مشخصات کتاب

سر شناسه: میر دامادی، مهدی

عنوان و نام پدیدآور: اسلام و تمایل جنسی یا ازدواج از نظر علم و دین / نگارش و اقتباس مهدی میر دامادی

مشخصات ظاهری: ص 197

وضعیت فهرست نویسی: فهرست نویسی قبلی

یادداشت: کتاب نامه: ص. 191 - 190؛ هم چنین به صورت زیر نویس

شماره کتاب شناسی ملی: 31547

تقدیم به پدر و مادر عزیزم

خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان

ویراستار کتاب: زهرا سوسنی

اشاره

تقدیم به جوانان روشن فکر

تقدیم به عاشقان حقیقت

بسمه تعالی شأنه

گفتار ناشر

خدای متعال را سپاس گزارم که توفیق را شامل حالم کرد تا توانستم کتابی ارزنده در امر زنا شوئی و مسئله جنس (که براستی در نوع خود کم نظیر است بویژه در جهات تحلیلی امر جنس از نظر روان شناسان و جامعه شناسان و جنبه تاریخی و فلسفی و انتقادی و مذهبی و بالاخره جامع بودن از بسیاری جهات که پس از مطالعه صدق گفتار ما معلوم و روشن می شود) منتشر کنم و در دسترس عموم بویژه نسل جوان و تحصیل کرده قرار دهم، این کتاب که تحت عنوان «اسلام و تمایل جنسی یا ازدواج از نظر علم و دین» است که بقلم واعظ محترم آقای حاج سیّد مهدی میر دامادی برشته تحریر در آمده نگارنده کتاب دارای سوابق تحصیلی درخشان در حوزه علمیه قم و اصفهان بوده و در خلال تحصیلات خود ضمناً دوره تحصیلاتی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران را برگزار نموده تا بدرجه دانش نامه لیسانس در رشته فلسفه و حکمت اسلامی نائل گردیده است.

در هر حال از لطف ایشان که مقالات خود را در اختیار این جانب قرار دادند جهت طبع و نشر و هم چنین از مدیر محترم و کارکنان عزیز چاپ خانه محمدی که جدّاً سعی کافی مبذول داشتند در تسریع تنظیم و صحافی و طبع آن تشکّر می نمایم و توفیق همگی را از خدای منان خواهانم. محمّد مهدوی 15 / 10 / 48

این کتاب در اداره کل فرهنگ و هنر استان اصفهان به شماره 95 به ثبت رسید و تعداد یک هزار بقطع وزیری در چاپ خانه محمدی اصفهان - در مرتبه اول چاپ و اینک مرتبه دوم تعداد دو هزار بقطع جیبی در چاپ خانه زیبا تهران افست گردید.

اسلام و تمایل جنسی یا ازدواج از نظر علم و دین

نگارش و اقتباس سیّد مهدی میر دامادی

چاپ محمدی

بسم اللّه الرحمن الرحیم

«تمایل جنسی یا کانون عشق»

براستی تمایل جنسی یکی از بارز ترین نشانه های قدرت باری تعالی است که از ابتداء در نهاد آدمی آفریده شده. وزیر بنای بسیاری از فعالیت ها و کوشش ها و فعل و انفعال ها و دلربائی هائی است که ساختمان فرد و اجتماع بر آنست تا بجائی که افکار بعضی دانشمندان جهان را آن چنان بخود جلب کرده است که چشم واقع بینی را از آن ها گرفته و آن ها را وادار کرده شاعرانه با قوّه تخیّل (نه با دید عقل) در باره آن قضاوت کنند. و بمصداق حُبُّ الشَّیئِ یُعمِی و یُصِمُّ (محبت بچیزی چشم را کور و گوش را کر می کند) بینایی و شنوائی را از آن ها گرفته تا مانند فروید ها را با تمام مهارت در فنون روان شناسی و روانکاوی وادار بمبالغه گوئی کند.

فروید می گوید مکیدن فرزند پستان مادر و انگشت خویش را از غریزه جنسی است. عشق مادر بفرزند و محبت فرزند بمادر و دوستی بین افراد بشر و محبت برادر و خواهر و استاد و شاگرد و بالاخره تمام عواطف بشری از ناحیه تمایل جنسی است.

«عشقی که شاعران و هنرمندان مایه و مصدر آثار خود قرار داده اند از مفهوم جنسیّت ما در نتواند بود. اندیشه ما و مفهوم مسائل جنسی از «پسیک آنالیز» همان است که شاعران از آن الهام می گیرند. بطور کلّی یک پدیده عشقی که هنگام کاوش در باز پسین مرحله بریشه جنسی آن دست می یابیم از توافق و روی هم قرار گرفتن دو جنس متفاوت تشکیل یافته است که صورت اول آن جنسی بمعنای خاصّ آن و مرحله بعدی صورت «تبدیل» و یا «تصعید» آن بوده است. بدین گونه در یک مفهوم کلّی و علمی نبایستی فرقی ما بین «جنسیّت» بمفهوم خاصّ و عامّ آن قائل گشت.

هم چنین در برخی از اشخاص و گروهی از مردم می نگریم و مشاهده می نمائیم که علاقه و عشقی به بعضی از اشیاء و عقائد و یا مسلک ها تکوین می یابد. در گونه ای از این دسته مردم. این تمایلات و علائق آن قدر شدید است که جای غرائز دیگرشان را پر می نماید. بدین صورت در مرحله درمان با شناخت این گونه عشق ها.بایستی متوجه باشیم که اصولا تمام این تظاهرات مختلف و گوناگون در آدمی از تمایل واحدی سر چشمه گرفته که ریشه جنسی بمعنای خاصّ داشته است. یعنی تمایل پس رانده شده ای. زمانی انسان را تحریک بانجام دادن یک عمل جنسی می کرده همین تمایل که بموجب نا کامیابی ارضاء نگشته و از ضمیر خود آگاه رانده گشته. بموجب مکانیسم های «تصعید و تبدیل» برتر و متعالی گشته است. یا در لباس و شکل دیگری تغییر شکل داده و بضمیر خود آگاه جهت کامیابی راه یافته است ⁽¹⁾»

«این بود سخنان فروید که از نظر اسلام پر مبالغه است و بر خلاف منطق فطرت است و بر این مبنی اسلام. روانکاوان واقع بین همراهند چنان که موریس وبس استاد دانشگا استراسبورک می گوید.

«هر گاه بخواهیم نظریات فروید را در باره امور جنسی بپذیریم کاری اغراق آمیز کرده ایم تصفیه ای در این نظریات لازم است. که در سال های اخیر بتدریج در جریان است. امّا بشرط آن که مسائل جنسی را با مسائل تولید مثل اشتباه نکنیم.

این نکته قابل انکار نیست که کودک بخصوص در دوران دوم کودکی یعنی ما بین 3 و 6 سالگی دارای یک نوع مبادی جنسی می باشد. این موضوع بهیچ وجه خاص انسان نیست و همه می دانند که مثلا میمون نیز سال ها قبل از دوران بلوغ دارای یک نوع رفتار های جنسی پیش رس می باشد ⁽¹⁾»

«عنوان تمایل جنسی در طول تاریخ»

اشاره

اگر بخواهیم عقائدی که فلاسفه و روان شناسان در قدیم و جدید برای تمایل جنسی ابراز داشته اند خلاصه کنیم. منحصر می شود بسه نوع عقیده.

1- اعتقاد بسرحدّ تفریط 2- اعتقاد بسرحدّ افراط 3- ارزش واقعی

«ارزش تمایل جنسی بسرحدّ تفریط»

ریشه این نظریه را در بعضی از آئین نامه های قدیم مانند آئین مسیحیت و بودائیت می یابیم که علاقه جنسی را ذاتاً پلید می دانستند. و آمیزش جنسی را و لو با همسر موجب تباهی و سقوط می دانستند و عجب تر آن که می گویند دنیای قدیم عموماً گرفتار این وهم بوده اند بطوری که برتراند راسل فیلسوف اجتماعی معاصر می گوید:

«عوامل و عقائد مخالف جنسیت در اعصار خیلی قدیم وجود داشته و بخصوص در هر جا که مسیحیت و بودا پیروز شد. عقیده مزبور تفوق یافت و سر تا رک مثال های زیادی از این فکر عجیب مبنی بر این که چیز نا پاک و تباهی در روابط جنسی وجود دارد ذکر می نماید. در آن نقاط دنیا نیز که دور از مذهب بودا و مسیحیت بوده است ادیان و راهبانی بوده اند که طرفداری از تجرّد می کرده اند مانند: «اسینت ها» در میان یهودیان و بدین طریق یک نهضت عمومی ریاضت در دنیای قدیم ایجاد شد.

در یونان و روم متمدّن نیز طریقه کلبیّون جای طریقه اپیکور را گرفت.

افلاطونیان نو نیز باندازه کلبیّون ریاضت طلب بودند. از ایران این عقیده (دکترین) بسمت باختر پخش شد. که مادّه عین تباهی است و بهمراه آن این اعتقاد بوجود آمد که هر گونه رابطی جنسی نا پاک است. و این عقیده با جزئی اصلاح. اعتقاد کلیسای مسیحیت محسوب گردید ⁽¹⁾» سبب پیدایش این عقیده چه بوده است بطور کلّی ما نمی دانیم. ولی در میان مسیحیان می توان علت پلیدی آن را تفسیری گرفت. که کلیسا از برای تجرّد زیستن حضرت عیسی علیه السلام توجیه کرد.

گفتند: حضرت عیسی (علیه السلام) تا آخر عمر مجرد زیست بجهت پلیدی عمل جنسی و این عمل سر مشق پاپ گردید. بطوری که شرط وصول بمقامات عالی روحانی را مجرد زیستن می دانند و پاپ از میان مردمی انتخاب می شود. که مجرد هستند و مجرد زندگی کرده اند کلیسا ازدواج را به نیّت تولید نسل جایز می شمارد. ولی مع الوصف پلیدی ذاتی این کار را تولید نسل جبران نمی کند.

«راسل گوید طبق نظریه سن پول: تولید نسل هدف فرعی بوده و هدف اصلی ازدواج همان جلوگیری از فسق بوده است. این نقش اساسی ازدواج است که در حقیقت دفع افسد بفاسد شمرده شده است ⁽²⁾»

و باز جهت آن که در آئین مسیحیت طلاق ممنوع شده است آنست که ارباب کلیسا خواسته اند از این راه مجازاتی قائل شوند برای کسانی که خود را از بهشت تجرّد بیرون آورده اند و بدوزخ ازدواج رسانده اند که دیگران عمل آن ها را عبرت گیرند. البته معلوم است. این عقیده چه ضرر های فاحش و غیر قابل جبرانی

برای انسان بار می آورد. این طرز فکر قرن ها وجدان انبوه زیادی از افراد بشر را تحت نفوذ ترس نفرت انگیز خود قرار داده و بعقیده روانکاوان اختلالاتی روانی و بیماری های روحی زیادی را این طرز عقیده بوجود آورد. تا جائی که این مسئله فوق العاده مورد توجه محافل روان شناسی و روانکاوی قرار گرفت و در نتیجه عکس العملش ترقّی فوق حدّ شد تا جائی که بسر حدّ پرستش برای امثال فروید ها و راسل ها گردید. و بمرحله دوم یعنی بسر حدّ افراط رسید.

«ارزش تمایل جنسی بسر حدّ افراط»

زخمی شدن تمایل جنسی در دوران گذشته بواسطه عقائد اوهامی و خرافی سبب شد یک مرتبه جهش بکند و یک دور 180 درجه بزند و از حضیض ذلّت باوج عزّت برسد و امثال برتراند راسل ها را بجزاف گوئی وا دارد. برتراند راسل می گوید:

باید بکلی اخلاق کهن را نسبت بتمایل جنسی واژگون کنیم و از نو اخلاقی نوین بنیاد کنیم زیرا آن علل و اسبابی که سبب ایجاد اخلاق کهن بود بکلّی بر داشته شد. آن عِلل عبارت بود از مالکیت مرد نسبت بزن. حسادت مردان. کوشش مرد برای اطمینان بپدری خود. اعتقاد مرتاضانه بپلیدی رابطه جنسی. احساس پلیدی زن نسبت بخود در ایّام عادت و بالاخره عوامل اقتصادی که زن را همواره نیازمند بمرد می کرده است.

