 6، ص 371

الوافی، ج 19، ص 418 / وسائل الشیعة، ج 25، ص 203

عَنْهُ (احمد بن محمد بن خالد) عَنِ السَّیَّارِیِّ یَرْفَعُهُ إِلَی النَّبِیِّ ص أَنَّهُ کَانَ یُعْجِبُهُ الدُّبَّاءُ وَ کَانَ یَأْمُرُ نِسَاءَهُ فَیَقُولُ إِذَا طَبَخْتُنَّ قِدْراً فَأَکْثِرُوا فِیهَا مِنَ الدُّبَّاءِ وَ هُوَ الْقَرْع.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) کدو را دوست داشتند و همیشه به زنان خود امر می کردند که هر گاه در ظرفی اشپزی می کنند، زیاد کدو در آن بریزند.

المحاسن، ج 2، ص 521

بحار الأنوار، ج 63، ص 228

حضرت بیماری های قلب را توصیف می کنند [و می فرمایند] که قلب ها "حزین"می شوند، مبتلا به "هّم و غم" می شوند. و حضرت اصلاً به "محوریت آخر و انتهای فرآیندِ بیماری" توصیف نمی کنند و مثلاً بگویند: ماهیچه قلب دچار اختلال شد؛ بلکه به "محوریت آغاز و ابتدای فرآیند بیماری" بحث می کند.

2/2/4. سُدَد(گرفتگی ها) ؛ یکی دیگر از عناوین بیماری های رائج قلب در طب اسلامی

یا حضرت می فرماید: «الکَرَفسُ یَفتَحُ السُّدَدَ»⁽¹⁾

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: کرفس، انسدادها را می گشاید، دل را طراوت می دهد، حافظه می آورد و دیوانگی، جذام، پیسی و ترس را دور می کند.

دانشنامه احادیث پزشکی، ج 1، ص 252 (انتشارات دارالحدیث)

به نقل از: الفردوس، ج 5، ص 370، ح 8468 عن الإمام الحسین علیه السلام

و شبیه این روایت در: مکارم الأخلاق، ج 1، ص 390، ح 1317 و بحار الأنوار، ج 66، ص 240

حالا این سُدّه(گرفتگی) در "مغز" باشد، یا در "قلب"، یا در "پا" و یا در هر جای دیگری که هست. [در هر صورت] "کرفس" خیلی کمک می کند به اینکه گرفتگی های عروق [در هر جای بدن که باشد] باز شود. عرض کردم تحلیل اهل بیت: از گرفتگی مشترک است. بنابراین ما خیلی مجزا بحث نمی کنیم و سعی می کنیم با وحدتش وارد بحث شویم.

3/2/4. ضعف قلب ؛ یکی دیگر از عناوین بیماری های رائج قلب در طب اسلامی

یا حضرت در مورد اصطلاح "ضعف قلب" و کسی که قلبش ضعیف است [وارد بحث شده اند]. حالا شما می گویید: "ضربانِ" آن ضعیف شده است، یا "ماهیچه" آن ضعیف شده است؛ من کاری ندارم. بالاخره کلمه "ضعیف" شامل همه این مصادیق می شود.

حضرت می فرمایند: «الطِّیبُ یَشُدُّ القَلبَ»⁽²⁾

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بوی خوش، قلب را تقویت می کند.

الکافی، ج 6، ص 510

الوافی، ج 6، ص 694 / وسائل الشیعة، ج 2، ص 143

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا مَعَ أَبِی بَصِیرٍ فَسَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ هُوَ یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: إِنَّ الرِّیحَ الطَّیِّبَةَ تَشُدُّ الْقَلْبَ وَ تَزِیدُ فِی الْجِمَاعِ.

امام صادق(علیه السلام) از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: بوی خوش، قلب را محکم می کند و بر [توان] آمیزش می افزاید.

الکافی، ج 6، ص 510 / قرب الإسناد، ص 167 / دعائم الإسلام، ج 2، ص 166

الوافی، ج 6، ص 694 / وسائل الشیعة، ج 2، ص 143

قَالَ علیّ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ: اَلطِّیبُ نُشْرَةٌ .

