مشخصات مقاله

حجت الاسلام کاشانی

روز شنبه مورخ 27 شهریور 1395 به سخنرانی پیرامون مسئله «ائمه علیهم السلام و تعظیم شعائر در غدیر» در مسجد جامع ازگل پرداختند که مشروح این جلسه تقدیم می گردد.

خیراندیش دیجیتالی : جناب آقای سید علی بحرینی به نیابت از مرحومه حاجیه خانم کسایی _گروه هم پیمانان موعود غدیر.

اشاره

صوت

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ»

«أُفَوِّضُ أَمْری إِلَی اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصیرٌ بِالْعِبادِ».⁽¹⁾

«رَبِّ اشْرَحْ لی صَدْری * وَ یَسِّرْ لی أَمْری * وَ احْلُلْ عُقْدَهً مِنْ لِسانی * یَفْقَهُوا قَوْلی».⁽²⁾

«إِلهی وَ أَنْطِقْنِی بِالْهُدَی، وَ أَلْهِمْنِی التَّقْوَی».⁽³⁾

توصیه ی ائمّه صلوات الله علیه و آله و سلّم برای هدایت مردم

گاهی می شود که ائمّه صلوات الله دستور یا توصیه ای به ما بیان می کنند، وظیفه ای برای شیعیان در نظر می گیرند، تأکید می کنند، تکرار می کنند و معلوم می شود که مسئله برای هدایت ما است، به مصلحت ما است و رشد می کنیم. امّا گاهی پیش می آید که ائمّه ی خدا صلوات الله علیها مکرّر کاری را انجام می دهند. یک وقت ما را به کاری ترغیب می کنند و یک وقت خود آن ها انجام می دهند. این خیلی متفاوت است. وقتی خود یک امام بزرگواری انجام دهد نشان می دهد که به نفع آن امام هم است، به مصلحت آن امام هم است. اهمّیّت مطلب متفاوت است. مثل این می ماند که یک وقت توصیه می کنند… فرض کنید من پیش یک عالم برجسته ای می روم و سؤال می کنم که من چه کنم آدم شوم؟ ایشان یک توصیه ای به من می فرمایند. یک وقت یک آدم راه رفته ی سالک طریق و پاکیزه ای پیش او می رود، به او یک توصیه ی دیگری می کند. یک وقت یک عارف بالله مثلاً مرحوم آقای بهجت می رود به او چیز دیگری می گوید. اگر به ما بگویند ذکر آقای بهجت رحمت الله علیه این بود. حالا اگر به ما بگویند که ذکر خاص فلان امام صلوات الله علیه

و آله و سلّم این بود، این خیلی متفاوت است از این که من چه کار می کنم.

اهمّیّت غدیر در سیره ی ائمّه معصومین علیهم السّلام

یکی از مشاغل رسمی ائمّه هدی صلوات الله علیه و آله و سلّم من باب مسئله ی غدیر است. نه این که یک مُبلّغی مثل من! إن شاءالله یک وقتی مفصّل بحث شود که از امام سجّاد صلوات الله علیه و آله و سلّم بلکه پیش تر تا امام عسکری علیه الصّلاه و السّلام… یکی از شغل های اصلی، یکی از کارهای اصلی امام، یکی از وقت گذاری های اصلی ائمّه علیهم صلوات الله اعاده ی حیثیّت از شخصیّت امیر المؤمنین علیه السّلام است. این خیلی متفاوت است تا این که بگویند طلبه ها این کار را بکنند. بله، طلبه ها با افتخار این کار را می کنند، ولی این شغل امام معصوم است! این خیلی متفاوت است.

بزرگداشت غدیر از سوی امام رضا علیه السّلام

اگر به ما می گویند در موضوع غدیر فعّالیّت کنید بروید روایات را نگاه کنید. تقریباً 80 درصد روایات شعائر غدیر برای امام رضا صلوات الله علیه و آله و سلّم است. چرا؟ چون آن بزرگوار وقتی به ولایت عهدی ظاهری رسیدند کمی از خوف شیعه کم شد. شیعه ها را می کشتند، کسی تظاهر به تشیّع می کرد او را می کشتند. زمان امام رضا علیه السّلام که ولیعهد شده بود نمی توانستند طرفداران امام رضا علیه السّلام را بی بهانه بکشند. لذا لباس سبز که لباس شیعیان بود آزاد شد. فرصتی پیدا شد برای این که شعائر شیعیان و اهل بیت علیهم السّلام به چشم بیایند.