می گوید این اسباب چنان که واضح است. یا ریشه تعدّی و ستم گری داشته یا از خرافاتی ناشی شده است و یا شرائط محدود زندگی آن وقت چنین ایجاب کرده است و الان همه آن ها بر چیده شده زیرا مالکیت مرد نسبت بزن که از بین رفته و اطمینان پدر بودن هم اگر در قدیم بواسطه کنترل عمل زناشوئی انجام می شد امروز لازم نیست زیرا وسائل ضدّ آبستنی و قرص های ضدّ آبستنی کشف شده و نمی گذارد در ایام روابط آزادانه نطفه برگزار شود. از این جهت امروز دیگر ازدواج اختصاصی بین زن و شوهر مفهوم ندارد. باید روابط کاملا آزاد باشد.

احیاناً اگر زنی بغیر از شوهر خود معشوقی دارد و یا مردی بغیر از همسر

خود معشوقه دارد. رابطه برگزار باشد ولی با استعمال کردن قرص های ضدّ آبستنی که تولید نسل نشود. و در وقت نسل گیری تنها از راه قانونی زناشوئی زن و شوهر رسمی عملی شود. تا اطمینان پدر بودن هم محفوظ بماند. و در این باره بقدری پا فشاری می کند که می رساند کار را بجائی که در مقام موعظه بمردان بر آمده و می گوید: بمردان هم باید توصیه شود بترک حسادت. «در طریقی که من پیشنهاد می کنم راست است که زوجین را از وفا داری نسبت بیک دیگر مبرّی می دارم. امّا در عوض تکلیف دشوار منکوب کردن حسادت را بعهده شان را می گذارم. یک زندگی هشیارانه بدون تسلط بر نفس غیر ممکن است. در این صورت بهتر است یک احساس شدید و مزاحم را چون حسادت تحت انتظام در آوریم و نگذاریم مانع نموّ عمومی احساسات عاشقانه بشود. اشتباه اخلاق قدیمی در آن نیست که کفّ نفس را توصیه می کند بلکه در آنست که در مورد استعمال آن اشتباه می نماید (مقصود راسل آنست که قدماء از لحاظ اخلاقی به کف نفس توصیه می کردند من نیز به کفّ نفس توصیه می کنم امّا نظر قدماء در کف نفس باین بود که غریزه جنسی محدود گردد و نظر من باین است که جلوی حسادت در امر جنسی که نامش را غیرت گذارده اند گرفته شود. مردان آن گاه که با عشق بازی های همسران خود با دیگران مواجه می شوند و احساس ناراحتی می کنند. باید کفّ نفس و اغماض کنند. مزاحم آن ها نشوند. بلکه از آن مردان بیگانه که همسر محبوب آن ها را خوشحال و مسرور کرده اند تشکّر کند) راسل باز یک پیشنهاد دیگر برای بهبود نژاد می کند می گوید:

وقتی روابط جنسی بر این اساس قرار گرفت. اجتماع می تواند فقط بزنان

و مردان معیّنی که از لحاظ شخصی و ارثی واجد شرائطی باشند اجازه تولید نسل بدهد آن زنی که پروانه تولید نسل دارد از مردانی که از لحاظ ارثی ارجح شناخته شوند. برای تخم گیری و تولید نسل استفاده می کنند. در حالی که مردان دیگری که عشّاق خوبی هستند از حقّ پدری محروم خواهند بود ⁽¹⁾»

راسل می گوید: عقائد مرتاضانه هم بسوی زوال می رود. احساس پلیدی عادت زنانه هم بالا بردن سطح معلومات و ثابت شدن این که یک عمل ساده وظائف الاعضائی بیش نیست می توان از بین برد.

عوامل اقتصادی که زن را اسیر می کرد دیگر وجود ندارد و...

پس بنا بر این باید بکلی اخلاق کهن در امر جنسی واژگون شود و اخلاق نوین جایگزین او گردد.

این بود خلاصه تئوری تمایل جنسی در دوران ما فوق ارزش خود که رسوائی آن بر همه ظاهر است و ما کاملا درباره مفاسد اجتماعی و روانی و بدبختی هائی که این تئوری بار می آورد در فصل اخلاق نوین و فصل فروید صحبت خواهیم کرد مراجعه شود.

«ارزش واقعی تمایل جنسی»

همان طوری که ملاحظه فرمودید غریزه جنسی در هر دو قسمت تئوری خود قیافه واقعی خود را نشان نداده است. در مرحله اول زیر شلاق ها و تا زیانه های نا جوان مردانه مرتاضین و راهبان و... از هستی واقعی خود خارج گردیده. و در مرحله دوم باوج عزّت و عظمتی که در خور او نیست رسیده. و بهمین جهت در هر دو حال بد بختی های اجتماعی و روانی و ناراحتی های فکری زیاد برای بشر ارمغان آورده است (بلطف الهی درباره مفاسد غریزه جنسی بعنوان ارزش بما فوق خود در فصل اخلاق نوین و فروید بطور مشروح صحبت خواهیم کرد) زیرا در هر حال بشر راه انحرافی را پیموده و پی بحقیقت نبرده جز افرادی که مطالعات بیش تری داشته اند و اکتفاء نکرده اند تنها بگفته های ادیانی که در ممالکشان نفوذ داشته اند و یا افکار افراطی خودشان. بلکه تماسی هم با اسلام گرفته اند و پاسخ مشکل خود را شنیده اند زیرا یگانه دینی که احتیاجات اجتماعی و انفرادی، درونی و برونی بشر را بر وجه صحیح ارضاء می کند و صد در صد مطابق با واقع و حقیقت است دین اسلام است. این برنامه است که خط بطلان نکشیده بر روی تمایل جنسی و او را پلید معرفی نکرده و اجتناب از آن را غیر جائز دانسته و در عین حال بسر حدّ پرستش هم آن را نرسانیده بلکه قیافه واقعی آن را نشان داده است و اینک بعنوان شاهد چند آیه و خبر ذکر شود

قال اللَّه الحکیم: وَ مِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً

قرآن کریم بقدری بغریزه جنسی اهمیت داده که یکی از نشانه های خدای را جفت خلق کردن بشر می داند و ضمناً بدو نکته روانی هم اشاره می کند که در اثر ازدواج سکونت طرفین ایجاد می شود و هم چنین مودّت و رحمت برگزار می شود.

پس قرآن کریم نه تنها غریزه جنسی را پلید نمی داند بلکه سبب ایجاد محبت و عاطفه معرفی می کند.

در جای دیگر دستور ارضاء تمایل جنسی را بر وجه صحیح می دهد و حتی وعده می دهد که در اثر ازدواج ریشه فقر (که عامل بزرگی است برای منع ازدواج) را از بین ببرد.

قال اللَّه الحکیم: وَ أَنْکِحُوا الْأَیامی مِنْکُمْ وَ الصَّالِحینَ مِنْ عِبادِکُمْ وَ إِمائِکُمْ إِنْ یَکُونُوا فُقَراءَ یُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلیمٌ و باز احادیثی که در ترغیب ازدواج رسیده زیاد است برخی از آن ها: قَالَ النَّبِیِّ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ: اَلنِّکَاحُ سُنَّتِی فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِی فَلَیْسَ مِنِّی. قَالَ أَمِیرُ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ: تَزَوَّجُوا فَإِنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ قَالَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَتَّبِعَ سُنَّتِی فَإِنَّ مِنْ سُنَّتِیَ اَلتَّزْوِیجَ. وَ فِی اَلنَّبَوِیِّ أَیْضاً: ما بُنِیَ بِناءٌ فِی الإِسلامِ أحَبُّ إلَی اللّهِ تَعالی مِنَ التَّزویجِ

قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ: مَنْ تَزَوَّجَ أَحْرَزَ نِصْفَ دِینِهِ فَلْیَتَّقِ اَللَّهَ فِی اَلنِّصْفِ اَلْآخَرِ وَ قَالَ اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلاَمُ: مِنْ أَخْلاَقِ اَلْأَنْبِیَاءِ حُبُّ اَلنِّسَاءِ ⁽¹⁾

وَ أَیْضاً قَالَ اَلصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلاَمُ: مَا أَظُنُّ رَجُلاً یَزْدَادُ فِی هَذَا اَلْأَمْرِ خَیْراً إِلاَّ اِزْدَادَ حُبّاً لِلنِّسَاءِ. تمام این ها برخی از روایات و آیاتی است از اسلام که انسان را بواقعیت ارزش تمایل جنسی آشنا می کند. ملاحظه می فرمائید در عین حالی که مؤثّر در عبادت و دین و جزء خوی انبیاء و محبوب ترین بناء برای خداوند، ازدواج را معرفی می کند، در عین حال در چهار چوبه قانون ازدواج او را در می آورد، نه گناه ذاتی می داند و نه دعوت بگسیختگی و بی بند و باری می کند دستور ارضاء بر مجرای فطرت و تا حدّ اشتهای صادق در محیط قانون و نظم خانواده می دهد.

تعطیل کننده غریزه را اعراض کننده در زمان حیاتش و بدترین مرد ها در مماتش معرفی می کند: شِرَارُ مَوْتَاکُمْ اَلْعُزَّابُ. و از طرف دیگر کنترل کردن شهوت را نشانه رتبه بزرگ نزد خدا می داند: مَنْ عَفَّ خَفَّ وِزْرُهُ وَ عَظُمَ عِنْدَ اَللَّهِ قَدْرُهُ ⁽¹⁾هر که پاک دامن با شد بار گناهش سبک است، و نزد خداوند رتبه اش بزرگ است.

و تند روی در شهوت را سرعت در آفات می داند: مَنْ تَسَرَّعَ إِلی الشَّهَواتِ تَسَرَّعتْ إِلَیْهِ الْافاتُ، هر که بسوی شهوت ها شتاب کرد آفت ها و رنج ها بسویش شتاب کرد ⁽²⁾

و باز فرمود: مَنِ اِشْتَاقَ إِلَی اَلْجَنَّهِ سَلاَ عَنِ اَلشَّهَوَاتِ، هر که آرزومند بهشت باشد خود را از شهوات کنار کشد ⁽³⁾

این بود معنی ارزش واقعی تمایل جنسی و قیافه حقیقی آن بر شما خوانندگان

محترم است که بیش تر دقت و تأمّل کنید و دست از تعصب دینی و هم چنین تقلید کور کورانه از دنیای غرب بر دارید و با فراغت بال و عقل سلیم مقایسه و موازنه کنید، تا متوجه شوید، اسلام یعنی چه و برنامه اخلاقی او در غریزه جنسی یعنی چه قضاوت فرمائید امثال برتراند راسل ها می توانند عقده های ناشی از منکوب کردن تمایل جنسی را جبران کند یا اسلام؟ فروید ها پی بواقعیت غریزه جنسی برده اند یا اسلام؟ آیا اگر امثال فروید ها و راسل ها می آمدند قدری آشنا باسلام و دستورات او می شدند، اخلاق نوینی پیشنهاد می کردند.

آیا اگر گفته های قرآن بآن ها می رسید دَم از ابتکار علمی در باره اخلاق می زنند؟ آیا اگر معرفت بقوانین فطری اسلام پیدا می کردند، بعنوان علم و دانش اراجیف و اباطیل تحویل نسل بشر می دادند تا یک عده دل باخته، غرب زده تازه اباطیل آن ها را در بلاد اسلام بعنوان علم و دانش برُخ اسلام و قرآن بکشند؟ این ها سئوالاتی است که با دقت و وجدان سلیم باید پاسخ داده شود.

