مشخصات کتاب

بسم الله الرحمن الرحیم

دیوان

دیوان امیرالمؤمنین امام علی(علیه السّلام )

سروده های منسوب به آن حضرت

تألیف:

قطب الدین ابوالحسن محمد بن الحسین بن الحسن بیهقی نیشابوری کیدری

(قرن ششم هجری)

ترجمه:

احمد زمانیان

سرشناسه علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول 23 قبل از هجرت - 40 ق.

Ali ibn abi-Talib, Imam I, 661-600..

عنوان قراردادی : دیوان فارسی - عربی

عنوان و نام پدیدآور: دیوان امیرالمومنین امام علی (علیه السلام) : سروده های منسوب به آن حضرت/تالیف [ صحیح: گردآورنده ] قطب الدین ابو الحسن محمد بن الحسین بن الحسن بیهقی نیشابوری کیدری ؛ ترجمه احمد زمانیان.

مشخصات نشر: تهران سازمان اوقاف و امور خیریه انتشارات اسوه، 1396

مشخصات ظاهری: 596ص.

شابک: 4 - 491 - 542-964-978

وضعیت فهرست نویسی: فیپا

یادداشت :فارسی - عربی

موضوع: شعر عربی - قرن 1ق. -- ترجمه شده به فارسی

موضوع: Yth century -- Translations into Persian Translations into Persian -- Arabic poetry

شناسه افزوده: بیهقی نیشابوری کیدری محمد بن حسین، قرن 6ق، گردآورنده

شناسه افزوده : زمانیان احمد مترجم

شناسه افزوده : علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول 23 قبل از هجرت - 40 ق . دیوان شناسه افزوده: سازمان حج و اوقاف و امور خیریه انتشارات اسوه

رده بندی کنگره: 190331396 / pJA3106

رده بندی دیویی: 892/713

شماره کتابشناسی ملی : 4726402

دیوان

امیرالمؤمنین امام علی (علیه السلام)

سروده های منسوب به آن حضرت

شرکت چاپ انتشارات اسوه

تالیف : قطب الدین ابوالحسن محمد بن الحسین بن الحسن بیهقی نیشابوری کیدری

مترجم : احمد زمانیان

ناشر : اسوه

لیتوگرافی ،چاپ و صحافی : چاپخانه بزرگ قرآن کریم (14-36642211-025)

نوبت چاپ

سال :1396

2000 نسخه

شابک: 978-9541-64

فروشگاه و نمایشگاه دائمی تهران :خیابان انقلاب، ابتدای پل کالج، روبروی خیابان خارک، پلاک 787

تلفن: 66418099 و 66401747 فاکس: 66418022

فروشگاه شماره (2) قم خیابان ارم مقابل پاساژ قدس تلفن: 37741282 فاکس: 37737660 فروشگاه شماره (3) قم: بلوار معلم - مجتمع ناشران - پلاک 30 تلفن: 23-37841721

www.Osveh.ir

www.Osvehpub.com

فهرست مطالب

پیش گفتار...25

نقش شعر در تاریخ بشر...27

ارزش علم ...31

بعضی از اندیشمندانی که این دیوان را جمع آوری کرده اند ...28

بعضی از کسانی که بر این دیوان شرح نوشته اند...29

19 . باز فرزندش حسین علیه السلام را رهنمون می شوند و ماجرای کربلا و... ... 62

22 . دوری از اضطراب ... 68

25 .پیش آدم های پست اظهار عجز نکن...70

29 . شکست از فقر ...73

30 . خرد و کامیابی ... 74

32 . یتیم حقیقی ... 75

34 .فرهنگ یا نژاد ...77

35 . تحسین کم گویی ...77

36 .فرهنگ سخن گفتن ... 78

37 .برخورد با نادان ...79

38 .پرده دری نکن ...79

40 .شکایت از دوستان بیوفا ... 80

45 .فریفته شدن دنیا ... 84

46 .هشدار ... 84

47 .حرص ... 85

48 .در پیری ... 86

49 . زاغ پرید و بوم آشیانه گرفت ... 89

58 . سرزنش ابولهب ... 96

60 . رجز خوانی فرزند طلحه در روز اُحد ... 97

70 . رجز مرة ابن مروان در جنگ خیبر ... 106

80 . ستایش از یاران خود ... 113

88 .رجز خوانی مولا در جنگ حنین در مقابل طلحه عبدری ... 135

90 . دنیا چگونه است ... 136

91 . باز هم چهره دنیا ... 136

97 . صبر در برابر لذتها ... 139

98 . یک خواسته و یک نگاه ... 140

100 . آدم پر حرف ناگزیر لو می رود ... 142

107 . گاهی خود را به نادانی بزن ... 146

119 . ارزش مسافرت ... 159

120 . رنج و کوشش بی حاصل ... 160

121 . نه شکوه می ماند و نه بی شکوهی ... 160

122 . نابرابری انسان ها در رزق و روزی ... 161

123 . انسان کامل کمیاب است ... 162

128 . دوستی و دوست ... 164

130 . تو پرخوری و دیگران گرسنه ... 164

134 . لذتها پایان دارد ... 167

135 . ترس از مرگ و حسابرسی قیامت ... 168

150 . سخنی با سیّد بن سلمه مخزومی ... 184

155 . در میدان جنگ جمل به فرزندش محمد حنفیه فرمود ... 188

170 . غم و شادی پاینده نیست ... 204

171 . غم و شادی پاینده نیست ... 204

181 . آرزوهای طولانی ... 212

183 . عیب از دنیا مگیر ... 213

185 . امتحان و آزمون شصت سال عمر ... 214

193 . ثابت قدم قابل ستایش است ... 220

197 هزار دوست کم یک دشمن زیاد ... 223

205 در مرثیه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ... 228

232 جهل مرکب ... 252

238 . در ستایش علم ... 259

278 . بعد از کشته شدن اغشم می فرمایند ... 293

299 . من همراه علمم ... 310

300 . هیچ کس پاینده نیست ... 311

358 . بازهم ... 362

370 . حُیَی بن اخطب گوید ... 375

456 زن ... 458

.دخت پیامبر فاطمه زهرا (سلام الله علیها )... 463

485 . امام علی و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ... 478

493 . ناگزیر از مرگ ... 485

497 . گله از روزگاران ... 488

پیش گفتار

اشارة

هر چه گفتیم جز حکایت دوست*** در همه عمر از آن پشیمانیم ⁽¹⁾

باز هم توسن اندیشه و فکر و قلبم ،در جولان خود نتوانست از قلمرو حاکمیت علم و درایت و اندیشه و عرفان فردی که به نامتناهی وصل است ، گامی بیرون نهد و در باغستان معارف و علوم دیگر شخصیت ها قدمی بگذارد.

او به هر جا تاخت در ملک مالکی تاخت که مجمع الجزایر ارزش های متعالی انسانی خداگونه است. و قادر به برون رفت از جاذبه او نشد.

قلمرو علم و عرفان و اندیشه، او را نه تنها در زمین ،بلکه در عرش باید دید که در آنجا برای پرنده ای همچون من، بال زدن ، میسر نیست. آری وقتی استاد آن بزرگ می فرمایند:« یا علی علیه السلام جز من و تو کسی آن گونه که باید خدا نشناخت و جز خداو و من کسی تو را نشناخت و جز تو و خدا کسی مرا نشناخت» من و امثال من چکاره ایم.

آری اگر بپذیرد که ما خوشه چین باغ او باشیم چه سعادت بزرگی است و امید است این لیاقت را حفظ کنیم .

در پانزده سالی که در مجلس شورای اسلامی بودم ، برای ارشاد مسئولان جمهوری اسلامی ایران و نمایندگان مجلس، مطالبی از سخنان مولا انتخاب نموده و در زمان های مناسب گوشزد می کردم تا شاید مسئولان و نمایندگان مجلس شورای اسلامی، با نگاهی عالمانه و عارفانه، در سایه آن امام همام، حکومتی را پایه گذاری کنند که نمونه ای گویا از حکومت مولا (علیه السلام) باشد .کشوری که در آن، جان و مال و آبرو و ناموس آحاد ملت از تعرض مصون بماند و شعار اوّلیه انقلاب محقق شود: «فردا چو بهار آید، آزاد و رها هستیم، در اوج خدا هستیم...».

لذا با جمع آوری مطالب گفته شده ، و چاپ آنها در کتابی با نام «ندای عدالت» یا «آموزه های امام علی (علیه السلام) به مسئولان نظام اسلامی » که تا کنون دوبار به چاپ رسیده است این گفتار والا را در دسترس همگان قرار دادم.

پس از آن تلاشی دیگر را آغاز نموده و تمام نهج البلاغه را با ترجمه ای گویا و تفسیرگونه در سال 1390 در انتشارات اسوه، به چاپ رساندم که تا کنون سه بار به چاپ رسیده است.

اکنون برای بار سوم به سراغ دیوان و اشعار حضرت علی(علیه السلام) رفتم و اشعار آن حضرت را ترجمه کردم و در ترجمه، شیوه ترجمه مضمونی، مفهومی را برای تسهیل در درک مفاهیم انتخاب کردم. اشعاری که به خوبی می تواند نقش بزرگی در راهنمایی پیروان واقعی آن یکتامرد تاریخ ، ایفا نماید .

نقش شعر در تاریخ بشر

از آنجایی که بشر ، احساس درونی خود را با الفاظ بیان می کند می خواهد این احساس را با بهترین و رساترین و شیواترین لفظ بیان کند ، به طور طبیعی به سراغ کلماتی موزون و احیاناً با اشارات و کنایات می رود و افکار و احساسات خود را بدین شکل برای همگان ابراز می کند. حتی نقل شده که حضرت آدم نیز در مرگ هابیل، شعر گفته است و حرارت مرگ فرزند خود را به زبان شعر ابراز کرده است. و در طول تاریخ، رجزهای میادین جنگ نیز از این شیوه بیان پیروی کرده است.