امام علی علیه السلام : بوی خوش شادمانی می آورد.

نهج البلاغه ج 1 ص 546 / عیون الاخبار ج 2 ص 40

وسائل الشیعة ج2 ص 143 / بحارالانوار ج73 ص 300

[یعنی: عطر و بوی خوش، قلب را استحکام و اشتداد می بخشد.] عدم اشتداد قلب و ضعف قلب یک نوع بیماری است.

4/2/4. قساوت، سیاهی و اماته قلب ؛ عناوینی دیگر از بیماری های رائج قلب در طب اسلامی

اشاره

یا حضرت می فرمایند: «الخَلُّ یُنیرُ القلب»⁽³⁾

امام صادق علیه السلام: سرکه، دل را نورانی می کند.

المحاسن، ج 2، ص 284

بحار الأنوار، ج 63، ص 302 / طب الأئمة علیهم السلام (للشبر)، ص 140

[یعنی: سرکه، قلب را نورانی می کند]. قلب باید نورانی باشد. یعنی پیداست که [گاهی] قلب، سیاه می شود. یعنی [سیاهی یک نوع] بیماری است. [و حضرت در این روایت] می فرماید: شما باید قلبتان را از حالت سیاهی عبور دهید [و آن را نورانی کنید].

یا [در روایتی دیگر] بعد از اینکه حضرت خواصی را برای عسل ذکر می کنند؛ می فرمایند: «العسل یَجلوُ القلب»،⁽¹⁾

امام علی علیه السلام: عسل، شفای هر بیماری ای است و بیماری ای هم در آن نیست؛ بلغم را کم می کند و قلب را جلا می دهد.

مکارم الأخلاق، ص 166

بحار الأنوار، ج 63، ص 294 / طب الأئمة علیهم السلام (للشبر)، ص 128 و 385 / مستدرک الوسائل، ج 16، ص 367

عسل، قلب را جلاء می دهد. پس بیماری "سیاهی" و "قساوت" قلب، یک نوع بیماری است.

بحث بنده در سرفصل سوم تمام شد. ما به بیماری های قلبی که آنها(پزشکان مدرن) توصیف می کنند، اشکال داشتیم؛ چون ناقص توصیف می کنند؛ مهمترین نقص هم این است که: آخرِ فرآیند بیماری را توصیف می کنند. ما در نام گذاری بیماری های قلب از این الفاظ استفاده نمی کنیم. بلکه از یک الفاظی استفاده می کنیم که آخر فرآیند بیماری را توصیف نکند؛ بلکه اول فرایند را توصیف کند.این خیلی بحث مهمی است؛ شما اگر مثلاً گفتید که: «[قلبّ دچارِ] "کاردیومیوپاتی" شده است،» وقتی این لفظ را تکرار کردید، اولاً دیگر باید بگویید که: "کالج کاردیولوژی آمریکا" باید بیاید [و این مشکل و بیماری قلب را درمان کند]. ببینید! استفاده از الفاظ برای دستگاه فکری روبرو "هژمونی" ایجاد می کند. حالا مضافاً به اینکه معانی ناقص را مبنا قرار می دهند. اما اگر شما الفاظ خودتان را به کار بردید؛ مثلاً می گویید: قلب دچار بیماری "همّ و غم" شده است. (لذا این خیلی مهم است که اصطلاحات امام7 در توصیف بیماری احیاء شود) بعد هم راه حل های امام، دواها و نسخه های آن می شود.

حالا بعد ان شاءالله این بحث را ادامه خواهیم داد؛ مثلاً ممکن است کسی بیاید بگوید که: [بیماری] آب آوردنِ قلب را چه کار کنیم؟ و چه لفظی به جای آن می گذارید؟ مثلاً ممکن است ما بگوییم: [منشأ ایجاد این بیماری]، این "غلبه بلغم" است. یعنی مجدداً بیاییم از نقطه آغاز [و منشأ و عوامل ایجاد بیماری که] "عدم تعادل در طبایع" و تاثیر ش بر قلب [است آن] را توصیف کنیم. خیلی از بیماری های دیگر را باید همینطور تنقیح کنیم. ولی من خواهش می کنم، سوال [و محور اصلی اشکال] را حفظ [و تاکید]کنید. سوال این است که ما از انجمن کاردیولوژی آمریکا این سوال را داریم که: چرا توصیف شما از بیماری، ناظر به آخر فرآیند بیماری است؟ آیا بهتر نیست که شما به نوعی توصیف کنید که آغاز فرآیند بیماری را بیان کند؟ این یک سوالی است که تنقیح بیماری ها را با آن پیش می بریم. پس این هم انواع بیماری ها شد. و بعداً ان شاءالله مصادیق بیشتری برای بیماری های قلب بیان خواهیم کرد.

