مشخصات مقاله

حجت الاسلام کاشانی

روز دوشنبه مورخ 29 شهریور 1395 به سخنرانی پیرامون مسئله «درنگی در راهبردهای امامان شیعه در مسئله غدیر» در حوزه علمیه مروی پرداختند که مشروح این جلسه تقدیم می گردد.

خیراندیش دیجیتالی : جناب آقای سید علی بحرینی به نیابت از مرحومه حاجیه خانم کسایی _گروه هم پیمانان موعود غدیر.

علّت اهمّیّت پرداختن به مسئله ی غدیر

صوت

یک مقدّمه ای را عرض می کنم که آخرین باری که خدمت شما رسیدم را تکمیل بکنم که به بحث غدیر ربط داشت. ممکن است این سؤال در ذهن ما مطرح بشود که از لحاظ تئوری چرا باید به مسئله ی غدیر بپردازیم؟ این جا خیلی حرف ها می شود زد؛ منتها بنده اخیراً در آستانه ی شهادت حضرت صادق سلام الله علیه جلسه ای محضر شما بودم، آن جا نکاتی را خدمت شما عرض کردم که یک تکلمه ای دارد که دقیقاً به بحث امروز مرتبط است که شأن علمی حضرات هم رعایت بشود.

علّت عدم بیان روایات مسند به رسول خدا توسّط امام باقر و امام صادق علیهم السّلام

اگر مسئله ی غدیر مسئله ی شماره ی یک و از اولویت های ائمّه ی هدی علیهم صلوات الله نبود، این دو سه مصداقی را که می خواهم عرض بکنم نباید انجام می دادند، در حالی که انجام دادند. یک سه چهار دقیقه ای ماحصل آنچه را که در شهادت حضرت صادق علیه السّلام عرض کردیم را بیان می کنم، ادامه ی آن را این جا می گویم. اگر به خاطر داشته باشید عرض کردیم وقتی اوج شهرت علمی امام باقر صلوات الله علیه و امام صادق علیه الصّلاه و السّلام اتّفاق افتاد، نهصد نفر در کوفه می گفتند: «حَدَّثَنِی جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ» یا مثلاً «کَانَ العُلَما یَقصدونَهُ بِالمدینه مِن کُلِ اُفُق» از همه جا آمدند؛ از مصر آمدند، از ماوراء النّهر آمدند که پای درس این مرد اهل بیت پیغمبر بنشینند؛ این افضل اهل بیت را ببینند چه فرمایشی می کند؛ آن جا استراتژی این دو بزرگوار این بود که عمداً

روایات خود را به کلام رسول خدا مسند نمی کردند، مرفوع نمی کردند. یعنی کلام را به کلام پیغمبر صلوات الله علیه نمی رساندند. حکم شرعی را بیان می کردند.

نگاه بکنید عمده ی فرمایشات حضرت باقر و حضرت صادق علیهم السّلام، قال الباقر علیه السّلام، قال ابا عبدالله علیه السّلام است؛ عمده ی آن ها این است، اکثریت مطلق آن این است. این سر داشت؛ -آن جا بحث مفصّل کردیم الآن فقط نتایج آن را عرض می کنم- اوّلین آن این بود که دست اجانب غیر شیعه را از این روایات کوتاه کردند. برای امثال ابو حنیفه قال الصّادق علیه السّلام فایده نداشت. ابو حنیفه که نمی گفت: امام من، امام صادق است. ابو حنیفه می گفت: من فقیه هستم. وقتی بخواهم مستندِ فتوا قرار بدهم، قال الصّادق که برای من مفید نیست، قال رسول الله برای من مناسب است. اگر می خواست به قال الصّادق علیه السّلام عمل بکند، باید می گفت: امام من، امام صادق است که خوب معلوم بود این را قبول نمی گرفت. ابو حنیفه زمان امام باقر علیه السّلام داعیه دار امامت بوده است. بعضی ها مثل این تیمیه می گفتند: چون سنّ ابو حنیفه خیلی زیادتر از امام صادق علیه السّلام بوده است و زمان امام باقر علیه السّلام خود او صاحب فتوا بوده است، نمی توانسته است از امام صادق علیه السّلام استفاده ی علمی بکند -البتّه دیگران جواب او را دادند- یعنی حداقل در ادّعا خود او برای خودش کسی بوده است (آدم مهمّی بوده است). نمی توانستند بیایند به این بگویند: چرا این فتوا را دادی؟ بگوید: چون قال الصّادق علیه السّلام. خوب این یعنی تمام.