لازم به ذکر است که شعر و شاعری جایگاه ویژه ای در میان ملل مختلف داشته و حتی میتوان گفت شعر در زمان های دور نقش رسانه ها را بازی می کرده است ، از این رو جایگاه عظیمی داشته و نزد ارباب قدرت صاحب منزلت بوده و حتی در میادین جنگ ،آنکه زیباتر و کوبنده تر رجز می خواند، روح و روان دشمن را بیشتر در هم می شکست.

در زمانی که اخلاق در ابعاد مختلف خود نادیده گرفته می شد، نقش شعر نیز نقش تخریبی بود و شاعران با شعرهای غیراخلاقی و خلاف عفت عمومی، آنچنان جایگاه مهمی پیدا می کردند که حتی اشعار ضد اخلاقی آنان،که نوعاً نیز مورد استقبال هوسبازان و هوسرانان قرار می گرفت، به صورت پرده تحت عنوان «معلقات» به خانه خدا آویخته میشد؛ زیرا اخلاق عموم مردم و سران قبایل به انحطاط کشیده شده بود و هر زمان که مسئولان و مردم تغییر شخصیت بدهند و خودیت خویش را فراموش کنند و تا حدّ حیوانات و حتی پایینتر تنزّل پیدا کنند ، آنگاه است که به جای اشعار ارزشی، شعرهایی جلف و بی محتوا همراه با حرکاتی جلف تر خوانده می شود و

باعث انحطاط اخلاقی جامعه خواهد شد.

امروز باید توجه داشته باشیم که ما نیز به سرنوشت دوران جاهلیت گرفتار نشویم و از شاعران و نامداران شعر و ادب و خوانندگان با اصالت و فهیم استفاده بهینه کرده تا شاید بتوانیم در این زمینه رسالت خویش را با شایستگی به انجام رسانیم.

ائمه هدی (علیهم السلام) نیز برای آنکه شاعران گمراه با اشعار ویران کننده و خوانندگان بی اصل و نسب اخلاق جامعه را به انحطاط نکشانند تا حد امکان شعرهایی سروده اند که بخشی از این اشعار را، آیة الله سید مصطفی دشتی در کتابی به نام «معارف و معاریف» جمع آوری و به چاپ رسانده است.⁽¹⁾

در مورد اشعار مولا علی(علیه السلام) با عنوان «دیوان امام علی (علیه السلام) » ، با اینکه برخی به خاطر عدم اشراف به موضوع در نسبت دادن این اشعار به امام ، اظهار تردید کرده اند، ما برای ردّ این ادعا و در جهت اثبات این دیوان ،به صورت مختصر و موجز به معرفی شخصیتهایی که این دیوان را جمع آوری کرده و یا شرح داده اند می پردازیم.

بعضی از اندیشمندانی که این دیوان را جمع آوری کرده اند :

ابواحمد متوفای سال 332 هجری قمری بوده و از اولین کسانی است که دیوان حضرت علی (علیه السلام)را جمع آوری کرده و مرحوم نجاشی در کتاب

رجال ⁽¹⁾خود از او و کتابش با نام «کتاب شعر علی (علیه السلام) » یاد کرده است.

نامبرده دوبار این کتاب را جمع آوری کرده، یک بار به نام «انوار العقول» و یک بار به نام «الحدیقة الأنیقه».

وی متوفای سال 521 یا 513 هجری قمری بوده و کتابش را به نام «تاج الاشعار» یا «سلوة الشیعه» نامگذاری کرده است.

بعضی از کسانی که بر این دیوان شرح نوشته اند

به هر حال دیوان مولا علی (علیه السلام) بر اساس مضامین روایات و اخبار و مفاهیم نهج البلاغه و سایر روایات مطرح است و هر کس با سخنان مولا علی (علیه السلام) آشنایی کامل داشته باشد، بدون دلیل می پذیرد که این کتاب از گفته های علی علیه السلام است و از سویی بعضی از اشعار این کتاب نمونه ای گویا از ظلم حاکمان جور بر علیه سرور آزادگان علی (علیه السلام) است.

هر چند گفتار درباره این دیوان و سروده های آن امام همام بسیار است، اما به خاطر اختصار، به همین اندک بسنده می کنم .

احمد زمانیان

اسفند ماه 1395 شمسی

محتوای دیوان

1. آدم چیست و کیست؟

بسم الله الرحمن الرحیم

1 أَلنَّاسُ مِنْ جِهَةِ التّمَثَالِ أَکْفَاء ***أَبُوهُمْ آدَمُ وَالأُمُّ حَوَّاءُ

آدم چیست و کیست؟

1- انسان ها از نظر جسم همانندند چون از یک پدر و مادر آفریده شده اند.

2- گوهر وجودی انسان ها را مادران در شکم خود به ودیعت می گیرند، و پس از کمال آن را به پدران( و جهان) می سپارند .

3- آنهایی که به ارزش و شرف خود می بالند ، باید بدانند نخست از آب و خاک آفریده شده اند.

4- اگر به فخر و والاتباری خویش می بالی ، باید بدانی که نسبت ما سخاوت و بالندگی است (و این امر خدا است) .

5- [در آشفته بازار دنیا ] برتری و افتخاری نیست ، مگر برای آگاهان و دانشمندان، زیرا آنان به راه و شناخت حق آگاهانند و به دیگران نیز آگاهی می دهند.

6- ارزش هر کس به چیزی است که می پسندد و نادانان هم هم دشمن دانش و هم دشمن آگاهان و دانشمندانند.

7- و ما به دنبال علم خواهیم رفت ، و چیزی را به جای آن انتخاب نخواهیم کرد، زیرا فقط دانشمندان زندگی الهی و انسانی دارند ، و آنها دائم زنده اند و نمی میرند.

نکته:

مولا در این شعر به چند نکته مهم به صورت اجمال اشاره می کند و به خواننده این شعر مطالبی مهم را گوشزد می نماید و او را به حقایقی روشن دعوت می کند .

اول : پیدایش انسان را از یک پدر و مادر گوشزد می کند و بیان می فرماید که ابناء بشر از یک پدر و مادر به وجود آمده اند و در خطبه اول نهج البلاغه کیفیت خلقت آدم و حوا را بیان می فرمایند که اجمال آن چنین است که آدم ابوالبشر و همسرش حوا از خاکهای زمین و عصاره آنها آفریده شده اند.

دوم : مطلبی که بیان می فرمایند آن است که چون شخصیت و سجایای اخلاقی و جسم و توازن و تناسب اندام و در یک کلمه سلامت

انسان در شکم مادر به وجود می آید، لذا شکم مادر که اولین بستر زندگی او است اگر از مادری که به هر جهت دارای مریضی و نارسایی جسمی و روحی است به وجود آید طبیعی است که نوزاد بهره ای از آنها با خود دارد.

لذا :در اسلام سفارش اکید شده که سعی کنید همسرتان از هر جهت سالم باشد تا فرزندی سالم تحویل جامعه بدهند.

یک نفر از مؤمنین خدمت امام صادق یا امام باقر علیهم السلام آمد و عرض کرد : دختری در خانه یک نفر هست که نارسایی فکری دارد و من تصمیم دارم با او ازدواج کنم ، زیرا کسی حاضر نیست او را به همسری قبول نماید، آیا شما اجازه می فرمایید؟!

حضرت در جواب می فرمایند: ازدواج با او اشکالی ندارد ولی از آن دختر صاحب فرزند نشو، چون فرزند آن دختر سهمی از نارسایی های مادر را به همراه خود خواهد آورد.

و آنچه علم ژنتیک امروز مطرح می کند، در آن زمان امام مطرح کرده و در این اشعار به آن اشاره شده است.

به هر حال ، انسان است که با اختیار همسر انتخاب می کند و باید موازین علمی و اخلاقی را رعایت کند، ولی حیوانات با غریزه خدادادی زندگی و همسر خود را انتخاب می کنند.

توجه به این نکته ضروری است که در میان بسیاری از حیوانات نیز انتخاب همسر با حیوان ماده است که آن هم به صورت غریزی و جبری سعی میکند قوی ترین و سالمترین و بی عیب ترین را انتخاب کند و به همین دلیل نوزادان حیوانات مسائل زندگی را به صورت جدی تری می بینند لذا نسل بیشتر حیوانات، سالم و قوی و نوعاً بدون مسئله است.

به هر حال ، در این باب باید اندیشه کرد و به دنبال علمی رفت که زندگی را دگوگون و با معنی می کند زیرا انسان که علم اسماء را از سوی پروردگار خود آموخته در جهان هستی دارای مقامی ارجمند است ، به گونه ای که از فرشتگان هم بالاتر می بیند و میداند :

رسد آدمی به جایی که به جز خدا نبیند ***بنگر که تا چه حد است مقام آدمیت

مولا در آخر این اشعار می فرماید: نَقُمْ بِعِلْمِ یعنی قیام و پیشرفت ما با علم است و جز از طریق علم هیچ چیز را انتخاب نخواهیم کرد و زنده ماندن ما و بقاء ما با علم است و پا به عرصه وجود گذاشتن ما هم به وسیله علم است؛ آن هم علمی که هستی را شناسایی می کند: «وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ کُلَّهَا»⁽¹⁾.

امروز جهان هستی جولانگه آدم های دانشمند است و دانشمندان نخواهند مرد . چون زنده اند و زندگی را با هستی بخشی جهان گره زده اند.

چون انسان خلیفه خدا در هستی است و علم هستی را از استاد ازلی آموخته و راه زنده ماندن را پیدا کرده است. ⁽²⁾

به هر حال با تعمق در این آیات و اشعار مولا جایگاه انسان در هستی پیدا است:

آفرینش همه تنبیه خداوند دل است *** دل ندارد که ندارد به خداوند اقرار

2. باید از نادان ترسید

باید از نادان ترسید

1- با نادانان دوستی مکن، و از رفاقت و دوستی آنان کناره گیر .