«جای تمایل جنسی در میان تمایلات»

پس از حفظ جان و فراغت از تأمین غریزه ذات، احساس جنسی از سایر احساسات بمراتب سخت تر و مقدم تر است.

دیر وقتی است که انسان از ناحیه درندگان و آفات کشنده فکرش آسوده گردیده ولی باید گفت هنوز احساس جنسی تنها نیروئی است که بر تمام طبایع وی تسلّط دارد. و خواه نا خواه او را بمجاری مختلف و راه های گوناگون زندگی می کشاند.

خیال می کنیم که تحریک جنسی فقط در وحشی ها و آدمیان عاری از تمدّن رایج بوده است ولی اکنون در تمدن هائی که مردم بیش تر تأمین مالی و جانی یافته اند عوامل تحریک بیش تر وجود دارد و بخش وسیعی از زندگیشان را فرا گرفته.

تنها فرقی که بین وحشیان و این گونه ملل متمدن وجود دارد، اینست که آنان در تمام شئون زندگی خود که جنس نیز یکی از آن ها بود، خشونت و وحشی گری محدودی داشتند. ولی ملل متمدن با ظاهری آراسته و مرتب بتوسیع امور شهوت پرداخته اند.

هر نظامی که تمایل بعیّاشی و خوش گذرانی دارد و برای زندگی هدف های عالی تری در نظر نگرفته است. بیش تر احساس جنسی را در مردم تحریک می کند. چه مردم در این گونه ممالک فقط از غذا های مقوّی و بستر های گرم و نرم و نیروئی که از بطالت در وجودشان انباشته گردیده تحریک نمی شوند. ایشان امور زندگی خود را بآسان ترین راهی برگزار کرده و سپس فراغت بال و وقت آزاد پیدا می کنند

و از طرفی چون هدف های عالی روحانی در نظرشان نیست و فعالیتی در این زمینه ندارند، ناچار باید همیشه بتحریک عوامل جنسی پاسخ فوری بدهند.

جنس معمائی است که در یک لحظه هم ضرورت دارد و هم زبان. زیرا از طرفی ادامه رشته حیات وابسته باین است که در میان طوائف بشر جفت گیری بطور مداوم عمل شود. و بنا بر این همه باید نیروئی داشته باشند که چون در برابر جنس مخالف قرار گرفتند، تحریک و موجبات تکثیر نسل فراهم کنند. این نیرو باید آن چنان شدید و سر سخت باشد که هیچ فردی نتواند از آن سر بپیچد. ولی از طرفی دیگر اگر انسان بخواهد باین انگیزه نیرومند همیشه پاسخ مثبت بدهد مثل حیوانات بمکان نازلی سقوط می کند و سر انجام نتیجه این می شود که فعالیت غریزی و ضروریات جسمانی جایگزین افکار عالی گردیده و نگذارد آدمی بشئون جاوید انسانیت و حرفه های گران بهائی بپردازد. این وضع اجتماع را ویران و پایه های تمدّن را متلاشی می کند و سپس همه چیز رو بنابودی می رود.

میانجی گری بین این دو حالت متضاد در زندگی انسان کاری بسیار دشوار است، در جهان حیوانات غریزه اوقات فعّالیت های جنسی را معیّن می گرداند و پس از آن که کار خاتمه یافت و تخم نسل آینده در شکم مادّه مستقر گردید، زوجین از هم جدا می شوند. این جدائی باراده خود حیوان نیست، بلکه حاکی از نبودن تمایل جنسی در نهاد او می باشد.

امّا انسان در محدویت غریزه نیست و همیشه می تواند بامور جنسی اقدام کند. ولی از آن جائی که نباید کار جهان بی حساب و گزاف باشد، در برابر این آزادی مشکلات فراوانی پیش می آید و انسان بالاخره مجبور می شود که مشاعر

جنسی خود را تنظیم کند. بدین وسیله هدف صحیح تأمین نسل بوقوع پیوسته و از ناحیه طغیان شهوت لطمات فردی و اجتماعی زائیده نمی گردد.

انسان هر اندازه در تعدیل غریزه جنسی توانا باشد، در نردبان تکامل گام های رسا تری بر می دارد. زیرا بشر با فرو رفتن در لذاید جنسی از سایر هدف های زندگی غافل می گردد. و زندگی نباید یک نواخت باشد، بلکه طبق سنّت تطوّر باید هر روز اصلاحات بیش تر و وسائل بهتری در این صحنه بوجود آوریم.

هم چنین تعطیل غریزه جنسی برسم مقدس مآبی و کناره گیری از دنیا موجب تکامل نمی گردد، چه با این عمل علاوه بر آن که بار مشقت آوری بر خود تحمیل می کند و تمایلات بواپس زده گی می گر دایند. موضوع نسل نیز که یکی از هدف های زندگی است، متوقّف می گردد.

بنا بر این تکامل واقعی انسان هنگامی شروع می شود که میان انگیزه های متضادّ و خواهش های گوناگون او توازن و همآهنگی ایجاد شود، یعنی محدودیت های جسمانی با آزادی روح و آسمان باز با زمین ظلمانی همه با هم محاسبه شوند.

زندگی در افق عالی تر عبارت از یک سلسله فعالیت هائیست که بخاطر ایجاد همآهنگی میان انگیزه های بشر می باشد. این را کسی نگفته کار آسانی است، چه انسان در این راه گاهی مجبور می شود که با خونابه جگر و اشک دیده گان خود را بمقصد برساند.

امّا از خلال این ناراحتی ها چهره فروزان نیک بختی می درخشد و امتیاز و تکامل انسانی پدید می آید، انسان نیرو می یابد که لحظه ای خود را از میان قیود خفقان آور مادّیات زمینی رها کند و با موجود بزرگ تر و جهان کبیر بیامیزد

چه وقت زندگی از ناراحتی و رنج تهی بوده است. اگر مطلب این باشد که آزادی مطلق در تمایلات مادّی انسان را بخوشبختی می رساند. ما نیز با کسانی که میل بسقوط دارند هم عقیده ایم، ولی مطلب این چنین نیست. آزادی مطلق در تمایلات جسمانی، بشر را بحرص دائم و تباهی جسم و جان مبتلا می کند.

انسان بهمان نسبت که در نردبان تکامل اوج می گیرد، زحمت و هم چنین کامیابیش افزون می گردد، در مراحل پست زندگی نیز مانند چهارپان لذّت محدودی دارد و ناراحتی هایش نیز درباره اموریست که ببال پشه ای نمی ارزد. انسان در مراحل عالی هم چنان که با مشکلات زندگی نبرد می کند و متحمل زجر و تعب می گردد، در پیروزی نیز لذت غیر قابل وصفی برایش مقرر است. بنا بر این اگر رنج و کامیابی بتناسب هم پیش می روند، پس چرا ما بمتاع اندک قانع باشیم.

در این کتاب که موضوعش امر جنسی است، باید یادی هم از فروید بنمائیم زیرا وی تمام کوشش را بحدّ افراط آمیزی باین بحث مصروف داشته و کتابی هم در این زمینه بنام: Three Contributiohs To Thesexuei Theory نوشته است. وی سایر کتاب هایش نیز بر محور غریزه جنسی دور می زند و تمام احساسات بشر و زندگی او را ناشی از این غریزه می داند. بنا بر این اگر طفل از پستان مادر شیر می نوشد لذّت جنسی احساس می کند و اگر خود را باو می چسباند باز بتحریک غریزه جنسی است هم چنین کودک در تمام حرکات خود از غریزه جنسی استفاده می کند.

فروید برای اثبات این مطلب هیچ گونه دلیلی ندارد، جز آن که در مواردی

بحالات نادر و افراد منحرف المزاج متوسل می گردد.

فروید معتقد است که تمدّن نیز از غریزه جنسی پدید آمده چه بدین وسیله زن و مرد با هم اجتماع می کنند و اسل جدیدی بوجود می آورند، آن گاه مردم جدیدی با نیازمندی های تازه وارد صحنه اجتماع می گردند. این را فروید گفته ولی مطلبی است که از فرط سادگی نیازی ببیان ندارد تا چه رسد آن را از ابتکارات مغز فروید و افکار اختصاصی او بدانیم.

چیزی که وی ابتکار کرده اینست که می گوید آدمیان نخستین پدر خود را کشتند، زیرا نسبت بمادرشان تمایل جنسی پیدا کرده بودند و پدر را مزاحم خود می دیدند. پس از کشتن پدر فرزندان دچار اشکال عجیب تری شدند، یعنی این بار میان خودشان بر سر مادران نزاع در گرفت. خلاصه با هم صلح کردند و مشاعر شهوت را از حریم مادر کنار بردند. این واپس زدگی منشأ پیدایش تمدّن بود. پس از آن که پدران کشته شدند دین نیز پدید آمد زیرا فرزندان از کرده خود پشیمانی یافته و با گرامی داشتن یاد پدر او را بشکل یکی از حیوانات تجسّم داده و بعبادت آن پرداختند. این فکر رو بتکامل رفت و مردم با یکی از خدایان آشنا شدند، امّا هنوز ادیان بمیان نیامده بودند. ادیان که آمدند باز قدم از دایره غریزه جنسی بیرون نگذاشتند. چه مسیح پدر خود را کشت و خود بجای او خدا گردید. درست مانند این که فرزندان اولی بشر پدران خود را کشتند تا نسبت بمادرشان مقام او را حائز کردند ⁽¹⁾

فروید با این زور و چرند گوئی تمام زندگی انسان را در پرتو احساس جنسی

برده است ولی هیچ گاه آدمی برای تصدیق کردن باهمیت انگیزه جنسی نیازمند نیست که چنین خرافاتی را سر هم کند.

همه می دانند که زندگی بر غیر اساس مشاعر جنسی بر پا نخواهد ماند، دو جنس مخالف با هم می آمیزند و تشکیل خانواده می دهند، و در خانواده نیز احساسات پدری و عواطف مادری و دوستی و مهر پدید می آید. پدر بخاطر فرزندانش بکار و فعالیت می پردازد. و چون در تنازع و تزاحم با محیط خارجی قرار می گیرد و از طرفی هم حسّ غلبه او را از داخل تحریک می کند در نتیجه ابزار جدیدی برای تولید و ترقّیات علمی بمیان می آید.

صنعت نیز از غریزه جنسی بمیان آمد، زیرا صنایع در ابتداء بمنظور رفاه بزم جنسی و لذاید و تفریحی که دو جنس مخالف می خواستند بود و سپس رو بتوسعه نهاده شامل تجمّلات زندگی گردید. مرد برای آن که خود را در برابر زن نیرومند و با شهامت جلوه دهد، هر روز فعّالیت تازه ای آغاز کرد و زن نیز برای آن که مرد را مسحور خود کند بجمال و دلربائی پرداخت و لیاقتش را از طریق خانه داری و تدبیر امور منزل ثابت کرد.

پس می بینیم در تمام موارد غریزه جنسی رُل اصلی را بعهده گرفته و اوضاع زندگی پدید آورده است، اگر چه در زندگی زن و مرد چیزی نمی توان یافت که از دور یا نزدیک ارتباطی با غریزه جنسی آنان نداشته باشد، ولی باز نمی توان گفت که تمام زندگی دارای یک انگیزه و معلول یک عنصر واحد است. چنین اشتباهاتی را کودکان مرتکب می شوند.

فروید نیز با آن همه نبوغش زندگی را بر اساس انگیزه های جنسی تفسیر نموده و تا آن جا که توانسته دامنه این بحث را کشیده است.

مناسبت دارد برای این که کاملا مطلع از نظریه فروید بشویم و هم چنین تا حدّی از علل روانی که فروید را معتقد بچنین عقیده نموده شویم و سپس بطلان عقیده او روشن شود فصلی بعنوان فروید باز نمائیم.

«فروید»

اشاره

زیگموند فروید در روز 6 مه 1856 در شهر (فریبرک) از توابع موراوی در دامن پدر و مادر یهودی خود بدنیا آمد، وی چهار سالگی به وین پایتخت اطریش رفت و در آن جا اقامت گزید.