اصلاً امام باقر و امام صادق علیهم السّلام این

کار را کردند که او نتواند استفاده بکند. اصلاً سطح امام در حدّ راوی پایین نیاید. بگویند: یکی از رواه از… بعد از فلانی، فلانی، فلانی از پیغمبر صلوات الله علیه روایت کردند، یکی هم این جعفر بن محمّد است که از آباء خود نقل کرده است. این هم یک طریق به پیغمبر است. به این شکل امام باقر و امام صادق در حدّ یک راوی می شدند. روایت آن ها هم در عرض سایر رواه می شد. حالا می گفتند: بله، این ها ثقات هستند. پدر از پسر، پسر از پدر خلاصه به پیغمبر می رسند، این هم یک طریق خوبی است. حالا مثلاً سند آن عالی است. این فایده ای نداشت. این کار را کردند، جلوی آن ها را گرفتند.

بازگردان تقدّس اهل بیت توسّط امام باقر و امام صادق علیهم السّلام

اسرار دیگر هم داشت. اگر به یاد داشته باشید عرض کردیم این قال الصّادق علیه السّلام مستقیم حکم خدا را دادند، اخبار عن الله بود. اخبار عن الله هم کار نبی است. یعنی کسی که داشت حکم خدا را مستقیم بدون روایت و بدون مسیر اجتهادی می داد… یا باید اجتهاد کرد، یا باید روایت کرد. مستقیم حکم خدا کردن اخبار عن الله است. یعنی آن شخص بر مسند نبوّت… امام باقر و امام صادق علیهم السّلام بر مسند تالی تلو نبوّت نشسته بودند. این برای اعاده ی حیثیّت، بازگرداندن تقدّس به شأن اهل البیت، مرجعیّت علمی اهل البیت علیهم السّلام بود، این را بحث کردیم. نتیجه هم این شد که عدّه ی زیادی از پای درس امام باقر و امام صادق علیهم السّلام جدا شدند، توهین کردند. هنوز هم در اهل سنّت تاریخ فقه می نویسند، فقه شیعه را بررسی نمی کنند؛ می گویند: فقه غیر

نظام مند است؛ چون روایات آن به پیامبر منتهی نمی شود. ائمّه می دانستند، می خواستند فاصله ایجاد بکنند. از طرفی آن کسانی که پای درس امام باقر و امام صادق علیهم السّلام نشستند، پای درس کسی نشستند که مستقیم حکم الله را بیان می کرد، اخبار عن الله می کرد. دیگر عصمت دارد و به جمیع معالم دین علم دارد؛ این دیگر یکی از واضحات بود.

قرائن زیادی عرض کردیم از جمله این که وقتی امام باقر علیه السّلام به شهادت رسید، محضر امام صادق علیه السّلام رسیدند، شیعیان می خواستند به امام صادق علیه السّلام بگویند که ما چه بزرگی را از دست دادیم، به امام صادق علیه السّلام عرض کردند: پدر شما را از دست دادیم که وقتی حکم خدا می داد یا با 80 سال فاصله قال رسول الله می گفت، ما شک نداشتیم این کلام پیامبر است که همان جا هم امام صادق علیه السّلام سر خود را بلند کردند، فرمودند: قال الله تبارک و تعالی. یعنی هنوز سفره ادامه دارد. این را در شهادت امام صادق علیه السّلام بحث کردیم.

تغییر استراتژی اهل بیت در اسناد روایات خود به پیامبر صلوات الله علیه

امّا بحث امروز: اگر بحث امامت امیر المؤمنین علیه السّلام، اصلاح عقیده ی امّت یک مسئله ی کهنه ای است، گذشته است، تاریخی است، آن را رها بکنیم، اهمّیّت ندارد، این کاری که می خواهم عرض بکنم نباید می کردند. آن استراتژی را مفصّل توضیح دادیم. معمولاً بنای اهل بیت علیهم الصّلاه و السّلام این بود که اصلاً اسناد ندهند، مسند حدیث نگویند. یک جاهایی استثنائاً مطالعه بفرمایید اهل البیت علیهم السّلام به ویژه امام باقر و امام صادق علیهم السّلام حدیث را مسند کردند تا پیغمبر. خلاف آن استراتژی که در شهادت امام