آن جا شما می بینید که حضرت رضا صلوات الله علیه و آله و سلّم درباره ی هدیه دادن در روز غدیر دستور دادند. یعنی این طور

نیست که شما در روز غدیر هدیه دهید خیال کنید که کاری کردید. منّت سر ما گذاشتند تا کاری که امام رضا می کرد ما نیز انجام دهیم. این خیلی متفاوت است. شاید نتوانستم خوب آن را باز کنند. این که روز غدیر به روی برادر مؤمن خود لبخند بزنید دستور امام رضا علیه السّلام است. فرصتی پیدا شد شیعه نفس بکشد، فرمود روز غدیر است به همدیگر لبخند بزنید، لباس پاکیزه بپوشید، هدیه دهید، اطعام کنید. ائمّه ثواب هایی فرمودند که سر آدم سوت می کشد. امام باید به چه نحوی من را ترغیب کند. اگر کسی در روز غدیر اطعام کند انگار به یک میلیون نبیّ و صدّیق و شهید غذا داده است. برای خدا که کاری ندارد این طور از ما بپذیرد. چه کار باید می کرد که ما را ترغیب کند؟ چرا؟ برای این که غدیر ناموس عقاید ما است.

اگر مسئله ی غدیر روشن شود که حقیقت روشن شده است و اگر روشن نشود حقیقت روشن نشده است. لذا ممکن است برای شما یک سؤال پیش بیاید که آقا این مسئله که گذشته است و قدیمی شده است! اگر قرار بود قدیمی شود زمان امام رضا علیه السّلام از مسئله ی غدیر 200 سال گذشته است و زمان امام هادی علیه السّلام قریب به 230 یا 240 سال گذشته بود. حضرت عسکری صلوات الله علیه سال 254 به امامت رسیدند. یعنی 244 سال از مسئله ی غدیر گذشته است. اگر از مسئله ای 240 سال بگذرد و کهنه نشود، هزار سال هم آن را کهنه نمی کند. قرار بر کهنه شدن بود 240 سال آن را کهنه می کرد.

قم؛ مهمترین مرکز تجمّع شیعیان در زمان امام هادی علیه السّلام

امام ما -که در

شام میلاد آن بزرگوار هستیم- در یک منطقه ای زندگی می کرد که در حصر بود. امام هادی علیه الصّلاه و السّلام در پادگان زندگی می کرد. آن آزادی های زمان امام رضا علیه السّلام را که ولیعهد شده بود نداشت. شما می بینید که حضرت یک دستوری داد. شیعیان در کوفه منسجم شده بودند. کم کم شخصیّت ائمّه علیهم صلوات الله شناخته شده تر می شد. بعد از امام رضا که پرده برداری کرد و رسماً به شروطه ها فرمود، ائمّه در حصر شدند. ارتباط با این ها هم خیلی مشکل شد. وقتی ارتباط خیلی مشکل شد شیعیان در کوفه فقط باید کتک می خوردند، چون مناسبات آن ها لو می رفت، آن ها را می شناختند، شخصیّت ها شناخته می شدند، ترور می شدند. لذا ائمّه سفارش کردند به سمت قم و جاهای دیگر بروی. جاهایی را فرمودند به ویژه قم! قم مرکز اصلی تشیّع شد. وجود مبارک حضرت معصومه صلوات الله علیها با آن روایاتی که در زیارت ایشان است، کمک کرد که انسجام ایجاد شود.

در قم یک مسئله ی جدید برای شیعه به وجود آمد که ما امروز می توانیم در آن علمداری کنیم. آن چه بود؟ درست است شهر قم هم توسّط نواصب اداره می شد، یعنی حکومت دست آن ها بود، ولی برای حکومت جور و برای بنی عبّاس خیلی بهتر بود که شیعیان به جای این که در کوفه باشند به هزار کیلومتری در قم بروند. امّا نمی فهمیدند که ائمّه ی ما هم همین را می خواهند. چرا؟ چون حالا که امام حصر شده است، امام در پادگان زندگی می کند، نمی شود با امام ارتباط گرفت. پس مفید نیست که شما به کوفه و نزد امام بروید، نمی توانید ارتباط بگیرید. امّا اگر بیرون

منطقه ی تسلّط اصلی حکومت که در واقع حکومت اصلی بنی عبّاس در عراق و در بغداد بود، یک مدّتی هم زمان امام هادی علیه السّلام در سامرا بود.

شیعیان وقتی به سمت قم رفتند برای حکومت صرفه ی اقتصادی و سیاسی نداشت که لشکر کشی کند و برود شیعیان را نابود کند. همین که احساس می کرد شیعیان آن جا نمی خواهند کودتا کنند و حکومت تشکیل دهند بس بود. چون می دانست که نمی تواند نسل شیعیان را منقرض کند. نزدیک باشند مزاحم هستند، پس بگذارید دورتر بروند. ائمّه ی ما هم همین کار را کردند. منتها فرق آن چه بود؟ قم چه مزیّتی داشت؟ مزیّت قم این بود که شیعیان وقتی به قم رفتند… امثال قم مثلاً خراسان و نیشابور را هم داریم، ولی می خواهم قم را به صورت خاص عرض کنم. شیعیان وقتی دسته جمعی یک جا حضور داشته باشند و چماق حکومت بالا سر آن ها نباشد، مثل امشب که شام ولادت امام هادی علیه السّلام مجلس گرفتیم، تجمّع ایجاد می شود.