فروید هنگام تحصیل از لحاظ مذهب و نژاد خود مورد سر زنش و تحقیر هم ردیف هایش قرار گرفت.

فروید ابتداء در دانشکده پزشکی وین نام نویسی کرد و پس از 12 سال تحصیل در رشته امراض عصبی متخصص در این قسمت شناخته شد و در یکی از بیمارستان ها بکار پرداخت. وی در ضمن کارش متوجّه شد که نظریه های دانشمندان راجع بامراض مکفی نیست و نباید تمام اعتراف های روحی را فقط معلول دستگاه اعصاب بدانیم. سپس برای تکمیل مطالعات خود بخرج دانشگاه بپاریس رفت و تحت تعلیم «شارکو» مشغول کار شد.

فروید پس از چند ماه اقامت در فرانسه به وین بازگشت در حالی که تغییرات بزرگی در افکارش پدید آمده بود، وی تمام اعتراف ها و مرض های روحی را بر اساس جنس دانست و گفت غریزه جنس بزرگ ترین غرائز انسان است. ⁽¹⁾

تا این جا شرح مختصر حال فروید بود. اینک برای تحقیق در چگونگی عقیده وی و علل روانی آن قدری صحبت کنیم:

فروید بی شکّ نابغه بزرگی بود، نظریات روانی وی تنها در مرز روان شناسی

و مباحث تعلیم و تربیت توقّف نکرد و آثار آن در بیش تر قسمت های زندگی بشر در ادب و هنر و طبّ و تجارت و سائر شئون هویدا گردید. مهم ترین تأثیر نظریّات فروید را در زندگی اجتماعات اروپا و آمریکا می بینیم که از راه تقلید کشور های شرقی نیز از آن استقبال شایانی نمودند.

نظریّه عقل باطن (ضمیر مخفی) و کشف جهات مختلف جنس فروید را رهبر انقلابی دامنه دار نمود. گر چه نظریات بسیار دیگری هم باز در روان شناسی مخصوصاً در آمریکا پیدا شد ولی افکار فروید هم چنان مانند خون در رگ های جوامع بشری بجریان خود ادامه داد، و تحوّلات فکری نتیجه داد.

آری فروید نابغه بزرگی بود و در افکار مردم بسیار نفوذ کرد ولی نابغه بودن دلیل نیست که هر چه او می گوید صحیح است و ابداً اشتباهات بزرگی در تفسیر روان انسان ندارد.

جمعی در مقام انتقاد از نظریات فروید مخصوصاً در باره این که چرا مسئله جنس را در تمام شئون زندگی انسان دخالت داده است چنین گفته اند که فروید همیشه در باره بیماران روحی مطالعه می کرد و اشتباهاً احکامی را که از این موارد بدست می آورد بدون استثناء بر تمام افراد بشر اطلاق می نمود.

ولی نخستین انتقادی که بیش از هر چیز باید بفروید متوجّه نمود این است که وی پایه نظریّه خود را روی مادّی بودن انسان قرار داده و او را موجودی زمینی دانسته است.

فروید جز در موارد انحراف های روانی معتقد نیست که انسان می تواند عواطف و احساساتش را از محیط زمین بالا تر ببرد.

فروید در این نظریّه تحت تأثیر داروین واقع گردیده است و داروین پیرو فلسفه مادی محض بوده و زمین را از هر نیروئی که فوق مادّه باشد تهی می دانست (داروین صریحاً می گوید دخالت دادن اراده آفرینده ای در اوضاع جهان بمنزله آنست که عنصر ما فوق الطبیعه ای را در جریان مکانیکی صرف وارد کنیم) ⁽¹⁾

داروین آن قدر این عقیده را محکم چسبیده که گوئی دانش پس از وی دیگر گامی بر نمی دارد و نظریّات جدیدی در آینده پیدا نخواهد شد، و حال آن که امروز دانشمندان اتمّ شناس در آستانه تحوّل نظریات جدیدی در بحث نشو و ارتقاء هستند.

و نکته دیگر آن که داروین در بحث پیدایش اولین مخلوق یا منشأ حیات در روی زمین بسرعت ردّ می شود. آن گاه داروین پرستان در این زمینه می گویند این موضوع نقش مهمّی در مباحث ما ندارد و گذشته از این دلیل قطعی این که ما را بحقیقت این مطلب برساند در دست نیست. آری دلیلی در دست نمی باشد ولی اهمیّت داشتن این موضوع یا مهمّ نبودن آن را باید از لحاظ نظر های متفاوتی محاسبه کرد.

مثلا نظر مادّی که فقط بدنبال محسوسات می گردد، هرگز نباید برای این موضوع اهمیّت قائل باشد زیرا وجداناً خودش احساس می کند که مسئله اولین مخلوق معمّائی نیست که بتوان با نیرو های مادّی آن را توجیه نمود، امّا فکر آزاد و نظر وسیعی که همیشه با حقیقت سرو کار دارد برای این موضوع حساب جداگانه ای باز می کند و با اهمیت تمام بدنبالش می گردد چه این بحث

مسیر اجتماعات بشر و زندگی مردم را براه دیگری تغییر خواهد داد.

نظر مادّیت که کاوش خود را منحصر بزمین و محسوسات آن نموده نیروی ما فوق الطبیعه را که خالق هستی جهان است منکر است. پس تمام اموری که مربوط باو می باشد از قبیل ارزش های اخلاقی و دین و عبادت خالق باید همه از بین بروند.

بدیهی است اجتماعی که بر پایه فلسفه مادّی بنا می شود، اجتماعی مادّی و صد در صد بی اعتناء به شئون روحانی و معنویّت است. چنین اجتماعی فقط بر محور منافع شخصی دور می زند و مردم در راه بدست آوردن آن هرگز ملاحظه وجدان یا افراد هم نوع خویش را نمی کنند هم چنین ایشان فقط جنبه های مادّی روان را نگریسته و هر چه از این حدود خارج است بنظرشان پوچ و نا مفهوم می آید.

داروین در میان دانشمندان عصر جدید از همه وضع خطرناک تری داشت حتی می توان فروید را نیز یکی از پیروان افکار فلسفی وی دانست. بنا بر این کجا ما می توانیم آراء فروید را بعنوان حقایق قطعی یا قضیه های مستدلّ علمی که هیچ گونه تحت شرائط و ظروف دیگری واقع نگردید تلقّی کنیم.

باز هم فروید پیرو داروین شده که شرف آدمیّت و امور روحانی و صفای معنوی را از انسان سلب می کند. البته این مطلب مبنیّ بر آنست که خلق آدم و عنایت مخصوص پروردگار را درباره این موجود خرافات بشمرد.

هم چنین فروید تحت تأثیر داروین رفته که غرائز انسان را در امتداد و غرائز حیواناتی که قبلا در نردبان تکامل بوده اند دانسته و معتقد است که حدّ اعلای انسان با شرائطی مواجه گردید که غرائزش اندکی بحال تطوّر آمد و کم کم رو به رشد نهاد.

تمام این افکار بمبادی نظریه داروین اتّکاء دارند و بطوری که قبلا گفته شد، آن ها حقایق قطعی نیستند و یک سلسله نظریّات خاصی بشمار می روند بمزاج شخصی فرد مخصوصی وابستگی دارد، شرائط محیط داروین و تنفّری که عموم دانشمندان از کلیسا و دین پیدا کرده بودند در پیدایش این افکار سهم بسزائی داشته است.

ولی ما که با چنین شرائطی سر و کار نداشتیم هرگز نباید این نظریات را سر بسته بپذیریم و بخود جرأت ندهیم که با منطق صحیح علمی در باره آن ها اشکال کنیم.

این که می گویند میان آسمان و زمین و بعبارت دیگر میان انسان و آفریدگارش ارتباطی نیست، باتّکای این عقیده است که طبیعت نگه دار زندگی در روی زمین بوده و عمل نشو و ارتقاء را انجام می دهد. یعنی طبیعت انسان را آفرید و اعضاء جسمانی و غرائز روانی باو بخشید.

ملاحظه می فرمائید که این سخن یک مقاله خنده آوری است که اروپائی ها تحت اجبار شرائط محیطشان بدان گرویده اند، ولی ما هرگز اضطراری نداریم که با آنان در این عقیده یکسان شویم.

اروپائیان برای این که ارتباطی با کلیسا نداشته باشند و بکلّی از شر زور گوئی های آن ها رها یابند منکر خدای کلیسا گشتند. خدائی که سال ها بنامش از مردم سواری گرفته می شد و مردم خدای دیگری که با خودشان در زمین زندگی می کرد بجای خدای اوّل نشانیدند که کلیسا و بساط زور نداشت و ضدّ و نقیض هائی از قبیل معمّای تثلیث بر افکار مردم تحمیل نمی نمود و نماز و روزه هم امّا کجا سزاوار است که ما نیز پیرو این ممالک باشیم. زیرا اوّلاً شرائط محیط ما

غیر از شرائط محیط آنان است، ثانیاً این مغالطه با هیچ گونه منطق علمی سازش ندارد. زیرا از شما می پرسیم طبیعتی که همه چیز را آفریده خودش چیست؟

اگر طبیعت حدود مشخّص و ماهیت معلومی ندارد با چه مجوّز عقلی و منطقی اندیشه خدا را از مغز دور می سازید و طبیعت را بجای او می نشانید؟

فروید غرائز انسان را کشیده شده غرائز حیوانات می داند و البته این موضوعی است که داروین پس از کاوش هائی که در باره اجسام موجودات و تطوّر آن ها نمود آن را نتیجه گرفت. وی فریب تشابهی که بین اعضاء انسان و بعضی حیوانات وجود دارد می خورد و غرور نظریه اش وی را معتقد می گرداند که چون این ها در جسم با هم شبیه اند ناچار در وظائف روحی و یا ساختمان روان نیز با هم یکی هستند.

این سخن بدون تردید اشتباه بزرگی است، زیرا درست است که موجودات زنده قدر مشترکی در شئون زندگی با هم دارند و حبّ بقاء و تلاش برای تأمین زندگی و هم چنین علاقه بحفظ نوع تولید نسل برای همه آن ها یکسان است ولی انسان بتنهائی دارای خصوصیتی ممتاز و عنوان جداگانه می باشد که با وجود آن نمی توان او را با سایر حیوانات یک جا تصوّر کرد.

مثلا پاره ای از حیوانات دارای حسّ بینائی یا شنوائی هستند و این دسته از آن هائی که فاقد این دو حسّ می باشند کاملا جدا بوده و تیپ ممتازی را تشکیل می دهند این موضوع بدیهی است و در اثباتش نیازمند بهیچ گونه جدل نیستیم، گاهی جدل کنندگان تسلیم این حقیقت شده و انسان را بنام این که عقل دارد. موجودی ممتاز می شمرند. یعنی قبول می کنند که با وجود آن که تمام حیوانات از هوش و فکر بهره ای دارند ولی با این وصف نمی توان هوش آن ها را با هوش انسان مورد

مقایسه قرار داد ولی همین آقایان در جای دیگر روح را شدیداً انکار می کنند البته این انکار نه برای آنست که مسئله روح واقعیتی ندارد بلکه اعتراف بوجود روح برایشان تکالیفی پیش می آورد که قبلا از طریق کلیسا گرفتار مشقّات آن بوده و سپس خود را رها ساختند.

خلاصه آن که حیوان بودن انسان نظریّه ایست که اگر از لحاظ زیست شناسی صحیح باشد در بحث روان شناسی قطعاً غلط است. زیرا ما را به نتائجی می رساند که واقع در آن ها صورت معکوس بخود می گیرد.