صادق علیه السّلام گفتیم. خیلی موارد آن محدود است. چرا؟ چون یک انگیزه ی دیگری بوده است. یکی از موردهای آن مثلاً فرض کنید امام رضا علیه الصّلاه والسّلام در آن جمع پر شور نیشابوری که افرادی که پای آن صحبت نشستند مثل ابو زرعه رازی سند سیصد هزار حدیث را حفظ هستند، این ها که حدیث نشنیده نبودند، آمده بودند یک حدیث از اهل بیت پیغمبر صلوات الله علیه به یادگار بگیرند. لذا آن جا حضرت رضا صلوات الله علیه… یعنی در واقع آن روز بیشتر از این که محتوا برای آن ها اهمّیّت داشته باشد -مصادر تاریخی را هم نگاه بکنید وجود دارد- می گویند: یابن رسول الله همه ی ما محدّث و خلاصه حوزه دار هستیم. آمدیم یک چیزی، حدیثی از اهل البیت رسول الله به ما بدهید. لذا آن جا فرمود: «حَدَّثَنِی أَبِی مُوسَی بْنُ جَعْفَرٍ»⁽¹⁾تا به حضرت رسول رسید؛ یک انگیزه آن جا بود.

بیان روایات ائمّه ی اثنی عشر علّت تغییر استراتژی اهل بیت

می خواهم بگویم وقتی مسند حدیث می گویند -در بحث رجال هم مطرح است- یک دلیلی دارد، اسناد بدهند. دو مورد از آن جاهایی که تعمّد دارند اکثر آن ها اسناد بدهند این دو موردی است که می خواهم عرض بکنم. خلاف آن استراتژی. یعنی یک هدف دیگری باعث شده است، در این دو مورد اهم شده است، آن ها کار اصلی را که انجام می دادند انجام ندادند. یک در مورد روایات ائمّه ی اثنی عشر. این روایت از رسول خدا رسیده بوده است. درون شیعه هم به صورت مخفیانه منتشر می شده است. امام باقر و امام صادق صلوات الله علیها می بینند دیگران مسئله ی ائمّه ی 12گانه را لوث کردند. این را به

12 امیر، 12 سلطان، 12 پادشاه تبدیل کردند.

اختلاف اهل سنّت در تحلیل حدیث ائمّه ی اثنی عشر

البتّه بعد هم اهل سنّت به شدّت در آن به اشکال برخورد کردند. ابن جوزی در آن شرح مهمّی که به روایات مشکله ی بخاری و مسلم به نام کشف المشکل دارد، می گوید: «قَد أطَلتُ البَحث عَنهُ» من خیلی در این موضوع بحث کردم. «سَألتُ عَنه» سؤال کردم «لَم ألقَ أحَداً یَقطَعُ بمعنی» احدی را ندیدم که بدانند معنی این حدیث ها چیست که 12 تا حاکم هستند «اذ لَا یزال امر الدِّین قائماً»، «لا یزال الاسلام عزیزا منیعاً الّا اثنی عشر خلیفه» الا اثنی عشر امیر، الا اثنی عشر چه. (در تحلیل این ها به مشکل برخورد کردند) مانند این را باید چه کار بکنند. منتها بنی امیّه این را به مدد سمره بن جندب و جابر بن سمره پسر او تبدیل کردند -در اهل سنّت این روایت از منفردات جابر بن سمره است- که آقا یعنی 12 تا پادشاه، بعد شما نگاه می کنید هر کسی آمده است یک تطبیقی کرده است یکی از آن ها می گوید: یزید بن معاویه جزء آن ها است، ولید اموی جز آن ها است. آن یکی می آید، می گوید: منظور پادشاهان بنی امیّه هستند. بعد در عدد آن دچار مشکل می شوند، می بینند از خلیفه ی اوّل تا پایان بنی امیّه 16 نفر می شوند. می گوید حالا دو نفر از این ها را کم می کنیم، دیگر معامله را به هم نزن. خلفای راشدین -حالا خلفای راشدین را خیلی قبول دارند- را کنار بگذار، بنی امیّه را… آن یکی می گوید: بنی امیّه را به خلفای راشدین ترجیح می دادی؟ یقه به یقه شدند (دچار اختلاف شدند) نتوانستند مسئله را حل بکنند. از غوامض