2- چه بسیاری از نادانان، که فرزانگان و اندیشمندان را در جامعه ساقط می کنند .

3- ارزش هر کس را ،با همگام و دوست او مقایسه می کنند.

4- برای پی بردن و تحقیق درباره هر کس، به همراه و هم طراز او نگاه می کنند.

5- ارزش برون و درون هر کس را، از برون و درون همراهش ببین .

✪ نکته:

ذره ذره کاندرین ارض و سماست *** جنس خود را همچو کاه و کهرباست

ناریان مر ناریان را طالبند *** نوریان مر نوریان را جاذبند

ای نیک با بدان منشین هرگز *** خوش نیست وصله جامه دیبا را

اگر گوهر وجودی خود را گم نکنیم و به اصل خویش مراجعه نماییم که از عالم علم و هستی و رازها و نیازها آمده ایم، امکان ندارد با افرادی که خویش را گم کرده و در عالم جهل و نادانی غوطه ورند معاشرت نماییم؛ زیرا معاشرت با آنان بزرگترین خسارت است.

چه بسیار بوده اند شخصیت های علمی و سیاسی که به وسیله نادانان و افراد سفله سقوط کرده اند . و گفته شده اگر بخواهید دانشمند و فرد آگاهی را آزار دهید او را با نادانی همراه و همنشین نمایید .

بنابراین شخصیت هر کسی در دوست او تجلی پیدا می کند و معلوم می شود که خود چه ارزش و شخصیتی دارد اگر معاویه ها و خونخواران را انتخاب کنی و یا در مقابل مولا علی (علیه السلام) و پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) و ناجیان جهان را انتخاب کنی روز قیامت با آنان محشور و در این دنیا نیز در زمره آنان درخواهی آمد.

آنگاه با چشم آنان می بینی و با گوش آنان می شنوی و اندیشه و افکارت نیز دنباله رو آنان خواهد بود.

3. دوستی فصلی

دوستی فصلی

1 . دوستی ،برادری، صداقت، دل بستن به یاران، در جامعه رخت بربسته، و با این وضع نمی توانی به صداقت افراد امیدوار باشی .

2 . زمانه مرا به دوستی پیمان شکن و حیله گر سپرده ، که حقوق انسانی را رعایت نمی کند .

3.چه بسا برادری که حقش را محترم شمردم ،ولی او حق مرا محترم نشمرد و از او وفاداری ندیدم .

داشتن و نداشتن مرا کافی است چون او را دارم.

✪ نکته:

دلا یاران سه قسمند ار بدانی *** زبانی اند و نانیاند و جانی

نوازش کن به یاران زبانی *** به نانی نان بده از در برانش

برو تو یار جانی را به دست آر *** به راهش جان بده تا می توانی

تا زمانی که قدرت و ثروت داری ،خیل دوستان و طرفدارانت گاهی از مرزهای کشور نیز فراتر می رود و تو را تا حد خداوند ستایش می کنند ولی هر زمان که آن قدرت مالی یا سیاسی یا اجتماعی از بین رفت و تنها خود انسان ماند ،یک باره همان گونه که برای دست بوسی تو هجوم می آوردند در فرار از تو ،غوغا می کنند و همدیگر را پایمال می کنند که بلکه زودتر از تو فاصله بگیرند. آن گاه می شود مصداق این شعر :

دیدی آن دوست که زد لاف محبت همه عمر *** گشت معلوم که ما را ز ازل دشمن بود

اما اگر دوستی برای خدا باشد آن دوستی ماندگار و ابدی خواهد بود.

4. شکایت از زنان بی وفا

شکایت از زنان بی وفا

✪ نکته:

در زندگی خانوادگی مرد به خاطر آنکه برتر است و تمام هزینه های زندگی را باید تأمین کند و از جهات خانوادگی و اجتماعی برتری دارد و باید آن را حفظ کند، لذا در تمام مراحل زندگی، شفاف و روشن موضع گیری می کند و از سویی در تمام شئونات زندگی احساس وظیفه می نماید.

ولی زن از نظر قوانین خلقت و قوانین اجتماعی و خانوادگی همیشه احساس وابستگی می کند و این وابستگی باعث می شود که از هر طریق ممکن امنیت اجتماعی و مردمی و خانوادگی خویش را حفظ نماید و

لاجرم ممکن است گاهی از راههای غیر اصولی استفاده نماید. هر چند این روش ناپسند در بسیاری از زنان به خاطر ترس از خداوند منتفی است.

5. با کار زندگی تامین کنید نه با آرزو

با کار زندگی را تأمین کنید نه با آرزو

✪ نکته:

نابرده رنج گنج میسر نمی شود *** مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد

زندگی دارای دو بعد است ، درون انسان و برون انسان.

در زندگی درون، باید هر کس با تمام ظرفیت تلاش کند و جهاد نماید تا زندگی برونی او به کام شود و با تنبلی و بی فکری نمی توان در جامعه ، زندگی خوبی داشت .

و توجه به این نکته بسیار ضروری است که نباید به جای تلاش و کار تنها دست به دعا برداشت ؛ و باید همیشه این امر مهم را در زندگی مدنظر قرار داد که: «با توکل زانوی اشتر ببند»؛ تا به ظرفیت واقعی خود

که تقدیر خداوند است، برسید . و به قول مولا ، «تو دلو خود را در چاه

بینداز تا نصیب تو از زندگی به تو برسد» ولی اگر کنار چاه بایستی و برای داشتن آب آرزو کنی و دست به دعا برداری ، مطمئن باش که هرگز به آب دست پیدا نخواهی کرد.

6. کوشش در راه توانگری

کوشش در راه توانگری

1- چه افرادی برای ثروتمند شدن کوشیدند ، ولی ثروتی به دست نیاورند و کسانی دیگر که کوشش نکرده اما ثروتمند شدند.

2- چه بسیاری با کوشش فراوان ثروتی خوب به دست آورده و ثروت اندوزی کردند ، ولی ورثه آنان هم چون گرگ های گرسنه ، آن ثروت را غارت کردند.

3- دانای بینای هشیار و نادان کج فهم یکسان نیستند.

4 - هر کس رویدادها را سرزنش کند ، روزی آن سرزنش برای او رنج و پشیمانی خواهد داشت .

5- نداری جوانمرد را چنان خوار می کند ، که اگر سخن خوب و پندآموزی بگوید او را مسخره کرده و می گویند حرف بدی زد.

✪ نکته :

هنر ز فقر کند در لباس عیب ظهور *** که نان گندم درویش طعم جو دارد

وقتی فرهنگ مردم به سوی ناهنجاریها پیش رفت، و بینشها به جای بینش ارزشی به سوی هرج و مرج اخلاقی رفت، آنگاه است که نیکوکار ، بدکار و بدکار ، نیکوکار شمرده شده و جوانمردی از جامعه رخت بر می بندد و شعر فوق در جامعه نمود پیدا میکند و آنگاه است که :

کور گردد چشم عقل کنجکاو *** بشکند گردونه ای را شاخ گاو

ناکس از بهر کسی یار نگردد هرگز *** راهزن قافله سالار نگردد هرگز

دل به هر یار مده از پی هر یار مرو *** زانکه هر یار تو را یار نگردد هرگز

7. مرده ای در میان زندگان

لَیْسَ مَنْ مَاتَ فَاسْتَرَاحَ بِمَیْتٍ *** إِنَّمَا المَیْتُ مَیِّتُ الأَحْیَاءِ

مرده ای در میان زندگان

مرده آن نیست که جان داده و در خاک آرام افتاده، بلکه مرده کسی است که زنده است ولی اثر زنده بودن را ندارد و فقط در اندیشه خویش است.

✪ نکته :

زنده جاوید کیست کشته شمشیر دوست *** آب حیات وجود در دم شمشیر اوست

گر بشکافی هنوز خاک شهیدان عشق *** آید از آن کشتگان زمزمه دوست دوست

با دید خدایی همه چیز را ببین ، نه با دید دنیا پرستان چرا که دنیا پرستان با ظلم و ستم و اجحاف و کشت و کشتار می خواهند از نردبان دنیا به بام خواهش های نفسانی خویش برسند.

امّا عاشقان حقیقت با دید حقیقت نگر خویش ، همه چیز را آنگونه که هست می بینند در این صورت عاشقانه مرگ سرخ را انتخاب می کنند نه زندگی ذلت بار را.

مولا علی علیه السلام در این یک بیت شعر خیلی واضح و روشن عنوان میکند که زندگی بدون هدف بی معنا خواهد بود و کسانی که در طول زندگی فقط به خود می اندیشند و سودی برای دیگران ندارند، بود و نبودشان یکی است.

همان گونه که شاعری گفته است:

دانی که چرا خدا تو را داده دو دست *** من معتقدم که اندر آن سرّی هست

یک دست به کار خویشتن پردازی *** با دست دگر، از دیگران گیری دست

8. دنیا هدف نیست

دنیا هدف نیست

1- دنیا را سه طلاقه کن، و همسر دیگری را که همیشه همراه تو است انتخاب کن.

2- این دنیا همسر ناپاکی است ، که باکی از همسر دیگران شدن ندارد.

3- هر زمان که از همسرش کام گیرد ، او را پشت سر انداخته و در اختیار کس دیگری قرار می گیرد .

✪ نکته:

با نگاهی به زندگی شخصی مولا علی (علیه السلام ) به این مطلب مهم پی می بریم که منظور مولا از این اشعار کناره گیری از دنیا و در کنج عزلت فرو رفتن نیست ، بلکه دل نبستن به دنیا برای اهداف مادی است، و باید از همین دنیا به بهترین نحو، توشه ای پربار برای زندگی اخروی برداشت کرد، و آن هم ممکن نیست مگر اینکه به گفته ها و رهنمودهای علی (علیه السلام) و فرزندان معصومش (علیهم السلام) ، توجه کرده و تا حد امکان، در طول زندگی کوتاهمان به آنها عمل کنیم.