پس بنا بر این عامل اولی که تأثیر در روحیه فروید داشت فلسفه داروین بود که شمّه در توضیح و بطلانش سخن گفتیم، عامل دیگری که می توان گفت مؤثّر در روان فروید بوده عامل محیط زندگی وی در لا شعور وی بوده و اینک تشریح آن:

«عامل اثر بخش در ضمیر لا شعور فروید»

عامل دیگری که از نظر روان شناسی می توان گفت زیر بناء اعتقادات فروید گردید در ضمیر لاشعور وی:

منفوریتی بود که در طول زمان بین افراد مملکتش داشت و قدرت جبران و تلافی نداشت تا یک مرتبه واکنش آن محرومیت ها انتشار چنین عقائدی بود و و اینک بیان منفوریت وی:

فروید یهودی بود و یهودیت همیشه در اقلیت منفوری بوده مخصوصاً در

کشور های مسیحی که همیشه مورد ظلم و ستم نصرانی ها بوده اند.

یهودیان اگرچه روزگاری در جهان اسلام آزادانه می زیستند ولی در جهان مسیحیت هرگز چنین رفاهی نداشتند.

مسیحیان لذّت می بردند از آزار آن ها، تنها در این عصر است که سیاست آن ها برای کوباندن اتحادیّه عرب و اسلام اقتضاء کرده که پشیبانی از یهود کنند) بطوری که با وجود حمایت سیاستمداره امروز باز مشاهده می کنیم که نقل می کنند در خود کشور آمریکا آگهی های کنار درب ورودی بعضی اماکن زده شده و نوشته است ورود سگ و یهودی ممنوع. و در آثار ادبی انگلستان شواهد بسیاری هست که یهودیان در گذشته و حال چگونه مورد تنفّر این ملّت بوده اند.

بزرگ ترین عیبی که یهود را متهم ساخته، این است که ایشان جماعتی مادی و پول پرستند و در این راه ملاحظه هیچ چیز را نمی کنند، ایشان برای بدست آوردن پول حتی حاضرند به پست ترین کار ها تن بدهند و ارزش های اخلاقی و آرمان را مایه زبان و محرومیت فرد از مادّیات می پندارند.

شکّی نیست که فروید در کودکی این اتّهامات را می شنید و در مقابل این اهانت های پی در پی احساساتی نیز در لا شعورش رسوب کرده و همواره او را بفکر انتقام وا می داشت.

فروید بالاخره انتقام خوبی گرفت آراسته و معقول بطوری که حتی هیچ یک از مسیحیان نتوانستند بر او ایرادی بگیرند.

فروید برای خود و هم کیشانش چنین انتقام گرفت، که گفت ای مردمی که ما را (یهود) سزاوار هر گونه تهمت دانسته اید و می گوئید که غرائز فطری مان

ما را بمنفعت طلبی و مادّیت سوق داده و معنویت و اخلاق را بی ارزش می شمریم شما هم اندکی باعماق روان خود غور کنید و در صدد پی جوئی و کاوش بر آئید. شما همگی از نظر سرشت یهودی و مادّی آفریده شده اید.

ما همه با غرائز مشترک زندگی می کنیم و ابداً روح و اخلاق و سرمایه های معنوی در کار نیست، نقاب سیاه و زشتی که بر چهره یهودیان می زنید بر صورت های خودتان نیز زده شده ولی آن را نمی بینید، این همان نقاب مادیت و منفعت جوئی است که تمام انسان ها در جدید و قدیم با آن می زیستند.

و باز تأیید بر مطلب آن که فروید اجتماع را غول تصوّر کرده و می گوید اجتماع همیشه در کمین فرد است تا او را برباید.

در لا شعورش نقش اکثریت مسیحی ها بود، می دید آن ها یهود را تعقیب می کنند و می خواهند نابودشان کنند، و هم چنین موقعی که فرد را دشمن اجتماع تصوّر می کنند و می گویند اجتماع برای فرد قیدی بوده که باید از شرّش رهائی یافت. باز در لا شعورش نقش اقلیت یهود بود که آرزو داشتند جهان را تسخیر کنند و سایر ملت ها را زیر پایشان نابود سازند.

و هم چنین در تصویر واپس زدگی که آن را منجرّ بمجردیت فرد و تشنّجات روحی و عصبی دانسته است باز در لا شعورش مقهوریت یهود و اضطراب و نوسان این ملت منفور را داشته است.

نظریات اساسی فروید تمام یک رشته مطالبی است که با اموری که در روان وی بعنوان یک فرد یهودی ذخیره شده بود بستگی داشت و بدون توجه بآن ها پاسخ می داد.

رقم پاسخ را ضمیر مخفی بطریق استحسان تهیه می کند تا بنا بگفته فروید بتواند با قیافه صحیح علمی آشکار گردد.

البته باید دانست که آن چه را راجع بتأثیر روح یهودیت در افکار فروید گفتیم تنها جنبه فرض داشت. یعنی اموری بود که در باره او گمان می رفت. ولی در هنگام بحث هرگز باین گونه مطالب تکیه نمی شود و این شرحی که تا کنون نوشتیم تنها برای آشنا شدن بروحیه فروید بود که بدانیم مطالب او نیز از احساسات شخصی بر کنار نبوده است و اینک بیان اشکال:

«نخستین اشکال بر فروید»

نخستین اشکالی که بر فروید می توان گرفت این است که انسان را تحقیر کرده و او را مجموعه از غرائز و تمایلات مادّی محض دانسته است.

وی معتقد است که انسان نمی تواند از محدودیت های غریزی لحظه ای پا فراتر بگذارد و بکار های عالی یا اندیشه های روحانی و وارستگی روح بپردازد. این امور فقط در صورتی برای آدمی امکان خواهد داشت که مانعی پیش آید و غریزه را از مجرای طبیعی اش منحرف نماید.

بنا بر این انسانیت از نظر فروید بشکل فردی تصوّر گردید که در طول زندگی فقط بخاطر لذّت می کوشد.

این شخص اگر بلذّت خود رسید که هیچ بمطلوب خود رسیده و گرنه در صدد نیرنگ بر می آید و بهر وسیله شده می کوشد تا موانعی را که راه لذائذ را برایش مسدود ساخته اند از میان بردارد.

زهی خوشبختی اگر چنین شخصی موفّق شود که بر وی نگهبانان بخندد و با خنده اش آنان را فریب داده آرام و سر افراز بگذرد. بیش تر این نیرنگ ها را انسان نا خود آگاه بخاطر اشباع غرائز چاره ای می اندیشد و اگر چنان چه در بیداری موفّق به نیل آن نگردید بجهان خواب پناه می برد.

خواب دنیای وسیعی است که برای تحقق بخشیدن بآمال انجام نشده مهیّا گردیده است (تمام خواب ها از نظر فروید حاکی از یک تمایل واپس زده یا

یک تنفّر را پس زده می باشد)

بهر حال بنا بعقیده فروید فرد هرگز از لذائذ چشم نمی پوشد مگر آن که در برابر نگهبانان (موانع) تاب مقاومت را از دست بدهد و بدهد و دیگر نتواند نیرنگی بکار زند، و گاهی هم نقص عضوی سبب می شود که اجراء عمل غریزی متوقّف گردد، تمام این حالات باعث هیجانات عصبی و عقده های روانی است و طبیعت انسان را فاسد و نشاط زندگیش را از بین می برد.

«فروید مراحل پیدایش روان را سه چیز می داند»

*«فروید مراحل پیدایش روان را سه چیز می داند» ⁽¹⁾پیدایش روان را سه چیز می داند

اول - او I J: که شامل نیرو های شهوی است و نیروی جنسی پایه تمام آن ها بشمار می رود.

او: هم چنین دارای یک نیروی بی طرف نیز می باشد که حدود مخشصی ندارد و همواره تحت اختیار کسی است که بر او مسلّط گردیده است.

دوم - من اجتماعی ego: که با محیط خارج و اجتماع مواجه است. من: همواره سعی می کند که میان امور خارجی و تمایلات درونی انسان موازنه بر قرار سازد.

سوم - من برتر باضمیر Superego: نیروئی است که نمی گذارد «من» تحت تأثیر «او» واقع شود و بدین سان تمایلاتی که مخالف آداب و سنن اجتماعی هستند کنترل و سرکوب می گردانند، و آن زمانی پیدا می شود که کودک خود را به شخصیت پدر می چسباند چه در این هنگام عقیده اودیپ پدید می آید که نتیجه طبیعی تمایل جنسی ایست که فرزند نسبت بمادرش احساس می کند، کودک چون می بیند که پدرش مانع از اجراء این تمایل است ناچار در یک لحظه نسبت بپدرش هم احساس مهر دارد و هم احساس کین.

کودک: در مسیر طبیعی خود، خود را بپدر می چسباند و دختر نیز خود را

بمادرش و آن گاه ضمیر از ناحیه «من» پیدا شد، و تمایلات نا پسند جنسی را سرکوب نموده و انسان را از تعرّض زورمندان محیط خارج (پدر یا اجتماع یا دین یا رسوم) محفوظ نگاه می دارد.

این بود خلاصه مطالبی که فروید برای انسان بیان می کند. البته برای من برتر یا ضمیر که باصطلاح بعضی روانشاسان فرا خود می نامند این قسمت را تقسیم بر دو نموده یکی را بنام وجدان و دیگری را بنام خود آرمان یا خود ایده ال می نامند و اینک تشریح آن دو:

«وجدان»

وجدان در روان انسان نقش قاضی را بازی می کند و درباره افکار و اعمال فرد قضاوت کرده او را بر حسب مورد با احساس آرامش و سربلندی تشویق و یا باضطراب و ناراحتی تنبیه می نماید.

وجدان در واقع نماینده پدر و مادر است که درون افکنده و ذاتی فرد شده است و حالا همان وظیفه ای را که در ابتداء پدر و مادر انجام می دادند بعهده دارد و در باره افکار و اعمال فرد قضاوت و تشویق یا تنبیه می کند.

محتویات وجدان همه افراد یکی نیست بلکه وجدان هر کس تحت تأثیر شرائط متغیّر محیط، پدیده منحصر بفردی را تشکیل می دهد، بهمین جهت حتی اعتبار امور اخلاقی هم برای افراد نسبی است و بسابقه خانوادگی و تعلیم و تربیت آن ها وابسته می باشد.

مثلا محتویات و اوامر وجدان کسی که در یک محیط فاسد و ضد اجتماعی پرورش یافته با وجدان آن کس که در محیط تربیتش نظم و انضباط و پیروی از ارزش های اجتماعی حاکم بوده یکی نخواهد بود.

با این توضیح باید توجّه داشت که در جریان اجتماعی شدن ممکنست فرد ارزش هائی را کسب کند و طرز رفتاری را فرا گیرد و تکرار نماید که با ارزش های حاکمه در جامعه مغایرت دارد، باین معنی که ممکن است فرد در محیطی خاصّ که شرائط خاصی دارد و ارزش های معیّنی را پرورش می دهد اجتماعی شود ولی از

نظر ارزش هائی که میان اکثریت مردم رواج دارد و یا ارزش هائی که از حمایت طبقه حاکمه برخوردار است اجتماعی نباشد.

محتویات وجدان چون متضمّن تشویق یا تنبیه روانی فرد است بطور مستقیم در طرز رفتار افراد مؤثّر می باشد و معمولا خود با توجه بخواسته ها و اوامر فرا خود در تطبیق احتیاجات شخصی و محیط خارج می کوشد.

و اینک بیان قسمت دیگر:

«فرا خود یا خود آرمانی»

یعنی تصویری خیالی از آن چیزی که خوب و شایسته تلقّی می شود، و این تصویری است که پدر و مادر و سایر مربیّان برای کودک فراهم می آورند و او را در تحصیل آن تشویق می کنند.

مثلا اگر در فرهنگی بکودکان تعلیم داده شود که رقابت دارای اهمیّت بسیار است و افرادی که در کار خود رقابت می کنند افرادی موّفق هستند. ممکن است رقابت صفت خود آرمانی شخص گردد.

و «خود ⁽¹⁾» بکوشد تا اعمال و رفتار شخص مطابق با این صفت تنظیم گردد یا مثلا ممکن است در جامعه ای شجاعت و دلاوری مورد احترام و تحسین قرار گیرد و خود آرمانی افراد از ویژه گی های قهرمانان و دلیران حقیقی یا افسانه ای تشکیل یابد.

