مشخصات کتاب

نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 104

تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش

ناشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

1- آثار اذیت زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 61 - 1،2،4،6،7

1 - تداوم تعرض به زنان مسلمان ، از سوی منافقان ، باعث اجرای حکمی سخت درباره آنان و آواره شدن شان همراه با لعن خدا می شد .

لئن لم ینته المنفقون . .. لنغرینّک بهم ثمّ لایجاورونک فیها إلاّ قلیلاً. ملعونین

«ملعونین» حال برای ضمیر فاعلی «لایجاورون» است.

2 - تداوم آزار و اذیت زنان مسلمان ، از سوی بیماردلان ، موجب سخت گیری پیامبر (صلی الله علیه و آله) بر آنان ، در حد آواره سازی همراه با لعن خدا می شد .

لئن لم ینته . .. و الذین فی قلوبهم مرض ... لنغرینّک بهم ثمّ لایجاورونک فیها إلاّ

4 - منافقان آزاردهنده زنان مسلمان ، در صورت تداوم کردار زشت خود ، مهدورالدم بوده و در هر کجا که یافته شوند ، باید به قتل برسند .

لئن لم ینته المنفقون . .. لنغرینّک بهم ... أینما ثقفوا أُخذوا و قتّلوا تقتیلاً

«ثقف» (مصدر «ثقفوا») به معنای «مهارت در درک و انجام دادن کار» است (مفردات راغب). در آیه، این واژه به معنای «به دست آوردن و دستیازی» استعمال شده است.

6 - بیماردلانی که اقدام به فساد و آزار زنان می کنند ، در صورت ادامه کار خود ، محکوم به قتل اند .

لئن لم ینته . .. و الذین فی قلوبهم مرض ... ملعونین أینما ثقفوا أُخذوا و قتّلوا ت

7 - ادامه دهندگان به فساد در جامعه ، با آزار و اذیت زنان مؤمن ، هیچ محل امنی ندارند و باید به قتل برسند .

لئن لم ینته المنفقون و . .. لنغرینّک بهم ... ملعونین أینما ثقفوا أُخذوا و قتّلو

«أیْنَ» مفید عموم است و شامل همه جا می شود و از آن، جایی استثنا نشده است.

2- آثار انذارهای مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 37 - 16

16 - عقب نشینی تاکتیکی فرعون در مقابل موسی ( ع ) و دست برداشتن از قتل او به طور موقت ، پس از هشدار های مؤمن آل فرعون

و قال فرعون ذرونی أقتل موسی. .. و قال فرعون یه-من ابن لی صرحًا... و ما کید فرع

مطلب یاد شده با توجه به این نکته است که فرعون، در آغاز مبارزه با موسی(ع) طرح قتل او را داده بود; ولی پس از هشدارها و تبلیغات مؤمن آل فرعون احداث بنای مرتفع برای جست و جو از خدای موسی(ع) را مطرح ساخت.

3- آثار پیروی از مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 3

3 - مؤمن آل فرعون پیروی از خود را ، موجب دستیابی به راه صواب و درست می دانست .

اتّبعون أهدکم سبیل الرشاد

«رشاد» به معنای اهتدا و راه یافتن است.

4- آثار تلاش مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 35 - 15

15 - تلاش گسترده مؤمن آل فرعون در جهت انصراف فرعون از قتل موسی ( ع ) ، مؤثر واقع شد .

و قال رجل مؤمن من ءال فرعون . .. أتقتلون رجلاً ... کذلک یطبع اللّه علی کلّ قلب م

برداشت بالا به خاطر این نکته است که فرعون، در آغاز برخورد با موسی(ع) برکشتن او مصمم گشته، این مطلب را به همه اطرافیانش اعلام کرده بود (قال فرعون ما أریکم إلاّ ما أری); ولی پس از سخنان مؤمن آل فرعون، به جای کشتن وی دستور داد برجی بسازند تا او نسبت به درستی ادعای آن حضرت به تحقیق بپردازد.

5- آثار شرک ستیزی مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 45 - 2

2 - مؤمن آل فرعون ، پس از اعلان مواضع اعتقادی خویش و مبارزه با عقیده شرک آلود ، با انواع مکر ها و نقشه های شوم فرعونیان روبه رو شد .

فوقیه اللّه سیّئات ما مکروا

جمع آمدن «سیّئات» نشانگر تعدد و گوناگونی مکرهای فرعونیان است.

6- آرزوی مسیحیان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 84 - 4

4 - مسیحیان مؤمن به قرآن و پیامبر (صلی الله علیه و آله) آرزومند همراهی با صالحان در بهشت

و نطمع ان یدخلنا ربنا مع القوم الصلحین

برداشت فوق بر این اساس است که مفعول حذف شده از «یدخلنا» به قرینه مقام و نیز آیه بعد «الجنة» باشد یعنی «نطمع ان یدخلنا الجنة مع القوم الصالحین».

7- آزادی برده مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 92 - 32،34

32 - آزاد کردن بنده مؤمن در قتل خطائی ، ادای حق خداوند و پرداخت دیه آن ، ادای حقّ اولیای مقتول است .

و من قتل مؤمناً خطاً فتحریر رقبة مؤمنة و دیة مسلّمة الی اهله

امام صادق (ع) در پاسخ سؤال از آیه فوق فرمود: اما تحریر رقبةً مؤمنة ففیما بینه و بین اللّه و امّا الدّیة المسلّمة الی اولیاء المقتول. ..

---

تفسیر عیاشی، ج 1، ص 262، ح 217 ; نورالثقلین، ج 1، ص 530، ح 473.

34 - امام ، عهده دار آزادسازی برده ای مؤمن به عنوان کفاره قتل خطائی مسلمانی که در سرزمین شرک به دست مسلمین کشته شود .

فان کان من قوم عدوّلکم و هو مؤمن فتحریر رقبة مؤمنة

امام صادق (ع) در مورد وظیفه امام نسبت به مسلمانی که در سرزمین شرک به دست مسلمین کشته شده، فرمود: یُعتق مکانه رقبة مؤمنة و ذلک قول اللّه عزّ و جل: «فان کان من قوم عدوّلکم . .. ».

---

من لا یحضره الفقیه، ج 4، ص 110، ح 1، ب 36 مسلسل 373 ; نورالثقلین، ج 1، ص 532، ح 485.

8- احترام زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 59 - 9

9 - حجاب و پوشش مناسب ، دژ مستحکمی برای حفظ زنان مؤمن است .

قل . .. یدنین علیهنّ من جلبیبهنّ ذلک أدنی أن یعرفن فلایؤذین

9- اخبار جنیان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 7 - 2

2 - مؤمنان جن ، دیگران را از انکار قیامت و رستاخیز از سوی برخی از انسان ها آگاه ساختند .

و أنّهم ظنّوا کما ظننتم أن لن یبعث اللّه أحدًا

10- اخبار مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 20 - 2

2 - مرد ناشناس ، حامل خبری مهم و سرنوشت ساز برای موسی ( ع ) بود .

قال یموسی إنّ الملأ یأتمرون بک لیقتلوک

11- ادراک مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 10

10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ایمان استوار و فهم درست از دین

اتّبعون أهدکم سبیل الرشاد

اظهار ایمان و موضع گیری علنی مؤمن آل فرعون، علیه مواضع فرعونیان و نیز محتوا و چگونگی استدلال های او برای درستی مواضع خود، نشانگر برداشت یاد شده است.

12- اذیت زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 58 - 3،10

3 - آزار و اذیت مردان و زنان مؤمن بی گناه ، گناه بوده و باید از آن اجتناب کرد .

و الذین یؤذون المؤمنین و المؤمنت . .. فقد احتملوا ...إثمًا مبینًا

10 - آزاردهندگان مردان و زنان مؤمن ، مورد تهدید خداوندند .

و الذین یؤذون المؤمنین . .. فقد احتملوا ... إثمًا مبینًا

گناه معرفی کردن آزار و اذیت مؤمنان، هشدار به افراد اذیت کننده است تا مواظب کار خود باشند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 60 - 1،2،3

1 - هشدار شدید خداوند ، به منافقان مدینه ، برای پرهیز از آزار و اذیت زنان مسلمان

لئن لم ینته المنفقون . .. لنغرینّک بهم

مفعول فعل «ینته» ذکر نشده و به قرینه آیه پیش; می تواند آزار و اذیتی باشد که درباره زنان مسلمان روا داشته می شد. لازم به ذکر است که مصدر ثلاثی «نغرینّ»، «غراء» است و «غری به» در لغت به معنای «الصاق و چسباندن» است (مفردات راغب). این واژه در آیه، کنایه از تسلط همه جانبه و سخت و گریزناپذیر است.

2 - منافقان ، در مدینه ، فعال بودند و زنان مسلمان را مورد تعرض و مزاحمت قرار می دادند .

لئن لم ینته المنفقون . .. لنغرینّک

3 - افرادی ضعیف الایمان و بیماردل ، در مدینه بودند که متعرض زنان مؤمن می شدند .

لئن لم ینته . .. و الذین فی قلوبهم مرض ... لنغرینّک بهم

13- اذیت زنان مؤمن در مدینه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 59 - 11

11 - در عصر پیامبر افرادی بودند که مزاحم زنان مسلمان مدینه می شدند .

ذلک أدنی أن یعرفن فلایؤذین

14- اذیت مردان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 58 - 3،10

3 - آزار و اذیت مردان و زنان مؤمن بی گناه ، گناه بوده و باید از آن اجتناب کرد .

و الذین یؤذون المؤمنین و المؤمنت . .. فقد احتملوا ...إثمًا مبینًا

10 - آزاردهندگان مردان و زنان مؤمن ، مورد تهدید خداوندند .

و الذین یؤذون المؤمنین . .. فقد احتملوا ... إثمًا مبینًا

گناه معرفی کردن آزار و اذیت مؤمنان، هشدار به افراد اذیت کننده است تا مواظب کار خود باشند.

15- اذیتهای منافقان به زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 61 - 1،4

1 - تداوم تعرض به زنان مسلمان ، از سوی منافقان ، باعث اجرای حکمی سخت درباره آنان و آواره شدن شان همراه با لعن خدا می شد .

لئن لم ینته المنفقون . .. لنغرینّک بهم ثمّ لایجاورونک فیها إلاّ قلیلاً. ملعونین

«ملعونین» حال برای ضمیر فاعلی «لایجاورون» است.

4 - منافقان آزاردهنده زنان مسلمان ، در صورت تداوم کردار زشت خود ، مهدورالدم بوده و در هر کجا که یافته شوند ، باید به قتل برسند .

لئن لم ینته المنفقون . .. لنغرینّک بهم ... أینما ثقفوا أُخذوا و قتّلوا تقتیلاً

«ثقف» (مصدر «ثقفوا») به معنای «مهارت در درک و انجام دادن کار» است (مفردات راغب). در آیه، این واژه به معنای «به دست آوردن و دستیازی» استعمال شده است.

16- ارزش برده مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 92 - 22

22 - تشویق بردگان به ایمان از راه وضع قوانین حقوقی و امتیاز دادن به بردگان مؤمن

فتحریر رقبة مؤمنة

مقید ساختن برده به ایمان برای آزادسازی در قتل خطائی، بیانگر این تشویق است.

17- ارزش عمل زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 71 - 22

22 - ارزش و پاداش اعمال زنان و مردان مؤمن در پیشگاه خداوند ، همسان است .

و المؤمنون و المؤمنت . .. أولئک سیرحمهم اللّه

18- ارزش نسل مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 129 - 5

5 - ذریه و نسلی که از تعالیم دینی برخوردار بوده و از آلودگی ها پیراسته باشند ، برای نیاکانشان ارزشمند و امتیاز آفرین هستند .

ربنا وابعث فیهم رسولا منهم . .. و یزکّیهم

19- استراق سمع جنیان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 8 - 1

1 - تلاش مؤمنان جن ، به منظور تماس با آسمان و دسترسی به اخبار آن

و أنّا لمسنا السماء

20- استراق سمع مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 20 - 4

4 - شنود گفت و گو های سران حکومت فرعون به وسیله مرد ناشناس و رساندن سریع آن به موسی ( ع )

و جاء رجل . .. قال یموسی إنّ الملأ یأتمرون بک لیقتلوک

21- استقامت زنان مؤمن دوران اصحاب اخدود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بروج - 85 - 10 - 8

8 - پایداری برخی از زنان مؤمن تا نیل به شهادت ، در عهد اصحاب اخدود

فتنوا المؤمنین و المؤمنت

22- استقامت مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 10

10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ایمان استوار و فهم درست از دین

اتّبعون أهدکم سبیل الرشاد

اظهار ایمان و موضع گیری علنی مؤمن آل فرعون، علیه مواضع فرعونیان و نیز محتوا و چگونگی استدلال های او برای درستی مواضع خود، نشانگر برداشت یاد شده است.

23- اشراف مؤمن قوم ثمود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 75 - 2

2 - گروهی از اشراف و بزرگان قوم صالح رسالت وی را پذیرفتند و به وی ایمان آوردند و گروهی دیگر از آنان به وی کافر شدند .

قال الملأ الذین استکبروا

برداشت فوق مبتنی بر این است که «الذین . .. » وصفی احترازی باشد. یعنی ملأ قوم ثمود در برابر رسالت صالح دو طایفه شدند: مستکبران و غیر مستکبران.

24- اطاعت از والدین مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - لقمان - 31 - 15 - 11

11 - پیروی از پدر و مادری که مسیرشان خدایی است ، لازم است .

و صاحبهما فی الدنیا . .. و اتّبع سبیل من أناب

«و اتّبع سبیل من. ..» اشاره دارد به این که اگر والدین به سوی خدا حرکت می کنند، از آنان تبعیت کن و گرنه از کسی که دارای چنین صفتی است، پیروی بنما.

25- اعتراض مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 28 - 1

1 - اعتراض و اظهار مخالفت مؤمن آل فرعون نسبت به تصمیم قتل موسی ( ع ) از سوی فرعون

وقال رجل مؤمن من ءال فرعون یکتم إیمنه أتقتلون رجلاً أن یقول ربّی

26- اقرار جنیان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 4 - 1

1 - اعتراف ایمان آورندگان از جن ، به سفاهت و کم خردی مشرکانشان

و أنّه کان یقول سفیهنا علی اللّه شططًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 5 - 2

2 - آگاهی و اعتراف گروهی از جن ، به دروغ بودن شرک ، همسرگزینی و فرزندداری خداوند

و أنّا ظننّا أن لن تقول الإنس و الجنّ علی اللّه کذبًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 12 - 1،2

1 - اعتراف مؤمنان جن ، به ناتوانی جن از عاجز ساختن خداوند و حرکت در جهت خلاف مقررات الهی

و أنّا ظننّا أن لن نعجز اللّه فی الأرض

2 - اعتراف مؤمنان جن ، به ناتوانی جن از فرار از سیطره الهی و ناتوان ساختن خداوند از دستیابی به آنان

و لن نعجزه هربًا

27- امت های مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 62 - 4

4 - مسلمانان ، یهودیان ، مسیحیان و صابئی ها سزاوارترین امت ها برای برخوردار شدن از ایمان راستین و انجام عمل صالح

إن الذین ءامنوا . .. من ءامن باللّه و الیوم الأخر و عمل صلحاً

نام بردن از ملتهای مذکور - با وجود این که ایمان راستین چنانچه گذشت از هر فرد و ملتی پذیرفته است - می تواند اشاره به این نکته باشد که: پیروان آیینهای یاد شده دارای زمینه بیشتری برای ایمان حقیقی هستند.

28- انذارهای مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 28 - 18

18 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونیان ، از آسیب دیدن شدید آنان بر اثر کشتن موسی ( ع )

و إن یک صادقًا یصبکم بعض الذی یعدکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 29 - 4،6،14

4 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونیان و قبطیان ، درباره خطر عذاب الهی در صورت مخالفت با موسی ( ع ) و قتل او

فمن ینصرنا من بأس اللّه إن جاءنا

6 - تنهایی و بی پناهی انسان در برابر عذاب الهی ، از هشدار های مؤمن آل فرعون به قوم خود

فمن ینصرنا من بأس اللّه إن جاءنا

14 - نصیحت ها و هشدار های مؤمن آل فرعون ، نسبت به قتل موسی ( ع ) ، در فرعون بی تأثیر بود .

أتقتلون رجلاً . .. قال فرعون ما أریکم إلاّ ما أری

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 30 - 1،2

1 - مؤمن آل فرعون - به رغم قطع شدن سخنانش به وسیله فرعون - به گفتار هشداردهنده خود ادامه داد و فرعونیان را از پیامد هلاکت بار قتل موسی ( ع ) آگاه ساخت .

یقوم لکم الملک . .. قال فرعون ما أریکم إلاّ ما أری ... و قال الذی ءامن یقوم إن

2 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن به روزگار شوم ، همچون روزگار احزاب و اقوام کافر پیشین

و قال الذی ءامن یقوم إنّی أخاف علیکم مثل یوم الأحزاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 31 - 1

1 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن به کیفر کردار قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان ( لوط و اصحاب ایکه ) در صورت اقدام به قتل موسی ( ع )

مثل دأب قوم نوح . .. و الذین من بعدهم

«دأب» به معنای عادت است و مقصود از «الذین من بعدهم» قوم لوط و اصحاب ایکه است; چنان که در سوره «ص» آیه 13، به آن تصریح شده است. گفتنی است برابر نظر مفسران «اصحاب أیکه» همان مردم مدین است که از قوم حضرت شعیب بودند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 32 - 1

1 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خویش ، از دچار شدن به عذاب الهی در روز قیامت در صورت اقدام به قتل موسی ( ع )

و یقوم إنّی أخاف علیکم یوم التناد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 33 - 4،7

4 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونیان ، از دچار شدن آنان به عذاب گریزناپذیر الهی در قیامت در صورت کشتن موسی ( ع )

یقوم إنّی أخاف علیکم . .. یوم تولّون مدبرین ما لکم من اللّه من عاصم

7 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونیان ، درباره این که قتل موسی ( ع ) موجب گمراهی ابدی و علاج ناپذیر آنان خواهد شد .

أتقتلون رجلاً . .. و من یضلل اللّه فما له من هاد

برداشت یادشده به خاطر این نکته است که هشدار مؤمن آل فرعون نسبت به گمراه شدن آنان در مورد قتل موسی(ع) انجام پذیرفت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 34 - 17

17 - هشدار مؤمن آل فرعون به مردم مصر ، از دچار شدن به گمراهی ابدی بر اثر پافشاری بر مخالفت با دعوت موسی ( ع ) و تردید در حقانیت آن

کذلک یضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 35 - 5

5 - هشدار مؤمن آل فرعون به مردم مجادله گر و حق ستیز مصر ، درباره خشم انقلابی و انتقام مؤمنان طرفدار موسی ( ع )

الذین یجدلون فی ءایت اللّه . .. کبر مقتًا ... عندالذین ءامنوا

تذکر مؤمن آل فرعون به فرعونیان، مبنی بر این که ستیزه جویی در آیات الهی، موجب بغض و دشمنی مؤمنان می شود; می تواند بیانگر این نکته باشد که عمل آنان، موجب خشم انقلابی و شورش مؤمنان طرفدار موسی(ع) علیه آنان خواهدگردید.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 44 - 1

1 - هشدار تهدیدآمیز مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن آنان به سرنوشتی شوم بر اثر غفلت و بی توجهی شان به

خیرخواهی های او

فستذکرون ما أقول لکم

29- اولین مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 55 - 11

11- « عن رسول الله ( ع ) قال : إنی کنت أوّل من أقرّ بربّی جلّ جلاله و أوّل من أجاب حیث أخذ الله میثاق النبیین . . . ;

از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روایت شده است که فرمود: من اولین کسی بودم که اقرار به پروردگارم - جلّ جلاله - کردم و اولین پاسخ دهنده بودم آن گاه که خداوند از پیامبران پیمان می گرفت. ..».

30- اهداف تبلیغ مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 41 - 5

5 - نجات و رستگاری مردم ، هدف و محور تمامی تلاش های ارشادی ، سیاسی و اجتماعی مؤمن آل فرعون

و قال رجل مؤمن من ءال فرعون یکتم إیمنه . .. و یقوم مالی أدعوکم إلی النجوة

31- اهداف مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 4

4 - نشان دادن راه درست ، محور و هدف تلاش گسترده مؤمن آل فرعون در میان مردم مصر بود .

اتّبعون أهدکم سبیل الرشاد

32- ایمان مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 28 - 2،3

2 - مؤمن معترض از خاندان فرعون ، ایمان خود را پوشیده می داشت .

قال رجل مؤمن من ءال فرعون یکتم إیمنه

3 - نفوذ آیین موسی ( ع ) در میان خاندان فرعون و ایمان آوردن مردی از آنان

قال رجل مؤمن من ءال فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 10

10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ایمان استوار و فهم درست از دین

اتّبعون أهدکم سبیل الرشاد

اظهار ایمان و موضع گیری علنی مؤمن آل فرعون، علیه مواضع فرعونیان و نیز محتوا و چگونگی استدلال های او برای درستی مواضع خود، نشانگر برداشت یاد شده است.

33- بازگشت جن مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 29 - 7

7- بازگشت جنیان مؤمن ، به سوی قومشان با پیام انذار و هدایت

ولّوا إلی قومهم منذرین

34- برده مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 221 - 7،8

7 - برتری بَردگان مؤمن بر آزادگان مشرک

و لامة مؤمنة خیر من مشرکة . .. و لعبد مؤمن خیر من مشرک

8 - برده مؤمن برای همسریِ زن مسلمان شایسته تر است از آزاد مرد مشرک ; هر چند ظاهری فریبنده داشته باشد .

و لعبد مؤمن خیر من مشرک و لو اعجبتکم

35- بشارت به همسر مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - طلاق - 65 - 1 - 20

20 - بشارت و امید دادن خداوند به همسران مؤمن ، مبنی بر پایان یافتن مناقشات آنان و پدید آمدن زمینه های رجوع و بازگشت آنها به زندگی مشترک خویش در ایّام عدّه

فطلّقوهنّ لعدّتهنّ . .. لاتدری لعلّ اللّه یحدث بعد ذلک أمرًا

برداشت یاد شده، از آن جا است که ذیل آیه شریفه، درصدد دلداری به همسران و ایجاد امید در جان و روح آنان است.

36- بشارت نسل مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 48 - 4

4- به وجود آمدن امتهایی مؤمن و موحد از نسل نوح و یارانش ، نوید خداوند به آن حضرت

علی أمم ممن معک

«من» در «ممن» ابتدائیه است. بنابراین «أمم ممن معک»; یعنی ، امتهایی که از همراهان تو نشأت خواهند گرفت و از آن جا که برخی از همراهان نوح ، فرزندان او بودند ، در برداشت «نسل نوح» نیز آورده شد.

37- بشارتهای جن مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 31 - 5

5- مبلغان مؤمن جن ، نوید دهنده قوم خویش به غفران الهی و رهایی از عذاب ، در پرتو ایمان

یقومنا . .. و ءامنوا به یغفر لکم من ذنوبکم و یجرکم من عذاب ألیم

38- بینش مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 3

3 - مؤمن آل فرعون پیروی از خود را ، موجب دستیابی به راه صواب و درست می دانست .

اتّبعون أهدکم سبیل الرشاد

«رشاد» به معنای اهتدا و راه یافتن است.

39- پاداش اخروی زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 40 - 8

8 - برابری زن و مرد ، در بهره مند شدن از پاداش های اخروی و نعمت های بهشتی

و من عمل صلحًا من ذکر أو أُنثی و هو مؤمن فأُولئک یدخلون الجنّة یرزقون فیها بغی

40- پاداش اخروی مردان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 40 - 8

8 - برابری زن و مرد ، در بهره مند شدن از پاداش های اخروی و نعمت های بهشتی

و من عمل صلحًا من ذکر أو أُنثی و هو مؤمن فأُولئک یدخلون الجنّة یرزقون فیها بغی

41- پاداش راهبان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 27 - 21

21 - راهبان حقیقی در پیشگاه خدا مأجوراند .

فاتینا الذین ءامنوا منهم أجرهم

42- پاداش زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 35 - 6

6 - مردان و زنان با ایمان ، از پاداش بزرگ خداوند برخوردارند .

إنّ . .. و المؤمنین و المؤمنت ... أعدّ اللّه لهم ... أجرًا عظیمًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 40 - 3

3 - زنان و مردان مؤمن نیک کردار ، اهل بهشت اند .

من عمل صلحًا من ذکر أو أُنثی و هو مؤمن فأُولئک یدخلون الجنّة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 5 - 5

5 - همسانی زنان و مردان مؤمن ، در بهرهوری از ثمرات ایمان خود و پاداش های الهی

لیدخل المؤمنین و المؤمنت جنّ-ت

قرار گرفتن وصف «المؤمنات» در کنار «المؤمنین»، می رساند که زنان و مردان در ره یابی به بهشت جاودان همسان اند.

43- پاداش صابئان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 62 - 11

11 - مؤمنان به خدا و قیامت و دارندگان عمل صالح ، در قیامت هیچ ترس و اندوهی نخواهند داشت .

من ءامن باللّه و الیوم الأخر و عمل صلحاً . .. و لا خوف علیهم و لاهم یحزنون

به قرینه «فلهم أجرهم عند ربهم» می توان گفت: ظرف «لاخوف علیهم . ..» قیامت است.

44- پاداش عمل زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 71 - 22

22 - ارزش و پاداش اعمال زنان و مردان مؤمن در پیشگاه خداوند ، همسان است .

و المؤمنون و المؤمنت . .. أولئک سیرحمهم اللّه

45- پاداش مردان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 35 - 6

6 - مردان و زنان با ایمان ، از پاداش بزرگ خداوند برخوردارند .

إنّ . .. و المؤمنین و المؤمنت ... أعدّ اللّه لهم ... أجرًا عظیمًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 40 - 3

3 - زنان و مردان مؤمن نیک کردار ، اهل بهشت اند .

من عمل صلحًا من ذکر أو أُنثی و هو مؤمن فأُولئک یدخلون الجنّة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 5 - 5

5 - همسانی زنان و مردان مؤمن ، در بهرهوری از ثمرات ایمان خود و پاداش های الهی

لیدخل المؤمنین و المؤمنت جنّ-ت

قرار گرفتن وصف «المؤمنات» در کنار «المؤمنین»، می رساند که زنان و مردان در ره یابی به بهشت جاودان همسان اند.

46- پاداش مسیحیان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 62 - 1

1 - مسلمانان ، یهودیان ، نصرانی ها و صابئان ، در صورت داشتن ایمان راستین به خدا و باور به قیامت و انجام عمل صالح ، از پاداشی گران قدر برخوردار خواهند شد .

إن الذین ءامنوا . .. فلهم أجرهم عند ربهم

مراد از «الذین ءامنوا» مسلمانان هستند. درباره آیین صابئی نظرات مختلفی ایراد شده است. علامه طباطبایی پس از بیان اقوال گوناگون، تأیید می کنند که آیین صابئی، آیینی ممزوج از دین یهود، مجوس و حرانیّه بوده است.

47- پاداش یهود مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 62 - 1

1 - مسلمانان ، یهودیان ، نصرانی ها و صابئان ، در صورت داشتن ایمان راستین به خدا و باور به قیامت و انجام عمل صالح ، از پاداشی گران قدر برخوردار خواهند شد .

إن الذین ءامنوا . .. فلهم أجرهم عند ربهم

مراد از «الذین ءامنوا» مسلمانان هستند. درباره آیین صابئی نظرات مختلفی ایراد شده است. علامه طباطبایی پس از بیان اقوال گوناگون، تأیید می کنند که آیین صابئی، آیینی ممزوج از دین یهود، مجوس و حرانیّه بوده است.

48- پرسشهای مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 41 - 1

1 - پرسش مؤمن آل فرعون از قوم خود ، درباره انگیزه مخالفت آنان با دعوت و خیرخواهی های او

و یقوم مالی أدعوکم إلی النجوة و تدعوننی إلی النار

گفتنی است که به قرینه خطاب در جمله حالیّه «تدعوننی . ..»، عبارت «مالی» در اصل «مالکم» می باشد. این جمله در زبان عرب به جای «أخبرونی عنکم» (از حالتان به من خبر دهید) به کار می رود و مقصود از آن پرسش از انگیزه و دلیل وضعیت به وجود آمده از مخاطب است.

49- پیروی از مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 1

1 - مؤمن آل فرعون ، مردم را به پیروی از رهنمود های خویش فرا خوانده است .

و قال الذی ءامن یقوم اتّبعون

50- پیشنهاد مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 28 - 14

14 - اطمینان دادن مؤمن آل فرعون به فرعونیان ، از آسیب دیدن موسی ( ع ) در صورت دروغ گو بودن ایشان در ادعا های خود

و إن یک کذبًا فعلیه کذبه

51- تبلیغ جن مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 30 - 1،2

1- جنیان مؤمن ، در تلاش برای هدایت جامعه خود به سوی قرآن

قالوا یقومنا إنّا سمعنا کتبًا . .. یهدی إلی الحقّ

2- جنیان انذارگر ، پیام آور نزول کتابی آسمانی پس از تورات ، برای قوم خویش

ولّوا . .. منذرین . قالوا یقومنا إنّا سمعنا کتبًا أُنزل من بعد موسی

52- تبلیغ مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 43 - 2

2 - مؤمن آل فرعون قومش را از نقش نداشتن معبود های ادعایی در سعادت دنیوی و اخروی و نیز بی ثمر بودن عبادت آنها آگاه ساخت .