9. عاشق دنیا

یَا عَاشِقَ الدُّنْیَا لِغَیْرِکَ وَجْهُهَا *** وَلَتَنْدَمَنَّ إِذَا أَرَتْکَ قَفَاهَا

عاشق دنیا

ای عاشق دنیا ، دنیا در کنار تو و صورتش به سوی غیر تو است

و آنگاه که در آغوش دیگران قرار گرفت پشیمان خواهی شد.

✪ نکته:

دنیای ما که به صورت کره زمین تجلی پیدا کرده، از بدو پیدایش تا کنون دست به دست گشته ،سلاطین، ثروتمندان، قدرتمندان و عالمان و... آمدند و رفتند و چند روزی مالک این کره خاکی شدند ، البته این مالکیت مجازی بود نه حقیقی؛ زیرا اگر حقیقی بود که با خود می بردند ، یا خودروی املاک خود جاوید می شدند ، پس همان لحظه که دنیا در آغوش تو است ،منتظر نفر بعدی خواهد بود و تا قیامت همین است ، و در این میان بدبخت کسی که گول دنیا را می خورد.

10. دنیا هدف نباشد

1- تَحَرَّزُ مِنَ الدُّنْیَا فَإِنَّ فِنَاءَهَا *** مَحَلُّ فَنَاءٍ لَا مَحَلُّ بَقَاءِ

2- فَصَفْوَتُهَا مَمْزُوجَةٌ بِکُدُورَةٍ *** وَرَاحَتُهَا مَقْرُونَةٌ بِعَنَاءِ

دنیا هدف نباشد

1- دنیا هدف تو نباشد زیرا پایانش رفتن است ، و جای ماندن نیست.

2- زلالی آب دنیا گل آلود و راحتی دنیا آمیخته با رنج است .

11. صبر و پایداری در برابر حوادث دنیا

صبر و پایداری در برابر حوادث دنیا

1- دنیا دو روز است ، سختی آسایش و دو جام لبریز دارد: نعمت و بلا.

2- جوانمرد خردمند ، به هنگام دیدن خیانت دنیا ، صبر و پایداری نموده دچار بی صبری و بی تابی نمی شود.

3 - اگر در این دنیا حادثه ای به من رو آورد ، باید بدانید من در سختی ها صخره ای استوار و محکم هستم.

4- به حوادث عالم دانایم و می دانم که لذت و نعمت پا برجا نخواهد ماند.

✪ نکته:

چهره واقعی دنیا را مولا دیده و آن را به ما نشان می دهد.

می فرمایند: من آن صخره سخت و استوارم و به حوادث و دگرگونی های دنیا آشنایم که در مقابل هجوم خوبی ها و بدیهای دنیا استوار ایستاده ام و شایسته است که ما نیز همچون آن امام برحق باشیم و در مقابل خیانت خیانت پیشگان، راه و روش خدایی را برویم، نه راه آنان که گمراه شده اند.

12. سرنوشت و تدبیر

سرنوشت و تدبیر

1- اگر سرنوشت در کارت گره اندازد ، جز قضاء الهی ، کسی گره از کارت گشاید و منتظر لطف الهی باش.

2- چرا دست و پا نمی زنی و با ذلّت ، خانه نشین شده ای و بدان که زمین که مخلوق خداوند است ، گرده خود را برای سوار شدن آماده کرده و وسیع است بلند شو و دست و پایی بزن .

3- با کمی توشه و عزمی راسخ راه بیفت که همه چیز این جهان پایان دارد.

✪ نکته:

سرنوشت هر انسان با تدبیر او و تلاش شبانه روزی میسر است، لذا اگر درمانده شدی ، از راه دیگری برای رفع مشکل خود پیش برو . و خانه نشینی را و زانوی غم بغل کردن را رها کن و به دریای هستی بزن تا ماهی بگیری؛ زیرا ماهی زیاد است ، فقط صیاد باید اقدام کند.

13. برنامه ریزی در زندگی

برنامه ریزی در زندگی

1- اگر می خواهی به شکار بروی ، روز شنبه را انتخاب کن ، بی گمان روز خوبی است برای این کار .

2- روز یکشنبه برای خانه ساختن خوب است ، چون خداوند آفرینش آسمان و زمین را در این روز آغاز کرد .

3- روز دوشنبه اگر مسافرت کنی ، به پیروزی و ثروت دست یابی .

4- روز سه شنبه را برای حجامت انتخاب کن که سه شنبه ، خونریزی خوب است.

5- برای دارو خوردن ، روز چهارشنبه را انتخاب کن .

6- روز پنجشنبه دعای نیازمندان به اجابت می رسد ، زیرا خداوند در این روز دعای نیازمندان را می پذیرد .

7- روز جمعه روز عروسی و زناشویی و لذت بردن همسران از یکدیگر است.

8- این دانش و علم و اسرار ، مخصوص پیامبر یا اوصیاء پیامبران است.

✪ نکته:

خداوند با برنامه جهان را آفرید.

و هر انسانی اگر با برنامه زندگی خود را شروع کند در کمترین وقت و با کمترین هزینه میتواند یک زندگی خوب و عالی داشته باشد.

و مولا برنامه ریزی را از کارهای پیامبران دانسته ، زیرا آن بزرگواران با برنامه مدوّن زندگی کردند و موفق شدند.

14. نجوا با خداوند

نجوا با خداوند

1- اجابت کردم اجابت کردم دستوراتت را، بنده ای کوچکم و به تو پناه آورده ام.

2- ای خداوند والایی ها تنها پشتیبانم تویی و خوشا به حال کسی که تو اربابش باشی .

3 - خوشا به حال آن بنده شب بیداری که از گناهانش پشیمان است و به خداوند با عظمت ، سختیهای خویش را عرضه می دارد.

4- بیش از عشق به خدای خود نه دردی دارد و نه رنجی ، بلکه به خاطر عشق به مولایش نالان است و از مولای خود وصل می خواهد.

5- وقتی در تاریکی شب با مولایش زمزمه عاشقانه دارد ، مولایش پاسخ او را می دهد و او را به قرب خویش می پذیرد.

6-تو از من خواسته ای بنده ام ، پس در پناه من در آی ، و هر چه را زبان و جان و دلت گفت شنیده ام.

7- راز عاشقانه را زمزمه کن که فرشتگانم عاشق این زمزمه اند ، اکنون فاصله ها و گناه دوری از من برداشته شد.

8- هر آرزوی بهشت جاودانت آماده است ، خوشا خوشا و خوشا به حالت و این مقام.

9- اکنون بدون ترس و واهمه از من درخواست کن که من خدای توام (سوره زخرف، آیه 71: وَفِیهَا مَا تَشْتَهِیهِ الْأَنفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْیُنُ)

✪ نکته:

درباره این اشعار دو مسئله ضروری است که بیان شود :

اول : دعا خواندن ، صدا زدن است و میتوان آن را پنهان و آشکار بیان کرد.

اما نجوا و مناجات ارتباط پنهانی و غیر آشکار است که فقط معبود و معشوق می بیند و می داند و مولا در این مناجات خواسته های خویش را از خداوند خواسته اند و جواب دریافت کرده اند و آن پیشوای بزرگ این درس را به ما داده اند که چگونه خدای خود را بخوانیم.

مولا فرهنگ نجوا و عظمت خدا و ناچیزی بشر در مقابل آن ذات مقدس را بیان داشته است.

15. در سوگ پیامبر صلی الله علیه و آله

در سوگ پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم)

1- آیا پس از تکفین و به خاک سپردن رسول خدا (صلی الله علیه و آله )می توان در آرامش زندگی کرد و یا غم او را از یاد برد؟

2- رسول خدا را از دست دادیم و از این پس بشریت تا زنده است نمونه آن حضرت را برای نجات ، نخواهد یافت.

3- او برای ما و بشریت همچون دژی محکم ، و در مقابل دشمن پناه و نگاهداری استوار بود.

4- از بام تا شام که در میان ما رفت و آمد داشت در دیده اش پرتو و نور می دیدیم و راه زندگی را به ما می آموخت.

5- پس از مرگ او ظلمت ما را فرا گرفت و روز ما تاریک تر از شب شد.

6- ای بهترین کسی که دل و همه وجودمان را فرا گرفته ، و ای بهترین وجودی که خاک و کره زمین در خود پنهان کرده.

7- بعد از تو امور مردم و مسلمانان همانند کشتی گرفتار در دریا، دستخوش امواج شده.

8- فضای زمین با این همه وسعت پس از سوگ تو بر ما تنگ شده ، چون پیامبر خود را از دست دادیم.

9- مردم این مصیبت را هرگز کوچک و اندک نمی دانند، استخوانی که از ستون فقرات اسلام شکست هرگز جوش نخواهد خورد.

10۔ مسلمانان مصیبت فقدان محمد( صلی الله علیه و آله ) را هیچ گاه کوچک نمی شمارند و استخوانی که از مردم شکست قابل ترمیم نیست.

11- به هنگام اقامه هر نماز که بلال بانگ زند همیشه نام محمد در میان است ولی فقدان او را جبران نمی کند.

12- مردم و خویشان ارث خود را می خواهند ، ولی در میان ما ارث و میراث پیامبر ، ارشاد و هدایت است.

نکته:

مولا علی (علیه السلام) ، در این اشعار ، مقام و منزلت رسول خدا (صلی الله علیه و آله )و اثرات وجودی او را بیان داشته و فقدان آن رهبر بزرگ عالم را مصیبتی سخت دانسته و دستورات و احکام نورانی اسلام را بیان کرده اند که شایسته است با دقت ملاحظه شود.