باید گفت که در حقیقت خود آرمانی نماینده ایده آل هائی است که شخص تحت تأثیر نفوذ فرهنگ برای خود قائل شده و می کوشد تا رفتار خود را با لوازم حصول این ایده آل ها مطابق و موافق سازد. چون خود آرمانی افراد را هم معتقدات و ارزش های جامعه تهیه می بیند از این جهت رفتار کلی فرد با رفتار جمعی همآهنگ می گردد با این وصف باید در نظر داشت که این مطلب تنها در کلیات صدق پیدا می کند و در هر جامعه آرمان های متعدّدی وجود دارد که سبب اختلاف شکل اجتماعی

شدن در افراد مختلف می گردد، یعنی دوباره اجتماعی شدن بصورت محلّی یا طبقاتی صورت می گیرد و عمومیت ندارد.

در این جا تذکّر این نکته بی فائده نیست که در بعضی خانواده ها و فرهنگ ها خود آرمانی که تبلیغ و تکمیل می شود آن چنان تکامل یافته و بی عیب و نقص است که بسیاری از افراد در رسیدن بآن عاجز می مانند و این شکست باعث پیدایش تضادّ های درونی می گردد و این تضادّ ها بصورت مختلف مثل جرم و بیماری های روانی متظاهر می شود.

بطور خلاصه در نظریّه فروید چون مایه و ریشه من اجتماعی و من برتر (خود و فرا خود) را محیط تهیه می بیند. پس عوامل اجتماعی با تشکیل این دو پدیده بدرون فرد منتقل می شود و بدین شکل فرد اجتماعی می گردد.

این بود فشرده سخنان فروید درباره انسان و روان او.

ملاحظه می فرمائید که فروید اولین چیزی که منکر شده است ضمیر اخلاقی است بآن معنی که در علم اخلاق عنوان گردیده است.

واقع از نظر فروید عبارت از این مطلب است که ضمیر در وجود انسان از طریق موانع قهری که تمایلات فطری او را سرکوب می کند پیدا می شود و فقط کارش این است که انسان را از تعرّض قوای محیط خارج محفوظ نگاه می دارد.

هنگامی که فروید ضمیر اخلاقی را انکار نمود و بجای آن این گونه ضمیر منفعت جو را نشانید قهراً تمام ارزش های اخلاقی را نیز منکر می گردد، زیرا کار هائی که دارای ارزش اخلاقی است اصولا باید انسان در آن ها داوطلب باشد یعنی از منافع خود قدری چشم بپوشد و دیگران را فقط بخاطر آن که هم نوع او هستند

در لذائذ زندگیش سهیم و بهره مند گرداند.

چیزی که انسان را این گونه داوطلب می گرداند تنها ضمیر اخلاقی است که از نظر فروید ملغی گردیده و بالطبع نتائج آن نیز که عبارت از نیکی و ترحّم و عدالت و کمک قویّ بضعیف و دستیگری ثروتمند از فقیر می باشد همه پوچ و نامفهوم بنظر می آیند.

ما هرگز بخیال بافی نمی گرویم اگر می گوئیم حقیقت غیر از سخنان فروید است و ضمیر اخلاقی قطعاً وجود دارد، چه این ضمیر گاهی انسان را وادار می کند در راه مصالح عالی تری که نفعش عاید خود او هم نیست آلامی را متحمّل گردد. هم چنین در راه آرمان از لذائذ بسیاری چشم می پوشد.

برای اثبات این مطلب شواهد بسیاری در اختیار است که اگر مایل نباشید از انبیاء و رجال نام ببریم، بشما صفحات تاریخ قهرمانان بشر و مردان مصلح روزگار را ارائه می دهیم.

فروید این جماعت را اقلیّت دانسته است اشکالی ندارد، زیرا وی از نظر تنگ مادیش بآنان نگریسته و با توجیهات نارسای خود در باره شان حرف هائی زده است ولی در لحظه های نورانی و صعود هنگامی که انبیاء و رجال مصلح پیش آهنگ بشریت بوده آنان را بهدف های انسانی نزدیک می ساختند، اقلیّت نبوده و مردم نیز هرگز با فشار و زحمت اطاعت آنان را برخود هموار نمی ساختند آنان انگیزه تسامی در نهادشان بود و داوطلبانه براه تعالی قدم می گذاردند.

داوطلب بودن در کار های نیک و هم چنین سختی کشیدن در راه افکار عالی و مصالح عمومی سخنی است که با عقیده فروید در باب ضمیر هیچ درست نمی آید

زیرا وی ضمیر را پدیده نیرو های محیط خارج دانسته و ارزش های اخلاقی را نیز از نتائج قطعی آن حساب کرده است. سپس می گوید که انسان مجبور است با کمال اکراه از آن ها متابعت کند.

این بود خلاصه و مجملی از توالی فاسد عقیده فروید.

امّا در پایان کلام تذکّر یک نکته ضروری است و آن این که پایه فلسفه فروید در باره غریزه جنسی اصل لذّت گرائی (هدونیسم) است که می گوید تمام غرائز در پیدا کردن لذّت فعالیّت می کنند، و هر آن که آن ها را وا زده و ارضاء ننمائیم فعالیت خود را ناخود آگاه انجام داده و از راه صحیح خود منحرف خواهد شد و بدنبال لذّات خواهند رفت، و این تئوری امروز مورد قبول روان شناسان مادّی نیست چون این اصطلاح یک دوالیسم (دو گانگی) بین روح و جسم ایجاد می کند.

لذّت یک حالت استشعاری است و این ادّعا که خود آگاهی سبب عادت می شود کاملا غیر علمی است ⁽¹⁾پس بنا بر این تئوری فروید اضافه بر این که مورد انکار فلاسفه الهی است مورد قبول فلاسفه روان شناسان مادّی هم نیست.

پس از نقل و انتقاد سخنان فروید مناسبت دارد اشاره هم باخلاق نوینی که برتراند راسل پیشنهاد می کند بشود. اگر چه بطلان و رسوائی اخلاق نوین او بجهت متفرّع بودن بر تئوری فروید ظاهر است.

امّا از آن جایی که در جوانان مملکت ما عموماً یک روح غرب زده گی است که تا موضوع تازه را از زبان بیگانگان شنیدند بدون بررسی صحت و سقم و توالی فاسد آن می پذیرند.

نا چاریم باین موضوعات واهی هم اشاره کنیم که مبادا جوانان تحصیل کرده ما فریفته سخنان واهی آن ها بشوند یا مثلا شخصیّت گوینده آن اباطیل پرده و حجابی بشود برای روشن نشدن بطلان کلمات آن ها و سبب شوه آن کلمات رسوخ در روحیّه ما کند.

«اخلاق نوین»

اشاره

برتراند راسل فیلسوف و جامعه شناس معاصر لندنی بدنبال تئوری فروید که (مبنی بر ابطال اخلاق کهن در امور جنسی بود و می گفت چون اخلاق کهن بر اساس محدودیت و ممنوعیت است و آن چه ناراحتی بر سر بشر آمده است از ممنوعیت ها و محرومیت ها و ترس ها و وحشت های ناشی از این ممنوعیت ها که در ضمیر بشر جایگزین گشته آمده است)

اخلاق نوینی پیشنهاد می کند که بعقیده خود در زمینه اخلاق جنسی می گوید از منطقی باید دفاع کرد که در آن احساساتی از قبیل احساس شرم و عفاف و تقوی و غیرت (حسادت از نظر او) و هیچ گونه احساس دیگری از این گونه که وی و امثال او آن ها را تابو می خوانند وجود نداشته باشد، معانی و مفاهیمی از قبیل زشتی، بدی و رسوائی در آن راه نیابد. محدودیت جنسی را فقط آن قدر می پذیرد که در مورد ممنوعیت های غذائی قابل پذیرش است.

وی در کتاب (جهانی که من می شناسم) در فصل مربوط باخلاق تابو - در پاسخ پرسشی که از وی می شود باین که آیا هیچ گونه پند و اندرزی برای کسانی که بخواهند درباره امور جنسی خط مشی درست و عاقلانه ای در پیش گیرند دارید؟ می گوید بالاخره لازم است که مسئله اخلاق جنسی را هم مانند سایر مسائل مورد بررسی قرار دهیم، اگر از انجام عملی زیانی متوجه دیگران نشود دلیلی نداریم که ارتکاب آن را محکوم کنیم.

آن گاه در پاسخ پرسش دیگر باین که بنا بر عقیده شما باید هتک عصمت را محکوم ساخت ولی شما اعمال منافی عفت معمولی را چنان چه خسارتی ببار نیاورد محکوم نمی کنند. می گوید: بله، همین طور است. ازاله عصمت (بکارت) یک تجاوز جسمی در میان افراد است. امّا اگر با مسائل اعمال منافی عفّت مواجه آن وقت باید موقعیت را در نظر گرفت و ملاحظه کرد در چنین موقعیت حساس دلائلی برای ابراز مخالفت وجود دارد یا نه. خلاصه طرفداران اخلاق نوین نظرات خود را بسه دلیل مبتنی کرده اند:

1- آزادی هر کسی تا آن جا که مخلّ بآزادی دیگران نباشد باید محفوظ بماند.

2- سعادت بشر در گرو این پرورش تمام استعداد هائی است که در وجود وی نهاده شده است، خود پرستی و بیماری های ناشی از آن مربوط بآشفتگی غرائز است، آشفتگی غرائز از آن جا ناشی می شود که میان غرائز تبعیض شود، بعضی ارضاء و اشباع و بعضی دیگر هم چنان ارضاء نشده باقی بمانند. بنا بر این برای این که انسان بسعادت زندگی نائل آید باید تمام استعداد های او را متساویاً پرورش و توسعه داد.

3- رغبت بشر بیک چیز در اثر اقناع و اشباع کاهش می باید و در اثر امساک و منع فزونی می گیرد برای این که بشر را از توجّه دائم بامور جنسی و عوارض ناشی از آن منصرف کنیم یگانه راه صحیح این است که هر گونه قید و ممنوعیتی را از جلو پایش برداریم و باو آزادی بدهیم شرارت ها و کینه ها و انتقام ها همه از اخلاق خشن است. این ها است اصولی که اخلاق نوین جنسی را بر آن ها نهاده اند

اینک در مقام تحلیل و تجزیه این سه اصل بر آئیم، چنان که ملاحظه می شود اصل اوّل فلسفی و اصل دوّم تربیتی و اصل سوم روانی است ⁽¹⁾

این سه اصل از مجموعه گفته ها و نظریات طرفداران این سیستم اخلاقی استنباط می شود و الاّ هیچ کدام از آنان باین ترتیب و تفصیل اصول سیستم اخلاقی خود را بیان نکرده اند.

1- اصل آزادی

طرفداران این سیستم اخلاقی از آن جهت باین اصل که تکیه گاه و احساس اصلی حقوق فردی بشمار رفته، تکیه کرده اند که بگمان آن ها این سلسله مسائل فاقد جنبه اجتماعی می باشند، زیرا بعقیده آن ها آزادی جنسی یک فرد بحقوق دیگران ضربه نمی زند فقط آن جا که پای فرزند و اطمینان پدری و فرزندی بمیان می آید، حقّ شوهر پیدا می شود و لازم می گردد که زن از باردار شدن از غیر شوهر قانونی خود خود داری کند و تا زمانی که وسائل ضدّ آبستنی در کار نبود لازم بود صیانت این حق مرد، زن عفاف و تقوی را رعایت کند تا نسبت بشوهر خود وفادار بماند. فعلا با وسائل موجود چنین ضرورتی در کار نیست.

بنا بر این در این جا درباره دو قسمت باید تحقیق شود: یکی این که آزادی را جز آزادی دیگران و لزوم رعایت آن ها نمی تواند محدود کند. دیگر این که روابط جنسی از ناحیه اطمینان پدر و فرزندی، با اجتماع و زندگی عمومی و حقوق اجتماعی ارتباط ندارد.