لاجرم أنّما تدعوننی إلیه لیس له دعوة فی الدنیا و لا فی الأخرة

53- تشویق شاعران مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 227 - 12

12 - تشویق شاعران مسلمان از سوی خداوند به مقابله به مثل کردن با شاعران کفرپیشه هجوگو

و انتصروا من بعد ما ظلموا

54- تشویقهای مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 30 - 3

3 - تشویق و ترغیب شدن فرعونیان از سوی مؤمن آل فرعون ، به عبرت گیری و درس آموزی از سرگذشت هلاکت بار اقوام و احزاب کافر پیشین

و قال الذی ءامن یقوم إنّی أخاف علیکم مثل یوم الأحزاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 31 - 9

9 - تشویق و ترغیب شدن مردم عصر فرعون از سوی مؤمن آل فرعون ، به عبرت گیری و درس آموزی از سرگذشت هلاکت بار قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان

مثل دأب قوم نوح . .. و الذین من بعدهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 40 - 12

12 - مؤمن آل فرعون ، مردم را به دل نبستن به دنیا ، آخرت خواهی ، ترک رفتار زشت و انجام عمل صالح توأم با ایمان ، ترغیب می کرد .

یقوم إنّما هذه الحیوة الدنیا متع . .. من عمل سیّئة ... و من عمل صلحًا ... یر

گفته های مؤمن آل فرعون با مردم و فرعونیان، در مقام دعوت و تبلیغ بود; چنان که آیه بعد (مالی أدعوکم إلی النجاة . ..) تأییدکننده همین مطلب است.

55- تعجب مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 41 - 2،3

2 - اظهار شگفتی مؤمن آل فرعون از فراخواندن قوم خود ، به نجات و رستگاری و دعوت آنان از او به سرنوشت هلاکت بار دوزخ

و یقوم مالی أدعوکم إلی النجوة و تدعوننی إلی النار

استفهام در «مالی» برای تعجب است.

3 - اظهار شگفتی مؤمن آل فرعون از تأثیرناپذیری مردم از خیرخواهی ها و فراخوانی های او

و یقوم مالی أدعوکم إلی النجوة و تدعوننی إلی النار

56- تقیه مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 28 - 2،4

2 - مؤمن معترض از خاندان فرعون ، ایمان خود را پوشیده می داشت .

قال رجل مؤمن من ءال فرعون یکتم إیمنه

4 - تقیه مؤمن آل فرعون و کتمان کردن ایمانش ، کاری پسندیده و به جا بود .

و قال رجل مؤمن من ءال فرعون یکتم إیمنه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 2

2 - مؤمن آل فرعون ، پس از کتمان ایمانش به مدتی چند ، آن را فاش ساخت و به موضع گیری علنی علیه فرعون و دفاع از موسی ( ع ) پرداخت .

و قال الذی ءامن یقوم اتّبعون

فراخوانی مردم به پیروی از خویش، بیانگر علنی کردن ایمان و موضع اعتقادی شخص است.

57- تلاش مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 28 - 21

21 - تلاش منطقی و عالمانه مؤمن آل فرعون ، برای منصرف ساختن فرعونیان از کشتن موسی ( ع )

و قال رجل من ءال فرعون یکتم إیمنه . .. و إن یک صادقًا یصبکم بعض الذی یعدکم

برداشت یاد شده از مجموع گفته ها، برخوردها، چگونگی استدلال و منطق مؤمن آل فرعون در مقابل فرعونیان استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 29 - 8

8 - تلاش گسترده مؤمن آل فرعون ، بر ایجاد احتمال درست بودن دعوت موسی ( ع ) و راستی هشدار های او در افکار عمومی قومش

وإن یک کذبًا فعلیه کذبه . .. فمن ینصرنا من بأس اللّه إن جاءنا

شیوه سخن مؤمن آل فرعون به فرعونیان (اگر موسی(ع) دروغ گو باشد به ضرر خودش است و اگر راستگو باشد ممکن است هشدارهای او درباره نزول عذاب درست باشد)، گویای این نکته است که او باایجاد احتمال درست بودن دعوت موسی(ع) در افکار عمومی، در صدد جلب نظر آنان به سود آن حضرت بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 44 - 6

6 - مؤمن آل فرعون ، پس از تلاش گسترده خیرخواهانه خود برای هدایت قومش ، کار و سرنوشت خویش را به خدا واگذاشت و بر او توکل کرد .

و أُفوّض أمری إلی اللّه

58- تنزیه شاعران مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 227 - 3

3 - ساحت شاعران مؤمن ، مبرّا از خیال پردازی ، گزافه گویی و گفتار بدون عمل

و الشعراء. .. فی کلّ واد یهیمون... یقولون ما لایفعلون . إلاّ الذین ءامنوا

59- توصیه های مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 20 - 5،8

5 - مرد ناشناس ، خواهان خروج بی درنگ موسی ( ع ) از شهر بود .

فاخرج

8 - توصیه به خروج از شهر ، نمود خیرخواهی مرد ناشناس نسبت به موسی ( ع )

فاخرج إنّی لک من النصحین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 21 - 1

1 - خارج شدن موسی ( ع ) از شهر مصر ، در پی توصیه مرد ناشناس

قال یموسی . .. فاخرج ... فخرج منها خائفًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 29 - 5

5 - مؤمن آل فرعون ، قومش را از هرگونه غرور و خودکامگی ناشی از اقتدار و سلطه همه جانبه بر سرزمین مصر برحذر داشت .

لکم الملک الیوم . .. فمن ینصرنا من بأس اللّه إن جاءنا

60- توطئه علیه مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 45 - 2

2 - مؤمن آل فرعون ، پس از اعلان مواضع اعتقادی خویش و مبارزه با عقیده شرک آلود ، با انواع مکر ها و نقشه های شوم فرعونیان روبه رو شد .

فوقیه اللّه سیّئات ما مکروا

جمع آمدن «سیّئات» نشانگر تعدد و گوناگونی مکرهای فرعونیان است.

61- توکل مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 44 - 6

6 - مؤمن آل فرعون ، پس از تلاش گسترده خیرخواهانه خود برای هدایت قومش ، کار و سرنوشت خویش را به خدا واگذاشت و بر او توکل کرد .

و أُفوّض أمری إلی اللّه

62- تولّد کافر از مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 95 - 10

10 - عن أبی عبدالله(ع): . .. قال الله عز و جل: «یخرج الحی من المیت و مخرج المیت من الحی» فالحی المؤمن الذی تخرج طینته من طینة الکافر و المیت الذی یخرج من الحی هو الکافر الذی یخرج من طینة المؤمن ... .

از امام صادق(ع) درباره آیه «یخرج الحی . .. » روایت شده است: «حی»، مؤمنی است که از کافر متولد شود. و «میت» که از «حی» بیرون می آید، کافری است که از مؤمن متولد شود ... .

63- تولد مؤمن از کافر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 95 - 10

10 - عن أبی عبدالله(ع): . .. قال الله عز و جل: «یخرج الحی من المیت و مخرج المیت من الحی» فالحی المؤمن الذی تخرج طینته من طینة الکافر و المیت الذی یخرج من الحی هو الکافر الذی یخرج من طینة المؤمن ... .

از امام صادق(ع) درباره آیه «یخرج الحی . .. » روایت شده است: «حی»، مؤمنی است که از کافر متولد شود. و «میت» که از «حی» بیرون می آید، کافری است که از مؤمن متولد شود ... .

64- تهدید مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 44 - 7

7 - مؤمن آل فرعون ، از سوی فرعونیان مورد تهدید سخت قرار گرفته بود .

و أُفوّض أمری إلی اللّه

گفتنی است که واگذارکردن کار خود به خدا از سوی مؤمن آل فرعون (به قرینه جمله «فوقاه اللّه سی-ّئات ما مکروا» در آیه بعد) بیانگر وجود نوعی تهدید و ارعاب از جانب فرعونیان است.

65- تهمت به زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 58 - 1،2

1 - کسانی که با مردان و زنان مؤمن بی گناه ، نسبتی ناروا بدهند ، زیر بار بهتان رفته اند .

و الذین یؤذون المؤمنین و المؤمنت بغیر ما اکتسبوا فقد احتملوا بهتنًا

2 - نسبت ناروا به مردان و زنان مؤمن بی گناه ، آزار و اذیت آنان و گناه است .

و الذین یؤذون المؤمنین و المؤمنت بغیر ما اکتسبوا فقد احتملوا . .. إثمًا مبینًا

به قرینه «فقد احتملوا بهتاناً» مراد از آزار و اذیت مؤمنان، تهمت زدن و نسبت ناروا دادن به آنها است.

66- تهمت به مردان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 58 - 1،2

1 - کسانی که با مردان و زنان مؤمن بی گناه ، نسبتی ناروا بدهند ، زیر بار بهتان رفته اند .

و الذین یؤذون المؤمنین و المؤمنت بغیر ما اکتسبوا فقد احتملوا بهتنًا

2 - نسبت ناروا به مردان و زنان مؤمن بی گناه ، آزار و اذیت آنان و گناه است .

و الذین یؤذون المؤمنین و المؤمنت بغیر ما اکتسبوا فقد احتملوا . .. إثمًا مبینًا

به قرینه «فقد احتملوا بهتاناً» مراد از آزار و اذیت مؤمنان، تهمت زدن و نسبت ناروا دادن به آنها است.

67- جوانان مؤمن بنی اسرائیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 83 - 3

3 - مؤمنان و گرویدگان به موسی ( ع ) ، همگی از قشر جوان بنی اسرائیل بودند .

فما ءامن لموسی إلا ذریة من قومه

«ذریة» به معنای «ابناء و أولاد» به کار می رود، با توجه به جو وحشت و ارعاب که فرعون در میان بنی اسرائیل به وجود آورده بود و معمولا در چنین شرایطی پیران به حکم مصلحت اندیشی کنار می کشند، می توان گفت که مراد از «ذریة»، جوانان بنی اسرائیل است.

68- حامی مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 45 - 1

1 - خداوند مؤمن آل فرعون را از آثار ناپسند مکر فرعونیان محفوظ داشت .

فوقیه اللّه سیّئات ما مکروا

69- حجاب زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 59 - 3،12

3 - بر زنان آزاده مؤمن ، لازم است که تمام اندام خود را ، از سر تا پا ، از نامحرمان بپوشانند .

قل لأزوجک و بناتک و نساء المؤمنین یدنین علیهنّ من جلبیبهنّ

تعبیر «علیهنّ» شامل تمامی اندام می شود و نکته یاد شده را می رساند.

12 - بر زنان مؤمن آزاده ، لازم است با پوشش مناسب ، خود را از بردگان کنیز متمایز سازند .

یدنین علیهنّ من جلبیبهنّ ذلک أدنی أن یعرفن فلایؤذین

متعلق «یعرفن» می تواند «من الإماء» باشد و می تواند چیزی شبیه «إنّهنّ حرائر» باشد. برداشت بالا، بنابر احتمال نخست است.

70- حفظ حرمت زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 59 - 10

10 - خداوند ، برای پاسداشت حریم زنان مؤمن از تعرّض مزاحمان ، عنایت ویژه ای دارد .

قل لأزوجک و بناتک و نساء المؤمنین یدنین علیهنّ من جلبیبهنّ ذلک أدنی أن یعرفن فل

71- حمایت از مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 45 - 6

6 - عذاب سخت فرعونیان در دنیا ، از جلوه های حمایت خداوند از مؤمن آل فرعون

أُفوّض أمری إلی اللّه . .. فوقیه اللّه سیّئات ما مکروا و حاق ب-َال فرعون سوء ال

72- حمایت مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 28 - 7

7 - دفاع مؤمن آل فرعون از موسی ( ع ) ، جلوه ای از حمایت و امداد خداوند از او

إنّی عذت بربّی و ربّکم . .. و قال رجل مؤمن من ءال فرعون یکتم إیمنه

ذکر دفاع مؤمن آل فرعون از موسی(ع) - پس از پناه بردن آن حضرت به خداوند از شر فرعون - می تواند گویای برداشت یاد شده باشد.

73- خداشناسی مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 34 - 18

18 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از معرفت عمیق نسبت به معارف الهی ( مانند خداشناسی ، معاد ، تاریخ و مسؤولیت پیامبران )

إنّی أخاف علیکم مثل یوم الأحزاب . .. یوم التناد ... کذلک یضلّ اللّه من هو مسرف م

74- خطر انحراف زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تحریم - 66 - 6 - 4

4 - زنان و مردان مؤمن ، همواره در معرض خطر انحراف و افتادن در ورطه گناه آتش افروز

یأیّها الذین ءامنوا قوا أنفسکم و أهلیکم نارًا

مطلب یاد شده، از خطاب به مؤمنان (یا أیّها الذین آمنوا) استفاده می شود.

75- خطر انحراف مردان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تحریم - 66 - 6 - 4

4 - زنان و مردان مؤمن ، همواره در معرض خطر انحراف و افتادن در ورطه گناه آتش افروز

یأیّها الذین ءامنوا قوا أنفسکم و أهلیکم نارًا

مطلب یاد شده، از خطاب به مؤمنان (یا أیّها الذین آمنوا) استفاده می شود.

76- خطر گناه زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تحریم - 66 - 6 - 4

4 - زنان و مردان مؤمن ، همواره در معرض خطر انحراف و افتادن در ورطه گناه آتش افروز

یأیّها الذین ءامنوا قوا أنفسکم و أهلیکم نارًا

مطلب یاد شده، از خطاب به مؤمنان (یا أیّها الذین آمنوا) استفاده می شود.

77- خطر گناه مردان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تحریم - 66 - 6 - 4

4 - زنان و مردان مؤمن ، همواره در معرض خطر انحراف و افتادن در ورطه گناه آتش افروز

یأیّها الذین ءامنوا قوا أنفسکم و أهلیکم نارًا

مطلب یاد شده، از خطاب به مؤمنان (یا أیّها الذین آمنوا) استفاده می شود.

78- خیرخواهی مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 20 - 7

7 - مرد ناشناس ، از جمله خیرخواهان موسی ( ع ) بود .

إنّی لک من النصحین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 44 - 1،2،3

1 - هشدار تهدیدآمیز مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن آنان به سرنوشتی شوم بر اثر غفلت و بی توجهی شان به خیرخواهی های او

فستذکرون ما أقول لکم

2 - فرعونیان ، سخن حکیمانه و خیرخواهانه مؤمن آل فرعون را ، به خوبی درک نکرده و در غفلت شدید به سر می بردند .

فستذکرون ما أقول لکم

3 - هدایت ها و خیر خواهی های مؤمن آل فرعون ، در قومش تأثیر نگذاشت .

فستذکرون ما أقول لکم

79- دعای مسیحیان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 84 - 11

11 - سخن و دعای فروتنانه مسیحیان مؤمن گواه دوری آنان از استکبار

انهم لایستکبرون . .. نطمع ان یدخلنا ربنا مع القوم الصلحین

مطالب یاد شده از زبان مسیحیان در این آیه و آیه پیشین می تواند به منزله دلیل برای «انهم لایستکبرون» - در آیه 82 - باشد.

80- دعوت از مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 41 - 2

2 - اظهار شگفتی مؤمن آل فرعون از فراخواندن قوم خود ، به نجات و رستگاری و دعوت آنان از او به سرنوشت هلاکت بار دوزخ

و یقوم مالی أدعوکم إلی النجوة و تدعوننی إلی النار

استفهام در «مالی» برای تعجب است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 42 - 1

1 - مردم مصر ( قبطیان و فرعونیان ) ، مؤمن آل فرعون را به کفر و شرک به خدا فراخواندند .

تدعوننی لأکفر باللّه و أشرک به

81- دعوتهای جن مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 31 - 1

1- دعوت جنیان ایمان آورده به قرآن ، از قوم خود برای گرویدن به پیامبر (صلی الله علیه و آله)

یقومنا أجیبوا داعی اللّه

مراد از «داعی اللّه» پیامبر(صلی الله علیه و آله) است که مردم را به سوی خدا دعوت می کند.

82- دعوتهای مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 1

1 - مؤمن آل فرعون ، مردم را به پیروی از رهنمود های خویش فرا خوانده است .

و قال الذی ءامن یقوم اتّبعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 41 - 2،3

2 - اظهار شگفتی مؤمن آل فرعون از فراخواندن قوم خود ، به نجات و رستگاری و دعوت آنان از او به سرنوشت هلاکت بار دوزخ

و یقوم مالی أدعوکم إلی النجوة و تدعوننی إلی النار

استفهام در «مالی» برای تعجب است.

3 - اظهار شگفتی مؤمن آل فرعون از تأثیرناپذیری مردم از خیرخواهی ها و فراخوانی های او

و یقوم مالی أدعوکم إلی النجوة و تدعوننی إلی النار

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 42 - 11،13

11 - مؤمن آل فرعون ، مردم مصر را به خدای عزیز و غفار خواند .

و أنا أدعوکم إلی العزیز الغفّ-ر

13 - ترس از خدا و امید به او ، بخشی از دعوت و تبلیغات مؤمن آل فرعون

و أنا أدعوکم إلی العزیز الغفّ-ر

یادآوری دو صفت عزت و آمرزندگی خداوند برای کسانی که هنوز دست از کفر بر نداشته اند - ولی امید به هدایتشان می رود - می تواند به منظور مطلب یاد شده باشد.

83- دفاع مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 28 - 11

11 - دفاع مؤمن آل فرعون از موسی ( ع ) ، به خاطر برخوردار بودن اندیشه و عقیده او بر دلیل و برهان روشن

أن یقول ربّی اللّه و قد جاءکم بالبیّنت من ربّکم

برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که جمله «و قد جائکم بالبیّنات . ..» - که حال برای فاعل «یقول» یا«رجلاً» است - در مقام تعلیل برای مطلب پیشین; یعنی، تقبیح کشتن موسی(ع) می باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 2

2 - مؤمن آل فرعون ، پس از کتمان ایمانش به مدتی چند ، آن را فاش ساخت و به موضع گیری علنی علیه فرعون و دفاع از موسی ( ع ) پرداخت .

و قال الذی ءامن یقوم اتّبعون

فراخوانی مردم به پیروی از خویش، بیانگر علنی کردن ایمان و موضع اعتقادی شخص است.

84- دلایل خیرخواهی مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 20 - 8

8 - توصیه به خروج از شهر ، نمود خیرخواهی مرد ناشناس نسبت به موسی ( ع )

فاخرج إنّی لک من النصحین

85- دلسوزی مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 29 - 9

9 - اظهار محبت و دلسوزی کردن مؤمن آل فرعون نسبت به قوم خود ( قبطیان )

یقوم

استفاده مؤمن آل فرعون از تعبیر «یا قوم» (ای قوم من) و تکرار آن در چهار نوبت (آیه های 29، 30، 32، 38 و 41)، گویای مطلب یاد شده است.

86- دین مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 45 - 7

7 - « عن أبی عبداللّه ( ع ) فی قول اللّه عزّوجلّ « فوقاه اللّه سیئات ما مکروا » فقال : أما لقد بسطوا علیه و قتلوه و لکن أتدرون ما وقاه ؟ وقاه أن یفتنوه فی دینه ;

از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ: «فوقاه اللّه سیئات ما مکروا» روایت شده که فرمود: آگاه باشید فرعونیان بر آن مؤمن، مسلط شده و او را به قتل رساندند; لکن می دانید که خداوند او را از چه چیزی حفظ کرد؟ او را از این که در دینش فتنه کنند حفظ کرد».

87- راهبان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 27 - 19

19 - راهبان مسیحی دو دسته شدند : دسته ای مؤمن و به معنای حقیقی کلمه تارک دنیا و دسته ای فاسق و منحرف

فاتینا الذین ءامنوا منهم أجرهم و کثیر منهم فسقون

مفسران گرچه در مرجع ضمیر «هم» در جمله بالا اختلاف نظر دارند; ولی ظاهر این است که این ضمایر مربوط به راهبان است; زیرا محط بحث این بخش از آیه در رابطه با آنان می باشد.

88- روزی اخروی مردان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 40 - 4

4 - زنان و مردان مؤمن نیک کردار ، برخوردار از روزی ها و نعمت های بی اندازه و بسیار در بهشت

و من عمل صلحًا . .. فأُولئک یدخلون الجنّة یرزقون فیها بغیر حساب

89- روش برخورد مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 29 - 9

9 - اظهار محبت و دلسوزی کردن مؤمن آل فرعون نسبت به قوم خود ( قبطیان )

یقوم

استفاده مؤمن آل فرعون از تعبیر «یا قوم» (ای قوم من) و تکرار آن در چهار نوبت (آیه های 29، 30، 32، 38 و 41)، گویای مطلب یاد شده است.

90- روش تبلیغ مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 29 - 10

10 - بهره گرفتن مؤمن آل فرعون از افکار عمومی مردم ، علیه تصمیم فرعون بر قتل موسی ( ع )

یقوم لکم الملک الیوم . .. فمن ینصرنا من بأس اللّه إن جاءنا

صحبت مکرر مؤمن آل فرعون با مردم - علی رغم آن که موسی(ع) مورد تهدید شخص فرعون بود - می تواند از نکته یاد شده حکایت کند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 34 - 1

1 - مؤمن آل فرعون برای بیدار کردن مردم و انصراف آنان از قتل موسی ( ع ) ، سرگذشت یوسف پیامبر رایادآور شد .

أتقتلون رجلاً . .. إنّی أخاف علیکم ... و لقد جاءکم یوسف

91- زمینه ارتداد مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 41 - 4

4 - تلاش فرعونیان ، برای ارتداد و مشرک شدن مؤمن آل فرعون

و تدعوننی إلی النار

فراخواندن به آتش، کنایه از دعوت به کفر و شرک است که در آیه بعد به صراحت از آن یاد شده است (تدعوننی لأکفر باللّه و أشرک به. ..).

92- زمینه بی احترامی به مردان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 25 - 17

17- پایمال شدن حرمت مردان و زنان مؤمن در صورت جنگ در حدیبیه ، مایه ننگ برای مسلمانان

و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت . .. فتصیبکم منهم معرّة

93- زمینه بی احترامی زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 25 - 17

17- پایمال شدن حرمت مردان و زنان مؤمن در صورت جنگ در حدیبیه ، مایه ننگ برای مسلمانان

و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت . .. فتصیبکم منهم معرّة

94- زمینه شرک مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 41 - 4

4 - تلاش فرعونیان ، برای ارتداد و مشرک شدن مؤمن آل فرعون

و تدعوننی إلی النار

فراخواندن به آتش، کنایه از دعوت به کفر و شرک است که در آیه بعد به صراحت از آن یاد شده است (تدعوننی لأکفر باللّه و أشرک به. ..).

95- زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 58 - 4

4 - زنان مؤمن ، دارای موقعیتی همسان مردان مؤمن اند .

و الذین یؤذون المؤمنین و المؤمنت . .. فقد احتملوا بهتنًا

96- زنان مؤمن در قیامت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 12 - 9

9 - قیامت ، روز دریافت بشارت بهشت برای مردان و زنان مؤمن

یوم تری المؤمنین و المؤمنت . .. بشریکم الیوم جنّ-ت

97- زنان مؤمن مکه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 25 - 8،9

8- وجود زنان و مردانی مؤمن - اما ناشناخته - در میان کافران مکه ، قبل از حدیبیه

و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت لم تعلموهم

9- بی اطلاعی مهاجران و انصار ، از وجود مردان و زنانی مؤمن در میان مکیان ; قبل از صلح حدیبیه

و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت لم تعلموهم

98- سرزنشهای مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 28 - 9،15

9 - کشتن موسی ( ع ) به صرف اعتقاد او به ربوبیت خداوند ، کاری نکوهیده و نابه جا در نظر مؤمن آل فرعون

أتقتلون رجلاً أن یقول ربّی اللّه

از استفهام انکاری در جمله «أتقتلون رجلاً. ..» - که در مقام تقبیح عمل فرعون می باشد - برداشت یاد شده استفاده می شود.

15 - ناروا بودن قتل موسی ( ع ) ، در نظر مؤمن آل فرعون حتی در صورت دروغ گو بودن او

و إن یک کذبًا فعلیه کذبه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 34 - 8

8 - نکوهش مؤمن آل فرعون از مردم مصر ، به خاطر تردید کردن در رسالت یوسف ( ع ) در گذشته ( علی رغم مشاهده دلایل روشن او )

فمازلتم فی شکّ ممّا جاءکم به

99- سوزاندن زنان مؤمن در دوران اصحاب اخدود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بروج - 85 - 10 - 7

7 - اصحاب اخدود ، حتی زنان مؤمن را نیز در آتش سوزاندند .

فتنوا المؤمنین و المؤمنت

100- شاعران مؤمن و خیال پردازی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 227 - 3

3 - ساحت شاعران مؤمن ، مبرّا از خیال پردازی ، گزافه گویی و گفتار بدون عمل

و الشعراء. .. فی کلّ واد یهیمون... یقولون ما لایفعلون . إلاّ الذین ءامنوا

101- شاعران مؤمن و سخن بی عمل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 227 - 3

3 - ساحت شاعران مؤمن ، مبرّا از خیال پردازی ، گزافه گویی و گفتار بدون عمل

و الشعراء. .. فی کلّ واد یهیمون... یقولون ما لایفعلون . إلاّ الذین ءامنوا

102- شجاعت مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 10

10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ایمان استوار و فهم درست از دین

اتّبعون أهدکم سبیل الرشاد

اظهار ایمان و موضع گیری علنی مؤمن آل فرعون، علیه مواضع فرعونیان و نیز محتوا و چگونگی استدلال های او برای درستی مواضع خود، نشانگر برداشت یاد شده است.

103- شخصیت زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 59 - 16

16 - زنان مؤمن ، باید هویتی مستقل و شناخته داشته باشند .

ذلک أدنی أن یعرفن فلایؤذین

104- شک جنیان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 10 - 1

1 - تردید مؤمنان جن در شناخت خیر و یا شر بودن ممنوعیت آنان از استراق سمع آسمان برای اهل زمین

و أنّا لاندری أشرّ أُرید بمن فی الأرض أم أراد بهم ربّهم رشدًا

مقصود از «رَشَد» در این آیه - به قرینه مقابله آن با «شر»- خیر و صلاح است.

105- شکنجه زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بروج - 85 - 10 - 9

9 - گناه شکنجه دادن و سوزاندن مرد و زن مؤمن ، برابر و عذاب اخروی آن یکسان است .

الذین فتنوا المؤمنین و المؤمنت . .. فلهم عذاب جهنّم

106- شکنجه مردان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بروج - 85 - 10 - 9

9 - گناه شکنجه دادن و سوزاندن مرد و زن مؤمن ، برابر و عذاب اخروی آن یکسان است .

الذین فتنوا المؤمنین و المؤمنت . .. فلهم عذاب جهنّم

107- شهادت طلبی زنان مؤمن دوران اصحاب اخدود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بروج - 85 - 10 - 8

8 - پایداری برخی از زنان مؤمن تا نیل به شهادت ، در عهد اصحاب اخدود

فتنوا المؤمنین و المؤمنت

108- ظلم به زنان مؤمن صدراسلام

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بروج - 85 - 10 - 11

11 - کافران صدراسلام ، مردمی سنگدل بودند که حتی بر زنان مؤمن نیز رحم نکردند .

فتنوا المؤمنین و المؤمنت

109- عجز جنیان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 10 - 2

2 - ناتوانی مؤمنان جن ، از درک صحیح تقدیر الهی در ممنوعیت آنان از استراق سمع آسمان

و أنّا لاندری أشرّ أُرید بمن فی الأرض أم أراد بهم ربّهم رشدًا

110- عقیده جنیان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 5 - 1

1 - ایمان آورندگان از جن ، دروغ بستن بر خداوند را از سوی انس و جن ، امری ناممکن و بعید می دانستند .

و أنّا ظننّا أن لن تقول الإنس و الجنّ علی اللّه کذبًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 11 - 3

3 - از دیدگاه مؤمنان جن ، برخی از آنان صالح و نیک کردار کامل اند و برخی دیگر ضعیف و در رتبه پایین تر از صالحان قرار دارند .

و أنّا منّا الصلحون و منّا دون ذلک

برداشت یاد شده، مبتنی بر این نکته است که «دون» به معنای «تحت» باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 13 - 4

4 - در دیدگاه مؤمنان جن ، ایمان آورندگان به ربوبیت خدای یکتا ، از نقصان حق خویش و یا ستم شدن در مجازات ، بیم نداشته و در امان اند .

فمن یؤمن بربّه فلایخاف بخسًا و لا رهقًا

«رَهَق» در معانی «سفاهت»، «گناه»، «کذب»و «ظلم» به کار می رود; ولی در این آیه معنای اخیر مراد است.

111- علم مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 31 - 6

6 - آگاهی کامل مؤمن آل فرعون ، از سرگذشت هلاکت بار قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان

إنّی أخاف علیکم مثل . .. دأب قوم نوح ... و الذین من بعدهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 34 - 18

18 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از معرفت عمیق نسبت به معارف الهی ( مانند خداشناسی ، معاد ، تاریخ و مسؤولیت پیامبران )

إنّی أخاف علیکم مثل یوم الأحزاب . .. یوم التناد ... کذلک یضلّ اللّه من هو مسرف م

112- عمل پسندیده مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 28 - 4

4 - تقیه مؤمن آل فرعون و کتمان کردن ایمانش ، کاری پسندیده و به جا بود .