16. روز بدر

روز بدر

1- آن روز که مردم پشت به پیامبر می کردند ، ما او را یاری کردیم ، و مسلمانان عاقل و خردمند به سوی او بازگشتند.

2- به حمایت از رسول خدا گمراهان را کوبیدیم، که آنان راه راست و راه هدایت را نیافته بودند .

3- چون راه راست را برایمان آورد ، همگی بر راه راست و راه هدایت و راه حق و پرهیزگاری ماندیم.

17. زندگی یعنی مجموع نفس ها

زندگی یعنی مجموع نفس ها

1- زندگی، نفس های شمردنی است که در هر نفس کم می شود تا تمام شود و مرگ فرا رسد.

2- در هر نفس تو را زنده می کند ، و تو را به مرگ نزدیک می کند و هم چون میراننده ای تو را می میراند و با تو شوخی ندارد.

3-صبحگاهان نفسی می کشی و شامگاهان نفسی دیگر و تو به هوش نیستی که این کاهش نفس ها را دریابی.

✪ نکته:

ایام عمر انسان تشکیل شده از نفس های آدمی، اگر فرض کنیم از روزی که به دنیا آمده تا روزی که می میرد ، مجموعاً یک میلیارد بار نفس می کشد، هر نفس که می کشیم از عمرمان کم می شود، پس هر نفسی هم ادامه حیات و زندگی انسان است و هم کاهنده عمر آدمی.

اکنون که چنین است، گناه چرا، مردم آزاری چرا و....

18. اندرز به فرزندش امام حسین علیه السلام

اندرز به فرزندش(امام حسین )

1- فرزندم ،حسین من! اندرز ده و ادب کننده هستم ، پس دریاب سخنم را که خردمند، ادب پذیر است.

2- سفارش و وصیت پدری مهربان را دریاب و پذیرا باش که می خواهد تو را با آداب نیرومند سازد تا به زحمت و سختی نیفتی .

3- فرزندم روزی تضمین شده است ، پس بر تو است تا در آن چه می جویی ، نیکویی را انتخاب کنی.

4- تنها اندوختن مال را پیشه خود قرار مده و پرهیزگاری را که فرمان خدا است پیشه خود کن!

5- خدا رزق همه جانداران را که در روی زمین زندگی می کنند تضمین نموده و ثروت عاریه است، می آید و می رود.

6- رزق خیلی سریعتر از چشم بر هم زدن ، آنگاه که خدا خواسته است به انسان می رسد.

7- روزی شتابنده تر از سیل به پایانه ، و سریعتر از پرواز پرنده به طرف لانه خود، آن موقع که پایین می آید، به انسان می رسد.

8- فرزندم! در قرآن خدا ، اندرزهای فراوانی وجود دارد، آیا کسی هست که از آنها پند گیرد.

9- فرزندم! کتاب خدا را تا آنجا که توان داری تلاوت کن و در میان کسانی که به قرآن عمل می کنند و آن را در میان کسانی که او را در نظر دارند ،قرائت کن.

10- قرآن را با اندیشه، و فروتنی و برای نزدیک شدن به خدا بخوان، و کسی که به خدا نزدیک گردد مقرّب حقیقی خدا است.

11- خدای خویش، آن خداوند والایی ها را با دلی پاک بپرست و در داستان هایی که در قرآن آورده خوب دقت کن.

12- اگر به آیه ای رسیدی که ترسناک است و از عذاب خدا سخن می گوید ، توقف کن و اشک بریز.

13- و بگو ای خدایی که هر کس را بخواهی از روی عدالت عذاب می کنی ، از تو می خواهم مرا در زمره آنهایی که عذاب می کنی قرار مده .

14- بار خدایا من از لغزش و گناه به سوی تو باز می آیم ، که گریزی جز به سوی تو نیست.

15 - و چون به آیه ای رسیدی که در آن وصف بهشت و نعمت های شگفت انگیز آن سخن می گوید.

16- با ناله و زاری و از روی اخلاص چونان کسی که قرب خدا را خواهد بهشت جاودان را درخواست کن.

17- در این امر بکوش باشد، که در پهنه بهشت جاودان فرود آیی و با آرامش به خانه هاو قصرهایی رسی که هرگز ویران و کهنه نشوند.

18- و به زندگی خوشی که پایان ندارد ، و پادشاهی ارجمندی که هرگز از تو نگیرند.

19- هر زمان که تصمیم گرفتی کار خوبی انجام دهی، مواظب هوای نفس خود باش ! از ترس موانعی که می آورد و در پیش پایت می نهد.

20- آنگاه که به فکر کار ناشایست افتادی از آن کار چشم پوشی کن و کناره گیر.

21- در مقابل دوست فروتنی، را به حداکثر برسان و هم چون پدری باش که به فرزندان خود مهر میورزد.

22- تا می توانی مهمانت را احترام کن و در اختیارش باش، به گونه ای که تصور کند تو خویشاوند و میراث خوار او هستی.

23- آن را یار خود گیر که چون عمل تو را ببیند ، حرمت برادری را حفظ کند ، و در موقع سختی در کنار تو شمشیر زند.

24- و هم چون کسی که به عیادت بیمار می رود از آنها سرکشی کن و با دروغگویان یار و رفیق نباش.

25- در همه مراحل زندگی و فراز و نشیب ها یار دوستت شو و من تو را از دروغگو می ترسانم که انسانهای عاقل با دروغگو یار نخواهند شد.

26- در تمام مراحل زندگی، چه نزدیکی و چه رفت و آمد، از دروغگو بپرهیز زیرا دروغگو یار و دوست خود را آلوده می کند .

27- بیش از انتظار از تو تعریف می کند و با زبان به تو کمک می کند، و هنگام نیاز چون روباه به تو مکر می کند.

28- از چاپلوسان ،بترس زیرا آنها در مصیبت ها از کسانی خواهند بود که علیه تو آتش افروزی می کنند آنها آتش بیار معرکه هستند.

29- تا زمانی که پول و مقامی و چیزی هست که سود ببرند، اطراف آدم می چرخند و آنگاه که روزگار پشت کرد، ضمن صدمه زدن به آبروی او، رو بر می گردانند و غیبشان می زند.

30- اگر حرف های من و اندرزهایم را بپذیری ، من تو را راهنمایی کردم و بدان که پند و نصیحت ارزان ترین قیمت را دارد و بهترین کادو است اگر بپذیری.

✪ نکته:

در نا امیدی بسی امید است *** پایان شب سیه سپید است

گردش روزگار، توأم با سختی ها و نا امیدی هاست و در راه موفقیت گردنه های صعب العبور وجود دارد که باید با کوشش و صبر و تحمل آن را پیمود. و در نهایت با شیرینی پیروزی ختم می گردد و خداوند هر تلاشی را بی ثمر نخواهد گذاشت.

19. باز فرزندش حسین علیه السلام را رهنمون می شوند

باز فرزندش حسین را رهنمون می شوند

و ماجرای کربلا و قیام امام مهدی را بیان می فرمایند:

1- ای حسین اگر در شهری رفتی، فرهنگ آن شهر و مردم آنجا را محترم شمار و با آداب آن مردم زندگی کن.

2- در میان آن مردم از امتیازات و فضائل خود سخن نگو، زیرا هر ملتی خردمندان و عاقلانی دارد.

3- کاش فرزند ابو طالب توفیق حاصل میکرد و به این کار جامه عمل می پوشانید.

4- چه عذری می توانی داشته باشی زمانی که به کسی اعتماد کنی که در جهان تو را تنها برای لذت و خوشیهای خود بخواهد.

5- نه از بارهای سنگین و گران دنیا ناراحت باش و نه از رنج هایش دلگیر و دل تنگ شو.

6- بلکه امر خدا را برگزین و با فشردن دندان هایت خشم خود را در میان آنان فرو نشان.

7- فردا را مثل امروزت بدان ، تا فکرت آسوده شود ، و تلاش دنیاطلبان را مخواه که همه چیزشان دنیا است.

8- گویا خود و فرزندانم را در قتلگاه کربلا می بینم.

9- می بینم که صورتمان از خون سرمان ، همانند عروسی که لباس رنگین پوشید ، رنگین است.

10- می بینم این واقعه را نه با چشم که کلید ورود به کربلا را به من عطا کردند.

11- رنج ها و مصائبی است که آن را نتوان از خود دور کرد، پس پیش از این خود را آماده این آوردگاه کن.

12- درود خدا بر آن قیام کننده حق و فرمانده آن قیام الهی و مردمی که در رکاب او خواهند بود.

13- اوست آن که انتقام خون تو را خواهد گرفت ، پس با سختی های دنیا بساز و صبر کن.

14- در برابر هر خونی که می ریزند هزار هزار نفر را خواهد کشت و در کشتن گروه های قاتل کوتاهی نخواهد کرد.

15- آنگاه ستمگران و آدم کشها را عذر و کنار آمدن و طلب بخشش کردن سودی ندارد.

16- ای حسین! از جدایی یاران دلتنگ نباش ، که جهان و گیتی برای ویرانی آماده می شود.

17- از ساختمانها و خانه ها بپرس که به تو خبر می دهند و با کمال فصاحت می گویند که این خانه ها دوامی خواهند داشت.

18- جای تردید نیست که من دین مسلمین و مؤمنین هستم ، و آیات الهی تکالیف واجب را بیان می دارم و آیات قرآن دلیل آن است.

19- محبت و اطاعت از ما در آیات قرآن مجید نشانه افتخار ماست و خداوند با صراحت در قرآن خود بر ما درود فرستاده است. ⁽¹⁾

20- اکنون که ما چنین احترامی در قرآن داریم به جد خود محمد مصطفی درود فرست و به ایمان آوردندگان آن احترام بگذار.