اما قسمت اول: باید ببینیم آن چیزی که آزادی را حق مسلّم بشر قرار می دهد چیست، بر خلاف تصویر بسیاری از فلاسفه غرب آن چیزی که مبنا و اساس حق آزادی و لزوم رعایت و احترام آن می گردد میل و هوی و اراده فرد نیست بلکه استعدادی است که آفرینش برای سیر مدارج و ترقّی و تکامل بوی داده است.

اراده بشر تا آن جا محترم است که با استعداد های عالی و مقدّسی که در نهاد

بشر است همآهنگ باشد و او را در مسیر ترقی و تعالی بکشاند. اما آن جا که بشر را بسوی فنا و نیستی سوق می دهد و استعداد های نهانی را بهدر می دهد احترامی نمی تواند داشته باشد.

بسیار اشتباه است اگر تصوّر کنیم معنی این که انسان آزاد آفریده شده این است که باو میل و خواست و اراده داده شده است و این میل باید محترم شناخته شود مگر آن جا که با میل ها و خواسته های دیگران مواجه و معارض شود و آزادی میل های دیگران را بخطر اندازد.

ما ثابت می کنیم که علاوه بر آزادی ها و حقوق دیگران مصالح عالیه خود فرد نیز می تواند آزادی او را محدود کند.

بزرگ ترین تیشه ای که بریشه اخلاق زده شده بنام آزادی همین تفسیر غلطی است که از آزادی شده است.

وقتی از راسل سئوال شود آیا خود را بهیچ یک از سیستم های اخلاقی مقیّد می دانید جواب می دهد آری، ولی جدا ساختن اخلاق از سیاست کار دشواری است.

بعقیده من علم اخلاق بایستی بدین طریق عرضه شود فرض کنید فردی بخواهد فلان عمل را که برای خودش مفید بوده و در عین حال بهمسایگان خود ایجاد مزاحمت کند آنان دور هم جمع شده و خواهند گفت ما بهیچ وجه موافق نیستیم باید کاری کرد که او سوء استفاده نکند.

بنا بر این ملاحظه می شود که کار ما بیک امر جنائی مختوم می گردد. و این قضیّه کاملا منطقی و عقلانی است، روش اخلاق من عبارت از ایجاد همآهنگی

بین منافع عمومی و خصوصی افراد اجتماع می باشد ⁽¹⁾

این روش اخلاقی از لحاظ عملی بودن کم تر از مدینه فاضله افلاطون نیست راسل در اخلاق مقدّساتی برسمیت نمی شناسد. معانی و مفاهیمی که انسان آن ها را برتر از منافع مادّی شخصی خود می داند و بخاطر آن ها میل و خواست و اراده خود را محدود کند سراغ ندارد.

یگانه چیزی را که مقدّس می شمارد آزادی خواست و اراده و میل است، آزادی اراده و میل را فقط با مواجه شدن با میل و اراده دیگران در جهت مقابل قابل تجدید می داند، آن گاه گرفتار این بن بست می شود که در این صورت چه قدرتی می تواند آزادی شخصی را محدود کند و او را در مقابل آزادی های دیگران وادار به تسلیم و احترام نماید، می گوید منع و جلوگیری دیگران.

می گوید من که بخاطر منافع خودم می خواهم منافع دیگران را بخطر اندازم آن ها بخاطر منافع خودشان با یک دیگر اتفاق خواهند کرد و جلوی مرا خواهند گرفت و من ناچار تسلیم خواهم شد و اجباراً منافع خصوصی خود را با منافع عمومی همآهنگ خواهم کرد.

راسل می خواهد با این بیان منافع خصوصی را حافظ و نگهدار حقوق عمومی معرّفی کند همین جا است که عقیم بودن فلسفی اخلاقی او روشن می گردد.

بدیهی است اگر فرض کنیم همیشه افراد و گروه ها دارای قدرت و زور مساوی هستند و همیشه افراد و گروه ها آماده اتفاق و اتّحاد علیه متجاوز می باشند و همیشه یک فرد که دارای قدرت کم تری است تصمیم می گیرد علیه منافع اکثریت

گام بردارد. البته در این صورت فرضیه راسل درست از آب در خواهد آمد. امّا آیا همیشه افراد و گروه ها دارای قدرت مساوی هستند، آیا همیشه کسانی که مورد تجاوز قرار می گیرند آماده اتفاق و اتحادند، آیا همیشه فرد علیه منافع اکثریت تصمیم می گیرد، متجاوز تا بزور و قدرت خود اعتماد نداشته باشد دست بتجاوز نمی زند.

اخلاقی که برتراند راسل پیشنهاد می کند قادر است تنها به ضعیفان توصیه کند که از زور نیرومندان بترسند، و بحقوق آن ها تجاوز نکنند، اما قادر نیست زورمندانی را که علیه ناتوانان اتفاق می کنند و اطمینان دارند که می توانند اعتراض آنان را با قوّه قهریّه پاسخ دهند بترک تجاوز توصیه کند چون که طبق این فلسفه عمل آن ها ضد اخلاقی نیست زیرا آن ها ضرورتی نمی بینند که منافع خصوصی خود را با منافع عمومی هماهنگ کنند.

این فلسفه اخلاقی بهترین توجیه کننده حق زورگوئی و دیکتاتوری است اینست که راسل شعار خود را در تمام عمر آزادی خواهی و حمایت از حقوق ناتوانان قرار داده است.

اما فلسفه ای که برای اخلاق ساخته است پایه های دیکتاتوری را استحکام می بخشد.

اما قسمت دوم از اصل اول:

این بخش مربوط باین است که ازدواج و تشکیل اجتماع خانوادگی تا چه حد جنبه خصوصی دارد و تا چه حد جنبه عمومی و اجتماعی.

بدون شک در ازدواج تمتع شخصی و مسرّت فردی وجود دارد انگیزه افراد

در انتخاب همسر بهره مند شدن از مسرت و لذت بیش تر زندگی است.

اکنون باید ببینیم آیا از آن نظر که دو فرد بنام زن و شوهر می خواهند زندگی مشترک و مقرون بخوشی و مسرّتی تشکیل دهند و از شیرینی های زندگی بهره مند گردند. بهتر و عاقلانه تر این است که کانون خانوادگی را کانون خوشی ها و کامیابی جنسی قرار دهیم و حدّ اکثر مساعی خود را برای لذت بخش نمودن این کانون صرف کنیم و اما اجتماع بیرون، اجتماع بزرگ محیط کار و فعالیت و برخورد های دیگر باشد، یا بهتر اینست که لذائذ و کامیابی جنسی از محیط خانوادگی باجتماع بزرگ کشیده شود. کوچه و خیابان و مغازه ها و محیط های اداری و باشگاه های عمومی آماده انواع کامیابی های جنسی بوده باشد.

اسلام طریق اول را توصیه کرده است. اسلام اصرار فراوانی دارد که محیط خانوادگی آمادگی کامل برای زن و شوهر باشد. زن یا مردی که از این نظر کوتاهی کند مورد نکوهش صریح اسلام قرار گرفته. اسلام اصرار فراوان دارد که محیط اجتماع محیط کار و فعالیت بوده و از هر نوع کامیابی جنسی در آن محیط خود داری شود.

فلسفه تحریم نظر بازی و تمتعات جنسی از غیر همسر قانونی و هم فلسفه حرمت خود آرائی و زینت زن برای بیگانه همین است.

کشور های غربی که ما اکنون کور کورانه از آن ها پیروی می کنیم راه دوم را انتخاب کرده اند. کشور های غربی در انتقال دادن کامیابی های جنسی از کانون خانوادگی بمحیط اجتماع بیداد کرده اند و جریمه اش را می دهند.

اگر زندگی و خوشی در زندگی را مساوی با اعمال شهوت بدانیم و چنین

فرض کنیم که هر کس بیش تر می خورد و می خوابد و عمل آمیزش انجام می دهد او سعادتمند است.

البته انتقال کامیابی های جنسی از کانون خانواده باجتماع بزرگ لذت بیش تری دارد، اما اگر بتوانیم تصور کنیم که اتحاد روح زن و شوهر و عواطف که تا آخرین روز های کهولت که تمایل جنسی فعالیتی ندارد باقی است برای زندگی ارزش بیش تر و بالاتری دارد.

اگر بتوانیم تصور کنیم که لذّتی که یک مرد از مصاحبت همسر مشروع و وفادارش می برد با لذتی که از مصاحبت یک زن همه جائی می برد تفاوت دارد کوچک ترین تردیدی در این جهت نخواهیم کرد که بخاطر بهره مند شدن از مسرت بیش تر و آرامش بیش تر لازم است عواطف جنسی افراد محدود بهمسر قانونی کرده و محیط خانوادگی باین کار و اجتماع بزرگ را بکار و فعالیت اختصاص دهیم.

از همه مهم تر جنبه های اجتماعی مسئله ازدواج است، ازدواج تنها برای این نیست که زن و مرد از مصاحبت یک دیگر لذّت بیش تری ببرند. ازدواج و تشکیل کانون خانوادگی ایجاد کانون پذیرائی نسل آینده است.

عواطف اجتماعی و انسانی در محیط خانوادگی رشد می کند. روح کودک را حرارت محبت فطری و طبیعی چند صد درجه پدر و مادر نرم و ملایم می کند. عواطف برادری تنها از خویشاوندان و هم خونی پیدا نمی شود عمده این است که دو برادر در یک کانون محبت بزرگ می شوند.

راستی اگر عواطف برادری که ناشی از کانون با صفا و پر مهر خانوادگی است از میان برود، آیا افراد اجتماع می توانند کوچک ترین عواطفی نسبت بهم

داشته باشند. می گویند در اروپا تا حدود زیادی عدالت هست و امّا عواطف بسیار کم است حتی در میان برادران و پدران و فرزندان عواطف کمی مشاهده می شود بر خلاف مردم مشرق زمین.

چرا برای این که این گونه عواطف در کانون های با صفا و صمیمی و پر مهر خانوادگی رشد می کند. امّا در اروپا چنین صفا و وحدت میان زنان و شوهران وجود ندارد و برای آن که در آن جا عواطف جنسی زن و مرد جنبه اختصاصی ندارد بلکه هر کدام بطور نا محدود می توانند لا اقل از تمتعات نظری و لمسی در اجتماع بهره مند شوند. تا این جا مربوط باصل اول که اصل آزادی بود و اینک بپردازیم باصل دوم که اصل لزوم پرورش استعداد های طبیعی انسان است.

2 - اصل لزوم پرورش استعداد های طبیعی

تجزیه و تحلیل اصل دوم: باستناد اصل لزوم پرورش استعداد ها گفته شده که تربیت سعادت مندانه برای فرد و مفید بحال اجتماع آنست که سبب گردد استعداد های فطری و طبیعی بشر بروز و ظهور کند و شکوفان و بارور گردند.

شکوفان شدن استعداد ها علاوه بر این که موجب مسرت خاطر و نشاط کامل فرد می گردد تعادل روحی او را حفظ می کند و او را آرام نگه می دارد و در نتیجه اجتماع نیز از او آسایش می بیند بر خلاف جلوگیری و تحت فشار قرار دادن آن ها که موجب هزاران ناراحتی و اضطراب و جنایت و انحراف می گردد.

گفته اند اخلاق جنسی کهن بدلیل این که مانع رشد و شکوفان شدن یک استعداد کامل طبیعی و فطری یعنی غریزه جنسی یا غریزه باصطلاح عشق است و عشق را خبیث می داند محکوم است.

اخلاق نوین بدلیل این که عشق را آزاد و محترم می شمارد و با موجبات رشد و تقویت آن بمبارزه بر نمی خیزد مزیّت و رجحان دارد.

ما برای این که بررسی کامل کرده باشیم، لازم است مطالب ذیل را رسیدگی کنیم

1- آیا اخلاق اسلامی با رشد طبیعی استعداد ها مخالف است.

2- اخلاق نو جنسی بزرگ ترین عامل آشفتگی غرائز و مانع رشد طبیعی استعداد ها است.