1/4/2/4. استراحت و احیاء قلب؛ دو نمونه از اصطلاحات طب اسلامی برای درمانِ قساوت، سیاهی و اماته قلب

یک نکته ای را ذکر کنم: وقتی قلب دچار سیاهی (یا به اصطلاح قساوت قلب) می شود، این یک نوع بیماری جسمی قلب است؛ که در ابتدا قلب، پرکار می شود و بعد هم رو به موت می رود و کاملاً عضله و ماهیچه ا ش از کار می افتد و تمام می شود. لذا ما یک

عنوانی در روایات تحت عنوان "استراحت"⁽¹⁾

امام علی علیه السلام: آن که به دنیا زهد ورزید، دل و تنش آسود، و آن که در پی آن برآمد، قلب و بدنش خسته شد.

إرشاد القلوب إلی الصواب (للدیلمی)، ج 1،

ص: 125

عن علیّ ع: مَن وَثِقَ بِأَنَّ ما قَدَّرَ اللَّهُ لَهُ لَن یفوتَهُ استَراحَ قَلبُهُ.

علی (علیه السلام): کسی که مطمئن باشد آنچه خدا برای او مقدّر کرده، از بین نمی رود، قلبش راحت و آرام می گیرد.

غرر الحکم، ح 1849 / عیون الحکم والمواعظ، ص 438

عن علیّ علیه السلام: مَنِ اطَّرَحَ الحِقدَ استَراحَ قَلبُهُ ولُبُّه.

امام علی علیه السلام: هر کس که از کینه توزی بپرهیزد، قلب و خردش آسوده باشد.

غرر الحکم، ج 5، ص 326، ح 8584 / عیون الحکم والمواعظ، ص 459، ح 8321

قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع: مَنْ رَضِیَ مِنَ اللَّهِ بِمَا قَسَمَ لَهُ اسْتَرَاحَ

قلبُه و بَدَنُه.

امیرالمومنین (علیه السلام): هر کس به آنچه خداوند برای او تقسیم و قسمت کرده است راضی باشد، قلب و بدنش راحت و آرام گیرد.

شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید، ج 20، ص 262

بحار الأنوار، ج 68، ص 139

حَدَّثَنَا أَبُو الْحَسَنِ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَسَدٍ الْأَسَدِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْعَامِرِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِیمُ بْنُ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَیْمَانُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أُمِّهِ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهَا ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: الرَّغْبَةُ فِی الدُّنْیَا تُکْثِرُ الْهَمَّ وَ الْحُزْنَ وَ الزُّهْدُ فِی الدُّنْیَا یُرِیحُ الْقَلْبَ وَ الْبَدَنَ.

فاطمه بنت الحسین (علیهماالسلام) از پدرش از رسول خدا (صلی الله علیه و آله): رغبت و علاقه به دنیا، همّ و غم و حزن و اندوه را زیاد می کند، و زهد و بی رغبتی نسبت به دنیا قلب را راحت و آرام می کند.

الخصال، ج 1، ص 73 / روضة الواعظین، ج 2، ص 441 / مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ص 269

بحار الأنوار، ج 70، ص 91

و "احیای قلب" داریم. "استراحت قلب"، یک داروی اورژانسی است. "احیای قلب" هم زدودن آثار سوء آن فرایندی است که ایجاد شده است. این اصطلاح هم در روایات وجود دارد. یعنی: گاهی وقت ها شما باید بهنحو اورژانسی فقط به آن شخص استراحتِ قلب بدهید، گاهی وقت ها هم باید آثار سوء آن بیماری ها را از بین ببرید؛ مثلا در این روایت حضرت در مورد سرکه انگور (که خانه ساز و دست ساز است، نه این سرکه های صنعتی) می فرماید: «یُحْیِی اَلْقَلْبَ».⁽²⁾

امام علی علیه السلام: سرکه، نیکو خورشتی است؛ تلخه را می شکند، صفرا را فرو می نشاند و قلب را زنده می کند.