نکته:

امام علی علیه السلام در مسیر جنگ صفین، زمانی که به کربلا رسید به استراحت پرداخت و در پای نخلی به خواب رفت، ناگاه از خواب پرید و به ابن عباس فرمود: در خواب دیدم که مردانی نورانی با پرچم های سفیدی از آسمان به زمین آمدند که شمشیر در دست داشتند، و دور این زمین را خط کشیدند. آنگاه نهری از خون را دیدم که فرزندم حسین در آن شناور است و کمک

می خواهد ، اما کسی به او کمک نمی کند.

مردانی که از آسمان آمدند فریاد می زدند: ای فرزند رسول خدا داشته باش زیرا به دست بدترین مردم کشته می شوی و بهشت صبر مشتاق توست.

سپس مردان بهشتی به من تسلیت گفتند و فرمودند: این فرزند تو در روز قیامت باعث روشنایی چشمت خواهد بود.

لذا امام علی (علیه السلام )بر اساس این خواب قضیه را در قالب شعر بیان فرموده و به امام حسین (علیه السلام )خبر داده است.

سالها بعد امام حسین (علیه السلام) در کربلا به همراه پنج برادر و دو فرزند و یک برادرزاده و دو خواهر زاده و تعدادی از یارانش که مجموعاً هفتاد و دو نفر بودند شهید شدند.

20. به فرزندش حسن علیه السلام می فرماید

به فرزندش حسن (علیه السلام )می فرماید

1- در سختی ها و مصیبت ها لباس صبر بر تن کن ، تا با صبر زیبا ، به عاقبتی زیبا برسی .

2- در همه جا خصوصاً نزد دیگران ، لباس صبر بر تن کن ، زیرا صبر بهترین دوست و همنشین خواهد بود.

3- پیمان دوست را نگاهدار و پاس بدار ، تا در اثر آن ، آب خوشگوار از گلویت پایین برود.

4- در مقابل نعمت های الهی شکرگزار باش ، تا خدا پاداش سپاسگزاری را با بهترین هدیه ها به تو ارزانی دارد.

5- شخصیت هر کس در دست اوست بنابراین بالاترین هدف را در نظر بگیر.

و برای هدف خویش بکوش.

6- رزق و روزی را از راه حلال به دست آور تا روزی از در و دیوار بر تو ببارد.

7- آبروی خویش را نگه دار و مریز و از آدمهای پست و فرومایه هیچ درخواستی مکن.

8- و چون دوستی به دیدار تو آمد ، حق دوستی را به خوبی رعایت کن ، زیرا شایسته و بایسته است که حق دوست را نگهداری.

9- نگهبان پدر و مادر و یاور آنان باش و از همسایهٔ پرهیزکار و خویشاوندی که خوب است حمایت کن.

21. اندرزهای او به فرزندش حسن علیه السلام

اندرزهای او به فرزندش حسن (علیه السلام)

گوهر خویش را پیدا کن

1- انسان موجودی است قابل رشد ، اگر فردی را از نقره ساخته باشند در صورتی که روی آن کار شود، تبدیل به طلا میگردد.

2- انسان ارزش و شرفی ندارد مگر اینکه کامل شود و کمال آن به تربیت و آداب نفسانی و بازگشت به اصل خود است.

3- فدای تو گردم! جویای دانش و ادب باش تا پیروزی را به دست آوری، و کوشش در راه علم و ادب کار شایسته ای است.

4- خوشا انسانی که به گوهر انسانی ،خود که نسب اوست فکر می کند و خوشا گوهری که بر پایه نسب باشد.

5- جوانمردی و شخصیت یعنی رعایت حقوق دیگران و پذیرفتن عذر همسایه به هنگام عصبانیت.

6- هر کسی که آیین و سیره آن مرد برگزیده حضرت رسول را با ادب رعایت نکند ، سرگشته و حیران خواهد بود.

22. دوری از اضطراب

حَتَّی یُفَرِّجَهَا فی حَالٍ مَدَّتِهَا *** فَقَدْ یَزِیدُ اخْتِنَاقاً کُلُّ مُضْطَرِب

دوری از اضطراب

1- روزگار گاهی گلویت را فشار میدهد ، در این صورت نه بترس و نه وحشت کن و نه از میدان بدر شو.

2- و به خود بگو برای تمام سختی ها پایانی است، و صبر در بین خاندانت زیبنده است.

23. باز هم صبر

باز هم صبر

1- هنگام هجوم رنج ها که دلتنگ میشوم و روزگار شگفتی ها و دشواری ها را پیش می آورد ، به خود می گویم:

2- در برابر فشارهای روزگار صبر داشته باش که ناراحتیها را پایانی است و صبر از ویژگی های انسانه ای بزرگ است.

3- به زودی خداوند در چنین حوادثی برای تو گشایشی با آسایش فراوان از رنج ها پیش می آرد.

24. پس از سختی ، گشایش است

پس از سختی، گشایش است.

1- آنگاه که نا امیدی دلها را فرا گیرد و سینه فراخ در اثر آن احساس تنگی کند،

2- و آنگاه که ناراحتی ها در دلها خانه کند و ریشه دواند و دشواری ها در کشتی دل لنگر اندازد.

3- و آنگاه که برای از بین بردن ناملایمات راهی نباشد و شخص عاقل از تجربه سودی نبرد،

4- با هجوم همه نا امیدی ها بر اثر لطفی که خدا به بندگانش ارزانی داشته پیروزی فرا می رسد و دعا اجابت می شود.

5- دشواری ها که به آخر رسید به پیروزی و گشایشی نزدیک خواهیم رسید.

نکته:

در نا امیدی بسی امید است *** پایان شب سیه سپید است

هستی موجودات جهان از نفی و اثبات و ظلمت و روشنایی و از امید و نا امیدی تشکیل شده است و قرآن مجید می فرمایند: «لِکُلِّ عُسْرِ یُسْراً». لذا در اوج ناامیدی ها، امید و اوج یاس، در آغوش گرفتن خواسته هاست. هر زمان که دشواری ها به اوج برسد، آنگاه است که امید می رسد. و این امر برای همه کس و همه چیز جریان دارد و بزرگترین گناه ناامیدی و یاس است که خداوند در کتاب خود، افرادی را که مأیوس از رحمت خدا هستند کافر نامیده است. (سوره یوسف آیه 86)

25. پیش آدم های پست اظهار عجز نکن

پیش آدم های پست اظهار عجز نکن

1- شیوه اداره زندگی را از راه ذلّت انتخاب نکن و خویش را از خواسته های پست برتر بدار.

2- هر زمان که بیچاره شدی ، فقر خود را با بی اعتنایی به ناپاکان ، همانند پرهیز کچل از کثافت ، مداوا کن.

3- در نتیجه این سیاست ، تمام روزی از دست رفته ات، هر چند دورتر از ستارگان باشد به طور حتم به تو باز می گردد.

26. صبر می کنم

صبر می کنم

1- اگر از من بپرسی چگونه ای ، من در مقابل ناسازگاری روزگار شکیبا و استوارم.

2- می کوشم که آثار رنجش در چهره ام آشکار نشود تا دشمن مرا سرزنش کند یا دوستی ناراحت شود.

نکته :

در برابر مشکلات ایستادگی کن

انسان در مقابل سختی ها باید همچون کوه ها که میلیونها سال در مقابل حوادث طبیعی ایستادگی کرده اند بایستد ، و کاری نکند که مردم بدگویی او را کنند.

و این ایستادگی از آن جهت است که بشر خلیفه خداست و خداوند هر چه را بخواهد و اراده کند خلق می کند و در کار او سستی و ندامت نیست.

27. سخاوت داشته باش

سخاوت داشته باش

1- هر زمان که روزگار به تو چهره خوبی نشان داد ، تو هم به دوست و دشمن ببخش و کمک کن.

2- اگر ببخشی ، این بخشش مالت را کم نکند ، بخل ورزیدن ، مالت را اگر رفتنی باشد ، نگه نخواهد داشت.

نکته:

سخاوت و بخشش

بخشیدن برخی از پول و سرمایه ، نه تنها آدم را بیچاره نمی کند بلکه ثروت و موقعیت آدم را بالا می برد. وقتی درختی را با تبر بریدی، در بهار به جای یک تنه چند تنه از آن روئیده می شود چون امر خالق هستی است ، پس ببخش تا ثروتت افزون شود.

به هر حال چون انسان خلیفه خداوند در روی زمین است ، و خداوند فیاض است ، وجود و بخشش او فراگیر است ، لذا انسان که خلیفه خداست ، باید فیاض بوده و دارای جود و بخشش باشد.

28. دارایی سرپوش عیب ها

دارایی سرپوش عیب ها

1۔ ثروت زیاد و مقام ، عیب پوش است ، و هر دروغی که ثروتمند بگوید، تصدیقش می کنند.

2- نداری به عقل مرد آسیب میزند ، و خویشاوندان ، فقیر عاقل را نادان می شمارند.

هنر ز فقر کند در لباس عیب ظهور *** که نان آدم درویش طعم جو دارد

نکته :

وقتی انسان ها خود و شخصیت خویش را فراموش کنند بدون توجه به ارزش ها ارزش را ضد ارزش می بینند و دیدگان و افکارشان مریض می شود.

به قول مولا علی(علیه السلام )که می فرمایند در چنین شرایطی که انسان خویش را گم کرده با چشم ناسالم می بیند و با گوش ناشنوا می شنود ، او گرگ را گوسفند و گوسفند را گرگ می بیند چون چشم او گوش او و وجود او سلامت انسانی خود را از دست داده ، لذا او با چشم و گوشی ناسالم زندگی کرده و تمام شئونات زندگی شخصی و اجتماعی را وارونه می بیند.

29. شکست از فقر

شکست از فقر

1- با هر سختی که پنجه نرم کردم پیروز شدم ، اما با فقر که درافتادم بر من پیروز شد.