3- رشد شخصیّت از نظر غریزه عشق.

«آیا اخلاق اسلامی با رشد طبیعی استعداد ها مباین است»

در این که یگانه دینی که اهمیت داده است باستعداد های طبیعی بشر و دستورات لازم داده است برای بفعلیّت رساندن آن استعداد ها دین اسلام است شکّی نیست.

قبل از آن که روان شناسان از راه علم ثابت کنند که باید همگی استعداد های طبیعی پروانیده شود اسلام از راه خدا شناسی این چنین به بشر دستور داده است که خداوند حکیم هر استعداد و هر عضوی که به بشر داده است روی حکمت و مصلحت است و باید تعطیل نشود پس بنا بر این اصل پروراندن استعداد های طبیعی گفته اسلام است و بحثی در آن نیست همانا صحبت در چگونگی پروراندن استعداد ها است، ما با ادلّه و براهین ثابت می کنیم که یگانه برنامه که می تواند بر وجه صحیح و دقیق استعداد های طبیعی را عموماً و استعداد جنسی را خصوصاً بپروراند برنامه اخلاقی اسلام است و بس نه برنامه اخلاقی برتراند راسل و فرویدها.

برخی از کوته فکران تصوّر کرده اند که اخلاق و تربیت اسلام با رشد طبیعی استعداد ها مخالف است. ایشان تعبیرات اسلام را در زمینه تهذیب نفس بهانه و متمسک قرار داده اند، مثلا از آیه شریفه قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَکّیها (بحقیقت آن کس رستگار شد که نفس خویش را پاکیزه نمود) استفاده کرده اند که قرآن پلیدی نفس را مسلّم دانسته و حال آن که از این جمله چنین استفاده نمی شود بلکه این آیه سه نکته را بما می فهماند:

1- آلوده شدن ضمیر انسان ممکن است.

2- پاکیزه کردن آن هم ممکن است.

3- پاکیزه نمودن نفس لازم و واجب است.

و این هر سه از نظر علم هم قابل قبولست، و باز سوء استفاده دیگری که کرده اند و در مقام انتقاد بر اسلام بر آمده اند این است که می گویند قرآن کریم نفس انسان را امّارة بالسوء معرفی کرده است و معلوم می شود از نظر قرآن نفس ذاناً شریر است و باید نفس شریر را کشت نه این که پرورانید و حال آن که باز چنین مطلبی را بقرآن نسبت دادن غلط است زیرا اگر اسلام نفس را در این جا امّارة بالسوء معرّفی کرده بجهت آنست که در حالات خاصی و بسبب عوارضی سر بطغیان و شرارت بر می دارد نه این که ذاتاً شریر باشد

و مؤیّد بر مطلب این که در جای دیگر بعنوان نفس لوّامه (نفس سر زنش کننده) و باز در جای دیگر بعنوان نفس مطمئنّه معرفی نموده است.

از مجموع این آیات استفاده می شود که از نظر قرآن کریم طبیعت نفسانی انسان مراحل مختلفی می تواند داشته باشد. پس اسلام در فلسفه نظری خود طبیعت نفسانی انسانی را شریر بالذات نمی داند و قهراً در فلسفه عملی خود هم مانند سیستم های فلسفی و تربیتی هندی و مانویّ و مسیحی از روش نابود کردن قوای نفسانی و یا حبس با اعمال شاقّه آن ها پیروی نمی کند.

«اخلاق نوین یا بزرگ ترین عامل آشفتگی»

اخلاق نوین جنسی بزرگ ترین عامل آشفتگی غرائز و مانع رشد طبیعی استعداد ها است، امثال راسل ها در مقام علاج سرکوبی تمایلات که منشأ بسیاری از بیماری های روانی و عقده ها می گردید بر آمدند.

امّا در مقام علاج بقدری افراط کردند که مثل معروف آمدند چشمش را خوب کنند کور کردند در عوض اخلاق نوینی پیشنهاد کردند که طرف عکس قضیّه بزرگ ترین عامل آشفتگی را فراهم نمودند. بعبارت دیگر تمایلات انسانی مدّتی رنج می کشید بجهت زیر سلطه قوانینی مانند قوانین بودا و مسیحیت بودن که ترقّی و تعالی انسان را در زخم کردن و منکوب نمودن تمایلات انسانی و تمایل جنسی می دانستند.

روان شناسان از راه علوم اثباتی و تجربی ثابت کردند که منشأ این همه عقده ها و حسادت ها و نگرانی ها که در اجتماع دیده می شود محرومیتی است که تمایلات عموماً و تمایل جنسی خصوصاً می بیند. این موضوع بسیار ارزنده بود که کشف کردند، کشف بسیار عالی بود امّا مداوای آن غلط واقع شد. در مقام علاج آمدند آزادی مطلق بدون قید و شرط بتمایلات و تمایل جنسی دادند و بعنوان اخلاق نوین مفاسد اجتماعی کنونی که داریم مشاهده می کنیم تحویل جامعه دادند مانند بی علاقه بودن جوانان بازدواج و منفوریت بچه پیدا کردن و حامله شدن بانوان و دل سردی بمحیط خانوادگی و هرج و مرج بودن نوامیس که در نتیجه آن همه دلهره گی و امراض روانی و قتل و غارت و ضعف اعصاب عمومی و کم شدن عواطف

درونی شد تا جائی که خود راسل ها پی بردند بمفاسد آن و دچار تناقض گوئی شدید شدند گاهی سخت از آزادی جنسی حمایت کردند و گاهی هم گفتند لزوم یک سلسله حدود و قیود اجتماعی در این زمینه لازم است. این نبود مگر این که توجهی باخلاق اسلام نکردند و از درک حقیقت باز ماندند.

«حقیقت چیست»

حقیقت این است که باید فرق گذارد بین سرکوب نکردن غرائز و بین آزاد گذاردن آن، اگر ما روی مبنای فطرت و خلقت آفرینش عمل می کردیم دچار این همه بدبختی نمی شدیم فطرت می گوید باید تشخیص داد که تمنّای تمایل تا چه حدّی صادق است و تا چه حدّی کاذب، چون گاهی تمنّای کاذب در تمایلات و بخصوص در تمایل جنسی پیدا می شود بطوری که حدّیقف ندارد شبیه عطش کاذب اخلاق نوین امضاء کرد که عطش کاذب تمایلات هم باید ارضاء شود غافل از آن که این عطش قابل ارضاء شدن نیست هر چه برود باز عطش او زیاد تر می گردد.

تا جائی که می بینیم بعنوان مثال در مرکز تمدّن (لندن) که مرکز اجراء اخلاق نوین است اشتهاء تمایل جنسی چه می کند. دقّت فرمائید:

لندن. خبر گذاری فرانسه. مجلس نمایندگان انگلیسی امروز با 244 رأی در مقابل 100 رأی موافقت کردند قانون مربوط بقانونی شدن مناسبات جنسی ذکور را با یک دیگر مورد بررسی قرار دهد این سومین اقدام در یک سال برای تجدید نظر و اصلاح قانون فعلی است. طرح پیشنهادی از طرف (لئوابس) نماینده حزب کارگر با اعتراض شدید (سرسیریدا سبورن) نماینده محافظه کار روبرو شد.

اسبورن نظریّه طرفداران این لایحه را دائر بر این که بیش از یک ملیون منحرف در انگلستان وجود دارد بشدّت انتقاده کرد. او اضافه کرد ما این رقم را بپذیریم در حقیقت تصدیق کرده ایم که در میان نمایندگان مجلس عوام حدّ

اکثر 30 نفر گرفتار انحراف جنسی هستند ⁽¹⁾

و صد ها نظائر بد تر از این ها که قلم شرم دارد از نقل آنان. این ها نتیجه اخلاق نوین برتراند راسل فیلسوف زنده لندن است.

امّا اسلام روی مبنای حقیقت می گوید ارضاء تمایلات باید بشود ولی تا حدی که تمایل واقعیت دارد و صادق است اضافه از آن باید طبق مقررات اخلاقی کنترل شود، همانند روابط اجتماعی و امور اقتصادی که در آن ها گریزی نیست جز مراعات کردن مقررات اجتماعی و اخلاقی دلیل بر استثناء تمایل جنسی و سایر تمایلات از بقیه امور مربوط باجتماع نیست این است معنای عفّت و تقوی در غرائز و غریزه جنسی که برنامه اخلاقی اسلام امضاء کرده است.

«رشد شخصیت از نظر غریزه عشق»

یکی از موضوعاتی که در طول تاریخ جلب توجّه فلاسفه هر عصری را کرده است مسئله عشق است، عدّه طرفدار عشق و او را یکی از بزرگ ترین عوامل سازنده شخصیت می دانند، و عدّه مخالف و آن را کشنده شخصیت می دانند.

تفاوت اعتقاد در این است که مخالفین عشق را ناشی از غریزه جنسی دانسته و چون نزد ایشان غریزه جنسی مذموم است عشق هم مذموم است (البته این ها همان مرتاضین و راهبان مسیحی و نظیر آن ها هستند که طرفدار تعطیل غرائزند)

و طرفداران عشق می گویند عشق منحصر بعشق شهوی حیوانی نیست، بلکه یک نوع عشق الهی و انسانی هم داریم که با عشق ناشی از غریزه جنسی تفاوت کلّی دارد. در برابر این دو دسته عقیده جدیدی است که می گویند عشق منشعب از غریزه جنسی است فقط، ولی گاهی از صورت غریزه جنسی خارج شده و تبدیل بیک عشق روحی و معنوی می شود.

بهر حال دانشمندان و روان شناسان روز همگی عشق را ستایش کرده اند هم غربی ها و هم شرقی ها با این تفاوت که ستایش غربی از آن نظر است که وصالش شیرین است و حدّاکثر بسبب از میان رفتن خودی فردی که زندگی را مکدّر می کند و بیگانگی دو روح منجر می شود و دو شخصیت بسط یافته و یکی شده توأم با یک دیگر زیست می کند و از حدّاکثر لطف زندگی بهره مند می گردند.

امّا ستایش شرقی از این نظر است که عشق فی حد ذاته مطلوب و مقدّس است بروح شخصیت و شکوه می دهد، الهام بخش است، کیمیا اثر است.

حافظ گوید:

بلبل از فیض گل آموخت سخن ور نه بود *** این همه قول و غزل تعبیه در منقارش

سعدی گوید:

هر که عشق اندر او کمند انداخت *** بمراد ویش بباید ساخت

هر که عاشق نگشت مرد نشد *** نقره فائق نگشت تا نگداخت

بهر حال عشق که سازنده بالا ترین شخصیت است چه بنظر شرقی و چه بنظر غربی در ظلّ تعالیم درخشان اسلام و کنترل اخلاقی اسلام بوجود می آید نه اجراء اخلاق نوین زیرا اخلاق نوین که دم از آزادی مطلق می زند غریزه جنسی را بصورت آسانی در میان زنان و مردان اجراء می کند و نمی گذارد ریشه بدواند تا تبدیل بعشق شود.

امّا کنترل اخلاقی اسلام فراغش یک نوع عشق ایجاد می کند. عشق بر سوز و گداز که در نتیجه دور از دسترس بودن محبوبه و هیجان روح و تمرکز قوای فکری در نقطه واحد از یک طرف و حکومت عفاف و تقوی بر روح عاشق از طرف دیگر تحوّلات شگرفی در روح ایجاد می کند و نبوغ می آفریند.

و وصالش نوع دیگر، آن مهر و رقّت و صفا و صمیمیتی که میان دو همسر در طول زمان در اثر معاشرت دائم و اشتراک در سختی ها و خوشی ها و انطباق یافتن روحیه آندو با هم که پس از خاموش شدن آتش شهوت باز در میان آن ها آن محبت عاشقانه دوام دارد (دوره پیری و فرسودگی) و این مطلبی است که نه تنها ما بر آن هستیم بلکه جملگی بر آنند در چند مورد خود برتراند راسل که مبتکر