و قال رجل مؤمن من ءال فرعون یکتم إیمنه

113- فرجام زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 72 - 1

1 - حیات جاودان در باغ های بهشت با نهر های روان ، وعده الهی به زنان و مردان مؤمن

وعد اللّه المؤمنین . .. تحتها الأنهر

114- فرعون و مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 29 - 13

13 - فرعون ، سخن مؤمن آل فرعون را قطع کرده ، به دفاع از تصمیم خود مبنی بر کشتن موسی ( ع ) پرداخت .

أتقتلون رجلاً . .. فمن ینصرنا من بأس اللّه إن جاءنا قال فرعون ما أریکم إلاّ ما أ

115- فضایل برده مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 221 - 13

13 - ارزش و شخصیّت بردگان با ایمان ، از دیدگاه قرآن

و لامة مؤمنة خیر من مشرکة . .. و لعبد مؤمن خیر من مشرک

116- فضایل جن مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 30 - 3

3- جنیان پیشتاز و گرویده به قرآن ، برخوردار از موقعیتی ویژه در میان قوم خود *

قالوا یقومنا إنّا سمعنا

از لحن آیه شریفه و موضع بالای جنیان در خطاب به قوم (یاقومنا)، می توان به دست آورد که آنان علاوه بر داشتن پیامی

بزرگ، جایگاهی والا در میان قوم شان داشته اند و چه بسا انتخاب آنان از سوی خداوند (صرفنا)، اشاره به این جهت باشد.

117- فضایل زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - رحمن - 55 - 70 - 4

4 - « عن الحلبی قال : سألت أباعبداللّه ( ع ) عن قول اللّه عزّوجلّ « فیهنّ خیرات حسان » قال : هنّ صوالح المؤمنات العارفات . . . ;

از حلبی روایت شده که گفت: درباره قول خدای عزّوجلّ «. .. خیرات حسان» از امام صادق(ع) سؤال کردم، فرمود: آنان زنان صالحه و عارفه از زنان مؤمنه [دنیا] هستند».

118- فضایل شاعران مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 227 - 2

2 - ارجمندی شاعران مؤمن و نیک کردارِ پیوند خورده با یاد خدا ، در پیشگاه پروردگار

و الشعراء یتّبعهم الغاون . .. إلاّ الذین ءامنوا... و ذکروا اللّه کثیرًا

119- فضایل مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 31 - 6

6 - آگاهی کامل مؤمن آل فرعون ، از سرگذشت هلاکت بار قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان

إنّی أخاف علیکم مثل . .. دأب قوم نوح ... و الذین من بعدهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 34 - 18

18 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از معرفت عمیق نسبت به معارف الهی ( مانند خداشناسی ، معاد ، تاریخ و مسؤولیت پیامبران )

إنّی أخاف علیکم مثل یوم الأحزاب . .. یوم التناد ... کذلک یضلّ اللّه من هو مسرف م

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 10

10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ایمان استوار و فهم درست از دین

اتّبعون أهدکم سبیل الرشاد

اظهار ایمان و موضع گیری علنی مؤمن آل فرعون، علیه مواضع فرعونیان و نیز محتوا و چگونگی استدلال های او برای درستی مواضع خود، نشانگر برداشت یاد شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 45 - 1

1 - خداوند مؤمن آل فرعون را از آثار ناپسند مکر فرعونیان محفوظ داشت .

فوقیه اللّه سیّئات ما مکروا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - واقعه - 56 - 13 - 4

4 - « عن جعفربن محمد ( ع ) فی قوله عزّوجلّ « ثلّة من الأوّلین » . . . قال : . . .ابن آدم الذی قتله أخوه ، و مؤمن آل فرعون و حبیب النجار . . . ;

از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ «ثلّة من الأوّلین». .. روایت شده که آنان، فرزند مقتول آدم(ع) (هابیل) و مؤمن آل فرعون (حزقیل) و حبیب نجار... هستند».

120- فلسفه تلاش جنیان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 8 - 1

1 - تلاش مؤمنان جن ، به منظور تماس با آسمان و دسترسی به اخبار آن

و أنّا لمسنا السماء

121- قصه مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 28 - 1،2،14،20،21

1 - اعتراض و اظهار مخالفت مؤمن آل فرعون نسبت به تصمیم قتل موسی ( ع ) از سوی فرعون

وقال رجل مؤمن من ءال فرعون یکتم إیمنه أتقتلون رجلاً أن یقول ربّی

2 - مؤمن معترض از خاندان فرعون ، ایمان خود را پوشیده می داشت .

قال رجل مؤمن من ءال فرعون یکتم إیمنه

14 - اطمینان دادن مؤمن آل فرعون به فرعونیان ، از آسیب دیدن موسی ( ع ) در صورت دروغ گو بودن ایشان در ادعا های خود

و إن یک کذبًا فعلیه کذبه

20 - استفاده مؤمن آل فرعون ، از شیوه جدل در مقابل منطق زور فرعونیان

وإن یک کذبًا فعلیه کذبه و إن یک صادقًا یصبکم بعض الذی یعدکم

آمدن این تعبیر که اگر موسی(ع) دروغ گفته باشد، علیه خودش اقدام کرده است و. .. از باب جدل می باشد; و گرنه برای

مؤمن آل فرعون، احتمال دروغ گو بودن موسی(ع) متصور نبود.

21 - تلاش منطقی و عالمانه مؤمن آل فرعون ، برای منصرف ساختن فرعونیان از کشتن موسی ( ع )

و قال رجل من ءال فرعون یکتم إیمنه . .. و إن یک صادقًا یصبکم بعض الذی یعدکم

برداشت یاد شده از مجموع گفته ها، برخوردها، چگونگی استدلال و منطق مؤمن آل فرعون در مقابل فرعونیان استفاده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 29 - 4،5،6،8،9،13

4 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونیان و قبطیان ، درباره خطر عذاب الهی در صورت مخالفت با موسی ( ع ) و قتل او

فمن ینصرنا من بأس اللّه إن جاءنا

5 - مؤمن آل فرعون ، قومش را از هرگونه غرور و خودکامگی ناشی از اقتدار و سلطه همه جانبه بر سرزمین مصر برحذر داشت .

لکم الملک الیوم . .. فمن ینصرنا من بأس اللّه إن جاءنا

6 - تنهایی و بی پناهی انسان در برابر عذاب الهی ، از هشدار های مؤمن آل فرعون به قوم خود

فمن ینصرنا من بأس اللّه إن جاءنا

8 - تلاش گسترده مؤمن آل فرعون ، بر ایجاد احتمال درست بودن دعوت موسی ( ع ) و راستی هشدار های او در افکار عمومی قومش

وإن یک کذبًا فعلیه کذبه . .. فمن ینصرنا من بأس اللّه إن جاءنا

شیوه سخن مؤمن آل فرعون به فرعونیان (اگر موسی(ع) دروغ گو باشد به ضرر خودش است و اگر راستگو باشد ممکن است هشدارهای او درباره نزول عذاب درست باشد)، گویای این نکته است که او باایجاد احتمال درست بودن دعوت موسی(ع) در افکار عمومی، در صدد جلب نظر آنان به سود آن حضرت بوده است.

9 - اظهار محبت و دلسوزی کردن مؤمن آل فرعون نسبت به قوم خود ( قبطیان )

یقوم

استفاده مؤمن آل فرعون از تعبیر «یا قوم» (ای قوم من) و تکرار آن در چهار نوبت (آیه های 29، 30، 32، 38 و 41)، گویای مطلب یاد شده است.

13 - فرعون ، سخن مؤمن آل فرعون را قطع کرده ، به دفاع از تصمیم خود مبنی بر کشتن موسی ( ع ) پرداخت .

أتقتلون رجلاً . .. فمن ینصرنا من بأس اللّه إن جاءنا قال فرعون ما أریکم إلاّ ما أ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 30 - 1،2

1 - مؤمن آل فرعون - به رغم قطع شدن سخنانش به وسیله فرعون - به گفتار هشداردهنده خود ادامه داد و فرعونیان را از پیامد هلاکت بار قتل موسی ( ع ) آگاه ساخت .

یقوم لکم الملک . .. قال فرعون ما أریکم إلاّ ما أری ... و قال الذی ءامن یقوم إن

2 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن به روزگار شوم ، همچون روزگار احزاب و اقوام کافر پیشین

و قال الذی ءامن یقوم إنّی أخاف علیکم مثل یوم الأحزاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 32 - 1،3

1 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خویش ، از دچار شدن به عذاب الهی در روز قیامت در صورت اقدام به قتل موسی ( ع )

و یقوم إنّی أخاف علیکم یوم التناد

3 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از موقعیت اجتماعی و نفوذ در جامعه

یقوم إنّی أخاف علیکم یوم التناد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 33 - 4،7

4 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونیان ، از دچار شدن آنان به عذاب گریزناپذیر الهی در قیامت در صورت کشتن موسی ( ع )

یقوم إنّی أخاف علیکم . .. یوم تولّون مدبرین ما لکم من اللّه من عاصم

7 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونیان ، درباره این که قتل موسی ( ع ) موجب گمراهی ابدی و علاج ناپذیر آنان خواهد شد .

أتقتلون رجلاً . .. و من یضلل اللّه فما له من هاد

برداشت یادشده به خاطر این نکته است که هشدار مؤمن آل فرعون نسبت به گمراه شدن آنان در مورد قتل موسی(ع) انجام پذیرفت.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 34 - 1،8،17

1 - مؤمن آل فرعون برای بیدار کردن مردم و انصراف آنان از قتل موسی ( ع ) ، سرگذشت یوسف پیامبر رایادآور شد .

أتقتلون رجلاً . .. إنّی أخاف علیکم ... و لقد جاءکم یوسف

8 - نکوهش مؤمن آل فرعون از مردم مصر ، به خاطر تردید کردن در رسالت یوسف ( ع ) در گذشته ( علی رغم مشاهده دلایل روشن او )

فمازلتم فی شکّ ممّا جاءکم به

17 - هشدار مؤمن آل فرعون به مردم مصر ، از دچار شدن به گمراهی ابدی بر اثر پافشاری بر مخالفت با دعوت موسی ( ع ) و تردید در حقانیت آن

کذلک یضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 35 - 5،15

5 - هشدار مؤمن آل فرعون به مردم مجادله گر و حق ستیز مصر ، درباره خشم انقلابی و انتقام مؤمنان طرفدار موسی ( ع )

الذین یجدلون فی ءایت اللّه . .. کبر مقتًا ... عندالذین ءامنوا

تذکر مؤمن آل فرعون به فرعونیان، مبنی بر این که ستیزه جویی در آیات الهی، موجب بغض و دشمنی مؤمنان می شود; می تواند بیانگر این نکته باشد که عمل آنان، موجب خشم انقلابی و شورش مؤمنان طرفدار موسی(ع) علیه آنان خواهدگردید.

15 - تلاش گسترده مؤمن آل فرعون در جهت انصراف فرعون از قتل موسی ( ع ) ، مؤثر واقع شد .

و قال رجل مؤمن من ءال فرعون . .. أتقتلون رجلاً ... کذلک یطبع اللّه علی کلّ قلب م

برداشت بالا به خاطر این نکته است که فرعون، در آغاز برخورد با موسی(ع) برکشتن او مصمم گشته، این مطلب را به همه

اطرافیانش اعلام کرده بود (قال فرعون ما أریکم إلاّ ما أری); ولی پس از سخنان مؤمن آل فرعون، به جای کشتن وی دستور داد برجی بسازند تا او نسبت به درستی ادعای آن حضرت به تحقیق بپردازد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 2

2 - مؤمن آل فرعون ، پس از کتمان ایمانش به مدتی چند ، آن را فاش ساخت و به موضع گیری علنی علیه فرعون و دفاع از موسی ( ع ) پرداخت .

و قال الذی ءامن یقوم اتّبعون

فراخوانی مردم به پیروی از خویش، بیانگر علنی کردن ایمان و موضع اعتقادی شخص است.

122- قوم مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 29 - 1

1 - مؤمن آل فرعون ، از قبطیان بود .

یقوم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 30 - 5

5 - مؤمن آل فرعون ، از قبطیان بود .

یقوم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 32 - 2

2 - مؤمن آل فرعون از قبطیان بود .

یقوم

123- قیاس مشرک با مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 19 - 2

2 - همسنگ قرار دادن کافر و مشرک نیک کردار با مؤمن مجاهد ، عملی ناصواب و شایسته ملامت و توبیخ است .

أجعلتم سقایة الحاجّ و عمارة المسجدالحرام کمن ءامن باللّه و الیوم الأخر و جهد فی

124- قیاس مؤمن با کافر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 19 - 2

2 - همسنگ قرار دادن کافر و مشرک نیک کردار با مؤمن مجاهد ، عملی ناصواب و شایسته ملامت و توبیخ است .

أجعلتم سقایة الحاجّ و عمارة المسجدالحرام کمن ءامن باللّه و الیوم الأخر و جهد فی

125- کمی راهبان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 27 - 20

20 - بیشتر راهبان ، عناصری منحرف و فاسق و تنها اقلیتی از آنان مؤمنان راستین بودند .

فاتینا الذین ءامنوا منهم أجرهم و کثیر منهم فسقون

126- کنیز مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 221 - 3

3 - کنیز مؤمن برای همسری شایسته تر است از آزاد زن مشرک ; هر چند زیبا و دلربا باشد .

و لاَمَة مؤمنة خیر من مشرکة و لو اعجبتکم

127- کیفر اذیت زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 60 - 15

15 - آزار و اذیت زنان مؤمنان ، کیفری سخت دارد .

لئن لم ینته المنفقون . .. لنغرینّک بهم

128- مجادله مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 28 - 20

20 - استفاده مؤمن آل فرعون ، از شیوه جدل در مقابل منطق زور فرعونیان

وإن یک کذبًا فعلیه کذبه و إن یک صادقًا یصبکم بعض الذی یعدکم

آمدن این تعبیر که اگر موسی(ع) دروغ گفته باشد، علیه خودش اقدام کرده است و. .. از باب جدل می باشد; و گرنه برای

مؤمن آل فرعون، احتمال دروغ گو بودن موسی(ع) متصور نبود.

129- محافظت از مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 45 - 7

7 - « عن أبی عبداللّه ( ع ) فی قول اللّه عزّوجلّ « فوقاه اللّه سیئات ما مکروا » فقال : أما لقد بسطوا علیه و قتلوه و لکن أتدرون ما وقاه ؟ وقاه أن یفتنوه فی دینه ;

از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ: «فوقاه اللّه سیئات ما مکروا» روایت شده که فرمود: آگاه باشید فرعونیان بر آن مؤمن، مسلط شده و او را به قتل رساندند; لکن می دانید که خداوند او را از چه چیزی حفظ کرد؟ او را از این که در دینش فتنه کنند حفظ کرد».

130- مردان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 58 - 4

4 - زنان مؤمن ، دارای موقعیتی همسان مردان مؤمن اند .

و الذین یؤذون المؤمنین و المؤمنت . .. فقد احتملوا بهتنًا

131- مردان مؤمن مکه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 25 - 8،9

8- وجود زنان و مردانی مؤمن - اما ناشناخته - در میان کافران مکه ، قبل از حدیبیه

و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت لم تعلموهم

9- بی اطلاعی مهاجران و انصار ، از وجود مردان و زنانی مؤمن در میان مکیان ; قبل از صلح حدیبیه

و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت لم تعلموهم

132- مستضعفان مؤمن قوم ثمود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 75 - 4،8،9،10

4 - گروهی از مستضعفان قوم ثمود رسالت صالح ( ع ) را تصدیق کرده و به وی ایمان آوردند .

للذین استضعفوا لمن ءامن منهم

برداشت فوق بر این اساس است که ضمیر «منهم» به «الذین» در «للذین استضعفوا» برگردد، نه به «قومه». در این صورت «لمن ءامن» بدل بعض از کل برای «للذین استضعفوا» است و مفاد آن تقسیم مستضعفان به دو طایفه مؤمنان و غیر مؤمنان خواهد بود.

8 - مستضعفان مؤمن قوم ثمود با پاسخی قاطع به کفرپیشگان ، ایمان و باور خویش را به صالح و تمامی رسالت های وی اعلان کردند .

أتعلمون . .. قالوا إنا بما ارسل به مؤمنون

9 - مستعضعفان مؤمن قوم ثمود ، در پاسخ مستکبران ، کفر خویش به معبودان دروغین را اعلان کردند .

قالوا إنا بما ارسل به مؤمنون

حصر اضافی که از تقدیم «بما ارسل» بر «مؤمنون» به دست می آید، بیانگر این است که مستضعفان، علاوه بر اعلان ایمان به صالح و رسالتهای وی، بیزاری خویش را از معبودان دروغین نیز بیان داشتند.

10 - مستضعفان مؤمن از قوم ثمود ، مردمانی پایدار و راسخ در ایمان خویش

قالوا إنا بما ارسل به مؤمنون

از اینکه مؤمنان قوم ثمود مقصود خویش را با جمله اسمیه و به همراه «إنّ» بیان کردند و با کلمه «ما»ی موصوله ایمان خویش را به تمامی رسالتهای صالح اعلان داشتند، معلوم می شود آنان در ایمان خویش بسیار جدی و پایدار بودند.

133- مسیحیان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 121 - 5

5 - کسانی از یهود و نصارا به کتاب آسمانی خویش ایمان دارند که از آن به خوبی وشایستگی پیروی می کنند .

الذین ءاتینهم الکتب یتلونه حق تلاوته أولئک یؤمنون به

در برداشت فوق، ضمیر «به» به «الکتاب» - که مقصود از آن تورات و انجیل است - برگردانده شده است.

134- مسیحیان مؤمن به اسلام

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 121 - 2

2 - از میان یهود و نصارا ، پیروان حقیقی تورات و انجیل به قرآن و محمد (صلی الله علیه و آله) ایمان می آورند .

الذین ءاتینهم الکتب یتلونه حق تلاوته أولئک یؤمنون به

«تلاوت به معنای خواندن و قرائت کردن است. برخی از اهل لغت آن را به معنای پیروی کردن نیز گفته اند. مراد از ضمیر «به» محتمل است قرآن یا پیامبر(صلی الله علیه و آله) باشد و نیز می تواند به الکتاب (تورات و انجیل) برگردد. برداشت فوق ناظر به این است که مراد از ضمیر «به» قرآن یا پیامبر (صلی الله علیه و آله) بوده و تلاوت به معنای پیروی کردن باشد.

135- مسیحیان مؤمن به قرآن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 121 - 2

2 - از میان یهود و نصارا ، پیروان حقیقی تورات و انجیل به قرآن و محمد (صلی الله علیه و آله) ایمان می آورند .

الذین ءاتینهم الکتب یتلونه حق تلاوته أولئک یؤمنون به

«تلاوت به معنای خواندن و قرائت کردن است. برخی از اهل لغت آن را به معنای پیروی کردن نیز گفته اند. مراد از ضمیر «به» محتمل است قرآن یا پیامبر(صلی الله علیه و آله) باشد و نیز می تواند به الکتاب (تورات و انجیل) برگردد. برداشت فوق ناظر به این است که مراد از ضمیر «به» قرآن یا پیامبر (صلی الله علیه و آله) بوده و تلاوت به معنای پیروی کردن باشد.

136- مشرکان و خویشاوندان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 10 - 1

1 - شرک پیشگان صدر اسلام ، درباره هیچ مؤمنی به رعایت حق خویشاوندی ، ملتزم نبودند .

لایرقبون فی مؤمن إلّاً

«رقبة» و «رُقبان» (مصدر یرقبون) به معنای حفظ و نگهداری و «إلّ» به معنای قرابت و خویشاوندی است. قابل ذکر است که لفظ «مؤمن» و «إلّ» هر دو نکره در سیاق نفی و مفید عمومند; یعنی، مشرکان درباره هیچ مؤمنی حرمت قرابت و خویشاوندی را نگه نمی دارند.

137- مقامات مسیحیان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 85 - 10

10 - مسیحیان فروتن و مؤمن به خدا ، قرآن و پیامبر (صلی الله علیه و آله) در زمره محسنان اند .

و انهم لایستکبرون . .. و ذلک جزاء المحسنین

138- مواعظ مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 29 - 14

14 - نصیحت ها و هشدار های مؤمن آل فرعون ، نسبت به قتل موسی ( ع ) ، در فرعون بی تأثیر بود .

أتقتلون رجلاً . .. قال فرعون ما أریکم إلاّ ما أری

139- موقعیت اجتماعی مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 29 - 2

2 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از موقعیت اجتماعی و نفوذ در جامعه

یقوم لکم الملک الیوم

تعبیر «ای قوم من» و نیز محتوا و آهنگ کلام مؤمن آل فرعون و برخی از روایات وارده درباره ایشان، گویای مطلب یاد شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 32 - 3

3 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از موقعیت اجتماعی و نفوذ در جامعه

یقوم إنّی أخاف علیکم یوم التناد

140- موقعیت شناسی مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 29 - 10

10 - بهره گرفتن مؤمن آل فرعون از افکار عمومی مردم ، علیه تصمیم فرعون بر قتل موسی ( ع )

یقوم لکم الملک الیوم . .. فمن ینصرنا من بأس اللّه إن جاءنا

صحبت مکرر مؤمن آل فرعون با مردم - علی رغم آن که موسی(ع) مورد تهدید شخص فرعون بود - می تواند از نکته یاد شده حکایت کند.

141- مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حشر - 59 - 23 - 9

9 - خداوند یگانه هستی ، ایمنی بخش خلق و نظام جهان

هو اللّه الذی لا إله إلاّ هو . .. المؤمن

142- مؤمن آل فرعون در حضور موسی(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 20 - 1

1 - ورود شتابزده مردی ناشناس از دورترین نقطه شهر به حضور موسی ( ع )

و جاء رجل من أقصا المدینة یسعی

143- مؤمن آل فرعون و قصه یوسف(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 34 - 12

12 - آشنایی مؤمن آل فرعون ، از تاریخ مردم مصر و سرگذشت یوسف پیامبر ( ع )

و لقد جاءکم یوسف من قبل بالبیّنت . .. حتّی إذا هلک قلتم لن یبعث اللّه من بعده ر

144- مؤمن آل فرعون و مصریان باستان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 34 - 12

12 - آشنایی مؤمن آل فرعون ، از تاریخ مردم مصر و سرگذشت یوسف پیامبر ( ع )

و لقد جاءکم یوسف من قبل بالبیّنت . .. حتّی إذا هلک قلتم لن یبعث اللّه من بعده ر

145- مؤمن آل یاسین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 20 - 16

16 - « قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) الصدیقون ثلاثة : حبیب النجار مؤمن آل یاسین الذی قال « یا قوم اتّبعوا المرسلین . . . » . . . ;

از رسول خدا روایت شده که صدیقین سه نفرند: [اول ]حبیب نجار همان مؤمن آل یاسین است که گفت: «یا قوم اتّبعوا المرسلین. ..»...».

146- مهریه همسر مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 10 - 24

24 - کافران ، دارای حق مطالبه مهریه همسر خود ، در صورت پیوستن همسر ایشان به جمع مؤمنان

و لیسئلوا ما أنفقوا

147- نعمتهای اخروی زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 40 - 8

8 - برابری زن و مرد ، در بهره مند شدن از پاداش های اخروی و نعمت های بهشتی

و من عمل صلحًا من ذکر أو أُنثی و هو مؤمن فأُولئک یدخلون الجنّة یرزقون فیها بغی

148- نقش نیاکان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 3 - 3

3- داشتن نیاکان مؤمن و موّحد ، ارزشی مسؤولیت آور

ذرّیة من حملنا مع نوح

یادآوری نیاکان مؤمن و صالح بنی اسرائیل به آنان، برای واقف ساختنشان به مسؤولیت خویش است.

149- نورانیت اخروی زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 12 - 2،6

2 - حضور مردان و زنان مؤمن ، با چهره هایی تابان در عرصه قیامت

یوم تری المؤمنین و المؤمنت یسعی نورهم

6 - منظره حرکت شتابان زنان و مردان مؤمن در قیامت ، به سوی بهشت با چهره هایی چونان چراغ فروزان ، بس زیبا و چشم نواز برای بینندگان

یوم تری المؤمنین و المؤمنت یسعی نورهم بین أیدیهم و بأیمنهم

در صورتی که مراد «تری» هر فرد بیننده باشد، به نظر می رسد آیه شریفه در مقام تصویر صحنه ای است که نظر هر بیننده ای را در آن روز به خود جلب می کند.

150- وعده به زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 12 - 7

7 - خداوند ، تحقق بخش وعده های خود به مردان و زنان مؤمن در قیامت ، در مشهد و منظر پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله)

فیضعفه له و له أجر کریم . یوم تری المؤمنین و المؤمنت

برداشت یاد شده بدان احتمال است که واژه «تری»، خطاب به خصوص پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله) باشد.

151- ویژگیهای عقیده مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 42 - 5

5 - جهان بینی و اعتقادات مؤمن آل فرعون ، بر علم و شناخت اطمینان بخش استوار بود .

تدعوننی لأکفر باللّه و أشرک به ما لیس لی به علم

152- هجرت زنان مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 10 - 4

4 - اقدام برخی از زنان مؤمن ، به هجرت از مکه به سوی مدینه ، پس از پیمان حدیبیه

یأیّها الذین ءامنوا

آیه شریفه - بر اساس شأن نزول - پس از هجرت برخی از زنان مکه به مدینه، نازل شده است.

153- هدایتگری جن مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 30 - 1

1- جنیان مؤمن ، در تلاش برای هدایت جامعه خود به سوی قرآن

قالوا یقومنا إنّا سمعنا کتبًا . .. یهدی إلی الحقّ

154- هدایتگری مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 38 - 4

4 - نشان دادن راه درست ، محور و هدف تلاش گسترده مؤمن آل فرعون در میان مردم مصر بود .

اتّبعون أهدکم سبیل الرشاد

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 39 - 5

5 - ارائه تصویری درست از حقیقت زندگی در دنیا و آخرت ، از نخستین کار های هدایتی مؤمن آل فرعون

یقوم إنّما هذه الحیوة الدنیا متع و إنّ الأخرة هی دار القرار

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 41 - 5

5 - نجات و رستگاری مردم ، هدف و محور تمامی تلاش های ارشادی ، سیاسی و اجتماعی مؤمن آل فرعون

و قال رجل مؤمن من ءال فرعون یکتم إیمنه . .. و یقوم مالی أدعوکم إلی النجوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 44 - 3

3 - هدایت ها و خیر خواهی های مؤمن آل فرعون ، در قومش تأثیر نگذاشت .

فستذکرون ما أقول لکم

155- یأس مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 44 - 4

4 - مؤمن آل فرعون ، پس از تلاش گسترده هدایتگرانه اش ، از تأثیرپذیری قومش مأیوس شد .

فستذکرون ما أقول لکم

از تعبیر و آهنگ «فستذکرون ما أقول لکم» (پس به زودی آنچه را به شمامی گویم به یاد خواهید آورد) استفاده می شود که مؤمن آل فرعون، از هدایت پذیری مردم مأیوس بود.

156- یقین مؤمن آل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 42 - 5

5 - جهان بینی و اعتقادات مؤمن آل فرعون ، بر علم و شناخت اطمینان بخش استوار بود .

تدعوننی لأکفر باللّه و أشرک به ما لیس لی به علم

157- یهود مؤمن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 121 - 5

5 - کسانی از یهود و نصارا به کتاب آسمانی خویش ایمان دارند که از آن به خوبی وشایستگی پیروی می کنند .

الذین ءاتینهم الکتب یتلونه حق تلاوته أولئک یؤمنون به

در برداشت فوق، ضمیر «به» به «الکتاب» - که مقصود از آن تورات و انجیل است - برگردانده شده است.

158- یهود مؤمن به قرآن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 121 - 2

2 - از میان یهود و نصارا ، پیروان حقیقی تورات و انجیل به قرآن و محمد (صلی الله علیه و آله) ایمان می آورند .

الذین ءاتینهم الکتب یتلونه حق تلاوته أولئک یؤمنون به

«تلاوت به معنای خواندن و قرائت کردن است. برخی از اهل لغت آن را به معنای پیروی کردن نیز گفته اند. مراد از ضمیر «به» محتمل است قرآن یا پیامبر(صلی الله علیه و آله) باشد و نیز می تواند به الکتاب (تورات و انجیل) برگردد. برداشت فوق ناظر به این است که مراد از ضمیر «به» قرآن یا پیامبر (صلی الله علیه و آله) بوده و تلاوت به معنای پیروی کردن باشد.

159- یهود مؤمن به محمد(صلی الله علیه و آله)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 121 - 2

2 - از میان یهود و نصارا ، پیروان حقیقی تورات و انجیل به قرآن و محمد (صلی الله علیه و آله) ایمان می آورند .

الذین ءاتینهم الکتب یتلونه حق تلاوته أولئک یؤمنون به

«تلاوت به معنای خواندن و قرائت کردن است. برخی از اهل لغت آن را به معنای پیروی کردن نیز گفته اند. مراد از ضمیر «به» محتمل است قرآن یا پیامبر(صلی الله علیه و آله) باشد و نیز می تواند به الکتاب (تورات و انجیل) برگردد. برداشت فوق ناظر به این است که مراد از ضمیر «به» قرآن یا پیامبر (صلی الله علیه و آله) بوده و تلاوت به معنای پیروی کردن باشد.