فضای خفقان برای شیعیان در کوفه

ما در کوفه یک مورد مجلس روضه نداریم. حکومت اجازه نمی داد. بارها از حقیر شنیدید که شاعر آمد برای امام صادق صلوات الله علیه شعر بخواند، ظاهراً است. بیت اوّل را که خواند امام گریه کرد. در خانه ی امام آمدند گفتند چه خبر است؟ گفت یکی از بچّه ها بیهوش شده است و غش کرده است، دیگر اهل خانه گریه کردند. یعنی اجازه ی این که برای چه دارند گریه می کنند نداشتند. مثلاً بگویند مجلس عزا برای جدّ خود گرفتیم، شما هم شام تشریف بیاورید. نه، در قم از این خبرها نبود! در قم خفقان مطلق بود. هر چه ارتباط بود

بین شیعه و امام یا مخفی شیعه بود. وقتی دستور دادند قم بروید شیعیان کمی آزاد شدند، تجمّع برپا شد.

برنامه ریزی ائمّه برای ایجاد تشکّل های شیعی و معرّفی شیعیان

تجمّع که برپا شد ائمّه ی ما صلوات الله که اعقل عقلای عالم هستند برنامه ریزی کردند برای این که چیزهایی که در بین ما از بین رفته است یکی، یکی اعاده کنند. یکی تشکّل های شیعی هستند که ما نمی دانیم ارزش آن چقدر است. به چشم ما اربعین خورده است که همه ی عالم شگفت زده می شوند، روز عاشورا و تاسوعا خورده است، ولی ائمّه ی ما برای مناسبت های دیگر هم این برنامه را داشتند. وقتی شیعه به صورت متشکّل و نظام مند دیده شود هیبت او به چشم مخالفین اجازه نمی دهد که به این راحتی به آن مواجه شوند. نتیجه هم این شد که شیعیان در دوران ائمّه توانستند برای اوّلین بار مجالس عزاداری را در قم بگیرند. البتّه نمی خواهم بگویم مثل الآن تبلیغ بیرونی کنند، ولی جمع بودند. برای این جمع دستوراتی صادر شد. امام عسکری علیه السّلام یک بخش و امام هادی علیه السّلام یک بخش. این که شما می گویید امام عسکری صلوات الله علیه و آله و سلّم…

مؤمن این همه علامت دارد. یکی از علامات مؤمن او است، امانات او است. آن چیزهایی که امام عسکری علیه السّلام به عنوان امانت معرّفی کرده است آن چیزهایی بود که هویّت تشیّع را به چشم دیگران برساند. لذا فرمود بقیّه که نماز می خوانند و قرآن می خوانند می گویند «وَ لاَ الضَّالِّین» الف، لام، میم. شما جهر به «بِسمِ الله» کنید. جهر به «بِسمِ الله» باعث می شود که بگویند این ها یک گروه دیگر هستند. انگشتر دست راست کنید، به

چشم بیایید. وقتی کسی شما را می بیند بگوید شیعه هستند. می خواهید زیارت بروید، خوب است که همیشه بروید، ولی یک وقتی مانند اربعین همه با هم بروید. این ها برنامه ریزی شده بود. جبین خود را کنید؛ یعنی آن ها روی فرش سجده می کنند، شما روی خاک. زمان اهل البیت مهر نبود، در کیسه خاک می ریختند. ولی نگاه می کردند که طرف خیلی شیک و مجلسی دارد جایی می رود و یک کیسه در دست دارد. می پرسیدند این چیست؟ خاک است. خاک برای چه؟ سجده بر تربت باید کرد. البتّه فقط تربت موضوعیّت ندارد، ولی به خاطر تربت سیّد الشّهداء علیه السّلام و تبلیغ ائمّه علیهم السّلام حواس ها جمع می شد. کم کم به صورت تشکّل در آمد. وقتی تشکّل شود…، زمان امام صادق علیه السّلام مکتب از لحاظ علمی ترک نمی شد، زمان امام هادی و امام عسکری علیهم السّلام مکتب از لحاظ اجتماعی. آن ها مراسماتی داشتند، مجالساتی داشتند.

تلاش ائمّه صلوات الله علیهم در نشان دادن هویّت شیعیان به صورت تئوری و عملی

آثاری در این زمینه است که زمان امام هادی علیه السّلام تا زمان شیخ مفید شیعیان چند بار به خاطر همین مسئله کشته شدند. برای برپایی عزاداری محرّم و برپایی مراسم جشن برای امیر المؤمنین علیه الصّلاه و السّلام. با این حال هم ائمّه ی ما، هم فقهای متمدّن ما دستور می دادند که این کار باید انجام شود، چرا؟ چون هویّت شیعه باید روشن شود.

هویّت دو عنصر اصلی دارد؛ تئوری دارد و عمل. زمان امام صادق علیه السّلام تئوری تقریباً تکمیل شده است؛ یعنی فقه و اخلاق و عقاید. زمان ائمّه ی بعدی هم باید تکمیل می شد و هم به منصه ی ظهور می رسید و به چشم مردم می آمد. لذا شما می بینید این