الکافی، ج 6، ص 330

الوافی، ج 19، ص 325

عَنْهُ (احمد بن محمد بن خالد) عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع: نِعْمَ الْإِدَامُ الْخَلُّ یَکْسِرُ الْمِرَارَ وَ یُحْیِی الْقَلْب.

امام علی علیه السلام: سرکه، نیکو خورشتی است؛ تلخه را می شکند و قلب را زنده می کند.

المحاسن، ج 2، ص 486 / مکارم الأخلاق، ص 190

وسائل الشیعة، ج 25، ص 92 / بحار الأنوار، ج 63، ص 305

وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ص أَنَّهُ قَالَ: الْخَلُّ یُسَکِّنُ الْمِرَارَ وَ یُحْیِی الْقُلُوبَ.

امام صادق (علیه السلام): سرکه تلخه را ساکن می کند و قلب را زنده می گرداند.

دعائم الإسلام، ج 2، ص 112

بحار الأنوار، ج 63، ص 304 / مستدرک الوسائل، ج 16، ص 363

ظهور کلمه «یُحْیِی اَلْقَلْبَ» ما را به این بحث و معنا می رساند که [گاهی اوقات] قلب دچار "اماته" می شود، و شما می توانید آن را با سرکه برگردانید [و احیاء کنید.] یا می فرماید: «اَلْکُمَّثْرَی یُحْیِی اَلْقَلْبَ»⁽³⁾

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: گلابی، قلب را زنده می سازد.

مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج 16،

ص: 405 (نقلاً عن طب النبیّ للمستغفری)

طب النبی صلی الله علیه و آله و سلم(مستغفری، 432ق)، ص 29 (و فیه: یجلی)

بحار الأنوار، ج 59، ص 298 (و فیه:

یُجَلِّی)

گلابی هم همینطور است [و قلب را احیاء می کند.] اگر دیدید

کسی وضع قلبش خراب است و دیگر به سمت "اماته(مُردن)"⁽¹⁾

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله: قلب ها را با خوردن و آشامیدن زیاد نمیرانید؛ زیرا همان گونه که زراعت بر اثر آب زیاد از بین می رود، دلها نیز بر اثر پرخوری می میرند.

تنبیه الخواطر، ج1، ص 46

رفته است، از این دو تدبیر و بعضی از تدابیر دیگر می توانید استفاده کنید. به هرحال نقطه محوریِ سرفصل سوم همین بود که باید بیماری های قلب را تنقیح کرد، و نباید آن الفاظ و معانی [موجود و رائج در پزشکی موجود] را پذیرفت.

5. سرفصل چهارم: عوامل بیرونی موثر بر قلب

اشاره

سوال چهارم: قلب از بیرون تحت تاثیر چه عواملی است؟ درون قلب را اجمالاً بحث کردیم، [حالا بحث می کنیم که] از بیرون تحت تاثیر چه عواملی است؟

1/5. اشیاء؛ اولین عامل بیرونی موثر بر قلب

اشاره

در روایات در مجموع سه دسته عوامل بیرونی و تاثیرگذار بر قلب بحث شده است:

یکی "قلب و اشیاء" [بحث تاثیرگذاری اشیاء بر قلب] است. همه اشیائی که در بیرون وجود دارند، یا "خاصیت ضدّقلب"، و یا "خاصیت تقویت کنندگیِ قلب" دارند. بعد از آن هم اشیاء را به محوریت تاثیرگذاری بر قلب، بررسی می کنیم. مثلاً در این روایتی که خواندم، حضرت می فرمایند: گلابی یُحْیِی اَلْقَلْبَ(قلب را احیاء می کند). یعنی: گلابی شیئی است که تاثیر مثبت بر قلب دارد. و یا مثلاً اثر سرکه بر قلب، مثبت است، ولی اثر شراب و الکل [منفی است و] به نوعی عضلات قلب را از بین می برد. دیشب که من داشتم [در مباحث طب مدرن] نگاه می کردم، کاردیومیوپاتی الکل هم عنوانی است. آیا این بحث، مخصوص این دو مثال است؟ نه؛ اصلاً عنوان "اشیاء و قلب" باید به تفکیک بحث شود.