160- یهود مؤمن صدر اسلام

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 85 - 26

26 - پایبندی گروهی از یهودیان عصر بعثت به تورات با عمل کردن به پیمان های الهی و پرهیز از کشتن و بیرون راندن همکیشان خود

فما جزاء من یفعل ذلک منکم

سیاق خطابهای گذشته اقتضا می کرد که جمله «فما جزاء . ..» بدین گونه ایراد شود: «فما جزاءکم بما تفعلون إلا خزی». این تغییر سیاق اشاره به این دارد که همه یهودیان مرتکب اعمال ناروای مذکور نشدند. من تبعیضیه در «منکم» مؤید این معناست.

مؤمنان

161- {مؤمنان}

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 218 - 12

12 - عبداللّه بن جحش و همراهان او ، از زُمره مؤمنان و مهاجرانِ مجاهدِ در راه خدا

ان الذین امنوا و الذین هاجروا و جاهدوا فی سبیل اللّه

مفسّرین، عبداللّه بن جحش و همراهان او را - که از سوی پیامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور شدند تا به محلّی به نام نخله هجرت کنند و اخبار و اطلاعاتی از دشمن برای آن حضرت بفرستند - مورد نزول آیه می دانند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 256 - 17

17 - تشویق خداوند نسبت به مؤمنانِ به او و کافرانِ به طاغوت

فمن یکفر بالطّاغوت و یؤمن باللّه . .. و اللّه سمیع علیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 257 - 4،8،14

4 - هدایت مؤمنان از تاریکی ها به نور ، پرتویی از ولایت الهی بر آنان

اللّه ولیّ الّذین امنوا یخرجهم من الظّلمات الی النّور

جمله «یخرجهم . .. » پس از طرح ولایت الهی نسبت به مؤمنان، به منزله بیان و یا ارائه نمونه ای است از ولایت خداوندی.

8 - مؤمنان از ولیِّ واحد ( خداوند ) برخوردار هستند و کافران از اولیای متعدد

اللّه ولیّ الّذین امنوا . .. و الّذین کفروا اولیاؤهم الطّاغوت

14 - اتحاد اهل ایمان به علّت ولایت واحد الهی و تشتت صفوف اهل کفر ، به لحاظ حاکمیّت اولیای متعدد طاغوتی بر آنان

اللّه ولیّ الّذین امنوا . .. و الّذین کفروا اولیاؤهم الطّاغوت

چون مؤمنان از یک «ولی» برخوردارند، پس به وحدت می رسند، و در مقابل، کافران دارای اولیایی متعددند و در نتیجه متشتت خواهند شد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 20 - 16

16 - کافران نیز همچون مؤمنان ، تحت حاکمیّت و نظارت خدا هستند .

و اللّه بصیر بالعباد

از کاربرد کلمه عبد بر کافران، حاکمیّت استفاده شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 27 - 12

12 - خداوند ، چه بسا مؤمنی را از کافر و کافری را از مؤمن پدید می آورد .

و تخرج الحیّ من المیّت و تخرج المیّت من الحیّ

امام صادق (ع): . .. انّ اللّه عز و جل یقول: «یخرج الحیّ من المیّت و یخرج ... » یعنی المؤمن من الکافر و الکافر من المؤمن.

---

معانی الاخبار، ص 290، ح 10 ; مجمع البیان، ج 2، ص 728.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 28 - 1

1 - با اعتقاد به قدرت مطلقه الهی ، مجالی برای پذیرش ولایت کافران از سوی مؤمنان نمی باشد .

قل اللّهم مالک الملک . .. لا یتّخذ المؤمنون الکافرین اولیاء

گویا آیه مورد بحث، نتیجه اعتقاد به مضمون آیه «قل اللّهم . .. » است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 52 - 8،9

8 - پیامبران ، نیازمند یاری مؤمنان ، برای تحقق آرمان های متعالی خویش

من انصاری الی اللّه

9 - تلاش عیسی ( ع ) برای تشکّل بخشیدن و سازماندهی به جبهه مؤمنان ، علیه جبهه کفر

فلمّا احسّ . .. قال من انصاری الی اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 68 - 9

9 - خداوند ، ولیّ و سرپرست مؤمنان

و اللّه ولیّ المؤمنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 70 - 3

3 - گمراه کردن مؤمنان ، کفر به آیات الهی است . *

ودّت طائفة . .. یا اهل الکتاب لم تکفرون بایات اللّه

به نظر می رسد مراد از جمله «لم تکفرون . .. »، تعبیر دیگر و یا بیان مصداقی از جمله «لو یضلونکم» باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 87 - 3

3 - تحذیر خداوند از مرتدّ شدن مؤمنان و هشدار نسبت به آن

قوماً کفروا بعد ایمانهم . .. اولئک جزاؤهم انّ علیهم لعنة اللّه و الملئکة و النّا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 100 - 9

9 - لزوم پاسداری مؤمنان ( جامعه ایمانی ) ، از مرز های فرهنگی ، در روابط خویش با کافران

یا ایها الذین امنوا ان تطیعوا فریقاً من الذین اوتوا الکتاب یردّوکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 101 - 1

1 - گمراهی و کفر ( ارتداد ) مؤمنان ، علی رغم تلاوت آیات الهی بر آنان و حضور پیامبر (صلی الله علیه و آله) در میانشان ، مایه شگفتی است .

و کیف تکفرون و انتم تتلی علیکم ایات اللّه و فیکم رسوله

مراد از استفهام، تعجّب است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 103 - 20

20 - خداوند ، مُنجی مؤمنان ازپرتگاه آتش تفرقه و خصومت ، به سوی وحدت و اُلفت میان دلها

و کنتم علی شفا حفرة من النار فانقذکم منها

بنابراینکه جمله «و کنتم علی شفا حفرة من النار»، تفسیر جمله «اذ کنتم اعداء» باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 118 - 2،4،14

2 - ضرورت حفاظت اطلاعات و اسرار جامعه اسلامی ، از بیگانگان ( کافران ، منافقان و . . . )

یا ایها الذین امنوا لا تتخذوا بطانة من دونکم

4 - منزلت والای جامعه ایمانی ، در برابر بیگانگان و جوامع غیر ایمانی *

یا ایها الذین امنوا . .. من دونکم

استعمال کلمه «دون» به جای «غیر»، می تواند اشاره به حقارت جوامع غیر ایمانی باشد.

14 - افشاگری عداوت های قلبی بیگانگان ( کفّار ) با اسلام و اهل ایمان ، از سوی خداوند

و ما تخفی صدورهم اکبر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 119 - 1،5،11

1 - محبّت برخی از مؤمنان نسبت به بیگانگان و اهل کفر ، و دغلبازی اینان با مؤمنان

یا ایها الذین امنوا . ..ها انتم اولاء تحبونهم ... و اذا خلوا عضّوا علیکم الأَنام

5 - کینه و دشمنی کافران و بیگانگان نسبت به اهل ایمان ، علی رغم ابراز محبّت مؤمنان به آنان

ها انتم أولاء تحبونهم و لا یحبّونکم

11 - شدت و کینه خشم منافقان نسبت به مؤمنان *

و اذا لقوکم قالوا امنا و اذا خلوا عضّوا علیکم الأنامل من الغیظ

تظاهر به ایمان در برخورد با مؤمنان و ابراز دشمنی در پنهان، حکایت از آن دارد که آیه احتمالا درباره منافقان باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 123 - 13

13 - خداترسی و تقواپیشگی ، موجب سزاوار شدن اهل ایمان ، برای نصرت و یاری خداوند

و لقد نصرکم اللّه ببدر و انتم اذلّة فاتّقوا اللّه

تفریع جمله «فاتّقوا اللّه»، بر بیان نصرت الهی در بدر «و لقد نصرکم اللّه ببدر»، نمایانگر علّت سزاوار شدن مؤمنان به یاری خداوند است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 166 - 2

2 - کارزار احد ، صحنه رویارویی و درگیری دو جناح کفر و ایمان

و ما اصابکم یوم التقی الجمعان فباذن اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 173 - 14

14 - خداوند ، کفایت کننده مؤمنان و بهترین وکیل برای آنان

حسبنا اللّه و نعم الوکیل

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 175 - 6

6 - شیطان مؤمنان را از رویارویی با دوستانش می ترساند .

انّما ذلکم الشّیطان یخوّف اولیاءه

بنابر اینکه مفعول اوّل از فعل «یخوّف»، یعنی «کُم»، در تقدیر باشد. یعنی شیطان شما را از دوستانش می ترساند. جمله «فلا تخافوهم»، این احتمال را تأیید می کند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 199 -

1،10،11،12،16،17

1 - ایمان واقعی گروهی از عالمان اهل کتاب به خداوند ، قرآن و کتب آسمانی خویش

وَ اِنّ من اهل الکتب لمن یؤمن باللّه و ما انزل الیکم . .. خاشعین للّه

سوداگری با آیات الهی از اموری است که اغلب با عالمان و دانشمندان دینی سنخیّت دارد ; جمله «لتبیّننّه للناس»، در آیه 187 این معنا را تأیید می کند.

10 - سوداگری نکردن با آیات الهی ، ویژگی اهل کتابِ مؤمنِ به خدا و قرآن و دیگر کتب آسمانی

لا یشترون بایات اللّه ثمناً قلیلاً

11 - پرهیز از دین فروشی گروهی از اهل کتاب ، علی رغم سوداگری با آیات الهی از سوی برخی دیگر

انّ من اهل الکتب . .. خاشعین للّه لا یشترون بایات اللّه ثمناً قلیلا

12 - پرهیز برخی اهل کتاب از دین فروشی و سوداگری با آیات الهی ( تورات و انجیل ) ، مایه ایمان آنان به قرآن

انّ من اهل الکتب لمن یؤمن . .. خاشعین للّه لا یشترون بایات اللّه ثمناً قلیلا

جمله «لا یشترون . .. »، حال برای فاعل «یؤمن» است (یعنی مؤمنان اهل کتاب) و توصیف آنان به جمله ذکر شده، می تواند اشاره به علّت و زمینه ایمان آنان به قرآن باشد.

16 - تمجید خداوند از عالمان مؤمن اهل کتاب ، به خاطر ایمان به قرآن و سوداگری نکردن بر سر آیاتِ الهی

انّ من اهل الکتب لمن یؤمن . .. لا یشترون بایات اللّه ثمناً قلیلا اولئک لهم اجرهم

17 - ایمان اهل کتاب به قرآن ، نشانه ارزشگذاری صحیح آنان نسبت به آیات الهی ( تورات و انجیل )

انّ من اهل الکتب لمن یؤمن باللّه و . .. لا یشترون بایات اللّه ثمناً قلیلا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 28 - 6

6 - هابیل ، انسانی خداترس و مؤمن به توحید ربوبی

انی اخاف اللّه رب العلمین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 55 - 4

4 - علی بن ابیطالب ( ع ) ، انسانی مؤمن ، برپا دارنده نماز و پرداخت کننده زکات در حال رکوع

الذین ءامنوا الذین یقیمون الصلوة و یؤتون الزکوة و هم رکعون

بر اساس شأن نزولهای متعدد، شخصیت مورد نظر در آیه شریفه، حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب(ع) است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 36 - 4

4 - اجابت کنندگان دعوت پیامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به او، زندگانند.

إنما یستجیب الذین یسمعون و الموتی یبعثهم اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - یوسف - 12 - 57 - 9

9- یوسف ( ع ) نمونه ای بارز از مؤمنان تقواپیشه و باورداران به سرای آخرت

و لأجر الأخرة خیر للذین ءامنوا و کانوا یتقون

از مصداقهای مورد نظر برای «الذین آمنوا . ..» به قرینه آیات قبل ، یوسف(ع) است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 11 - 15

15- انبیای الهی خود را از مؤمنان می دانستند .

قالت لهم رسلهم . .. و علی الله فلیتوکّل المؤمنون

به قرینه عبارت «و ما لنا ألاّ نتوکّل علی الله» در آیه بعد، «فلیتوکّل المؤمنون» قطعاً شامل خود انبیا نیز می شود. و سرّ استفاده از فعل غایب و فاعل جمع برای بیان ضرورت توکل بر خداوند، عمومیت دادن حکم به مؤمنان است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 41 - 5

5- پدر و مادر حضرت ابراهیم ( ع ) مؤمن و موحد بودند .

ربّنا اغفرلی و لولدیّ

از اینکه حضرت ابراهیم(ع) برای پدر و مادرش طلب آمرزش کرد، استفاده می شود که آنان مؤمن و موحد بودند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 13 - 7

7- اصحاب کهف ، جوانمردانی مؤمن به پروردگار خویش و بهره مند از هدایت افزون الهی بودند .

انّهم فتیة ءامنوا بربّهم و زدنهم هدًی

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 51 - 2

2 - انسان ها در برابر انذار ها و اخطار های پیامبران دو دسته اند : مؤمن و یاکافر

یأیّها الناس إنّما أنا لکم نذیر مبین . فالذین ءامنوا ... و الذین سعوا فی ءایتن

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - واقعه - 56 - 39 - 2

2 - تاریخ بشر ، همواره شاهد مردمانی مؤمن و خداجو بود .

و أصحب الیمین . .. ثلّة من الأوّلین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - واقعه - 56 - 40 - 2

2 - آینده بشر برای همیشه ، شاهد مردمانی مؤمن و خدا جو خواهد بود .

و ثلّة من الأخرین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تغابن - 64 - 2 - 3

3 - انسان ها از نظر جهان بینی و باور های دینی یا کافراند و یا مؤمن .

فمنکم کافر و منکم مؤمن

162- آثار آرامش مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 4 - 9

9 - اعطای روح آرامش و اطمینان از سوی خدا به مؤمنان ، مایه فزونی ایمان ایشان

أنزل السکینة فی قلوب المؤمنین لیزدادوا إیمنًا مع إیمنهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 5 - 1

1 - نزول آرامش از سوی خداوند بر مؤمنان ، مایه افزایش ایمان و زمینه ساز ورود آنان به بهشت

أنزل السکینة . .. لیزدادوا إیمنًا ... لیدخل المؤمنین و ... جنّ-ت

«لیدخل. ..» نتیجه اطمینان عطا شده از ناحیه خداوند و فزونی ایمان مؤمنان است که در آیات پیشین طرح شد.

163- آثار احسان به مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 26 - 11

11 - « عن أبی عبداللّه ( ع ) قال : قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) فی قوله « و یزیدهم من فضله » الشفاعة لمن وجبت له النار ممن أحسن إلیهم فی الدنیا ;

از امام صادق(ع) روایت شده که رسول خدا راجع به این سخن خداوند «یزیدهم من فضله» (مراد از آنچه زاید بر اجابت دعای مؤمنان، به آنان داده می شود) حق شفاعت است که شفاعت می کنند برای کسانی که آتش برای آنها واجب شده ولی در دنیا از کسانی بوده اند که به آن مؤمنان نیکی کرده اند».

164- آثار اراده مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 22 - 14

14 - اراده و خواست مؤمنان بهشتی ، مؤثر در پدید آمدن نعمت ها و خواسته های آنان

لهم ما یشاءون عند ربّهم

165- آثار استغفار مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 113 - 9

9 - استغفار پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان برای غیر مشرکان ، دارای تأثیر است .

ما کان للنبی و الذین ءامنوا أن یستغفروا للمشرکین

نهی الهی از استغفار برای مشرکان، خود نشانه تأثیر اصل استغفار است ; چه اینکه اگراستغفار تأثیری نداشت، نهی بی مورد بود.

166- آثار استقامت مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 7 - 5

5 - مودّت فراگیر اجتماعی ، در پرتو ایمان و حاکمیت توحیدی ، فرجام تلاش ، مجاهدت ها و مقاومت های اهل ایمان در برابر مشرکان

عسی اللّه أن یجعل بینکم . .. مودّة

167- آثار استهزای مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 110 - 1،2،3،5

1 - سرزنش دوزخیان از سوی خدا ، به خاطر استهزای آنان نسبت به بندگان مؤمن در دنیا

فاتّخذتموهم سخریًّا . .. و کنتم منهم تضحکون

«إتخاذ» (مصدر «اتّخذتم») به معنای گرفتن و «سخری» به معنای استهزا و ریشخند است. «إنساء» (مصدر «أنسوا») نیز به معنای فراموشاندن و از خاطر بردن است. ضمیرهای خطاب مربوط به کافران و ضمیرهای غیبت مربوط به مؤمنان می باشد.

2 - ردّ درخواست های دوزخیان از سوی خدا ، بازتاب استهزای آنان نسبت به مؤمنان در دنیا

قال اخسئوا فیها . .. إنّه کان فریق من عبادی ... فاتّخذتموهم سخریًّا

3 - استهزا کردن مؤمنان ، زمینه ساز غفلت کامل از یاد خدا

فاتّخذتموهم سخریًّا حتّی أنسوکم ذکری

5 - به تمسخر گرفتن مؤمنان و مضحکه قرار دادن آنان ، مایه محرومیت از لطف و رحمت الهی

فاتّخذتموهم سخریًّا . .. و کنتم منهم تضحکون

168- آثار اعراض از مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 27 - 13

13- ضربات شکنجه بر صورت و پشت منافقان ، بازتاب روی آوری به کافران و اعراض از اهل ایمان *

قالوا . .. سنطیعکم ... یضربون وجوههم و أدبرهم

ضمیر «هم» احتمالاً به منافقانی بازمی گردد که در آیه قبل، روی آوری پنهانی آنان به کافران مطرح شده است. با توجه به این نکته، احتمال می رود که وجود شکنجه برای آنان از دو سو، از آن جهت باشد که اولاً رو به کفر کرده و ثانیاً پشت به ایمان و مؤمنان کرده اند.

169- آثار اعراض از مؤمنان فقیر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 28 - 19

19- پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، در صورت نزدیک شدن به رفاه مندان و بریدن از مؤمنان تهیدست ، در خطر گرایش به جلوه های دنیا بود .

و لاتعد عیناک عنهم ترید زینة الحیوة الدنیا

170- آثار امداد به مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 74 - 8

8 - ایمان ، هجرت ، جهاد ، یاری کردن مؤمنان و دین خدا ، زمینه بهره مند شدن از مغفرت و روزی باکرامت خداوند .

و الذین ءامنوا و هاجروا . .. لهم مغفرة و رزق کریم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - حجرات - 49 - 10 - 12

12 - برخورداری از رحمت خدا ، در پرتو خدمت و رحمت انسان به بندگان مؤمن او *

فأصلحوا . .. و اتّقوا اللّه لعلّکم ترحمون

از ارتباط «فأصلحوا. ..» با «لعلّکم ترحمون» می توان این تأثیر متقابل را استفاده کرد; یعنی، رحمت بر مؤمنان و تلاش برای رفع اختلافات آنان، موجب جلب رحمت الهی نسبت به انسان است.

171- آثار انفاق مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 99 - 11،17

11 - انفاق های خالصانه مؤمنان ، موجب نزدیک شدنشان به خدا و جلب دعا و درود پیامبر (صلی الله علیه و آله) بر آنان

و من الأعراب . .. یتخذ ما ینفق قربت عند اللّه و صلوت الرسول ألا إنها قربة

17 - انفاق های خالصانه مؤمنان ، زمینه آمرزش لغزش های گذشته شان و شمول رحمت گسترده الهی بر ایشان

سیدخلهم اللّه فی رحمته إن اللّه غفور رحیم

172- آثار ایثار مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 111 - 11

11 - اراده خداوند به اعتلای دین و راه خود ، در پرتو ایثار و جهاد مؤمنان

إن اللّه اشتری من المؤمنین . .. یقتلون فی سبیل اللّه

از اینکه خداوند، اعلام کرده است که خریدار جان و مال مؤمنان می باشد و سپس مسأله جهاد فی سبیل اللّه را مطرح ساخته، استفاده می شود که خداوند، پیشبرد راه خود را در پرتو جهاد مؤمنان قرار داده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 121 - 8

8 - سنت الهی در پیشبرد هدف های مکتب حق ( اسلام ) ، در پرتو ایثار و تلاش خود مؤمنان است .

ذلک بأنهم لایصیبهم ظما . .. و لاینفقون نفقة ... و لایقطعون وادیاً إلا کتب لهم

از تشویق و ترغیب مؤمنان به انفاق و جهاد، چنین استفاده می شود که نتیجه عمل آنها، پیشبرد هدفهای مکتب است و اگر

نیازی به تلاش مؤمنان نبود، ترغیب و تشویق آنان به این مهم تا بدین پایه ضرورتی نداشت.

173- آثار ایمان به پیروزی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 4 - 2

2- ایمان به پیروزی راه ایمان و شکست نهایی کافران ، مقتضی صلابت و جدیت مؤمنان در نبرد با جبهه کفر

الذین کفروا . .. أضلّ أعملهم ... فإذا لقیتم الذین کفروا فضرب الرقاب

فاء در «فإذا لقیتم» مفید ترتب و نتیجه است; یعنی، اکنون که دانستید تلاش کافران بی ثمر خواهد ماند (أضلّ أعمالهم) و فرجام مؤمنان به صلاح خواهد گرایید (أصلح بالهم) پس دلگرم باشید و با یقین به پیروزی نبرد کنید (فإذا لقیتم. .. فضرب الرقاب).

174- آثار ایمان مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تغابن - 64 - 11 - 8

8 - آگاهی و ایمان مؤمنان به علم همه جانبه خداوند ، مایه تحمل مصیبت ها و پایداری در برابر مشکلات است .

ما أصاب من مصیبة إلاّ بإذن اللّه . .. و اللّه بکلّ شیء علیم

175- آثار بدخواهی برای مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 98 - 12

12 - آرزوی بلا و بدبختی کردن برای مؤمنان و اسلام ، موجب مبتلا شدن خود فرد به آن است .

یتربّص بکم الدوائر علیهم داثرة السوء

با الغای خصوصیت از مورد آیه، برداشت فوق به دست می آید.

176- آثار پیروزی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 10 - 9

9 - عناصر سست ایمانِ عافیت طلب ، با مشاهده پیروزی مؤمنان ، مدعی همراهی دیرینه با مؤمنان اند .

و لئن جاء نصر من ربّک لیقولنّ إنّا کنّا معکم

177- آثار تبعید مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 86 - 8

8 - کشتن و آواره کردن اهل ایمان و تبعیض در دین ، موجب از دست دادن سرای آخرت و گرفتار شدن به عذاب شدید قیامت است .

أولئک الذین اشتروا . .. فلا یخفف عنهم العذاب

«ال» در «العذاب» عهد ذکری و اشاره به «أشد العذاب» در آیه قبل است.

178- آثار تحقیر مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - حجرات - 49 - 11 - 12

12 - لطمه زدن به شخصیت دیگر مؤمنان ، در حقیقت لطمه زدن به خویشتن است .

و لا تلمزوا أنفسکم

با توجه به این که در آیه قبل، خداوند همه مؤمنان را برادر یکدیگر و عضو یک خانواده معرفی کرده است; دراین آیه از یک سو به مؤمنان تذکر داده است که برای دیگرمؤمنان عیب نجویید و از سوی دیگر به آنان یادآور شده که در نظام واحد این خانواده، عیب گرفتن برای دیگری، در حقیقت معیوب ساختن خویشتن است.

179- آثار تلاش مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 121 - 8

8 - سنت الهی در پیشبرد هدف های مکتب حق ( اسلام ) ، در پرتو ایثار و تلاش خود مؤمنان است .

ذلک بأنهم لایصیبهم ظما . .. و لاینفقون نفقة ... و لایقطعون وادیاً إلا کتب لهم

از تشویق و ترغیب مؤمنان به انفاق و جهاد، چنین استفاده می شود که نتیجه عمل آنها، پیشبرد هدفهای مکتب است و اگر نیازی به تلاش مؤمنان نبود، ترغیب و تشویق آنان به این مهم تا بدین پایه ضرورتی نداشت.

180- آثار جهاد مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 111 - 11

11 - اراده خداوند به اعتلای دین و راه خود ، در پرتو ایثار و جهاد مؤمنان

إن اللّه اشتری من المؤمنین . .. یقتلون فی سبیل اللّه

از اینکه خداوند، اعلام کرده است که خریدار جان و مال مؤمنان می باشد و سپس مسأله جهاد فی سبیل اللّه را مطرح ساخته، استفاده می شود که خداوند، پیشبرد راه خود را در پرتو جهاد مؤمنان قرار داده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 7 - 7

7- سنّت الهی ، بر پیشبرد اهداف دین ، در اثر تلاش و جهاد مؤمنان

یأیّها الذین ءامنوا إن تنصروا اللّه ینصرکم

از مجموع شرط و جزا، استفاده می شود که خداوند، آن گاه امت اسلامی را نصرت بخشیده و قوت می دهد که آنان، خود در راه دفاع از مکتب به پاخیزند. مفهوم شرط نیز می رساند که بدون تلاش، نصرت نصیبشان نخواهد شد.

181- آثار حق پذیری مؤمنان اهل کتاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 53 - 11

11 - روحیه حق پذیری ایمان آوردگان از اهل کتاب ، عامل گرویدن آنان به اسلام

قالوا ءامنّا به إنّه الحقّ

جمله «إنّه الحقّ» به منزله تعلیل برای «آمنّا به» است; یعنی، ما بدان جهت به قرآن ایمان آوردیم که آن را حق یافتیم.

182- آثار حمایت از مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 6 - 2

2 - عنایت و حمایت الهی از مؤمنان ، مایه درد و رنج منافقان و مشرکان *

أنزل السکینة . .. و یعذّب المنفقین و المنفقت و المشرکین و المشرکت

بنابراین که «یعذّب» - همچون «لیدخل. ..» - تعلیلی برای انزال سکینه و ازدیاد ایمان باشد، برداشت بالا استفاده می شود.

183- آثار خیرخواهی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 38 - 16

16 - اقدامات خردمندانه و حرکت های خیرخواهانه اجتماعی اهل ایمان ، مکمل عبادت های فردی آنان است .

و أقاموا الصلوة و أمرهم شوری بینهم و ممّا رزقنهم ینفقون

184- آثار ذکر فرجام مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 29 - 13

13- توجه به فرجام مؤمنان و کافران ، نقشی تعیین کننده در گرایش انسان به ایمان یا کفر دارد .

فمن شاء فلیؤمن و من شاء فلیکفر إنّا أعتدنا للظلمین نارًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - قمر - 54 - 55 - 6

6 - توجه به فرجام بسیار متفاوت مؤمنان و کافران ، زمینه ساز گرایش انسان به ایمان

إنّ المجرمین فی ضلل و سعر . .. إنّ المتّقین فی جنّ-ت و نهر . فی مقعد صدق عند مل

185- آثار ذکر فضایل مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - حجرات - 49 - 11 - 5

5 - توجه به ارزش های نهفته در وجود مؤمنان ، مانع حقیر شمردن و استهزای آنان

لایسخر قوم من قوم عسی أن یکونوا خیرًا منهم

186- آثار زیان به مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 25 - 18

18- آسیب رساندن به مؤمنان ، حتی از روی ناآگاهی ، دارای مسؤولیت است .

و لولا رجال . .. لم تعلموهم أن تطوهم فتصیبکم منهم معرّة بغیر علم

187- آثار شکنجه مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بروج - 85 - 10 - 1

1 - شکنجه گران و سوزانندگان مردمِ با ایمان ، به عذاب جهنم گرفتار خواهند شد .

إنّ الذین فتنوا المؤمنین و المؤمنت ثمّ لم یتوبوا فلهم عذاب جهنّم

«فتن» (مصدر «فتنوا») در اصل به معنای داخل کردن طلا در آتش است; ولی در مورد داخل کردن انسان در آتش نیز استعمال دارد (مفردات راغب). «فتنة» در قرآن، گاهی به معنای تعذیب (شکنجه دادن) آمده است. (بصائر فیروزآبادی)

188- آثار طرد مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 52 - 20،21

20 - پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) نباید با طرد مؤمنان مستمند و فقیر از اطراف خویش، خود را در جرگه ظالمان قرار دهد.

فتطردهم فتکون من الظلمین

21 - رهبران و مبلغان دینی در صورت طرد مؤمنان مستمند و ضعیف از اطراف خویش، ستمکارند.

فتطردهم فتکون من الظلمین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 30 - 2،5

2- طرد مؤمنان ( نپذیرفتن آنان به جرگه و مجمع اهل ایمان ) گناه و درپی دارنده عذاب الهی است .

من ینصرنی من الله إن طردتهم

«من الله» به معنای «من عذاب الله» است.

5- نوح ( ع ) ، اشراف و سران قومش را ، به خاطر توجه نکردن به پیامد های طرد مؤمنان توبیخ کرد .

أفلاتذکّرون

استفهام در «أفلاتذکّرون» استفهام توبیخی است.

189- آثار علم مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تغابن - 64 - 11 - 8

8 - آگاهی و ایمان مؤمنان به علم همه جانبه خداوند ، مایه تحمل مصیبت ها و پایداری در برابر مشکلات است .

ما أصاب من مصیبة إلاّ بإذن اللّه . .. و اللّه بکلّ شیء علیم

190- آثار عمل صالح مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 30 - 4

4- برخورداری مؤمنان از پاداش الهی ، از نتایج عمل نیک آنها است .

إِنَّ الذین ءامنوا و عملوا الصلحت إنّا لانضیع أجر من أحسن عملاً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تغابن - 64 - 9 - 15

15 - تنها مؤمنان دارای عمل صالح ، از خسارت عرصه قیامت در امان خواهند بود .