2 - اگر فقرم را بر ملا کنم ، رسوایی به بار آورد ، و اگر پنهانش کنم مرا از پای در می آورد. پس زشت باد روی رفیقی که نامش فقر است.

نکته:

قهرمانان در مصاف با فقر

لقمان می گوید: من انواع بلاها و رنج ها را چشیده ام ولی تلخ تر از فقر چیزی را آزمایش

نکرده ام.

از خداوند منان خواستاریم ما را از فقر با همه انواعش حفظ فرماید.

لذا لقمان به پسرش می گوید: اگر فقر دامنگیر تو شد، اسرار درونیت را بازگو نکن و از خدای منان کمک بخواه.

30. خرد و کامیابی

1 فَلَوْ کَانَتِ الدُّنْیَا تُنَالُ بِفِطْنَةٍ ***وَفَضْلٍ وَعِلْمٍ نِلْتُ أَعْلَی المَراتِبِ

2 وَلَکِنَّما الأَرْزاقُ حَظٍّ وَقِسْمَةٌ ***بِفَضْلِ مَلَیْکَ لا بِحیلَةِ طَالِبٍ

خرد و کامیابی

1- اگر رزق و روزی با زیرکی و دانایی و عقل به دست می آمد، من باید ثروتمندترین روی زمین می بودم ،

2- لیکن روزی های مردم نصیب و قسمتی است که بر اثر لطف خداوندی به افراد می رسد لذا حیله تلاشگران نتیجه نمی دهد.

نکته:

آن رزق و روزی که مولا می فرمایند روزی حلال است که از راه تلاش به دست می آید ، ولی رباخواران ، دزدان و... غاصب اموال مردمند، و عدواناً از هر طریق نامشروع تصاحب می کنند نه تملک آنچه که چپاولگران دارند مال آنها نیست ، بلکه تصرف عدوانی است ،نه رزق و روزی .

31. عقل بهترین هدیه الهی

عقل بهترین هدیه الهی

1- بهترین بهره ای که خداوند به آدمی می بخشد عقل و خرد است، که در میان همه نعمت های والا و خوب ،هیچ چیزی به پایه آن نم یرسد.

2- وقتی خداوند کارآرایی عقل کسی را کامل کرد ،اخلاق و نیازمندی های او هم کامل می گردد.

3- جوانمرد در میان مردم با عقل زندگی شرافتمندانه ای خواهد داشت ،زیرا از طریق عقل و علم ،تجربه های وی کامل شده و به کار گرفته می شود.

4- داشتن عقل و خرد، آدمی را در چشم دیگران جلوه گر می سازد، اگرچه خواسته آدمی این نباشد.

5- کم عقلی و کم خردی مرد را پیش مردم خوار می کند، اگر چه از خاندانی شریف و یا صاحب مقام باشد.

6- آنکه از راه عقل و شجاعت پیروز است ،در زندگی خوشبخت و پیروز می گردد.

32. یتیم حقیقی

یتیم حقیقی

1- گرفتاری و بلا در روزگار ما عجیب نیست ،بلکه سلامتی و آسایش از عجایب روزگار است.

2- زیبایی نه با لباس و جامه ای است که می پوشی و خودآرایی می کنی، بلکه زیبایی ،داشتن دانش و فرهنگ است.

3- یتیم نه آن است که پدرش مرده ،بلکه یتیم حقیقی کسی است که از عقل و شرف خانوادگی محروم است.

33. فرهنگ یا نژاد

1 .کُن أَبْنَ مَنْ شِئْتَ وَاکْتَسِبْ أَدَبَاً *** یُغْنِکَ مَحْمُودُهُ عَنِ النَّسَبِ

فرهنگ یا نژاد

1- فرزند هر کس که می خواهی باش ،ولی علم و ادب بیاموز ،تا ارزش علم و ادب، تو را از خویشاوندی بی نیاز کند.

2- کسی که شخصیت خانوادگی دارد، بدون علم و ادب و بیان و تربیت، فاقد ارزش انسانی است

3- مرد آن است که بگوید: «این منم »، نه کسی که بگوید: «پدرم چه شخصیتی بود».

34. فرهنگ یا نژاد

فرهنگ یا نژاد

1- ای که از فرط نادانی به قبیله و نسب افتخار می کنی ،همه انسان های روی زمین از یک پدر و مادرند (آدم و حواء )

2- آیا تصور می کنی که خویشاوندانت از طلا و آهن و مس ساخته و آفریده شده اند .

3- و یا به وسیله علم و دانش خود ساخته شده اند ،مگر غیر از گوشت، استخوان و عصب چیز دیگری هستند.

4 - این را بدان که افتخار و بالندگی برای کسانی است که ثبات عقلی و سخاوت و حیا و پاکدامنی و تربیت دارند.

35. تحسین کم گویی

تحسین کم گویی

1- در باره خویش بررسی کردم، دیدم جز پرهیزگاری و ترس از خالق هستی ،فرهنگی مناسب برای خود نیافتم.

2- در هیچ زمانی اگر چه کوتاه، بهتر از سکوت و خودداری از دروغ، ارزشی پیدا نکردم.

3- و همچنین خودداری از غیبت و فاش کردن اسرار مردم، که در دین نیز حرام شمرده شده، والاتر ندیدم .

4- اگر سخن گفتن از نقره باشد، سکوت و خاموشی از طلا است.

36. فرهنگ سخن گفتن

فرهنگ سخن گفتن

1- آبروی کسی محفوظ است که از پاسخگویی به نادان پرهیز کند، و کسی که با مردم مدارا کند، در زندگی به هدفش خواهد رسید.

2- هر کس مردم را بترساند، از او می ترسند، ولی اگر با مردم با شیوه اسلامی مدارا کند، به اهدافش می رسد.

[هر کس ارزش مردم را حفظ کند و احترام آنان را نگه دارد، احترام او را نگه می دارند ،و هر کس مردم را خوار بشمرد ،هیچ زمان در جامعه ارزشی برایش قائل نیستند. ]

37. برخورد با نادان

برخورد با نادان

1- نادانی، برخوردی جاهلانه با من داشت و من اکراه داشتم که همانگونه با او برخورد کنم.

2- این برخورد بر نادانی او می افزاید و بر ارزش من؛ و من روش عود⁽¹⁾را پیش می گیرم که هر چه در آتش بسوزد، بوی عطرش افزون تر می شود.

38. پرده دری نکن

پرده دری نکن

1- عیب برادر خود را با لباس تقوی بپوشان، و پرده بر گناهانش بیفکن.

2- تا می توانی در برابر ظلم و ستم نادان صبر کن، و کارهای بزرگ او را به روزگار واگذار نما .

3- از روی بزرگواری سخنان او را نادیده بگیر و پاسخ نگو، و یاوه گویی او را نیز به خدا واگذار کن.

نکته:

عیب پوشی و....

صفات برجسته یک انسان خدایی عبارت است از:

1 عیب پوشی افراد، 2- پوشیدن لباس تقوی، 3- برحذر بودن از

پرده دری ،افراد 4 - سکوت و صبر در مقابل ظلم و نادان، 5-واگذار کردن کارها به خدای متعال

6- عدم مقابله با یاوه سرایان، 7- واگذار کردن همه آنها به خداوند متعال.

39. دوست کم است

دوست کم است

1 - دانش من سرشار، و اخلاقم پاک است و هر که پاک زندگی کند، مورد ستم قرار خواهد گرفت.

2- اگر دشمن بخواهم هزاران نفر را می یایم، ولی اگر دوست بخواهم ،یک نفر را هم نم یتوانم پیدا کنم .

40. شکایت از دوستان بی وفا

شکایت از دوستان بی وفا

1- وفا چون روز گذشته رخت بربسته. مردم یا فریبکارانند یا آزار دهندگان.

2- با زبان، صفا و دوستی را ابراز می کنند، اما دلهای آنان پراکنده و از کژدم کشنده تر است.

41. درخواست از پروردگار

درخواست از پروردگار

پروردگارا مرا ثابت قدم دار، پاک پروردگار من ،تا تو را دارم، همه چیز دارم.

42. ترس از گناه

5 . فَزِعْتُ إِلَی الخَلَائِقِ مُسْتَغیثاً *** وَلَمْ أَرَ فی الخَلَائِقِ مِنْ مُجِیبِ

6 . وَأنْتَ تُجِیبُ مَنْ یَدْعُوکَ رَبِّی*** وَتَکْشِفُ ضُرَّ َعَبْدِکَ یَا حَبیبی

7 . وَدَائِی بَاطِنُ وَلَدَیْکَ طِب*** وَمَنْ لی مِثْلَ طِبّکَ یَا طبیبی

ترس از گناه

1- خستگی و زخم دل در اثر رنج گناه است، لذا با جسمی لاغر و نحیف گریه را با صدایی بلند سر می دهد.

2- بیداری شب ها جسمش را فرسوده و تنش همچون چوب خشک شده است

3 - ترس شدید رنگ او را گردانیده، چون مدتها است که رنج می کشد.

4- با ناله ای بلند و با ناراحتی می گوید، خدایا از لغزشم بازدار و عیوب مرا از دید بندگانت بپوشان .

5- با زاری از مردم خواستم کمکم کنند و پاسخگویی در میان آنان نیافتم.

6 - خدایا هر که تو را خواند، پاسخش دهی و دعایش را اجابت کنی و اندوه بنده ات را بر طرف نمایی.

7- خدایا درد من پنهان، و درمان نزد تو است. ای پزشک من. مرا درمان کن، و چه کسی مثل تو می تواند درمان کند.

43. دوری و دوستی

دوری و دوستی

1- اگر می خواهی از تو بدبین شوند، هر روز به دیدن دوستت برو، و اگر می خواهی محبت تو افزایش یابد، گاه گاهی دوست را دیدار کن .