1/1/5. عدم بحث از تاثیر عناصر بر قلب؛ یکی از اشکالات جدول تناوبی عناصر در توصیف اشیاء

می دانید جزء اشکالاتی که ما به "جدول مندلیف"⁽¹⁾

جدول تناوبی، در جدول تناوبی کامل عناصر، در شیمی، آرایه سازمان یافته همه عناصر شیمیایی به ترتیب افزایش عدد اتمی - یعنی تعداد کل پروتون ها در هسته اتم. هنگامی که عناصر شیمیایی به این ترتیب چیده شوند، یک الگوی تکرارشونده به نام "قانون تناوبی" در خواص آنها وجود دارد که در آن عناصر در همان ستون (گروه) خواص مشابهی دارند. کشف اولیه که توسط دمیتری I. مندلیف در اواسط قرن 19 انجام شد، در توسعه شیمی ارزش غیرقابل تصوری داشته است.

It was not actually recognized until the second decade of the 20th century that the order of elements in the periodic system is that of their atomic numbers, the integers of which are equal to the positive electrical charges of the atomic nuclei expressed in electronic units. In subsequent years great progress was made in explaining the periodic law in terms of the electronic structure of atoms and molecules. This clarification has increased the value of the law, which is used as much today as it was at the beginning of the 20th century, when it expressed the only known relationship among the elements.

در واقع تا دهه دوم قرن بیستم تشخیص داده نشد که ترتیب عناصر در سیستم تناوبی به ترتیب اعداد اتمی آنها است که اعداد صحیح آنها برابر با بارهای الکتریکی مثبت هسته های اتمی است که در واحدهای الکترونیکی بیان می شود. در سالهای بعد پیشرفت زیادی در توضیح قانون تناوبی از نظر ساختار الکترونیکی اتمها و مولکولها حاصل شد. این شفاف سازی ارزش قانون را افزایش داده است که امروزه به همان اندازه در آغاز قرن بیستم مورد استفاده قرار می گیرد، زمانی که تنها رابطه شناخته شده بین عناصر را بیان می کرد.

آدرس: دانشنامه رسمی بریتانیکا

https://www.britannica.com/science/periodic-table

داریم، همین است؛ می گوییم: شما عناصر را از حیث "رسانا بودن" یا "نارسانا بودن"، از حیث "سرعت واکنش"، از حیث "چکش خواری" و... بحث کرده اید؛ ولی در جدول مندلیف شما هیچ اطلاعاتی راجع به "تاثیر عناصر بر قلب" پیدا نمی کنید؛ در حالی که عناصر در پیرامون زندگی ما وجود دارند و تاثیر خودش را [بر قلب] می گذارند. لذا یکی از نقص های نظری که جدول مندلیف دارد، این است که "تاثیر عناصر بر قلب" را بحث نکرده است. شما در واقع می گویید:

پزشکان یکی از فهرست هایی که باید بدانند، "فهرست قلب و اشیاء" است؛ مثلاً بحث از "ماه و قلب"، "خورشید و قلب"، "خاک و قلب"، "سبزه و قلب" که بعداً روایات آن را می خوانم. این یک سرفصل است.

2/5. روابط انسانی؛ دومین عامل بیرونی موثر بر قلب

یک سرفصل دیگری که داریم، بحث "قلب و روابط انسانی" [و تاثیرگذاری روابط انسانی بر قلب] است. یکی از چیزهایی که قلب را از بیرون به شدّت تخریب می کند، "روابط انسانی سوء" است. مثلاً: نتیجه داشتنِ "همسر بد"، این می شود که "کاردیومیوپاتی" ایجاد می شود؛⁽¹⁾

امام صادق (علیه السلام): از دعاهای همیشگی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) این بود: «[خداوندا!] به تو پناه می برم از زنی که مرا پیر کند قبل از اینکه پیر شوم!»