و من یؤمن باللّه و یعمل صلحًا یکفّر عنه سیّئاته . .. ذلک الفوز العظیم

برداشت یاد شده، از آن جا است که خداوند، روز قیامت را روز خسارت بار نام گذاشته است; ولی تنها گروهی که دارای ایمان

و عمل صالح باشند از این قاعده مستثنا شده اند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - طلاق - 65 - 11 - 13،16

13 - خداوند ، مؤمنان دارای عمل صالح را به بهشت وارد می سازد .

و من یؤمن باللّه و یعمل صلحًا یدخله جنّ-ت

16 - مؤمنان دارای عمل صالح ، به صورت جاودانه در بهشت خواهند ماند .

خلدین فیها أبدًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - تین - 95 - 6 - 1

1 - مؤمنانی که کار های شایسته انجام می دهند ، کمال های برتر خویش را از دست نداده ، از پستی ها دور مانده اند .

أحسن تقویم . .. أسفل سفلین . إلاّ الذین ءامنوا و عملوا الصلحت

191- آثار قتل مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 86 - 8

8 - کشتن و آواره کردن اهل ایمان و تبعیض در دین ، موجب از دست دادن سرای آخرت و گرفتار شدن به عذاب شدید قیامت است .

أولئک الذین اشتروا . .. فلا یخفف عنهم العذاب

«ال» در «العذاب» عهد ذکری و اشاره به «أشد العذاب» در آیه قبل است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 29 - 6

6 - کشتن مؤمنان مجاهد و مبلغان دینی ، گناهی بزرگ و زمینه ساز نزول عذاب و نابودی است .

قیل ادخل الجنّة . .. إن کانت إلاّ صیحة وحدة فإذا هم خمدون

192- آثار لغزش مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 26 - 6

6 - لغزش مؤمنان مجاهد در جبهه های نبرد ، موجب محروم شدن آنان از امداد های الهی نخواهد شد .

و یوم حنین . .. ثم ولیتم مدبرین. ثم أنزل اللّه سکینته ... و أنزل جنوداً لم تروها

193- آثار محبت در مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 71 - 5

5 - امر به معروف و نهی از منکر ، تبلور ولایت و محبت جامعه ایمانی نسبت به یکدیگر

و المؤمنون و المؤمنت بعضهم أولیاء بعض یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر

194- آثار مهربانی با مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 29 - 20،42

20- صلابت در برابر کافران ، مهرورزی با مؤمنان و استمرار بر عبادت ، زمینه برخورداری جامعه اسلامی از فضل و رضای الهی

أشدّاء . .. رحماء ... رکّعًا سجّدًا یبتغون

می توان گفت: «یبتغون. ..» نتیجه و حاصل سه برنامه مؤمنان (1- أشدّاء، 2- رحماء، 3- رکعّاً سجّداً) است.

42- صلابت و استقلال امت اسلامی ، در پرتو نفوذناپذیری در برابر کافران و انعطاف پذیری در برابر اهل ایمان و برخورداری از روح عبودیت *

أشدّاء . .. رحماء ... تریهم رکّعًا سجّدًا ... کزرع أخرج شطه

چنانچه «کزرع أخرج. ..» بیان دیگری از «أشدّاء علی الکفّار رحماء بینهم تراهم رکّعاً سجّداً» باشد; یعنی، همان کفرستیزی، رحمت بر مؤمنان و روحیه بندگی است که زمینه صلابت و استقلال جامعه اسلامی را فراهم می کند.

195- آثار نجات مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 59 - 2

2 - هلاک شرک پیشگان مفسد و نجات مؤمنان به اراده الهی و در سایه تلاش های پیامبران ، شایان سپاس گزاری به درگاه خدا و فرستادن درود و سلام بر فرستادگان او

قل الحمد للّه و سلم علی عباده الذین اصطفی

رهنمود الهی به حمد و ستایش برای او و فرستادن درود و سلام بر بندگان برگزیده اش (پیامبران)، در پی یادآوری مکرر نجات مؤمنان و هلاکت کافران، مطلب یاد شده را افاده می کند.

196- آثار نورانیت اخروی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 12 - 4

4 - درخشش نور مؤمنان ، موجب روشن شدن راه ایشان از پیش رو ، سمت راست و سمت چپ آنان در قیامت

یوم تری المؤمنین و المؤمنت یسعی نورهم بین أیدیهم و بأیمنهم

در آیه شریفه از فن «اکتفا» استفاده شده است; یعنی، با ذکر «بأیمانهم» از بیان «و بشمائلهم» اکتفا شده است. بنابراین تقدیر آیه چنین می شود: «یسعی نورهم بین أیدیهم و بأیمانهم و بشمائلهم».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 28 - 11

11 - خداوند ، در قیامت به مؤمنان تقواپیشه نوری عطا خواهد کرد که در پرتو آن از ظلمات قیامت گذر کنند .

و یجعل لکم نورًا تمشون به

197- آخرت مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 32 - 4

4 - آخرت، سرایی خوب برای کسانی که معاد را تکذیب نکرده و در انجام تکالیف کوتاهی نمی کنند.

و للدار الأخرة خیر للذین یتقون

بنابراین که «خیر» صفت مشبهه باشد. یتقون» در این آیه، به قرینه تقابلی که با آیه قبل دارد و در آن آیه بحث از تکذیب لقاء اللّه و تفریط در دین و تکالیف الهی بود، به معنای تکذیب نکردن معاد و انجام تکالیف الهی است.

198- آرامش اخروی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 100 - 16

16 - آسودگی مؤمنان از دغدغه زوال نعمت های بهشتی و زندگی در آن

خلدین فیها أبداً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - لیل - 92 - 7 - 3

3 - انفاق گرانِ متقی و مؤمن ، دارای آخرتی سرشار از آسایش

فأمّا من أعطی . .. فسنیسّره للیسری

آیات بعد - که از «عسری» سخن گفته است - با جمله «و ما یغنی عنه ماله إذا تردّی» مصداق «عسری» را زمان هلاکت شخص و بی فایده بودن مال معرفی کرده است که بر جهان آخرت تطبیق می کند. بنابراین می توان گفت: «یسری» - که در مقابل آن است - نیز شامل آخرت می باشد. آیه «و إنّ لنا لَلآخرة و الاُولی» نیز شاهد تعمیم آن بر جهان آخرت است.

199- آرامش مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 27 - 6

6- اعجاز قرآن ، در پیشگویی ورود حتمی مسلمانان به مسجدالحرام همراه با آرامش و امنیت

لتدخلنّ المسجدالحرام . .. ءامنین

با توجه به این که رؤیای پیامبر(صلی الله علیه و آله) و وعده خداوند، دو سال پس از حدیبیه به کامل ترین صورت تحقق یافت; مطلب بالا استفاده می شود.

200- آرامش مؤمنان در غزوه حنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 26 - 4،9

4 - نزول آرامش روحی از سوی خداوند بر مؤمنان در جنگ حنین و محرومیت منافقان از آن

ثم أنزل اللّه سکینته علی رسوله و علی المؤمنین

با توجه به اینکه در فراز قبل، مؤمنان به وسیله ضمیر «کم» مخاطب قرار گرفتند و در این آیه به جای آن ضمیر، کلمه «مؤمنین» آمده، می توان به برداشت فوق دست یافت.

9 - جبهه کفر در کارزار حنین ، در پی فرود آمدن نیرو های غیبی و نزول آرامش روحی بر مؤمنان از سوی خداوند ، گرفتار شکستی سخت و عذاب آور گردید .

ثم أنزل اللّه سکینته . .. و أنزل جنوداً لم تروها و عذّب الذین کفروا

201- آرزوهای مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 1 - 3

3 - اطمینان به رستگاری و سعادت اخروی ، آرزوی هر فرد مؤمن است0

قد أفلح المؤمنون

واژه «قد»، مقابل واژه «لمّا» است; یعنی، «قد» برای تثبیت چیزی است که مورد توقع و انتظار می باشد و «لمّا» برای نفی آن چیز است. بنابراین ترکیب «قد أفلح المؤمنون»، بیانگر بشارت به اهل ایمان است که نگران فرجام اخروی خود نباشند و مطمئن باشند که زندگی اخروی آنان، سرشار از شادکامی و قرین سعادت و خوشبختی خواهد بود.

202- آرزوی حکومت بر مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - شعراء - 26 - 83 - 6

6 - آرزوی به دست گرفتن حکومت و مدیریت جامعه ایمانی و درخواست آن از خداوند ، امری پسندیده و شایسته

ربّ هب لی حکمًا

203- آرزوی شکست مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 14 - 6،19

6 - آرزوی ناکامی برای جامعه ایمانی ، عامل بدبختی اخروی منافقان

و تربّصتم

19 - آرزوی ناکامی برای جامعه ایمانی ، تردید در باور های دینی ، فریفتگی به آرزو های باطل و مظاهر دنیا و غفلت از خداوند ، از اوصاف منافقان و از نشانه های نفاق

و غرّکم باللّه الغرور

204- آرزوی کفر مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بروج - 85 - 8 - 9

9 - قدرتمندان کافر ، به چیزی جز کافر شدن مؤمنان ، رضایت نمی دهند .

أصحب الأُخدود . .. و ما نقموا منهم إلاّ أن یؤمنوا باللّه

205- آرزوی مرگ مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - ملک - 67 - 28 - 3

3 - کافران ، در آرزوی مرگ پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان و شکست اسلام به سر می بردند .

قل أرءیتم إن أهلکنی اللّه و من معی

مفسران (صاحب مجمع البیان، تفسیر کبیر و. ..) نوشته اند: این آیه و آیات مشابه آن (مانند آیه 30 سوره «طور» و آیه 12 سوره «فتح»)، اشاره به این حقیقت تاریخی دارد که کافران و مشرکان، پیوسته در آرزوی مرگ پیامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان و در نتیجه شکست کامل اسلام، به سر می بردند.

206- آرزوی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - اسراء - 17 - 28 - 6

6- مؤمن ، آرزومند داشتن امکانات ، برای رسیدگی به خویشاوندان و محرومان جامعه

و إمّا تعرضنّ عنهم ابتغاء رحمة من ربّک ترجوها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 26 - 5

5 - بهشت ، هدف اصلی و آرزوی نهایی مؤمنان مجاهد

قیل ادخل الجنّة

برخی از مفسران برآنند که حذف «مقول له» (کسی که سخن درباره او است; یعنی، مؤمن انطاکیه) و ذکر «مقولِ» تنها (آنچه که درباره آن سخن به میان آمده است; یعنی، بهشت) برای بیان این حقیقت است که آنچه اهمیت دارد و باید غرض اصلی و هدف نهایی باشد، بهشت است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - جاثیه - 45 - 14 - 8

8 - مؤمنان ، امیدوار به « أیّام اللّه » و آرزومند تحقق و فرارسیدن آن

قل للذین ءامنوا یغفروا للذین لایرجون أیّام اللّه

از تقابل میان «الذین آمنوا» با «الذین لایرجون. ..»، استفاده می شود که مؤمنان برخلاف کافران امیدوار به «أیّام اللّه» بوده و آرزومند تحقق آن می باشند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حشر - 59 - 10 - 11

11 - مؤمنان ، آرزومند پاک بودن قلب هایشان از کینه و عداوت نسبت به اهل ایمان

یقولون ربّنا . .. و لاتجعل فی قلوبنا غلاّ للذین ءامنوا

207- آرمان مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 53 - 10

10 - مصاحبت و همنشینی با انبیا ، آرمان مؤمنان راستین

و اشهد بانّا مسلمون. ربّنا امنا ... و اتبعنا الرسول فاکتبنا مع الشاهدین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 119 - 9

9 - دستیابی به مرتبه صادقین ، آرمانی ارزشمند برای مؤمنان

اتقوا اللّه و کونوا مع الصدقین

208- آزادیخواهی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 246 - 19

19 - مبارزه اهل ایمان با متجاوزان و کسب آزادی از اسارت و رفع ظلم و تجاوز ، از مصادیق پیکار در راه خدا

و ما لنا اَلاّ نقاتل فی سبیل اللّه و قد اُخرجنا من دیارنا و ابنائنا

209- آسایش اخروی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 108 - 4

4- عالی ترین نعمت ها و آرمانی ترین ارزش و آسایش برای مؤمنان در بهشت برین ، وجود دارد .

لایبغون عنها حولاً

درخواست تغییر، نوعاً، در پی تصوّر چیزی بهتر و بالاتر پدید می آید. این که بهشتیان، خواهان تغییری در وضع خود نیستند، می تواند بدین جهت باشد که چیزی فوق آنچه آنان در بهشت برخوردارند، به ذهن شان نمی رسد تا آن را آرزو کنند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - مدثر - 74 - 10 - 3

3 - مؤمنان آسوده از سختی های روز محشر

یوم عسیر . علی الکفرین غیر یسیر

قید «علی الکافرین»، بیانگر آن است که دشواری های قیامت اختصاص به کافران دارد نه مؤمنان.

210- آگاهی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 101 - 6

6 - اطلاع یافتن پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان از وجود منافقان ، در پرتو وحی

و ممن حولکم . .. نحن نعلمهم

211- آمادگی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 3 - 13

13 - لازم است که مؤمنان ، برای مواجهه با سختی های راه ایمان ، همواره آماده باشند .

أحسب الناس أن یترکوا أن یقولوا ءامنّا و هم لایفتنون. و لقد فتنّا الذین من قبلهم

212- آمادگی نظامی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 20 - 12

12- مؤمنان راستین ، آماده جهاد و پذیرای تکالیف دشوار دین

و یقول الذین ءامنوا لولا نزّلت سورة فإذا أنزلت سورة محکمة و ذکر فیها القتال رأیت

از این که خداوند، ترس از جهاد را، بیماردلی، معرفی کرده است، می توان نتیجه گرفت که مؤمنان راستین از جهاد بیم ندارند، بلکه از آن استقبال می کنند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 21 - 1

1- شأن مؤمنان به دور از ضعف و سستی در جهاد و سزاوار پذیرش فرمان جهاد و استقبال از آن

طاعة و قول معروف

«طاعة و قول معروف» می تواند مبتدا برای خبر محذوف باشد; یعنی، «طاعة و. .. خیر لهم». از ارتباط این آیه با آیه قبل، استفاده می شود که ترس و گریز از جهاد، شایسته مقام بندگان مطیع خداوند نیست.

213- آمرزش اخروی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 28 - 12

12 - مؤمنان تقواپیشه ، مشمول مغفرت و آمرزش خداوند در قیامت

یأیّها الذین ءامنوا اتّقوا . .. و یغفر لکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - انشقاق - 84 - 8 - 6

6 - « قاسم بن محمد عن علی قال : سمعت أباعبداللّه ( ع ) یقول : إنّ اللّه تبارک و تعالی إذا أراد أن یحاسب المؤمن أعطاه کتابه بیمینه و حاسبه فیما بینه و بینه فیقول : عبدی ! فعلت کذا . . . قد غفرتها لک و ابدلتها حسنات . . . و هو قول اللّه عزّوجلّ « فأمّا من اُوتی کتابه بیمینه فسوف یحاسب حساباً یسیراً » ;

قاسم بن محمد از علی [بن أبی حمزه] روایت نموده که گفت: از امام صادق(ع) شنیدم که می فرمود: خدای - تبارک و تعالی - زمانی که بخواهد مؤمنی را محاسبه کند، نامه عملش را به دست راست وی می دهد و او را در آنچه بین خود و او است محاسبه کرده، می فرماید: بنده من فلان کار را کردی؟ . .. من آن را برای تو بخشیدم و آن را به حسنه هایی تبدیل کردم ... و این سخن خدای عزّوجلّ است «فأمّا من اُوتی کتابه بیمینه . فسوف یحاسب حساباً یسیراً»».

214- آمرزش مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 218 - 6،9

6 - مؤمنان و مهاجران مجاهد ، مشمول آمرزش الهی و رحمت او

الذین امنوا و الذین هاجروا . .. و اللّه غفور رحیم

9 - مؤمنان و مهاجران مجاهد در راه خدا نیز ، نیازمند غفران و رحمت حق هستند .

ان الّذین امنوا و الذین هاجروا و جاهدوا فی سبیل اللّه . .. و اللّه غفور رحیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 133 - 5

5 - آمرزش الهی و بهشت تقواپیشگان ، مقصود بایسته ای برای اهل ایمان

و سارعوا الی مغفرة من ربّکم . .. اعدّت للمتّقین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 195 - 22

22 - مهاجر آواره و آزار دیده در راه خدا ، و جهادگر و جان باخته ، مصداق مؤمن خردمند

لایات لاولی الالباب . .. فالّذین هاجروا و اخرجوا من دیارهم ... و قاتلوا و قتلوا

اجابت دعای خردمندان به دلیل اعمال آنان است. «انّی لا اضیع ... » و جمله «فالّذین» به دلیل «فا»، بیانگر آن اعمال است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - نساء - 4 - 152 - 9

9 - غفران و آمرزش خداوند نسبت به مؤمنان ، تجلی رحمت اوست . *

و الذین ءامنوا باللّه و رسله . .. و کان اللّه غفوراً رحیماً

وصف «رحیماً»، می تواند اشاره به منشأ غفران الهی باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 9 - 1

1 - وعده الهی به مؤمنان دارای عمل صالح ، به آمرزش و پاداش بزرگ

وعد اللّه الذین ءامنوا و عملوا الصلحت لهم مغفرة و اجر عظیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 93 - 3

3 - تبرئه مؤمنان از گناه شراب خواری و قماربازی ، مشروط به دست کشیدن از آن پس از نهی خداوند

لیس علی الذین ءامنوا و عملوا الصلحت جناح فیما طعموا إذا ما اتقوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 4 - 6

6 - برخورداری از آمرزش خداوند و بهره مندی از روزی های نیکو ، پاداش مؤمنان حقیقی

لهم . .. مغفرة و رزق کریم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 29 - 9،11

9 - شمول غفران الهی بر مؤمنان تقواپیشه ، نمود فضل عظیم خداوند

و یغفر لکم و اللّه ذوالفضل العظیم

جمله «و اللّه . .. » می تواند به منزله تعلیلی بر اعطای پاداشهای بیان شده باشد.

11 - خداوند ، مؤمنان تقواپیشه را علاوه بر اعطای بصیرت و بخشش گناهان ، از موهبت های دیگر نیز بهره مند خواهد کرد .

یجعل لکم فرقانا . .. و اللّه ذوالفضل العظیم

برداشت ف---وق مبتنی بر این احتمال است که جمله «و ال--لّه . .. » مستانفه باشد نه بیانگر تعلیل.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 41 - 7

7- نوح ( ع ) ، واسطه شمول مغفرت و رحمت خداوند بر مؤمنان و پیروان او

إن ربی لغفور رحیم

به دلیل «ارکبوا» که خطاب به پیروان نوح است، متعلق «غفور» و «رحیم» نیز پیروان آن حضرت می باشد; یعنی: إن ربی لغفور لکم رحیم بکم. (خداوند آمرزنده شما و نازل کننده رحمت بر شماست). لازمه این سخن آن بود که نوح می فرمود: «ربکم» (پرورگار شما) نه «ربی». این جابه جایی بیانگر این نکته است که: خداوند به واسطه نوع(ع)، مغفرت و رحمت خویش را به پیروان او می گستراند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - طه - 20 - 82 - 8

8 - غفران خداوند در باره مؤمنان تائب و نیک کردار ، مغفرتی گسترده و پر دامنه است .

و إنّی لغفّار لمن تاب

«غفّار» صیغه مبالغه است و بر گستردگی غفران خداوند در مورد توبه کنندگان مؤمن و نیک کردار دلالت دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - حج - 22 - 50 - 1

1 - مغفرت الهی و رزق گوارا ، پاداش مؤمنان نیک کردار در جهان آخرت

فالذین ءامنوا و عملوا . .. و رزق کریم

«رزق کریم» یعنی روزی طیب و گوارا.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 22 - 16

16 - مؤمنان باگذشت ، مورد غفران و آمرزش خدا قرار دارند .

و لیعفوا و لیصفحوا ألا تحبّون أن یغفر اللّه لکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - سبأ - 34 - 4 - 5

5 - مؤمنان دارای عمل صالح ، قطعاً مشمول آمرزش خداونداند .

الذین ءامنوا و عملوا الصلحت أُولئک لهم مغفرة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 8 - 13

13 - آمرزش مؤمنان تائب و پیرو دین و وارد شدن آنان به بهشت از سوی خداوند ، حکیمانه و از موضع اقتدار است .

فاغفر للذین تابوا . .. إنّک أنت العزیز الحکیم

یاد شدن دو صفت عزت و حکمت در پایان آیه شریفه، می تواند بیانگر مطلب یاد شده باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 2 - 1،13

1- مؤمنان صلاح پیشه و معتقد به حقانیت راه محمد (صلی الله علیه و آله) ، مورد غفران و لطف الهی

و الذین ءامنوا و عملوا الصلحت . .. کفّر عنهم سیّئاتهم و أصلح بالهم

13- آمرزش گناهان و سامان یافتن شؤون حیات ، پاداش الهی به مؤمنان صالح پیرو قرآن

و الذین ءامنوا . .. کفّر عنهم سیّئاتهم و أصلح بالهم

«أصلح بالهم» یا به معنای اصلاح مطلق شؤون زندگی و یا اصلاح قلب و دل مؤمنان است، برداشت یاد شده براساس معنای اول است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 3 - 2

2- نیک فرجامی و غفران لغزش های مؤمنان ، نتیجه پیروی از حق و پیام پروردگارشان

و الذین ءامنوا . .. ذلک بأنّ ... و أنّ الذین ءامنوا اتّبعوا الحقّ من ربّهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 19 - 14

14- خداوند ، دوستدار و خواهان بخشش لغزش های اهل ایمان ، هر چند با وساطت بنده محبوبش ( پیامبر (صلی الله علیه و آله) )

و استغفر . .. و للمؤمنین و المؤمنت

این که خداوند، به پیامبر(صلی الله علیه و آله) دستور داده تا برای اهل ایمان استغفار کند; می نمایاند که خداوند راهی را برای بخشش گناه مؤمنان گشوده تا در نتیجه آنان را از لطف و غفران خویش بهره مند سازد. ازاین رو پیامبرش را به وساطت فراخوانده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 5 - 10

10 - نوید الهی ، به آمرزش گناهان و لغزش های مؤمنان

و یکفّر عنهم سیّئاتهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 29 - 44

44- آمیختگی ایمان و عمل صالح ، شرط برخورداری مؤمنان از مغفرت و پاداش عظیم الهی

الذین ءامنوا و عملوا الصلحت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - حجرات - 49 - 14 - 20

20 - غفران و چشم پوشی از لغزش های اهل ایمان ، جلوه رحمت خاص الهی به مؤمنان

إنّ اللّه غفور رحیم

با توجه به این که واژه «رحیم» به معنای رحمت خاصه الهی در حق مؤمنان است; از ارتباط «غفور» و «رحیم» می توان به مطلب بالا ره برد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - صف - 61 - 12 - 3

3 - آمرزش گناه و حیات جاودان در بوستان های بهشت ، تضمین شده از سوی خداوند ، برای مؤمنان راستین و مجاهدان راه او

تؤمنون باللّه . .. یغفر لکم ذنوبکم و یدخلکم جنّ-ت... و مسکن طیّبة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - تحریم - 66 - 8 - 15

15 - مؤمنان در عرصه قیامت ، خواستار آمرزش الهی اند .

و اغفرلنا

215- آمرزش مؤمنان راستین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 74 - 9

9 - خداوند ، بخشنده گناهان و لغزش های مؤمنان حقیقی و راستین

لهم مغفرة و رزق کریم

216- آینده مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 48 - 5

5 - کسانی که ایمان آورند و کار شایسته انجام دهند، نه از آینده خویش بیمناک و نه بر گذشته خویش غمناک هستند.

فمن ءامن و أصلح فلا خوف علیهم و لا هم یحزنون

غالباً «خوف» در مورد ترس از آینده و «حزن» در مورد اندوه بر گذشته به کار می رود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - سجده - 32 - 28 - 1

1 - مؤمنان ، به آینده پیروزمند خویش ، باور دارند .

و یقولون متی هذا الفتح

تعبیر «متی هذا الفتح» از سوی کافران، نشانه این معنا است که مؤمنان، درباره فتح و پیروزی خویش، سخنانی اظهار داشته اند. گفتنی است که آیه سی همین سوره، می تواند قرینه باشد بر این که مراد از فتح، پیروزی در همین دنیا است.

217- ابتلای مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 2 - 8

8 - گرفتار شدن مؤمنان به سختی ها ، سنّتی الهی است .

أحسب الناس أن یترکوا أن یقولوا ءامنّا و هم لایفتنون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 3 - 4

4 - ابتلای مؤمنان به سختی ها ، سنت الهی است .

أحسب الناس أن یترکوا أن یقولوا ءامنّا و هم لایفتنون. و لقد فتنّاالذین من قبلهم

218- ابتلای مؤمنان پیشین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 3 - 2،5،14

2 - مؤمنان پیشین ( ادیان دیگر ) نیز به رغم داشتن ایمان ، مبتلا به سختی ها و شداید شدند .

و لقد فتنّا الذین من قبلهم

«فتن» به معنای «اختبار و آزمون» و نیز «شدت و سختی» آمده است (مفردات راغب) برداشت بالا، بنابر معنای دوم است.

5 - آگاهی یافتن از جریان سنت آزمایش الهی در میان مؤمنان گذشته ، آسان کننده پذیرش آن برای مدعیان ایمان است .

أحسب الناس أن یترکوا أن یقولوا ءامنّا و هم لایفتنون. و لقد فتنّاالذین من قبلهم

14 - اطلاع یافتن از گرفتاری مؤمنان پیشین به سختی ها ، زمینه ساز تحمل سختی ها ، از سوی مؤمنان بعدی است .

أحسب الناس أن یترکوا أن یقولوا ءامنّا و هم لایفتنون. و لقد فتنّا الذین من قبلهم

یادآوری ابتلای مؤمنان دوران های پیشین به سختی ها، پس از اعلام باطل بودن پندار عدم گرفتاری مؤمنان به آنها، می تواند به منظور هموارسازی سختی های پیش آمده برای مؤمنان بعدی باشد.

219- ابزار تقویت مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - مجادله - 58 - 22 - 13

13 - خداوند ، مؤمنان را به وسیله روحی از جانب خود تأیید و تقویت می کند .

و أیّدهم بروح منه

«تأیید» (مصدر«أیّد») به معنای قوی و نیرومند کردن است. در ضمیر «منه» دو احتمال وجود دارد: الف) به خدا بازگردد. ب) به ایمان مربوط باشد. برداشت بالا برپایه احتمال اول است.

220- اتحاد مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 56 - 3

3 - پذیرش ولایت خداوند ، پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان شایسته ولایت ، انفکاک ناپذیر و وابسته به یکدیگر

و من یتول اللّه و رسوله و الذین ءامنوا

عطف «رسوله» و «الذین ءامنوا» بر «اللّه» بدون تکرار فعل (یتول)، می رساند که ولایت آنها بهم پیوسته بوده و رویگردانی از ولایت هر یک به منزله اعراض از ولایت تمامی آنها می باشد. مفرد آوردن کلمه «ولیّ» در آیه قبل این معنا را تأیید می کند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 12 - 9

9 - در جامعه اسلامی ، مؤمنان به منزله یک پیکراند .

ظنّ المؤمنون و المؤمنت بأنفسهم خیرًا

برداشت یاد شده از تعبیر «بأنفسهم» (به خودشان) - که هر یک از مردان و زنان مؤمن را نفس دیگری قرار داده - استفاده شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 39 - 2

2 - مؤمنان ، دارای عزم دینی و حضور مؤثر اجتماعی و همیاری نسبت به یکدیگر در قبال متجاوزان

و الذین إذا أصابهم البغی هم ینتصرون

برخی از مفسران «إنتصار» را به معنای «تناصر» (تعاون و همیاری) گرفته اند; یعنی، مؤمنان راستین آنانند که هر گاه مورد ستم و تجاوز قرار گیرند - برای دفع آن - به یاری هم برمی خیزند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - حجرات - 49 - 11 - 11

11 - مؤمنان ، همچون اعضای یک پیکر ، برخوردار از روحی یگانه ( نفسی واحد )

و لا تلمزوا أنفسکم

در آیه به جای آن که گفته شود: «لاتلمزوا المؤمنین»، آمده است: «لاتلمزوا أنفسکم». از این تفاوت تعبیر معلوم می شود که مؤمنان «نفس» یکدیگر شمرده می شوند.

221- اجابت دعای مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 26 - 10،11

10 - « عن أبی جعفر ( ع ) فی قوله تبارک و تعالی « و یستحیب الذین آمنوا و عملوا الصالحات و یزیدهم من فضله » قال : هو المؤمن یدعوا لأخیه بظهر الغیب فیقول له الملک : آمین . و یقول اللّه العزیز الجبّار و لک مِثلا ما سألت و قد أعطیت ما سألت بحبّک إیّاه ;

از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند تعالی: «و یستحیب الذین آمنوا و عملوا الصالحات و یزیدهم من فضله» روایت شده که فرمود: مراد مؤمنی است که پشت سر برادر دینی خود دعا می کند و فرشته برای او آمین می گوید و خدای عزیز جبار می فرماید (ای مؤمن) و برای تو است دو برابر آنچه برای برادرت خواستی و به خاطر این که برادرت را دوست داشتی آنچه را درخواست کردی به تو عطا کردم».