الکافی، ج 5، ص 326

وسائل الشیعة، ج 20، ص 34 / الوافی، ج 21، ص 62

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الشَّاهِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو حَامِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو یَزِیدَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ صَالِحٍ التَّمِیمِیُّ عَنْ أَبِیهِ قَالَ حَدَّثَنِی أَنَسُ بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو مَالِکٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی وَصِیَّتِهِ لِی: یَا عَلِیُّ ! أَرْبَعَةٌ مِنْ قَوَاصِمِ الظَّهْرِ إِمَامٌ یَعْصِی اللَّهَ وَ یُطَاعُ أَمْرُهُ وَ زَوْجَةٌ یَحْفَظُهَا زَوْجُهَا وَ هِیَ تَخُونُهُ وَ فَقْرٌ لَا یَجِدُ صَاحِبُهُ لَهُ مُدَاوِیاً وَ جَارُ سَوْءٍ فِی دَارِ مُقَامٍ.

علی (علیه السّلام) فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ضمن وصیتی که به من داشت فرمود: یا علی! چهار چیز از چیزهای کمر شکن است: پیشوائی که خود نافرمانی خدا کند و دیگران فرمانش برند، زنی که شوهرش او را محافظت نماید ولی او بشوهر خیانت کند، و فقری که فقیر که برای رفع آن راه چاره ای نیابد، و همسایه بد در خانه ای که در آن خانه ماندنی باشد.

الخصال، ج 1، ص 206

روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، ج 2، ص 387 / عیون الحکم و المواعظ (للیثی)، ص 73

بحار الأنوار، ج 72، ص 338 / وسائل الشیعة، ج 12، ص 131

می گوید: «چرا پیر شدی؟!» می گوید: «خبر نداری در خانه ام چه خبر است!» روابط انسانی سوء قلب را به چالش می کشد. مثلاً می گوید: «چطور شد که توانستی این بار بزرگ را برداری؟» می گوید: «با کمک رفقا؛ رفقای خوبی داشتم.» اینکه تاکید می کنند که "روابط انسانیِ" خودتان را تنظیم کنید، به خاطر این است که جزء "ابرمتغییرهای تاثیرگذار بر قلب" است. پس "قلب و روابط انسانی" [یکی از سرفصل ها و عوامل بیرونی تاثیرگذار بر قلب است]⁽²⁾

حجت الاسلام والمسلمین علی کشوری / الگوی جدید مدیریت روستا در مقایسه با مدل حکمروایی سازمان ملل / ص 24 / 11 آبان 1400 / شهر مبارک قم

که حالا در ادامه بحث بعضی از مصادیق آن را بیان خواهم کرد.

3/5. اسماء الهی؛ سومین عامل بیرونی موثر بر قلب

بعد در روایات ما "قلب و اسماء الهی" [و تاثیرگذاری اسماء الهی بر قلب] هم بحث شده است.⁽³⁾

حجت الاسلام والمسلمین علی کشوری / تبیین طرح تمدنی امام رضا (علیه السلام) / شهرداری شهر مقدس مشهد/ 24 دیماه 1400 / ص 33

این هم خیلی عنوان مهمی است و از افتخارات علوم اهل بیت: است که وقتی می خواهند راجع به قلب بحث کنند، بین "قلب و خدا" کلی توصیف وجود

دارد. مثلاً در روایت می فرماید: «أَصْلُ قُوَّةِ اَلْقَلْبِ اَلتَّوَکُّلُ عَلَی اَللَّهِ»⁽¹⁾

امام علی علیه السلام: ریشه نیرومندی و قوّت قلب، توکّل به خداست.