11 - « عن أبی عبداللّه ( ع ) قال : قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) فی قوله « و یزیدهم من فضله » الشفاعة لمن وجبت له النار ممن أحسن إلیهم فی الدنیا ;

از امام صادق(ع) روایت شده که رسول خدا راجع به این سخن خداوند «یزیدهم من فضله» (مراد از آنچه زاید بر اجابت دعای مؤمنان، به آنان داده می شود) حق شفاعت است که شفاعت می کنند برای کسانی که آتش برای آنها واجب شده ولی در دنیا از کسانی بوده اند که به آن مؤمنان نیکی کرده اند».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 5 - 10

10 - اقتدار الهی ، پشتوانه استجابت دعای مؤمنان در مصون ماندن از سلطه کافران

ربّنا لاتجعلنا فتنة . .. إنّک أنت العزیز الحکیم

222- اجازه به مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 8 - 1

1 - اجازه خداوند به مؤمنان ، برای رفتار نیک و عادلانه با کافران غیر معاند با دین

لاینهیکم اللّه عن الذین لم یقتلوکم فی الدین

223- اجتماع مؤمنان صدر اسلام

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 63 - 9

9 - خداوند علاوه بر ایجاد محبت میان مؤمنان ، آنان را در یک منطقه گرداگرد پیامبر (صلی الله علیه و آله) مجتمع ساخت . *

و ألف بین قلوبهم . .. و لکن اللّه ألف بینهم

برداشت فوق از مقایسه بین دو جمله «ألف بین قلوبهم» و «ألف بینهم» به دست آمده است. جمله نخست بیانگر تألیف قلوب است و جمله دوم بیانگر تألیف خود مؤمنان است. یعنی آنان را در کنار یکدیگر قرار داد و همگان را گرداگرد پیامبر(صلی الله علیه و آله) مجتمع ساخت.

224- اجتناب از تحقیر مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 150 - 24

24 - لزوم پرهیز از تحقیر مؤمنان وظیفه شناس در برابر دشمنان دین

فلا تشمت بی الأعداء

هارون با تفریع جمله «فلا تشمت . .. » به وسیله حرف «فاء»، بر کوتاهی نورزیدن خویش در مبارزه با عوامل فساد، این نکته را گوشزد کرد که چون وظیفه خویش را انجام داده است، شایسته نیست در برابر دشمنان مؤاخذه و تحقیر شود.

225- احترام اخروی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 12 - 1

1- نوید الهی به ورود مؤمنان نیک کردار ، به باغ های بهشت با تکریم و اجلال

إنّ اللّه یدخل الذین ءامنوا و عملوا الصلحت جنّ-ت

واژه «یدخل» و اسناد فعل به خداوند، می رساند که مؤمنان با تکریم و اجلال و در سایه لطف و اراده الهی، گام در بهشت می نهند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 5 - 9

9 - ورود مؤمنان به بهشت جاودان ، همراه با تکریم و اجلال از سوی خداوند *

لیدخل المؤمنین و المؤمنت جنّ-ت

فعل متعدّی «یدخل» و اسناد آن به خداوند، می تواند دربردارنده احتمال بالا باشد.

226- احترام به مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 54 - 13

13 - مؤمنان ، شایسته ارج نهادن و کافران ، سزاوار استخفاف و تحقیر

اذلة علی المؤمنین اعزة علی الکفرین

227- احترام مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 79 - 12

12 - مؤمن ، دارای حرمتی والا در پیشگاه خداوند

فیسخرون منهم سخر اللّه منهم و لهم عذاب ألیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 58 - 7

7 - ایمان ، به مردان و زنان ، حرمت و عظمت می بخشد .

و الذین یؤذون المؤمنین و المؤمنت بغیر ما اکتسبوا فقد احتملوا بهتنًا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 25 - 16،19

16- زنان و مردان مؤمن ، دارای ارج و حرمتی همانند

و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنت . .. أن تطوهم

از این که خداوند، «مؤمنات» را در کنار «مؤمنون» یاد کرده و حفظ خون و حرمت آن دو را عامل بازداشتن مؤمنان از توسّل به قهر برای ورود به مکه معرفی کرده است; مطلب بالا استفاده می شود.

19- خداوند ، خواهان دور ماندن ساحت مؤمنان از هر لکه ننگ و بدنامی

و لولا رجال . .. أن تطوهم فتصیبکم منهم معرّة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - حجرات - 49 - 11 - 19

19 - قدم نهادن فرد به وادی ایمان ، مایه برخورداری او از حرمتی ویژه در نزد خداوند

بئس الاسم الفسوق بعد الإیمن

از این که خداوند از استهزا، طعن و بدگویی نسبت به مؤمنان به طور مجزا و مؤکد نهی کرده و آن را گناه و ظلم شمرده است; مقام و حرمت مؤمن نزد خداوند استفاده می شود به خصوص واژه «بعد الإیمان» می رساند که حضور در جرگه مؤمنان، فرد را در جایگاه محترمی قرار می دهد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 35 - 3

3 - مؤمنان بهشتی ، در اوج عزت و احترام به سر می برند .

أُولئک فی جنّ-ت مکرمون

228- احساس خطر مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 18 - 8

8 - اقدام مؤمنان ، به بیعت رضوان ، علی رغم همه نگرانی ها و احساس خطر ها *

یبایعونک تحت الشجرة فعلم ما فی قلوبهم

می توان گفت: مراد از «ما فی قلوبهم» - به قرینه «فأنزل السکینة» - نوعی اضطراب و نگرانی و احساس خطر نسبت به رخدادهای آینده آن سفر باشد.

229- احسان مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 134 - 10

10 - تحریک عواطف و احساسات ، از روش های قرآن برای برانگیختن اهل ایمان به نیکوکاری

یا ایّها الّذین امنوا . .. و اللّه یحبّ المحسنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - احقاف - 46 - 16 - 3

3- احسان به والدین ، شکر ، صلاح جویی ، توبه و تسلیم ، از جمله برترین اعمال مؤمنان

و وصّینا الإنسن بولدیه إحسنًا . .. نتقبّل عنهم أحسن ما عملوا

ارتباط این آیه با آیه پیشین، گویای برداشت یاد شده است.

230- احکام همسران مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 50 - 27،28

27 - مؤمنان ، درباره همسران شان ، احکامی تعیین شده دارند .

قد علمنا ما فرضنا علیهم فی أزوجهم

28 - احکام تعیین شده درباره همسران مؤمنان ، برخاسته از علم خداوند است .

قد علمنا ما فرضنا علیهم فی أزوجهم

231- احیای مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 32 - 34

34 - خودداری از اطعام مؤمن گرسنه ، به منزله کشتن وی و غذا دادن به او به منزله احیای اوست .

و من احیاها فکانما احیا الناس جمیعاً

از امام صادق(ع) روایت شده که درباره اطعام مؤمن فرمود: . .. من احیی مؤمن فکانما احیا الناس جمیعاً، فان لم تطعموه فقد امتموه و ان اطعمتموه فقد احییتموه.

---

کافی، ج 2، ص 20، ح 20; نورالثقلین، ج 1، ص 619، ح 152.

232- اختلاف مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 46 - 4

4 - نزاع و اختلاف اهل ایمان موجب سست شدن آنان در پیکار با دشمنان دین

و لاتنزعوا فتفشلوا و تذهب ریحکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 14 - 5

5 - منافقان ، همواره منتظر بروز شکاف و اختلاف در صفوف مؤمنان و شکست و نابودی آنان بودند .

قالوا بلی و لکنّکم . .. تربّصتم

«تربص» (مصدر «تربصتم») به معنای انتظار چیزی را کشیدن است. حذف مفعول «تربصتم» بیانگر آن است که منافقان، آرزوی بروز همه گونه گرفتاری را برای مؤمنان و جامعه اسلامی داشتند.

233- اختلافات مشرکان با مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 3 - 16

16 - خداوند ، به اختلافات میان مشرکان و مؤمنان در روز رستاخیز ، داوری خواهد کرد .

إنّ اللّه یحکم بینهم فی ما هم فیه یختلفون

بیشتر مفسران بر این دیدگاه اند که مرجع ضمیر «هم»، دو گروه مؤمنان و مشرکان است.

234- اختیار اخروی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 40 - 11

11 - مؤمنان موحد ، در صحنه قیامت دارای کرامت و برخوردار از اختیار

أفمن یلقی . .. أم من یأتی

تقابل فعل معلوم «یأتی» با فعل مجهول «یلقی»، افاده می کند که حرکت مؤمنان یکتاپرست در قیامت، جبری و ناخواسته نیست. برخلاف منحرفان از آیات الهی که آنان حقیر و مجبوراند.

235- اختیار مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - منافقون - 63 - 8 - 15

15 - « عن أبی عبداللّه ( ع ) قال : إنّ اللّه عزّوجلّ فَوَّضَ إلی المؤمن أُمورَه کلَّها و لم یفوّض إلیه أن یکونَ ذلیلاً أما تسمع قول اللّه عزّوجلّ یقول : « و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنین » . . . ;

از امام صادق(ع) روایت شده که فرمود: خدای عزّوجلّ تمام امور مؤمن را به شخص وی واگذار نموده; ولی [اختیار ]ذلیل بودن و ذلت کشیدن را به او نداده است. آیا نشنیده ای سخن خدای عزّوجلّ را که می فرماید: «و للّه العزّة و لرسوله و للمؤمنین»...».

236- اخراج مؤمنان از ظلمت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 43 - 2،6

2 - اعطای رحمت ویژه خداوند به مؤمنان ، به منظور بیرون بردن آنان از ظلمت هاو رساندن شان به نور است .

هو الذی یصلّی علیکم . .. لیخرجکم من الظلمت إلی النور

6 - دعا و تحیت ملائکه بر مؤمنان ، زمینه ساز بیرون بردن آنان از ظلمت ها به نور است .

هو الذی یصلّی علیکم و ملئکته لیخرجکم من الظلمت إلی النور

237- اخلاص مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 141 - 2

2 - عنایت خداوند به پاکیزه و خالص کردن اهل ایمان ، با قرار دادن ایشان در هنگامه های دشوار

و تلک الایّام نداولها بین النّاس . .. و لیمحّص اللّه الّذین امنوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 18 - 7

7 - خداوند ، آگاه از خلوص و صداقت باطنی مؤمنان در بیعت رضوان

لقد رضی اللّه . .. فعلم ما فی قلوبهم

مراد از «ما» در «ما فی قلوبهم» - به قرینه «رضی اللّه. ..» می تواند صداقت و خلوص مؤمنان باشد; زیرا این امور است که رضایت و خشنودی را در پی دارد.

238- اخوت مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 104 - 2،3،8

2 - اتّحاد ، اعتصام به ریسمان الهی و اُلفت بین دل ها و برادری میان اهل ایمان ، از مصادیق خیر و نیکی

و اعتصموا بحبل اللّه جمیعاً . .. و لتکن منکم امة یدعون الی الخیر

لام در «الخیر» می تواند عهد ذکری و اشاره به مطالب آیه قبل باشد و یا به مقتضای ارتباط دو آیه، ویژگیهای ذکر شده در آیه قبل از مصادیق مورد نظر کلمه «خیر» باشد.

3 - ضرورت وجود جمعی از اهل ایمان ، برای دعوت جامعه به اتحاد و اُلفت میان دل ها و برادری میان آنها

و اعتصموا بحبل اللّه . .. و لتکن منکم امة یدعون الی الخیر

8 - اتحاد و برادری میان مؤمنین ، از مصادیق « معروف » است و تفرقه و دشمنی اهل ایمان با یکدیگر ، از مصادیق « منکر » .

و اعتصموا بحبل اللّه جمیعاً و لا تفرّقوا . .. و لتکن منکم امة یدعون الی الخیر و

«ال» در «المعروف» و «المنکر»، می تواند عهد ذکری و اشاره به معروف ها و منکرها در آیه سابق باشد.

239- ادای گواهی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 33 - 1

1 - ادای شهادت و گواهی ، از ویژگی های مؤمنان و مسلمانان راستین

و الذین هم بشهدتهم قائمون

240- ادراک مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - جاثیه - 45 - 3 - 5

5 - اهل ایمان و حق جویان ، قادر به درک نمود های اقتدار و حکمت خداوند در هستی

العزیز الحکیم . إنّ فی السموت و الأرض لأیت للمؤمنین

آیات الهی در هستی، برای همه انسان ها است تا از آن نشانه ها، رو به ایمان آورده و یا در طریق ایمان استوار بمانند. با توجه

به این نکته گفتنی است وصف «المؤمنین» نظر به کسانی دارد که اهل ایمان به حق و در جستوجوی آنند.

241- ادعای گمراهی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 47 - 8

8 - کافرانِ صدراسلام ، عقیده به روزی رسانی خدا برای انسان ها را باطل دانسته و مؤمنان را در گمراهی محض می پنداشتند .

قال الذین کفروا للذین ءامنوا أنطعم من لو یشاء اللّه أطعمه إن أنتم إلاّ فی ضلل م

برداشت یاد شده مبتنی بر این نکته است که جمله «إن أنتم إلاّ فی ضلال مبین» دنباله گفتار کافران باشد.

242- ادعای مؤمنان عافیت طلب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 10 - 9

9 - عناصر سست ایمانِ عافیت طلب ، با مشاهده پیروزی مؤمنان ، مدعی همراهی دیرینه با مؤمنان اند .

و لئن جاء نصر من ربّک لیقولنّ إنّا کنّا معکم

243- ادعای همراهی با مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 10 - 9

9 - عناصر سست ایمانِ عافیت طلب ، با مشاهده پیروزی مؤمنان ، مدعی همراهی دیرینه با مؤمنان اند .

و لئن جاء نصر من ربّک لیقولنّ إنّا کنّا معکم

244- اذکار مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 10 - 3

3 - ذکر « سبحانک اللّهم » سر فصل نیایش مؤمنان با خدا در بهشت

جنت النعیم. دعویهم فیها سبحنک اللّهم

245- اذیت روانی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - مریم - 19 - 62 - 3

3- مؤمنان ، در دنیا از سخنان بیهوده مردم در آزارند .

لایسمعون فیها لغوًا

بیان تمام آنچه در بهشت انجام نمی گیرد نه ممکن است و نه مفید; ولی طرح بعضی از آن امور، مژده ای است به مؤمنان که آنچه در دنیا شما را آزار می داد، آن جا وجود ندارد.

246- اذیت مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 58 - 2

2 - نسبت ناروا به مردان و زنان مؤمن بی گناه ، آزار و اذیت آنان و گناه است .

و الذین یؤذون المؤمنین و المؤمنت بغیر ما اکتسبوا فقد احتملوا . .. إثمًا مبینًا

به قرینه «فقد احتملوا بهتاناً» مراد از آزار و اذیت مؤمنان، تهمت زدن و نسبت ناروا دادن به آنها است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 59 - 14

14 - همان گونه که کسی حق آزار مؤمنان را ندارد ، بر مؤمنان نیز لازم است خود را از عوامل و مقتضیات اذیت ، دور نگه دارند .

و الذین یؤذون المؤمنین و المؤمنت . .. فقد احتملوا ...إثمًا ... قل ... و نساء ال

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بروج - 85 - 7 - 2

2 - اصرار و مداومت اصحاب اخدود ، بر مقابله با مؤمنان و آزار دادن و سوزاندن آنان

یفعلون

فعل مضارع، هرگاه درباره کارهای گذشته به کار رود، استمرار را می رساند.

247- اذیت مؤمنان اهل کتاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 54 - 2

2 - صبر و بردباری ایمان آوردگان از اهل کتاب ، در برابر فشار های هم کیشان سابق خود و نیز تحمل آزار های مشرکان ، عامل برخوردار شدن آنان از اجر دو برابر الهی

أُولئک یؤتون أجرهم مرّتین بما صبروا

«باء» در «بما صبروا» سبیبه و «ما» مصدریه است; یعنی، «بسبب صبرهم». گفتنی است در این که اشخاص مورد بحث

در برابر چه چیزی از خود صبر و تحمل نشان دادند، چند نظر اظهار شده است; از جمله آنها صبر آنان در برابر فشار اهل کتاب و مشرکان می باشد. برداشت یاد شده بر پایه همین احتمال است.

248- ارائه معجزه به مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 20 - 14

14 - نمایاندن معجزه به مؤمنان ، از جمله اهداف الهی در پیشگویی و اخبار از حقایق آینده

وعدکم اللّه . .. و لتکون ءایة للمؤمنین

اسم «لتکون. ..» وعده های الهی و پیشگویی او است که از «وعدکم اللّه» استفاده می شود; یعنی، خداوند از گفتن این اخبار غیبی و این وعده ها، اهداف گوناگونی را دنبال می کند که یکی از آنها معجزه نمایی است.

249- ارتداد مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 72 - 8

8 - احتمال ارتداد و تأثیرپذیری مؤمنان ، از دیدگاه اهل کتاب

امنوا بالذی . .. لعلّهم یرجعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 101 - 1

1 - گمراهی و کفر ( ارتداد ) مؤمنان ، علی رغم تلاوت آیات الهی بر آنان و حضور پیامبر (صلی الله علیه و آله) در میانشان ، مایه شگفتی است .

و کیف تکفرون و انتم تتلی علیکم ایات اللّه و فیکم رسوله

مراد از استفهام، تعجّب است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 177 - 4

4 - ارتداد گروهی از مؤمنان پس از جریان جنگ احد *

انّ الّذین اشتروا الکفر بالایمان لن یضرّوا اللّه شیئاً

به مقتضای ارتباط این آیه با آیات قبل، مراد از «الّذین اشتروا . .. »، می تواند آن گروه از مسلمانانی باشد که پس از نبرد احد با تبلیغات سوء و شایعات در تضعیف روحیه مؤمنان می کوشیدند و آنان را از غزوه حمراءالاسد بازمی داشتند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 87 - 3

3 - تحذیر خداوند از مرتدّ شدن مؤمنان و هشدار نسبت به آن

قوماً کفروا بعد ایمانهم . .. اولئک جزاؤهم انّ علیهم لعنة اللّه و الملئکة و النّا

250- ارث خویشاوندان مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 6 - 16

16 - خویشاوندان مؤمنان و مهاجران ، به ارث بردن از آنها نسبت به دیگران ، اولویت دارند .

و أُولوا الأرحام بعضهم أولی ببعض . .. من المؤمنین و المهجرین

برداشت بالا، بنابراین است که «من المؤمنین» متعلق به عامل مقدر و وصف «أُولواالأرحام » باشد.

251- ارث مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 6 - 13

13 - مهاجران و برادران دینی ( انصار ) در صدراسلام ، از هم ارث می بردند .

و أُولوا الأرحام. .. أولی... من المؤمنین و المهجرین

ذکر مفضلٌ علیه «المؤمنین» و «المهاجرین» نشان دهنده این است که مؤمنان به عنوان برادران دینی و مهاجران هجرت کرده از مکّه، از هم ارث می بردند.

252- ارزش امنیت مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 126 - 10

10 - رفاه و امنیت اهل ایمان امری ارزشمند از دیدگاه ادیان الهی

رب اجعل هذا بلداً ءامناً و ارزق أهله من الثمرت من ءامن

253- ارزش جان مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 111 - 5

5 - ارزش والای جان و مال مؤمنان در پیشگاه خداوند

إن اللّه اشتری . .. بأن لهم الجنة

254- ارزش حیات مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - نساء - 4 - 93 - 4

4 - ارزش ایمان و حیات مؤمن در پیشگاه خداوند

و من یقتل مؤمنا متعمّداً فجزاؤه جهنّم خالداً فیها

255- ارزش رفاه مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 126 - 10

10 - رفاه و امنیت اهل ایمان امری ارزشمند از دیدگاه ادیان الهی

رب اجعل هذا بلداً ءامناً و ارزق أهله من الثمرت من ءامن

256- ارزش عمل پسندیده مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 121 - 2

2 - ارزشمندی اعمال نیک مؤمنان هر چند که اندک و ناچیز باشد .

و لاینفقون نفقة صغیرة و کبیرة . .. لیجزیهم اللّه أحسن ما کانوا یعملون

257- ارزش عمل مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 71 - 22

22 - ارزش و پاداش اعمال زنان و مردان مؤمن در پیشگاه خداوند ، همسان است .

و المؤمنون و المؤمنت . .. أولئک سیرحمهم اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 18 - 10

10 - منافات نداشتن کمال و ارزش عمل مؤمنان ، با داشتن نگرانی از مشکلات آن

رضی اللّه عن المؤمنین . .. فأنزل السکینة علیهم

رضایت الهی، نشانگر ارزش بیعت مؤمنان است. «أنزل السکینة» نیز بیانگر وجود نوعی اضطراب و نگرانی در دل آنان است.

258- ارزش مال مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 111 - 5

5 - ارزش والای جان و مال مؤمنان در پیشگاه خداوند

إن اللّه اشتری . .. بأن لهم الجنة

259- ارزش مؤمنان فقیر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 53 - 4

4 - کرامت و ارزشمندی مؤمنان مستمند و ضعیف در پیشگاه خداوند، مورد انکار و استهزای اشراف و قدرتمندان

لیقولوا أهؤلاء منّ اللّه علیهم من بیننا

260- ارزشگذاری مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - نمل - 27 - 4 - 5

5 - مؤمنان به آخرت ، برخوردار از بینش درست نسبت به ارزش ها و ضد ارزش ها و به دور از تحیّر و سرگردانی در زندگی

إنّ الذین لایؤمنون بالأخرة . .. فهم یعمهون

با استفاده از مفهوم آیه و نیز از تقابل میان آن و آیه پیشین، می توان گفت که مؤمنان به آخرت (برخلاف کافران) نه گرفتار بینش غلط در ارزش گذاری اند و نه گرفتار حیرت و سرگردانی.

261- ارزشهای مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 92 - 10

10 - اشتیاق به جهاد و آرزوی شرکت در آن ، ارزشی والا برای مؤمنان

و لا علی الذین إذا ما أتوک لتحملهم قلت لا أجد ما أحملکم علیه

برداشت فوق با توجه به این است که خداوند، این گروه را به خاطر اشتیاق شدیدشان به جهاد، اختصاص به ذکر داده است.

262- ازدواج با مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 3 - 7

7 - ممنوعیت ازدواج زناکاران با مؤمنان ، یکی دیگر از کیفر های الهی درباره آنان

الزانی لاینکح إلاّ زانیة أو مشرکة و الزانیة لاینکحها إلاّ زان أو مشرک

برداشت یاد شده، به خاطر این است که آیه فوق و آیه پیشین، در مقام بیان کیفر گناه زنا است و در واقع بیانگر این نکته است که گناه زنا، دارای دو کیفر دنیوی است: 1- صد ضربه شلاق، 2- محرومیت از ازدواج با مؤمنان.

263- ازدواج مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 50 - 26،27

26 - مؤمنان ، دارای احکامی تعیین شده در ازدواج اند .

قد علمنا ما فرضنا علیهم فی أزوجهم

«فی» ظرف مجازی است برای این که بیان کند مراد از «أزواج» خود همسران نیستند بلکه احکام مربوط به همسران است.

27 - مؤمنان ، درباره همسران شان ، احکامی تعیین شده دارند .

قد علمنا ما فرضنا علیهم فی أزوجهم

264- استغاثه مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 17 - 11

11 - شنوایی و علم گسترده الهی ، پشتوانه امداد مؤمنان و اجابت استغاثه آنان

إذ تستغیثون . .. إن اللّه سمیع علیم

برداشت فوق بر این اساس است که جمله «إن اللّه . .. » ناظر به آیه نهم باشد.

265- استغفار برای مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 84 - 6

6 - حضور پیامبر (صلی الله علیه و آله) بر مزار مؤمنان و دعا و استغفار آن حضرت برای آنان

و لاتصل . .. و لاتقم علی قبره

از اینکه خداوند حضور پیامبر (صلی الله علیه و آله) را بر سر قبر منافقان نهی کرده است، استفاده می شود که روش آن حضرت حضور یافتن بر مزار مسلمانان بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - ابراهیم - 14 - 41 - 1

1- حضرت ابراهیم ( ع ) از خداوند خواستار آمرزش خود ، پدر و مادرش و مؤمنان در روز برپایی قیامت شد .

ربّنا اغفرلی و لولدیّ و للمؤمنین یوم یقوم الحساب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 7 - 8

8 - استغفار و آمرزش خواهی فرشتگان عرش الهی ، برای مؤمنان

و یستغفرون للذین ءامنوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 19 - 8

8- دستور خداوند به پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، در آمرزش خواهی برای تمامی مردان و زنان با ایمان

و استغفر . .. للمؤمنین و المؤمنت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 12 - 20

20 - تأثیر استغفار پیامبر (صلی الله علیه و آله) برای امت ، در برخورداری آنان از غفران الهی

و استغفر لهنّ اللّه إنّ اللّه غفور رحیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - نوح - 71 - 28 - 6،7،12

6 - آمرزش خواهی نوح ( ع ) ، از درگاه الهی برای همه مردان و زنان مؤمن در طول تاریخ

ربّ اغفر لی . .. و للمؤمنین و المؤمنت

7 - مقدم داشتن خویش بر پدر و مادر و آنان بر اعضای خانواده و اینان بر دیگر زنان و مردان مؤمن در آمرزش خواهی از درگاه الهی ، کاری پسندیده و شایسته

ربّ اغفر لی و لولدیّ و لمن دخل بیتی مؤمنًا و للمؤمنین و المؤمنت

12 - دعا و آمرزش خواهی برای پدر و مادر ، اعضای خانواده و عموم مردان و زنان مؤمن ، عملی پسندیده و شایسته

ربّ اغفر لی و لولدیّ . و للمؤمنین و المؤمنت

266- استغفار مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 285 - 15

15 - اطاعت از خدا و انبیا و طلب مغفرت ، از ویژگی های مؤمنان

و قالوا سمعنا و اطعنا غفرانک ربّنا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 112 - 3

3 - مؤمنان راستین ، همواره نگران اعمال خویش و در حال استغفار

التّئبون العبدون الحمدون السئحون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 55 - 4

4- استغفار از گذشته خویش ، پس از ایمان به رهنمود های الهی ، لازم و ضروری است .

و ما منع الناس أن یؤمنوا إذ جاءهم الهدی و یستغفروا ربّهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حشر - 59 - 10 - 3

3 - مؤمنان ، خواهان غفران الهی برای خویش و نیز برای پیشتازان راه دین

و الذین جاءو من بعدهم یقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذین سبقونا

267- استقامت مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 139 - 2

2 - ترغیب اهل ایمان به ثبات قدم و استواری و اعتماد به نفس در رویارویی با دشمن

یا ایّها الّذین امنوا . .. و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 140 - 19

19 - مؤمنان استوار در نبرد اُحُد و دیگر هنگامه های پیکار با کافران ، برگزیدگان خداوند برای گواهی بر اعمال مردم

و تلک الایّام . .. و لیعلم اللّه الّذین امنوا و یتّخذ منکم شهداء

ترک لام در «و یتّخذ»، اشاره به این معنا دارد که برگزیدن، در پی مشخّص شدن مؤمنان واقعی است. یعنی مؤمنان واقعی برای گواه بودن برگزیده می شوند. گفتنی است که در برداشت فوق، متعلق حذف شده «شهدآء»، اعمال مردم، گرفته شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 89 - 18

18 - تنها خداوند آگاه به سرنوشت مؤمنان در پایداری آنان بر توحید و یا بازگشتشان به کفر و شرک است .

و ما یکون لنا أن نعود فیها إلا أن یشاء اللّه ربنا وسع ربنا کل شیء علماً

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 66 - 1،3،9

1 - لزوم پایداری اهل ایمان در برابر لشکری با نیرویی ده برابر ، حکمی که پس از گذشت مدتی تخفیف داده شد .

الئن خفف اللّه عنکم

3 - لزوم پایداری هر مؤمن در میدان نبرد با دو کافر ، نسخ کننده حکم پیشین ( لزوم پایداری هر مؤمن در برابر ده کافر )

ان یکن منکم عشرون . .. الئن خفف اللّه عنکم

9 - لزوم پایداری صد مؤمن در برابر دویست کافر و هزار مؤمن در برابر دو هزار کافر تا تحقق پیروزی بر آنان

فإن یکن منکم مائة صابرة یغلبوا مائتین و إن یکن منکم ألف یغلبوا الفین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 112 - 17

17 - پایداری مؤمنان بر اجرا و حفظ حدود الهی ، شرط خداوند در وفا نمودن به عهد خویش

و من أوفی بعهده من اللّه . .. التّئبون العبدون ... و بشّر المؤمنین

تأکید بر اعمال فردی و اجتماعی و حفظ حدود الهی پس از بیان وفای خداوند به عهد خویش، می تواند مشعر به این حقیقت باشد که پاسداری انسان از حدود الهی، شرط بهرهوری از وعده های خداوندی است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 112 - 2،3

2- مؤمنان همراه پیامبر (صلی الله علیه و آله) به استقامت و پایداری بر توحید و پرستش خدا موظّف بودند .

فاستقم . .. و من تاب معک

«من تاب» عطف بر ضمیر مستتر در «فاستقم» است; یعنی: «ولیستقم من تاب معک».

3- استقامت در ابلاغ دین و گسترش توحید ، وظیفه پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به اوست .

فاستقم کما أُمرت و من تاب معک

جمله «تو و پیروانت پایداری و استقامت کنید» می تواند به این معنا باشد: بر توحید و احکام دین پایبند و ثابت قدم بمانید; مبادا سختیها و مشکلات شما را از مسیر حق منحرف سازد. و نیز می تواند گویای این باشد: در ابلاغ توحید و دین پایداری کنید و از دعوت ملول و خسته نشوید. برداشت فوق ناظر به معنای دوم است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 121 - 3،4

3- پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به آن حضرت ، موظف به پایداری بر مواضع خویش ( ابلاغ رسالت الهی و مبارزه با شرک و فساد )

إنا عملون

4- پیامبر (صلی الله علیه و آله) از ناحیه خداوند مأمور بود تا پایداری خود و مؤمنان و ایستادگی بر مواضعشان را به کافران تأکید کند .

و قل للذین لا یؤمنون . .. إنا عملون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 10 - 10

10 - مؤمنان راستین ، محکم و بردبار در هنگامه های سخت و دشوار زندگی

لولا أن ربطنا علی قلبها لتکون من المؤمنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 31 - 6

6 - توحید و استقامت در راه ایمان ، در پی دارنده بهشت و نعمت های گسترده برای مؤمنان

إنّ الذین قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقموا . .. و لکم فیها ما تشتهی أنفسکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 39 - 1

1 - مؤمنان ، اهل ایستادگی و مقاومت در برابر ظلم و تجاوز

للذین ءامنوا . .. و الذین إذا أصابهم البغی هم ینتصرون

«إنتصار» (مصدر «ینتصرون») می تواند به معنای ایستادگی در برابر ظالم و زیر بار ظلم او نرفتن باشد: «انتصر الرجل إذا امتنع من ظالمه»،(لسان العرب).

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 25 - 11

11- شدیدترین تهدید ها از جانب کافران و مشرکان ، ناتوان از خاموش ساختن نور ایمان در قلب های مستعد

و لولا رجال مؤمنون . .. لم تعلموهم

محیط مکه با آن که مسخّر مشرکان بود و مؤمنان ناگزیر به هجرت شده بودند; ولی خداوند از وجود مردان و زنان مؤمن در آن خبر داده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - صف - 61 - 4 - 7

7 - مؤمنان در نبرد با دشمنان ، باید منظم ، سازمان یافته و همچون بنایی ریخته شده از سرب ، استوار و نفوذناپذیر باشند .

یقتلون . .. صفّ-ًا کأنّهم بنین مرصوص

«مرصوص» از ریشه «رصاص» (سرب) مشتق است. «بنیان مرصوص»; یعنی، بنایی که با سرب استوار و محکم شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 17 - 3

3 - مؤمنان پایدار و استوار در طریق دین ، در معرض آزمایش الهی اند .

و ألّوِاستقموا علی الطریقة . .. لنفتنهم فیه

268- استقامت مؤمنان اهل کتاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 55 - 7

7 - پافشاری ایمان آوردگان از اهل کتاب بر مواضع فکری و عملی خویش و تسلیم نشدن آنان در برابر فشار مخالفان

و قالوا لنا أعملنا و لکم أعملکم

برداشت یاد شده بدان احتمال است که یاوه گویان با هدف متزلزل کردن مؤمنان، بدان کار دست می زدند.

269- استقامت مؤمنان دوران اصحاب اخدود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بروج - 85 - 9 - 6

6 - پایداری مؤمنان در عصر اصحاب اخدود ، بر ایمان خویش تا نیل به شهادت ، در محضر خداوند بوده و به آن رسیدگی خواهد شد .

و اللّه علی کلّ شیء شهید

بیان گواه بودن خداوند، برای مجرمان تهدید و برای مؤمنان وعده به پاداش است.

270- استقامت مؤمنان راستین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 125 - 7

7 - تهدید ها و شکنجه ها ، بی تأثیر در بازداری مؤمنان راستین از طریق ایمان و باور های دینی

إنا إلی ربنا منقلبون

271- استقامت مؤمنان قوم ثمود

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 75 - 10

10 - مستضعفان مؤمن از قوم ثمود ، مردمانی پایدار و راسخ در ایمان خویش

قالوا إنا بما ارسل به مؤمنون

از اینکه مؤمنان قوم ثمود مقصود خویش را با جمله اسمیه و به همراه «إنّ» بیان کردند و با کلمه «ما»ی موصوله ایمان خویش را به تمامی رسالتهای صالح اعلان داشتند، معلوم می شود آنان در ایمان خویش بسیار جدی و پایدار بودند.

272- استقامت مؤمنان مدین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 90 - 6

6 - مؤمنانِ به رسالت شعیب ( ع ) مصمّم بر آیین توحید و متابعت شعیب ( ع ) در خروج از شهر مدین

لئن اتبعتم شعیباً

273- استقبال از مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

11 - انبیاء - 21 - 103 - 3

3- بهشتیان و مؤمنان راستین ، به هنگام برپایی قیامت مورد استقبال فرشتگان قرار خواهند گرفت .

و تتلقیهم الملئکة

274- استماع قرآن مؤمنان اهل کتاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 53 - 3

3 - اعتراف ایمان آوردگان اهل کتاب ، به حقانیت و آسمانی بودن قرآن به هنگام شنیدن آیات آن

و إذا یتلی علیهم قالوا . .. إنّه الحقّ من ربّنا

275- استمداد از مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 64 - 5،9

5 - پیامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهی در مبارزه با شرک و کفر تنها باید بر خدا و مؤمنان پیرو تکیه کنند .

حسبک اللّه و من اتبعک من المؤمنین

9 - اتکا بر مؤمنان راستین برای مبارزه با شرک و کفر ، منافاتی با توحید و اتکا بر خدا ندارد .

حسبک اللّه و من اتبعک من المؤمنین

276- استمداد از مؤمنان غیر مهاجر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 72 - 8

8 - مهاجران و انصار نباید از مؤمنان غیر مهاجر یاری طلبند و از آنان انتظار حمایت داشته باشند . *

ما لکم من ولیتهم من شیء

برداشت فوق مبتنی بر این است که ضمیر در «ولیتهم» فاعل باشد. بنابراین جمله «ما لکم ... » به این معناست که برای شما نیست که از پشتیبانی آنان برخوردار شوید. یعنی نباید آنان را به نصرت خویش بخوانید و حمایت آنان را طلب کنید.

277- استمداد مؤمنان راستین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 126 - 14

14 - دعا به درگاه خداوند و درخواست یاری از وی به هنگام مواجه شدن با مشکلات راه ایمان ، از خصلت های مؤمنان راستین است .

ربنا أفرغ علینا صبراً و توفنا مسلمین

278- استمرار پاداش مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - فصلت - 41 - 8 - 1

1 - مؤمنان نیک کردار ، برخوردار از پاداش بی حساب و همیشگی خداوند

إنّ الذین ءامنوا و عملوا الصلحت لهم أجر غیر ممنون

برداشت یاد شده بر این اساس است که «غیر ممنون» به معنای غیر منقطع و یا غیر قابل محاسبه باشد.

279- استمرار هدایت مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - زمر - 39 - 37 - 7

7 - پایدار ماندن هدایت مؤمنان و استمرار گمراهی کافران حق گریز ، جلوه عزتمندی و مجازات الهی است .

و من یضلل اللّه فما له من هاد . و من یهد اللّه فما له من مضلّ ألیس اللّه بعزیز ذ

یادآوری دو صفت عزت و مجازات دهی خداوند، پس از ذکر پایدار ماندن هدایت مؤمنان و استمرار یافتن گمراهی کافران حق گریز به وسیله خداوند، می تواند گویای مطلب یاد شده باشد.

280- استهزاهای اخروی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - مطففین - 83 - 34 - 10

10 - « روی [ عن الإمام الصادق ( ع ) ] أنّه قال : یا ابن جُنْدَب . . . إنّ للّه تبارک و تعالی سُوراً من نور محفوفاً بالزبرجد و الحریر منجّداً بالسندس و الدیباج یضرب هذا السور بین أولیائنا و بین أعدائنا فإذا غلی الدماغ و بلغت القلوب الحناجر و نضجت الأکباد من طول الموقف اُدخل فی هذا السور أولیاء اللّه . . . و أعداء اللّه قد ألجمهم العرق و قطعهم الفَرَقُ و هم ینظرون إلی ما أعدّ اللّه لهم . . . فینظر إلیهم أولیاء اللّه فیضحکون منهم فذلک قوله عزّوجلّ « . . .فالیوم الذین آمنوا من الکفّار یضحکون . . . » ;

[از امام صادق(ع)] روایت شده که فرمود: ای پسر جُنْدب! . .. برای خداوند - تبارک و تعالی - دیواری است از نور که غرق در زبرجد و حریر و مزین به ابریشم های سندس و دیبا است و این دیوار بین دوستان و دشمنان ما قرار دارد. پس زمانی که مغز سرها به جوش آمد و جان ها به گلو رسید و جگرها از طولانی شدن توقفگاه قیامت کباب شد، اولیای الهی را به آن طرف دیوار می برند ... در حالی که دشمنان خدا را عرق لجام زده است (جریان عرق بر اطراف دهان، مانع سخن گفتن آنان شده

است) و ترس، آنان را ساکت کرده است. [آنان] نگاه می کنند به آنچه[ از عذاب] که خداوند برای آنها آماده نموده است ... پس اولیای الهی به دشمنان خدا نگاه می کنند و به آنان می خندند و این است سخن خدای عزّوجلّ: فالیوم الذین آمنوا من الکفّار یضحکون».

281- استهزاهای مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - مطففین - 83 - 33 - 1

1 - گنه پیشگان کافر ، شایسته قضاوت کردن و اظهار نظر درباره راه مؤمنان ، نیستند .

و ما أرسلوا علیهم حفظین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - مطففین - 83 - 34 - 4

4 - استهزا شدن از سوی مؤمنان در قیامت ، برای کافران دشوار و رنج آور خواهد بود .

فالیوم الذین ءامنوا من الکفّار یضحکون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - مطففین - 83 - 35 - 1

1 - مؤمنان ، در حالی کافران حاضر در صحنه قیامت را مسخره می کنند که خود بر تخت های تزیین یافته ، لمیده و ناظر کیفر کافران اند .

علی الأرائک ینظرون

«أریکة» (مفرد «أرائک») به تخت تزیین یافته ای گفته می شود که در خیمه یا خانه ای نهاده شده باشد. هم چنین به جایگاه آرمیدن و لمیدن - اعم از تخت، یا تخت عروس و یا تخت خواب - اطلاق می شود (قاموس). متعلق «ینظرون» - به قرینه آیات قبل و بعد - وضعیت کافران است.

282- استهزای مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 212 - 7،9،17

7 - تمسخر مؤمنان ، روش دنیاپرستان و کافران

زین للذین کفروا الحیوة الدنیا و یسخرون من الذین امنوا

فعل مضارع «یسخرون»، دلالت بر استمرار دارد که از آن در برداشت فوق، به «روش» تعبیر شده است.

9 - نکوهش تمسخر مؤمنان

و یسخرون من الذین امنوا

17 - وعده الهی به مؤمنان نسبت به برتری آنان در قیامت ، عامل تسلّی و مقاومت آنان در برابر استهزای کافران

و الذین اتقوا فوقهم یوم القیمة

به نظر می رسد جمله «و الذین اتّقوا . ..»، پس از عنوان کردن تمسخر تقواپیشگان از سوی کافران، به منظور تسلّی آنان باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 79 - 5،8،11،13

5 - تمسخر و ریشخند منافقان صدر اسلام نسبت به مؤمنان ایثارگر تهیدست

و الذین لایجدون إلا جهدهم فیسخرون منهم

8 - استهزای الهی نسبت به منافقانی که مؤمنان انفاقگر و ایثار کننده را طعن زده و استهزا می کردند .

سخر اللّه منهم

11 - حمایت و دلجویی خداوند از مؤمنان انفاق کننده و ایثارگر ، در برابر تمسخر منافقان

سخر اللّه منهم و لهم عذاب ألیم

13 - خرده گیری و مسخره کردن مؤمن گناهی بزرگ و در پی دارنده عذاب سخت الهی است .

فیسخرون منهم سخر اللّه منهم و لهم عذاب ألیم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 110 - 7

7 - بندگان مؤمن خدا ، همواره در معرض طعن و ریشخند کافران

و کنتم منهم تضحکون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - سجده - 32 - 28 - 2

2 - کافران ، اعتقاد مؤمنان به پیروزی نهایی خویش را ، مسخره پنداشتند .

و یقولون متی هذا الفتح إن کنتم صدقین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 47 - 4

4 - کافرانِ صدراسلام ، منکر رازقیت خدا برای بشر بودند و عقیده به آن را به مسخره می گرفتند .

و إذا قیل لهم أنفقوا ممّا رزقکم اللّه قال الذین کفروا للذین ءامنوا أنطعم من لو ی

برداشت یاد شده از آن جا است که کافران، جمله «من لو شاء اللّه أطعمه» (اگر خدا می خواست او را می خورانید) را از سر استهزا و تمسخر می گفتند و به آن باور نداشتند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - ص - 38 - 63 - 1

1 - طاغیان ، مؤمنان را در دنیا به تمسخر و ریشخند می گرفتند .

أتّخذنهم سخریًّا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - مطففین - 83 - 29 - 1

1 - کافران مجرم ، همواره مؤمنان را تحقیر و تمسخر کرده و به باور های آنان پوزخند می زنند .

إنّ الذین أجرموا کانوا من الذین ءامنوا یضحکون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - مطففین - 83 - 30 - 1

1 - گناه پیشگان کافر ، با چشمک زدن و اشاره به یکدیگر ، هنگام عبور بر مؤمنان نیکوکار ، به عیب جویی از آنان می پردازند .

و إذا مرّوا بهم یتغامزون

«غمز»; یعنی، عیب جویی از دیگران با پلک زدن و اشاره دست (مفردات راغب). ضمیر «مرّوا» به مجرمان برمی گردد. برخی احتمال داده اند که ضمیر به مؤمنان برگردد و مراد این باشد که هنگام عبور مؤمنان بر کافران، آنان با چشمک زدن و علامت دادن به یکدیگر به عیب جویی از مؤمنان می پردازند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - مطففین - 83 - 31 - 1،2،3

1 - کافران ، از خاطره های دیدار خود با مؤمنان ، طنز ساخته و در جمع خانواده خویش به لطیفه گویی و خنداندن یکدیگر می پردازند .

و إذا انقلبوا إلی أهلهم انقلبوا فکهین

«فَکِه» (صفت مشبّه) به معنای خوش دل و خندان یا به معنای کسی است که با همراهان خود سخنی گوید که آنان را بخنداند (قاموس). در برداشت یاد شده، معنای دوم مورد نظر است.

2 - کافرانی که مؤمنان را مسخره کرده اند ، هنگام مراجعت نزد خانواده خویش ، از پوزخند ها و اشاره های طعنه آمیز خود ، غرق شادمانی می شوند .

یضحکون . .. یتغامزون . و إذا انقلبوا إلی أهلهم انقلبوا فکهین

در این برداشت، «فَکِه» به معنای «مرد خوش دل و خندان» دانسته شده است. تکرار «انقلبوا» در آیه شریفه، برای مجسم ساختن حالت بازگشت کافران به خانه خویش است.

3 - کافران و گنه پیشگان ، حتی در غیاب مؤمنان نیز آنان را استهزا کرده و با طعنه و کنایه از ایشان یاد می کنند .

و إذا انقلبوا إلی أهلهم انقلبوا فکهین

283- استهزای مؤمنان به قیامت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - یس - 36 - 48 - 2

2 - کافران صدراسلام ، منکر برپایی قیامت بوده و عقیده به آن را مورد استهزا قرار می دادند .

و یقولون متی هذا الوعد

استفهام در «متی هذا الوعد» - برابر نظر بیشتر مفسران - برای تهکم و استهزا است.

284- استهزای مؤمنان فقیر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 53 - 4

4 - کرامت و ارزشمندی مؤمنان مستمند و ضعیف در پیشگاه خداوند، مورد انکار و استهزای اشراف و قدرتمندان

لیقولوا أهؤلاء منّ اللّه علیهم من بیننا

285- اسلام مؤمنان اهل کتاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 53 - 11

11 - روحیه حق پذیری ایمان آوردگان از اهل کتاب ، عامل گرویدن آنان به اسلام

قالوا ءامنّا به إنّه الحقّ

جمله «إنّه الحقّ» به منزله تعلیل برای «آمنّا به» است; یعنی، ما بدان جهت به قرآن ایمان آوردیم که آن را حق یافتیم.

286- اشتیاق مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 12 - 5

5 - شوق دیدار بهشت ، باعث حرکت شتابان مؤمنان در قیامت و دویدن آنان در مسیر منتهی به آن

یوم تری المؤمنین و المؤمنت یسعی نورهم بین أیدیهم

حرکت سریع و دوان دوان مؤمنان به سوی بهشت، حکایت از اشتیاق شدید آنان به دیدار آن و رساندن هر چه زودتر خود به آن جایگاه همیشگی دارد.

287- اشراف قوم نوح و مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 29 - 8

8- مطرود شدن مؤمنان تهی دست از پیرامون نوح ( ع ) ، از شرایط سران و اشراف قوم نوح برای ایمان آوردن به آن حضرت

و ما أنا بطارد الذین ءامنوا

288- اشراف مدین و مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 88 - 9

9 - اشراف کفرپیشه مدین در تلاشی پیگیر برای تحمیل آیین خویش بر شعیب و مؤمنان به وی

او لتعودن فی ملتنا

جمله «او لتعودن» می رساند که هدف از تصمیم قوم مدین بر تبعید شعیب و همگامانش بازگرداندن آنان به آیین شرک است. بنابراین همه تهدیدات به سبب تحمیل این عقیده باطل بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 90 - 7

7 - اشراف کفرپیشه مدین با تأکید بر خسارتبار بودن همراهی شعیب ( ع ) ، در تلاش برای بازداشتن مؤمنان از متابعت او و خارج شدن از شهر مدین

و قال الملأ . .. لئن اتبعتم شعیباً إنکم إذاً لخسرون

289- اصحاب اخدود هنگام سوختن مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

20 - بروج - 85 - 7 - 1

1 - اصحاب اخدود ، هنگام سوزانده شدن مؤمنان ، حاضر و ناظر بوده و آن را مشاهده می کردند .

و هم علی ما یفعلون بالمؤمنین شهود

«شهادة»، در اصل به معنای خبر دادن از چیزی است که شخص آن را مشاهده کرده و نزد آن حاضر بوده است (نهایه ابن اثیر); و چون جمله «و هم علی. ..» حالیه و مربوط به زمان حضور کنار خندق آتش است; مراد تحمل شهادت و دریافت خبر است، نه ادای آن.

290- اصحاب اعراف و مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 49 - 4

4 - مؤمنان راهی بهشت با فرمان اصحاب اعراف به آن جایگاه رفیع وارد خواهند شد .

ادخلوا الجنة

ظاهر این است که جمله «اهؤلاء الذین . .. » دنباله سخنان اصحاب اعراف با کافران مستکبر باشد. یعنی: قالوا ... اهؤلاء الذین ... بر این تقدیر جمله «ادخلوا ... » نیز سخن اعرافیان است.

291- اصلاح زندگی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 2 - 13

13- آمرزش گناهان و سامان یافتن شؤون حیات ، پاداش الهی به مؤمنان صالح پیرو قرآن

و الذین ءامنوا . .. کفّر عنهم سیّئاتهم و أصلح بالهم

«أصلح بالهم» یا به معنای اصلاح مطلق شؤون زندگی و یا اصلاح قلب و دل مؤمنان است، برداشت یاد شده براساس معنای اول است.

292- اصلاحگری مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 182 - 12

12 - ولایت مؤمنان بر یکدیگر در اصلاح اعمال خلاف *

فمن خاف من موص جنفاً أو إثماً فاصلح بینهم فلا إثم علیه

293- اضطراب مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 11 - 5

5 - مؤمنان هم در سختی ها و شداید ، دچار تزلزل و اضطراب می شوند .

هنالک ابتلی المؤمنون و زلزلوا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 4 - 3،5

3 - مؤمنان ، قبل از صلح حدیبیه ، دارای شرایطی بحرانی و اضطراب روحی *

هو الذی أنزل السکینة فی قلوب المؤمنین

نزول آرامش، زمانی صادق است که قبل از آن، اضطراب و ناآرامی وجود داشته باشد.

5 - مؤمنان ، پس از صلح حدیبیه ، گرفتار بحران روحی و تردید در ماهیت و نتایج این معاهده *

إنّا فتحنا لک . .. هو الذی أنزل السکینة فی قلوب المؤمنین

بردشت بالا بدان احتمال است که مؤمنان پس از صلح حدیبیه، در تحلیل و بررسی آن گرفتار تردید شده باشند که: آیا به راستی این صلح، یک پیروزی بود یا مایه شکست؟ خداوند در چنین شرایطی، قلب ها را اطمینان بخشید و صلح حدیبیه را «فتح مبین» نام نهاد.

294- اضلال مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - آل عمران - 3 - 72 - 2،3،4،5،7

2 - توصیه گروهی از اهل کتاب به دیگران مبنی بر ایمان به قرآن در اوّل روز و کفر به آن در آخر روز ، به منظور بازگشت مؤمنان از اسلام

و قالت طائفة من اهل الکتاب . .. لعلهم یرجعون

بنابراینکه «وجه النهار»، متعلّق به «امنوا» و «اخره»، متعلق به «اکفروا» باشد.

3 - اظهار ایمان در ابتدای روز و کفر در انت های آن ، حیله یهود برای متزلزل ساختن مؤمنان

و قالت طائفة . .. لعلّهم یرجعون

مفسرین طبق شأن نزول، آیه را حمل بر یهودیان کرده اند.

4 - خداوند ، رسواگر یهود با افشای توطئه آنان در جهت متزلزل ساختن مؤمنان

و قالت طائفة . .. لعلّهم یرجعون

5 - اظهار ایمان دروغین و داخل شدن در صفوف مسلمانان برای متزلزل ساختن آنان ، از حیله های دشمنان دین

و قالت طائفة . .. لعلّهم یرجعون

7 - یهود ، آنچه را در اوّل روز بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) نازل شده بود ( قبله بودن بیت المقدّس ) ، پذیرفتند و به آنچه در انت های روز نازل شده بود ( قبله بودن کعبه ) ، کفر ورزیدند تا مؤمنان را گمراه سازند .

و قالت طائفة . .. لعلّهم یرجعون

برخی از مفسران برآنند که «وجه النهار» و «آخره» متعلق به «انزل» است ; و سیاق آیه می رساند که مراد از «الذی»، حکمی خاص است ; برخی روایات دلالت دارد که آن حکم خاص، تغییر قبله بوده است که پیامبر (صلی الله علیه و آله) در عصرگاهی مأمور شد نماز را به سوی کعبه بخواند و قبله مسلمانان را که تا صبحگاه آن روز، بیت المقدس بوده است تغییر دهد.

295- اطاعت از مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 56 - 6

6 - اطاعت از خدا و رسول و مؤمنان واجد شرایط ، محور تشکل حزب اللّه

و من یتول اللّه و رسوله و الذین ءامنوا فان حزب اللّه هم الغلبون

296- اطاعت مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - نور - 24 - 56 - 6

6 - مؤمنان نیکوکار در سایه برپایی نماز ، پرداخت زکات و اطاعت از پیامبر (صلی الله علیه و آله) مشمول رحمت خدا هستند .

وعد اللّه الذین ءامنوا منکم و عملوا الصلحت. .. و أقیموا الصلوة و ءاتوا الزکوة

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - حجرات - 49 - 7 - 16

16 - حرکت مؤمنان راستین در طریق ایمان و اطاعت از پیامبر (صلی الله علیه و آله) ، براساس عشق و محبت به دین و نه تحمیل و تحکّم

و لکنّ اللّه حبّب إلیکم الإیمن و زیّنه فی قلوبکم

از این که خداوند در باز داشتن مؤمنان از تحمیل آرای شخصی بر پیامبر(صلی الله علیه و آله)، به «حبّب إلیکم الإیمان» تکیه کرده است; استفاده می شود که نیرو و جاذبه محبت، اصلی ترین و نیرومندترین محرک مؤمنان برای حرکت به سمت ایمان و اطاعت از رسول اللّه است.

297- اطعام به مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 32 - 34

34 - خودداری از اطعام مؤمن گرسنه ، به منزله کشتن وی و غذا دادن به او به منزله احیای اوست .

و من احیاها فکانما احیا الناس جمیعاً

از امام صادق(ع) روایت شده که درباره اطعام مؤمن فرمود: . .. من احیی مؤمن فکانما احیا الناس جمیعاً، فان لم تطعموه فقد امتموه و ان اطعمتموه فقد احییتموه.

---

کافی، ج 2، ص 20، ح 20; نورالثقلین، ج 1، ص 619، ح 152.

298- اطمینان به شکست مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - قمر - 54 - 44 - 2

2 - احساس اطمینان مشرکان صدراسلام نسبت به پیروزی جمع متحد خویش بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان

أم یقولون نحن جمیع منتصر

299- اطمینان قلب مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - رعد - 13 - 28 - 1

1- آنان که ایمان آورده و دلهایشان به یاد خدا آرامش می یابد ، از کسانی اند که خداوند آنها را به سوی خویش هدایت کرده است .

و یهدی إلیه من أناب. الذین ءامنوا و تطمئن قلوبهم بذکر الله

300- اطمینان مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

9 - نحل - 16 - 106 - 7

7- مؤمنان واقعی ، منزه از کمترین تردید در مورد حقانیت ایمان و عقیده خویش

و قلبه مطمئنّ بالإیمن

برداشت فوق، بر این اساس است که منظور از «مطمئن بودن به ایمان» اطمینان داشتن به حقانیت و درستی باورهای خود باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حشر - 59 - 11 - 10

10 - اطمینان بخشی خداوند به مؤمنان ، در وفا نکردن منافقان به پیمان خویش باکافران ( یهود بنی نضیر )

و اللّه یشهد إنّهم لکذبون

301- اطمینان مؤمنان صدر اسلام

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 52 - 9

9 - اطمینان مؤمنان صدر اسلام به سرنوشت نیک خویش و هلاکت و نابودی منافقان

نحن نتربص بکم . .. بعذاب من عنده أو بأیدینا فتربصوا إنا معکم متربصون

302- اعراض از مؤمنان فقیر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

10 - کهف - 18 - 28 - 22

22- امکان بهره گیری از ثروت توانگران در صورت گرایش آنان به اسلام ، نباید دستاویزی برای کنارگیری از تهیدستان مؤمن قرار گیرد .

و لاتعد عیناک عنهم ترید زینة الحیوة الدنیا

303- اعراض مؤمنان صدراسلام

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - حدید - 57 - 16 - 4،5

4 - وجود مؤمنان بی تفاوت و بی رغبت به خداوند و قرآن ، در میان مسلمانان صدراسلام

ألم یأن للذین ءامنوا أن تخشع قلوبهم لذکر اللّه و ما نزل من الحقّ

5 - مؤمنان بی تفاوت ، که دل هایشان با یاد خدا و تلاوت آیات او نرم و خاشع نمی شود ، مورد نکوهش خدا هستند .

ألم یأن للذین ءامنوا أن تخشع قلوبهم لذکر اللّه و ما نزل من الحقّ

استفهام در «ألم یأن. ..» برای توبیخ و نکوهش است.

304- اغواناپذیری مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - سبأ - 34 - 20 - 4

4 - جز گروهی از مؤمنان ، همه از ابلیس و دعوت او پیروی کردند .

فاتّبعوه إلاّ فریقًا من المؤمنین

305- اغواناپذیری مؤمنان قوم سبأ

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - سبأ - 34 - 20 - 5

5 - همه مردم سبأ ، جز گروهی از مؤمنان ، از ابلیس تبعیت کردند .

فاتّبعوه إلاّ فریقًا من المؤمنین

در صورتی که ضمیر فاعلی «اتّبعوا» مردم سبأ باشند، استثنا متصل خواهد بود و بر نکته یاد شده دلالت خواهد کرد.

306- افترا به مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - یونس - 10 - 48 - 2

2 - مشرکان وعده عذاب استیصال را ، به دلیل نامعلوم بودن زمان وقوع آن ، دروغ و ادعای بی اساس پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان می پنداشتند .

و یقولون متی هذا الوعد إن کنتم صدقین

با توجه به اینکه استفهام در جمله «متی هذا الوعد» برای ریشخند و استهزاست، برداشت فوق از آن استفاده می شود.

307- اقتدار اخروی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 45 - 15

15 - مؤمنان رنجیده از ستم گمراهان ، سرافراز و مقتدر ، در صحنه قیامت

و قال الذین ءامنوا إنّ الخسرین الذین خسروا. .. یوم القیمة

از ملامت و سرزنش مؤمنان نسبت به کافران، اقتدار و سربلندی مؤمنان استفاده می شود; آنانی که مصداق «لمن صبر و

غفر» هستند.

308- اقتدار مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - جاثیه - 45 - 16 - 7

7 - مؤمنان در شرایط دشوار مکه ، مورد نوید خداوند به برخورداری از اقتدار و حکومت *

و لقد ءاتینا . .. الحکم

برداشت بالا با توجه به دو نکته زیر به دست می آید: الف) «الحکم» ممکن است به معنای حکومت و اقتدار باشد; ب) در آیات پیشین خداوند از مؤمنان مکه خواست تا در برابر مشکل آفرینی های مشرکان صبر پیشه کنند و در پی آن، سرگذشت بنی اسرائیل و برخورداری آنان از حکومت الهی را یاد آور شده است تا مؤمنان را امیدوار سازد که پس از تحمل مشکلات، نوبت حکومت فرا می رسد.