غرر الحکم و درر الکلم، ص 198 / عیون الحکم و المواعظ (للیثی)، ص 120

همین قلبی که دارید، اگر قوّت قلب و تکیه گاه نداشته باشد، دچار "همّ و غم" و "استرس" می شود، و در نتیجه عضله آن تضعیف می شود. روایت می فرماید: شما توکل به خدا داشته باشید. حالا [خاصیت اسماء الهی] فقط این نیست. مثلاً یکی از خاصیت های دعا این است که وقتی شما دعا می کنید، با یک فرد قدرتمند وارد گفتگو می شوید، آرام می شوید. چون او تکیه گاه شما می شود. ⁽²⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): هر کس دوست دارد که قوی ترین مردم باشد، پس باید بر خدا توکل کند.

تحف العقول، ص 27 / شهاب الأخبار(محمد بن سلامه قضاعی، 454ق)، ص 148 / روضة الواعظین(فتال نیشابوری، 508 ق)، ج 2، ص 426 / جامع الأخبار(للشعیری)، ص 117 / مشکاة الأنوار، ص 18

بحار الأنوار، ج 68، ص 151 / مستدرک الوسائل، ج 11، ص 217

حَدَّثَنَا أَبِی رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ فِی حَدِیثٍ مَرْفُوعٍ إِلَی النَّبِیِّ ص قَالَ: جَاءَ جَبْرَئِیلُ ع إِلَی النَّبِیِّ ص ... فَقُلْتُ وَ مَا التَّوَکُّلُ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَل؟ فَقَالَ: الْعِلْمُ بِأَنَّ الْمَخْلُوقَ لَا یَضُرُّ وَ لَا یَنْفَعُ وَ لَا یُعْطِی وَ لَا یَمْنَعُ وَ اسْتِعْمَالُ الْیَأْسِ مِنَ الْخَلْقِ فَإِذَا کَانَ الْعَبْدُ کَذَلِکَ لَمْ یَعْمَلْ لِأَحَدٍ سِوَی اللَّهِ وَ لَمْ یَرْجُ وَ لَمْ یَخَفْ سِوَی اللَّهِ وَ لَمْ یَطْمَعْ فِی أَحَدٍ سِوَی اللَّهِ فَهَذَا هُوَ التَّوَکُّل.

جبرئیل (علیه السلام) در پاسخ به سؤال پیامبر (صلی الله علیه و آله) از او درباره تفسیر توکّل بر خداوند: دانستن این مطلب است که مخلوق، نه زیانی می زند و نه سودی می رساند، نه می دهد و نه جلوگیری می کند، و ناامیدی از خلق است. پس هرگاه بنده چنین باشد، دیگر برای احدی جز خداوند، کار نمی کند، و امید و ترس اش از کسی جز خداوند نیست، و چشم طمع به هیچ کس جز خدا ندارد. این است معنای توکّل.

معانی الأخبار، ص 260

مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ص 241 / عدة الداعی و نجاح الساعی، ص 94

وسائل الشیعة، ج 15، ص 194 / بحار الأنوار، ج 66، ص 373

پس بحث از "قلب و اسماء الهی" هم یک سرفصلی است.

4/5. دو نکته:

1/4/5. تنقیح زیرساختی(بحث از زیرساخت های موثر بر تقویت و یا تضعیف قلب)؛ قاعده اصولیِ استنباط مباحث سرفصل چهارم

[مبانی] این سرفصل را در کدام قاعده اصولی به دست آورده ایم؟ در "تنقیح زیرساختی" به دست آورده ایم. در تنقیح زیرساختی اینطور گفته می شود که: باید "زیرساخت های تقویت قلب" را هم دید و بحث کرد. بله؛ مثلا "همّ و غم" نقطه آغاز بیماری در درون بدن است؛ اما همین "همّ و غم" متاثر از عوامل بیرونی هم هست؛ که در تنقیح زیرساختی از آنها بحث می کنیم. پس این هم یک سرفصلی است.

2/4/5. توصیف اشیاء به محوریت قلب (نه به محوریت طبایع)؛ یکی از مباحث مهم در جدول فقهی تسخیر

ان شاءالله "جدول تسخیر"⁽¹⁾

حجت الاسلام علی کشوری- تبیین اجمالی جدول فقهی تسخیر در مقایسه با جدول مندلیف- مرکز مدیریت حوزه های علمیه- دوشنبه 19 آبان 1399

http://nro-di.blog.ir/1399/08/19

این جدول فقهی تبیین کننده الگوئی جدید برای تصرف بشر در عالم است و در فضای مقایسه با الگوی فعلی "تصرف در طبیعت" به محوریتِ مطالعاتِ عنصر پایه مطرح شده است. سرفصل های این جدول فقهی به هفت پرسش شامل: 1- فساد و ریشه های آن در اندیشه پیامبران کدام است؟، 2- تعریف تصرف شئ پایه چیست؟، 3- چه ارتباطی میان تصرف در عالم و منایای بشر وجود دارد؟، 4- روش تعدیل منایا و روش شناسائی خاصیت نهائی اشیاء چیست؟، 5- سیر تَکَوُّن اشیاء چگونه است؟، 6- جدول تسخیر اشیاء عالم را چگونه طبقه بندی می کند؟، 7- ساختار "اطلاعات پیوسته هر شئ" از نظر فقه چیست؟ پاسخ می دهد. در مجموع و بعد از بررسی پرسش های اصولی فوق الذکر در اولین ویرایش جدول فقهی تسخیر حدود 200 شئ پر کاربرد در زندگی بشر را از حیث سببیت و خاصیت نهائی بررسی می کنیم. به عبارت بهتر جدول فقهی تسخیر، جدول معرفی اسباب مورد نیاز در زندگی بشر است و آموزش و درایه در آن؛ بی نیازی از مطالعات پوزیتویستی را زمینه سازی می کند. به فضل الهی. جدول فقهی تسخیر از ثمراتِ اولیه بررسی ویژگی های مشترک اشیاء -با روش تحقیق فقهی- است.

حجت الاسلام علی کشوری- دو شنبه 2 فروردین 1400 هجری شمسی - قم مبارک

https://eitaa.com/olgou4/3037

جهت دریافت متن جزوه پیاده فوری «جدول فقهی تسخیر (در مقایسه با جدول تناوبی عناصر)» به این آدرس مراجعه کنید: https://eitaa.com/olgou4/3747

را که بحث می کنیم، یکی از تاکیداتی که داریم این است که لااقل مفردات را "قلب محور" توصیه کنیم⁽²⁾

انتقال از متن

و این باید بحث شود. چون الان متاسفانه ما در "طب سنتی" به پدیده تنزّل یافته اشیاء به "محوریت طبایع" مبتلا هستیم. البته در طب سنتی پیشرفته تر از "طب سلولی" [اشیاء را] توصیف می کنند؛ ولی اصل توصیفات در روایات، "قلب محور" است. لذاروایت را دیده اید که می فرماید: «انار بخورید، وسوسه قلب تان از بین می رود»،⁽³⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله): هر کس یک انار بخورد، خداوند قلب او را نورانی می کند و تا چهل روز وسوسه از او رفع می گردد.

المحاسن، ج 2، ص 544

وسائل الشیعة، ج 25، ص 153 / بحار الأنوار، ج 63، ص 161

عَنْهُ (احمد بن محمد بن خالد) عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ عَنْ رَجُلٍ عَنْ سَعِیدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ غَزْوَانَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع: مَنْ أَکَلَ رُمَّانَةً نَوَّرَ اللَّهُ قَلْبَهُ وَ طَرَدَ عَنْهُ شَیْطَانَ الْوَسْوَسَةِ أَرْبَعِینَ صَبَاحا.

امام صادق (علیه السلام): هر کس یک انار بخورد، خداوند قلب او را نورانی می کند و شیطان وسوسه تا چهل روز از او دور می گردد.

المحاسن، ج 2، ص 544

بحار الأنوار، ج 63، ص 161 / وسائل الشیعة، ج 25، ص 153

أَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَکَلَ حَبَّةً مِنْ رُمَّانٍ أَمْرَضَتْ شَیْطَانَ الْوَسْوَسَةِ أَرْبَعِینَ یَوْماً.

امام صادق (علیه السلام): هر کس یک حبه از انار بخورد، شیطان وسوسه را تا چهل روز مریض می کند.

الکافی، ج 6، ص 353

الوافی، ج 19، ص 391 / وسائل الشیعة، ج 25، ص 153

و یا اینکه می فرماید: «بِه بخورید، شجاعت پیدا