309- اقرار مؤمنان اهل کتاب

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

13 - قصص - 28 - 53 - 3،9

3 - اعتراف ایمان آوردگان اهل کتاب ، به حقانیت و آسمانی بودن قرآن به هنگام شنیدن آیات آن

و إذا یتلی علیهم قالوا . .. إنّه الحقّ من ربّنا

9 - اقرار افتخارآمیز ایمان آوردگان از اهل کتاب به اسلام خویش ، پیش از نزول قرآن

إنّا کنّا من قبله مسلمین

310- اقسام مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 94 - 7

7 - جداسازی مؤمنان خداترس از گستاخان بی پروا ، هدف آزمایش های الهی

یأیها الذین ءامنوا . .. لیعلم اللّه یخافه بالغیب

مراد از علم خدوند به ترس و پروای انسانها، تحقق بخشیدن و ایجاد آن در خارج است، بنابراین «لیعلم من یخافه» یعنی هدف از آزمایش مسلمانان این است که ترس و پروای آنان از خداوند تحقق خارجی یابد.

311- اقلیت مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 116 - 5

5 - کمی رهپویان راه خدا نباید موجب تزلزل رهپویان در برابر اکثریت مردم گمراه گردد.

و إن تطع أکثر من فی الأرض یضلوک

312- اقلیت مؤمنان به لوط(ع)

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 81 - 12

12- از میان قوم لوط ، تنها خانواده اش به او ایمان آورده و از تبه کاری ها و گناهان آن قوم منزّه بودند .

کانوا یعملون السیئات . .. فأسر بأهلک بقطع من الّیل ... إلاّ امرأتک

313- اقلیت مؤمنان صدراسلام

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

15 - صافات - 37 - 71 - 4

4 - خداوند ، پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان اندک او را در برابر مخالفت اکثریت کافران و مشرکان صدر اسلام ، تسلّی خاطر و دلداری داد .

و لقد ضلّ قبلهم أکثر الأوّلین

مفسران برآنند که یادآوری گمراهی اکثریت امت های گذشته، در شرایطی که پیامبر(صلی الله علیه و آله) و گروندگانِ اندک به آن حضرت در شرایط سخت مکه قرار داشتند و با مخالفت های بیشتر کافران و مشرکان رو به رو بودند، به منظور دلداری به پیامبر(صلی الله علیه و آله) و گروندگان به ایشان است.

314- اقلیت مؤمنان قوم لوط

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - اعراف - 7 - 83 - 3

3 - از میان قوم لوط تنها خانواده و بستگانش به وی ایمان آوردند .

فانجینه و أهله

315- القای محبت مؤمنان در قلبها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 126 - 21

21 - از امام صادق ( ع ) درباره سخن ابراهیم : « و ارزق أهله من الثمرات . . . » روایت شده که فرمود : « من الثمرات

القلوب ای حببهم إلی الناس لینتابوا إلیهم و یعودوا إلیهم ;

مراد ثمرات دلهاست بدین گونه که محبت مؤمنان از اهل مکه را در دل مردم بینداز تا مشتاق مؤمنان مکه گشته، به سوی آنان بازگردند».

316- الگوی مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - احزاب - 33 - 21 - 1،2

1 - پیامبراسلام (صلی الله علیه و آله) قطعاً ، الگویی خوب و شایسته برای مؤمنان بود .

لقد کان لکم فی رسول اللّه أُسوة حسنة

«لام» و «قد» دلالت بر قطعیت و حتمیت می کنند.

2 - پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) ، الگو و اسوه ای شایسته ، برای مؤمنان در جهاد است .

لقد کان لکم فی رسول اللّه أُسوة حسنة

به قرینه آیات قبل و بعد که درباره غزوه احزاب است و نیز برخورد منافقان با جهاد و مسلمانان، به احتمال قوی توصیه به الگوگیری از پیامبر(صلی الله علیه و آله) مربوط به جهاد است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 5 - 14

14 - « عن أبی جعفر ( ع ) . . .انّ اللّه أمر نبیّه (صلی الله علیه و آله) و المؤمنین بالبرائة من قومهم ماداموا کفّاراً فقال : « قد کانت لکم اُسوة حسنة فی إبراهیم و الذین معه إذ قالوا لقومهم إنّا برآؤا منکم و ممّا تعبدون . . . » ;

از امام باقر(ع) روایت شده است: خداوند به رسول خود و مؤمنان امر فرموده تا از قوم خود، مادامی که در حال کفر هستند، برائت جویند [آن جا که] می فرماید: «برای شما در زندگی ابراهیم و کسانی که با او بودند الگوی خوبی است; زیرا آنان به قوم خود گفتند: إنّا برآؤا منکم و ممّا تعبدون».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 6 - 4

4 - امیدواران به لطف خدا و معتقدان به روز جزا ، بهره مند از الگو های شایسته و الهی

لقد کان لکم فیهم . .. لمن کان یرجوا اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - صف - 61 - 14 - 4،5

4 - خداوند ، از مؤمنان می خواهد در یاری او مانند حواریون عیسی ( ع ) باشند .

یأیّها الذین ءامنوا کونوا أنصار اللّه کما قال عیسی ابن مریم . .. قال الحواریّون

5 - حواریون عیسی ( ع ) ، نمونه و الگوی خوبی برای اهل ایمان در یاری خدا ، پیامبر (صلی الله علیه و آله) و دین او

یأیّها الذین ءامنوا کونوا أنصار اللّه

317- امامت بر مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 3 - 30

30 - خداوند ، تعیین کننده علی ( ع ) به ولایت و امامت بر مؤمنان

الیوم اکملت . .. و اتممت علیکم نعمتی و رضیت

318- امانتداری مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

12 - مؤمنون - 23 - 8 - 2

2 - مؤمنان راستین ، انسان هایی امانت دار و پایبند به عهد و پیمان

قد أفلح المؤمنون . .. و الذین هم لأمن-تهم و عهدهم رعون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - معارج - 70 - 32 - 1

1 - رعایت امانت و پایبندی به عهد و پیمان خویش ، از ویژگی های مؤمنان و مسلمانان راستین

و الذین هم لأمن-تهم و عهدهم رعون

319- امتحان مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

1 - بقره - 2 - 155 - 1،2،3،5،10

1 - آزمودن مؤمنان از سنت های حتمی خداوند است .

و لنبلونکم

«بلاء» به معنای آزمودن است. فعل «لنبلون» به همراه لام قسم و نون تأکید، گویای استمرار و حتمیت آزمون الهی است.

2 - خداوند با مبتلا ساختن اهل ایمان به ترس و گرسنگی ، آنان را می آزماید .

و لنبلونکم بشیء من الخوف و الجوع

3 - خداوند با گرفتار ساختن مؤمنان به چیزهایی که زیان مالی و جانی و کمبود محصول را در پی داشته باشد ، آنان را می آزماید .

و لنبلونکم بشیء من . .. نقص من الأمول و الأنفس و الثمرت

5 - کشته شدن راه خدا ، وسیله ای برای آزمون جامعه ایمانی هستند .

و لنبلونکم بشیء . .. و نقص من الأمول و الأنفس و الثمرت

مصداق مورد نظر برای «نقص الأنفس» - به قرینه آیات قبل - کشته شدگان راه خداست.

10 - موادی که خداوند با آنها مؤمنان را می آزماید ، متنوع و گوناگون است .

و لنبلونکم بشیء من الخوف و الجوع و نقص من الأمول و الأنفس و الثمرت

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 140 - 16

16 - شکست مسلمانان در برخی از برهه ها برای آزمودن مدعیان ایمان و تمییز مؤمنان واقعی از مؤمنان دروغین

ان یمسسکم قرح . .. و تلک الایام نداولها بین النّاس و لیعلم اللّه الّذین امنوا

بنابر اینکه «تلک» اشاره باشد به معنایی که از «ان یمسسکم قرح» استفاده می شود یعنی شکست مسلمانان.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 142 - 4

4 - جهاد و پایداری در هنگامه های دشوار آن ، محکِ آزمونِ اهل ایمان

ام حسبتم ان تدخلوا الجنّة و لمّا یعلم اللّه الّذین جاهدوا منکم و یعلم الصّابرین

نصب «یعلم» به «اَن» مقدّر، دلالت می کند که «واو» در «و یعلم الصّابرین» واو جمع است. یعنی: محک آزمون اهل ایمان، جهادِ همراه صبر و پایداری است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 143 - 4

4 - عدم موفقیت برخی از مؤمنان صدر اسلام ، در امتحان الهی

ام حسبتم ان تدخلوا الجنّة . .. فقد رایتموه و انتم تنظرون

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 154 - 39

39 - پالایشِ درونی اهل ایمان و سازندگی آنان ، هدف خداوند از ابتلای آنان به مشکلات و سختیها

و لیمحّص ما فی قلوبکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 186 - 1،4،5،6،15

1 - آزمایش مستمر و مداوم مؤمنان ، از سنت های خداوند

لتبلونّ فی اموالکم و انفسکم

لام در «لتبلونّ»، برای تأکید و حاکی از قسم خداوند بر وقوع آزمایش است و نون تأکید نیز حتمیّت آن را مورد تأکید قرار می دهد. همچنین فعل مضارع «لتبلونّ»، دلالت بر استمرار آزمایش دارد.

4 - انفاق ، عرصه آزمایش مالی مؤمنان و جهاد ، عرصه آزمایش جانی آنان

لتبلونّ فی اموالکم و انفسکم

با توجّه به آیات پیشین که درباره جهاد و انفاق بود، می تواند امتحان مالی، ناظر به انفاق و امتحان جانی، ناظر به جهاد باشد.

5 - آزمایش و ابتلای مؤمنان ، راه تمایز صفوف پاکان از ناپاکان *

حتّی یمیز الخبیث من الطیّب . .. لتبلونّ فی اموالکم و انفسکم

خداوند در آیه 179 (حتّی یمیز الخبیث . .. )، وعده مشخّص کردن ناپاکان را از پاکان داد و گویا در این آیه، طریقه آن را (که

امتحان مالی و جانی است)، بیان می کند.

6 - لزوم آمادگی مؤمنان ، برای آزمایش های الهی

لتبلونّ فی اموالکم و انفسکم

خداوند با تذکّر به اینکه مؤمنان در مال و جان خویش مورد آزمایش قرار خواهند گرفت، در حقیقت به آنان می فهماند که باید برای چنین امری آماده باشند.

15 - آزار های اهل کتاب و مشرکان نسبت به مسلمانان ، از مهمترین موارد آزمایش و امتحان مؤمنان

لتبلونّ فی اموالکم و انفسکم و لتسمعنّ من الّذین اوتوا الکتب من قبلکم و من الّذین

جمله «و لتسمعنّ . .. »، می تواند توضیح یکی از موارد امتحان مالی و جانی باشد ; چرا که تهمتها و سخنان ناروا، جانها را می گزد و تبلیغات سوء علیه انفاق می تواند موجب ازدیاد بخل شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 94 - 2،12،17

2 - خداوند ، خود آزمایش کننده مؤمنان و تعیین گر ابزار و شیوه آن است .

لیبلونکم اللّه بشیء من الصید

12 - هدف از آزمایش مؤمنان مشخص شدن صفوف باورداران به غیب ( قیامت و عذاب ) از غیر آنان

لیبلونکم اللّه . .. لیعلم اللّه یخافه بالغیب

قیامت وعذاب آخرت زمانی موجب ترس از خداوند می شود که آدمی به آن باور داشته باشد بنابراین تمایز خداترسان در واقع تمایز باورداران قیامت از غیر آنان است.

17 - نزدیک شدن شکار های وحشی به پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان در عمره حدیبیه جهت آزمایش آنان

لیبلونکم اللّه بشیء من الصید تناله ایدیکم و رماحکم

امام صادق(ع) در توضیح آیه فوق فرمود: حشرت لرسول(صلی الله علیه و آله) فی عمرة الحدیبیة الوحوش حتی نالتها ایدیهم و رماحهم.

---

کافی، ج 4، ص 396، ح 1; نورالثقلین، ج 1، ص 671، ح 357.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 17 - 7،9

7 - پیروزی مجاهدان در جنگ بدر دارای اهدافی والا و از جمله آزمایش اهل ایمان از سوی خداوند

و لیبلی المؤمنین منه بلاء حسنا

«لیبلی» عطف بر علتی محذوف همانند «لیمحق الکفرین» است و هر دو متعلق به «قتلهم» و «رمی» می باشد یعنی «و لکن اللّه قتلهم . .. لکن اللّه رمی لیمحق الکفرین و لیبلی المؤمنین» گفتنی است که در برداشت فوق «ابلاء» به معنای آزمودن گرفته شده است.

9 - خداوند حتی با اعطای نعمت و امور خوشایند به اهل ایمان ، آنان را آزمایش می کند .

و لیبلی المؤمنین منه بلاء حسنا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 28 - 1،2،7

1 - هشدار خداوند به مؤمنان مبنی بر آزمایش آنان از طریق مال و فرزند

و اعلموا أنما أمولکم و أولدکم فتنة

2 - دارایی ها و فرزندان اهل ایمان ، ابزاری برای آزمایش آنان از سوی خداوند

و اعلموا أنما أمولکم و أولدکم فتنة

7 - پیروزی و موفقیت مؤمنان در آزمونشان به وسیله مال و اولاد ، موجب بهره مندی آنان از پاداش بزرگ الهی است .

و اعلموا أنما أمولکم و أولدکم فتنة و أن اللّه عنده أجر عظیم

بیان پاداش عظیم الهی پس از تأکید بر اینکه ثروتها و فرزندان وسیله آزمون هستند، می تواند بیانگر نکته ای باشد که در برداشت فوق بدان اشاره شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 29 - 5

5 - موفقیت مؤمنان در آزمونشان از طریق مال و فرزند در گرو تقواپیشگی و نیازمند به بینشی الهی

و اعلموا أنما أمولکم و أولدکم فتنة . .. إن تتقوا اللّه یجعل لکم فرقانا

طرح بصیرت و ابزار شناخت ویژه به عنوان ثمره تقوا، پس از تأکید بر آزمون مؤمنان به وسیله مال و فرزند، می تواند اشاره به این باشد که تنها با تقواپیشگی و بصیرت خاص می توان رضایت الهی را در چگونه برخورد کردن با مال و فرزند تشخیص داد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 16 - 1،2

1 - مردم ، نباید خود را به صرف داشتن ایمان ، از آزمون الهی معاف بپندارند .

أم حسبتم أن تترکوا و لما یعلم اللّه الذین جهدوا منکم

2 - آزمون اهل ایمان از سنّت های قطعی خداوند

أم حسبتم أن تترکوا و لما یعلم اللّه الذین جهدوا منکم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 2 - 5،7

5 - مؤمنان ، برای استواری ایمان شان ، مورد آزمایش قرار می گیرند .

أحسب الناس أن یترکوا أن یقولوا ءامنّا و هم لایفتنون

«فتن» در اصل، به معنای «وارد کردن طلا در آتش، به منظور آشکار شدن خالصی آن از ناخالصی» است و در آزمایش هم استعمال می شود (مفردات راغب).

7 - آزمودن مؤمنان ، سنتی الهی است .

أحسب الناس أن یترکوا أن یقولوا ءامنّا و هم لایفتنون

از این که خداوند، با استفهام انکاری، پندار عدم آزمون مؤمنان را رد می کند، استفاده می شود که امتحان مؤمنان، امری قطعی است. از چنین تعبیری، به «سنّت» یاد می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 3 - 3

3 - آزمودن مدعیان ایمان ، سنت دیرین الهی است .

أحسب الناس أن یترکوا أن یقولوا ءامنّا و هم لایفتنون. و لقد فتنّا الذین من قبلهم

رد پندار آزمون نشدن مؤمنان، در آیه پیش، و تأکید بر این نکته که پیشینیان نیز آزمون شدند، دلالت بر حقیقت یاد شده می کند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 4 - 25،26

25- کافران ، وسیله آزمایش مؤمنان

لیبلواْ بعضکم ببعض

مراد از «بعضکم ببعض» گروه مؤمنان، در برابر گروه کافران است که از صدر آیه استفاده می شود.

26- جهاد ، وسیله آزمایش اهل ایمان

و لکن لیبلواْ بعضکم ببعض

مورد اصلی آیه شریفه، جهاد است که آزمایش در چنین موردی مطرح شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 7 - 10

10- « عن علی ( ع ) فقد قال اللّه سبحانه : « إن تنصروا اللّه ینصرکم و یثبّت أقدامکم » . . . فلم یستنصرکم من ذُلّ . . . استنصرکم و له جنود السماوات و الأرض . . . و إنّما أراد أن یبلوکم أیّکم أحسن عملاً . . . ;

از علی(ع) روایت شده که فرمود: خدای سبحان فرموده: «إن تنصروا اللّه ینصرکم و یثبّت أقدامکم». خدا از روی ذلّت شما را به یاری خود نطلبیده ... از شما یاری خواسته; در حالی که لشکریان آسمان ها و زمین از آن او است. همانا اراده کرده است تا شما را امتحان کند که کدام یک در عمل نیکوترید».

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 31 - 2،10

2- تکلیف جهاد ، وسیله آزمایش مؤمنان و تمایز مجاهدان و صابران از دیگران

و لنبلونّکم حتّی نعلم المجهدین منکم و الصبرین

با توجه به واژه «المجاهدین» معلوم می شود که موضوع اصلی آزمایش «جهاد» است. به علاوه محور اصلی این آیات فرمان قتال با کافران و جهاد در راه خدا می باشد (إذا أنزلت سورة محکمة و ذکر فیها القتال ...).

10- اعمال مؤمنان ، چونان سخنان و اقرار های آنان ، مورد آزمون الهی است . *

و نبلوا أخبارکم

کلمه «أخبار» می تواند به معنای اعمال مؤمنان باشد که معمولاً در منظر دید همگان قرار می گیرد. در این صورت از ارتباط «نبلوا أخبارکم» با صدر آیه، استفاده می شود که اولاً مدعیان ایمان، آزمایش می شوند تا اهل عمل و صبر شناخته شوند و ثانیاً اهل عمل و جهاد و صبر نیز آزمایش می شوند تا مراتب خلوص و ارزش هر عمل مشخص گردد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - حجرات - 49 - 3 - 5

5 - مؤمنان ، تحت تمرین و آزمون الهی ، برای رسیدن به رشد و مرتبه تقوا

أولئک الذین امتحن اللّه قلوبهم للتقوی

بدیهی است که امتحان و آزمون در مورد خداوند، به معنای حقیقی آن نیست. در نتیجه مراد از امتحان، پدید آوردن زمینه

های رشد و تعالی است و لام «للتقوی» برای بیان هدف و نتیجه است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

18 - ممتحنه - 60 - 10 - 6

6 - ملاک های عادی و ظاهری ، معیار آزمون ایمان مؤمنان

فامتحنوهنّ اللّه أعلم بإیمنهنّ

در این آیه، پس از دستور به امتحان، از علم خداوند سخن به میان آمده است. از این نکته فهمیده می شود که امتحان مذکور براساس ملاک ها و معیارهای ظاهری است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

19 - جن - 72 - 17 - 3

3 - مؤمنان پایدار و استوار در طریق دین ، در معرض آزمایش الهی اند .

و ألّوِاستقموا علی الطریقة . .. لنفتنهم فیه

320- امتحان مؤمنان پیشین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 3 - 1

1 - مؤمنان پیشین « در ادیان دیگر » نیز از سوی خداوند ، امتحان شدند .

و لقد فتنّا الذین من قبلهم

321- امتنان بر مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 25 - 3

3 - امتنان خداوند بر مؤمنان به خاطر نصرتش به آنان در موارد بسیار از جمله در جنگ حنین

لقد نصرکم اللّه فی مواطن کثیرة و یوم حنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 128 - 3

3 - امتنان الهی بر مؤمنان به خاطر انتخاب فردی دلسوز ، رؤوف و مهربان از میان آنان برای پیامبری

لقد جاءکم رسول من أنفسکم عزیز علیه ما عنتم حریص علیکم بالمؤمنین رءوف رحیم

322- امداد به مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 214 - 12،13

12 - وعده الهی به نصرت پیامبران و مؤمنان

متی نصر اللّه الا انّ نصر اللّه قریب

13 - زمان یاری و امداد الهی به مؤمنان صبور و مقاوم در برابر گرفتاری ها ، نزدیک است .

الا انّ نصر اللّه قریب

به قرینه جملات سابق (مستهم البأساء . ..) به دست می آید که زمان نصرت الهی به مؤمنان صبور نزدیک است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

2 - بقره - 2 - 286 - 26

26 - نصرت و یاری مؤمنان در رویارویی با کافران ، از شؤون ولایت الهی بر مؤمنان

انت مولینا فانصرنا علی القوم الکافرین

تفریع جمله «فانصرنا» بر «انت مولینا» بیانگر آن است که ولایت الهی بر مؤمنان، مقتضی یاری آنان است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 123 - 1،2

1 - یاری و مدد خداوند به مؤمنان ، در جنگ بدر

و لقد نصرکم اللّه ببدر

2 - مجاهدان جنگ بدر ، نمونه ای از مسلمانان صبور و تقواپیشه که خداوند با یاری خویش ، مانع زیان رسانی کافران به آنان گردید .

ان تصبروا و تتقوا لا یضرّکم کیدهم . .. و لقد نصرکم اللّه ببدر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

3 - آل عمران - 3 - 125 - 6،11

6 - تعلق نصرت الهی به اهل ایمان ، در گرو همّت آنان ( پیشه ساختن صبر و تقوا ) است .

ان تصبروا و تتّقوا . .. یمددکم ربّکم

11 - فرشتگان نازل شده برای امداد مؤمنان ، دارای علائمی ویژه

یمددکم ربّکم بخسمة الاف من الملئکة مسوّمین

«مسوّمین»، یعنی «معلمین انفسهم» (بر خویشتن علامت و نشانه گذاشته اند). گفته شده که آنها دارای پرچمهایی بودند که نشان مخصوص سپاه اسلام بر آن حک شده بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

4 - مائده - 5 - 53 - 9

9 - تعهد دروغین مسلمانان ضعیف الایمان بر یاری مؤمنان با سوگندهایی مؤکد

و یقول الذین ءامنوا اهولاء الذین اقسموا باللّه جهد ایمنهم انهم لمعکم

برداشت فوق بر این مبناست که خطاب در «معکم» متوجه مؤمنان واقعی باشد ; یعنی برخی از مؤمنان - پس از فتح و

پیروزی - به برخی دیگر چنین گفتند: «اهولاء . ..» در این صورت مشارالیه «هولاء»، بیماردلان خواهد بود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

5 - انعام - 6 - 34 - 10

10 - نوید الهی به نصرت مؤمنان در سایه صبر و مقاومت

و لقد کذبت . .. فصبروا علی ما کذبوا و أوذوا حتی أتهم نصرنا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 17 - 11

11 - شنوایی و علم گسترده الهی ، پشتوانه امداد مؤمنان و اجابت استغاثه آنان

إذ تستغیثون . .. إن اللّه سمیع علیم

برداشت فوق بر این اساس است که جمله «إن اللّه . .. » ناظر به آیه نهم باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 18 - 3

3 - خداوند همواره پشتیبان اهل ایمان و یاور آنان در رویارویی با مشرکان ستیزه جو

ذلکم

بدان احتمال که «ذلکم» اشاره باشد به یاری اهل ایمان و امداد آنان از سوی خداوند در موقعیتهایی همانند موقعیت بدر.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 19 - 11

11 - خداوند حامی و یاور مؤمنان در رویارویی آنان با کافران

و لن تغنی عنکم . .. و أن اللّه مع المؤمنین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 20 - 4

4 - حمایت و نصرت الهی از آن مؤمنانی است که همواره مطیع خدا و رسول او باشند و از دستورات وی تخلف نکنند . *

و أن اللّه مع المؤمنین . .. أطیعوا اللّه و رسوله و لاتولوا عنه

آیه مورد بحث می تواند بیانگر کلمه «المؤمنین» در آیه قبل باشد. یعنی آن وعده حمایت (أن اللّه مع المؤمنین)، مخصوص مؤمنانی است که از دستورات خدا و رسول او سرپیچی نکنند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 40 - 2

2 - خداوند ، سرپرست و یاوری نیک برای مؤمنان

نعم المولی و نعم النصیر

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 72 - 1

1 - خداوند هر یک از مؤمنان مهاجر و انصار را ولیّ دیگری قرار داد و به پشتیبانی همه جانبه از یکدیگر فراخواند .

إن الذین ءامنوا و هاجروا . .. أولیاء بعض

جمله «أولئک بعضهم أولیاء بعض» جمله ای خبری است و مراد از آن انشاء و جعل ولایت است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

6 - انفال - 8 - 74 - 2

2 - مؤمنانی که مهاجران را در مدینه پناه دادند و از پیامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجران حمایت کرده و دین خدا را یاری دادند ، مؤمانی حقیقی و راستین هستند .

و الذین ءاووا و نصروا أولئک هم المؤمنون حقا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 14 - 5

5 - جبهه نبرد ، عرصه ظهور امداد های الهی نسبت به مؤمنان

قتلوهم یعذبهم اللّه بأیدیکم . .. و ینصرکم علیهم

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 26 - 5

5 - امداد الهی به مؤمنان در جنگ حنین به وسیله دسته هایی از نیرو های غیبی

و أنزل جنوداً لم تروها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 40 - 11

11 - خداوند ، همواره یار و یاور مؤمنان مجاهد و مهاجر است .

لاتحزن إن اللّه معنا

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

7 - توبه - 9 - 123 - 8

8 - مؤمنان پرهیزکار ، مورد حمایت و امداد الهی در جهاد با کافران

قتلوا الذین یلونکم من الکفار . .. أن اللّه مع المتقین

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

8 - هود - 11 - 113 - 7

7- ستمگران هرگز اهل ایمان را در رسیدن به هدف های توحیدی شان یاری نخواهند کرد .

و لاترکنوا إلی الذین ظلموا . .. ما لکم من دون الله من أولیاء

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - عنکبوت - 29 - 10 - 11

11 - ربوبیت خداوند ، مقتضی اعطای نصر و پیروزی بر مؤمنان است .

و لئن جاء نصر من ربّک

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

14 - روم - 30 - 47 - 12،13

12 - انتقام خداوند از مخالفان انبیا و سرکوب آنان ، ( جلوه ای از ) نصرت مؤمنان است .

فانتقمنا من الذین أجرموا و کان حقًّا علینا نصر المؤمنین

13 - نصرت و یاری مؤمنان ، سنّت تغییرناپذیر الهی است .

و کان حقًّا علینا نصر المؤمنین

عبارت «حقّاً علینا» از صیغه های التزام و به معنای «برخود لازم کردن» است. چنین التزامی، از ناحیه خداوند، در اصطلاح، سنت نامیده می شود.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - غافر - 40 - 56 - 14

14 - خداوند ، یاری دهنده به مؤمنان پناه جو و خنثی کننده توطئه های دشمنان آنان است .

فاستعذ باللّه إنّه هو السمیع البصیر

همان طور که در برداشت قبل آمده، جمله «إن-ّه هو السمیع البصیر» تعلیل برای «فاستعذ باللّه» است، و چون مجرد شنوایی و بینایی خداوند نمی تواند دلیل لزوم استعاذه به او باشد، می توان گفت که شنوایی و بینایی خداوند، کنایه از اجابت پناه خواهی است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

16 - شوری - 42 - 40 - 2

2 - انسان ، در مسیر یاری مؤمنان و مظلومان ، نباید از جاده عدالت و اعتدال خارج شود .

و الذین إذا أصابهم البغی هم ینتصرون . و جزؤا سیّئة سیّئة مثلها

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - محمد - 47 - 35 - 7

7- همراهی امداد های الهی با مؤمنان مجاهد ، مایه پیروزی و برتری آنان

و أنتم الأعلون و اللّه معکم

تذکر به همراهی خداوند با مؤمنان، در پی تشویق آنان به ادامه جنگ و یادآوری برتری و پیروزی آنان، مطلب بالا را می رساند.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 24 - 10

10 - امداد های الهی در حق مؤمنان ، پاداشی به عملکرد شایسته آنان در جریان حدیبیه *

و کان اللّه بما تعملون بصیرًا

ارتباط «کان اللّه. ..» با صدر آیه، نتیجه می دهد که الطاف الهی در حق اهل ایمان، از آن جهت صورت گرفته است که خداوند بر اعمال گذشته آنان، نظارت عمیق داشته و ایشان را شایسته آن موهبت ها دانسته است.

جلد - نام سوره - سوره - آیه - فیش

17 - فتح - 48 - 26 - 5،12

5 - خداوند ، یادآورنده شرایط سخت مواجهه با مشرکانِ متعصب جاهل و امداد خویش به مؤمنان

إذ جعل الذین کفروا

در صورتی که «إذ» متعلق به فعل مقدر «اُذکر» باشد، برداشت بالا به دست می آید.

12 - وصول فیض و امداد الهی ، نخست به پیامبر (صلی الله علیه و آله) و سپس به مؤمنان و امت آن حضرت *

فأنزل اللّه سکینته علی رسوله و علی المؤمنین

تقدم «علی رسوله» بر «علی المؤمنین»، می تواند بیانگر مطلب بالا باشد.