2 - دیدار دوست وقتی کم باشد، دوستی را حفظ می کند و چون بسیار شود دوستی را تباه کند

44. چرا بی تابی

2 . یَشُقِّ الْجَیْبَ یَدْعُو الوَیْلَ جَهْلاً*** کَأنَّ المَوْتَ بِالشَّیءِ العُجَابِ

چرا بی تابی

1- از کسی که مصیبت زده است و ناله می کند و گریه سر می دهد و غمگین است تعجب

می کنم.

2 - او از نادانی گریبان خود را میدرد و ناله سر می دهد، گویا مرگ در نظرش یک حادثه عجیب است.

3ـ خداوند همه چیز و همگان را در مرگ یکسان داشته است، حتی پیامبر خود را نیز استثنا نکرده است.

4ـ خدا را فرشته ای است که هر دم فریاد می کند و می گوید: ای زن ها بزایید برای مردن و ای مردها خانه بسازید برای خراب شدن.

45.فریفته شدن دنیا

فریفته شدن دنیا

1- هیچ چیز را مثل دنیا ندیده ام که به راحتی مردم را فریفته خود کند و همانندی مثل مرگ ندیدم که مردم را بترساند.

2- از کنار قبر خویشاوندی گذر کردم ،به گونه ای که گویا با صاحب قبر آشنایی ندارم .

3- به خداوند سوگند چه خانه هایی از کنارشان گذشتم که روزگاری غرق در لذت و شادی بودند.

4- عقاب حوادث در اطراف آن خانه ها پرگشود و خیلی زود تبدیل به خانه گریه و ماتم شد.

46. هشدار

3 . وَالصَّبْرُ فی النَّائِبَاتِ صَعْبُ ***لکِنَّ فَوتَ الثَّوَاب أَصْعَبْ

4 . وَکُلُّ مَا یُرْتَجَی قَریبٌ ***وَالمَوْتُ مِنْ کُلِّ ذاکَ أَقْرَبْ

هشدار

1- هر کس باید توبه کند، ولی ترک گناهان. واجب تر از توبه است .

2- دگرگونی های روزگار تعجب آور است، و غفلت مردم از آن هم عجیب تر است

3- صبر در دشواری ها و سختی ها دشوار است. و بی خیالی مردم دشوارتر است.

4- هر آنچه را که به آن امید داریم. نزدیک است، و اما مرگ از این هم نزدیک تر است.

47. حرص

6 . قَدْ یَاکُلُ المَالَ مَنْ لَمْ یُحْفِ رَاحِلَةً ***وَیَتْرُکُ المَالَ مَنْ قَدْ جَدَّ فی الطَّلَبِ

حرص

1- در اثر پیری موی سرم سفید شد، اما موی سر حرص (که یک شخصیت کاذب درونی است) هم چنان مشکین است و آدمهای حریص در دنیا

زندگی سختی خواهند داشت.

2 - چرا هر وقت به مقامی می رسم دنبال آنم که بالاتر بروم.

3- به آفریدگار سوگند چه خانه هایی را که از کنارشان گذر کردم که روزگاری غرق در لذات و شادی بودند.

4- اما عقاب مرگ پیرامونش پرواز کرد، زان پس صدای شیون و زاری به جای ماند.

5- مهار زندگی را محکم بگیر و برای رسیدن به آرزوها تلاش بی جا نکن که سوگند به خدا روزی نه با طلب است بلکه خودش می آید .

6- اموال را کسی مالک می شود و می خورد که باری را بار نکرده و کسی آن را رها می کند که برای جمع کردن آن بسی دویده و رنج ها کشیده است.

48. در پیری

در پیری

1- تا کی لباس بچگانه می پوشی، موی سفیدت پیراهن جوانی را از تنت بیرون آورده است.

2- موهای سفید همچون ریشه های بلال است در کنار گوش هایت ،با آواز بلند می گویند که در رفتن شتاب کن .

3- تو از خاک آفریده شدی و به زودی در زیر لایه های خاک نهان می شوی .

4- طمع داری در این مسافرخانه اقامت کنی، چنین طمع و آزی نداشته باش که پایت در رکاب است.

5- پرده را انداخته ای که دیده نشوی ،ولی به زودی پیکی می رسد که پرده مانع او نشود.

6- ای آباد کننده کاخ های سر به فلک کشیده، بیا پایین، بی تردید در ویرانه قبر سکونت داری .

49. زاغ پرید و بوم آشیانه گرفت

زاغ پرید و بوم آشیانه گرفت

1- با روشن شدن موی سرم، آتش جسمم به خاموشی گرایید، و با سفیدی موی سرم. لذت من به سیاهی تبدیل شد.

2- ای جغد مرگ، وقتی که دیدی کلاغ سیاه موهایم پرید، در کاسه سرم لانه کردی.

3- خانه خراب عمرم را دیده ای که به دیدارم آمدی ،چون جایگاه تو در ویرانه ها است.

4- آیا خوش باشم پس از آنکه پیشآهنگ موی سفید همچون مهمانی ناخوانده بر سر و روی من نشسته در صورتی که با رنگ علاج نمی شود.

5- گل روزهای انسان. روزهای پیش از پیری است، و آن کس که جوانی را پشت سر گذاشته مرد گذاشته ،مرده است.

6- هرگاه رنگ صورت زرد شد و موی سر سفید، روزهای لذت و شادی اش پایان پذیرفته است.

7- زکات عمر و مقام را بپرداز، که مثل زکات مال، زمان پرداختش رسیده است.

8- به آزادمردان نیکی کن تا دل آنان را به دست آری، که این بهترین تجارتی است که شایسته است از آن سود ببری!

9- اگر مردم دنیا را و لذاتش را چشیده اند، من آن را خورده ام و شیرینی و تلخی آن را درک کرده ام.

10- دنیا را جز غرور و فریب و تباهی ندیده ام، چرا که همچون سرابی است در کویرها .

11- این دنیا مرداری گندیده و تغییر رنگ داده است که سگها دور او را گرفته اند تا آن را بخورند.

12- اگر از این دنیا کناره گیری کنی و تسلیم دنیا پرستان شوی با تو کاری ندارند و اگر جذب این دنیا شوی باید آماده جنگ با سگهای مرده خوار باشی .

13- فقط به اندازه نیاز ضروری از این دنیا استفاده کن، زیرا دست یازیدن به فزونی ها برای پرهیزکاران حرام است

14- بر روی این زمین خودخواهانه راه مرو؛ زیرا به زودی خاک همین زمین تو را در آغوش می گیرد.

15- خوشا به حال کسی که در گنج خانه اش جای گیرد و درهای خانه اش را محکم ببندد و پرده هایش را آویزان نماید.

نکته:

زیباترین تصویر از دنیا و مقام

مولا علی(علیه السلام) در این اشعار، زیباترین تصویر از دنیا را ارائه می دهد و تمام زوایای زندگی و سیر عمر و تبیین مواضع دنیا پرستان و چگونگی بهره گیری از عمر را با زیباترین کلام بیان می کند، به گونه ای که هر کس این اشعار را که حقایق را بر ملا می کند بخواند. دیگر نیازی به نصیحت و اندرز ندارد .

امیدوارم شما خواننده گرامی نیز جزو افرادی باشید که آن را با همه وجودتان درک و لمس میکنید.

خداوند هم توفیق خواندن و تعمق در آن و هم توفیق عمل کردن را به شما و بنده عاصی و ذلیل این دنیا عطا فرمایند. آمین یا رب العالمین.

50. غم جدایی

1.کُنَّا کَزَوْجٍ حَمامَةٍ فِی أَیْکَةٍ *** مُتَمَتِّعَینَ بِصِحةٍ وَشَبابِ

غم جدایی

1- دو کبوتر جوان بودیم بر بالای درختی، برخوردار از صحت و سلامت و جوانی .

2- آه روزگار بین ما جدایی انداخت ،راستی که روزگار دوستان را از هم جدا می کند.

توضیح: «گفته شده که حضرت مولا (علیه السلام)این اشعار را در فراق از دست دادن همسرش حضرت زهرا (علیها السلام)سروده است».

51. از دست دادن جوانی و یاران

از دست دادن جوانی و یاران

1- دو چیز است که اگر چشمان آدم اشک بریزد تا نابود شوند،

2- یک دهم حق آن دو نعمت را ادا نکرده است، اول از دست رفتن جوانی، و دوم: جدایی از دوست واقعی.

52. روش مرد با تجربه

روش مرد با تجربه

1- زمانه و روزگار همین است که می بینی، از دست رفتن سرمایه و مال، یا جدایی و فراق دوست.

2- کسی که روزگار را آزموده باشد و از ضربه مالی و فراق دوستان احساس ناراحتی نکند، خردمند نیست.

نکته:

تنبیه

در زندگی انسان دو نعمت بسیار بزرگ وجود دارد که انسان را با نشاط می کند، به گونه ای که بهره از عمرش بگیرد و در تلاش های شبانه روزی موفق شود به خواسته هایش برسد.

اول : جوانی که دریایی از انرژی است و هر چه از آن استفاده شود کم نمی شود.

دوم: همسر خیلی خوب.

مولا در این ابیات نقش همسر خوب و یار شفیق را در زندگی تبیین فرموده و هر کس این دو نعمت را قدر نداند او را خردمند نمی داند.

مولا در این اشعار، رنج و غصه از دست دادن فاطمه و آثار وجودی او در طول تاریخ را بیان فرموده و جان و دل سوخته خود را با سرودن این اشعار کمی التیام بخشیده است. با آنکه نمی توان این چنین دردی را التیام بخشید.

53. عشق و دوستی از دل نرود

1 حَبیبُ لَیْسَ یَعْدِلُهُ حَبیبٌ *** وَما لِسِواهُ فی قَلبی نَصیبُ

عشق و دوستی از دل نرود

1۔ محبوب و دوستی که هم سنگ او دوستی نیست ،و جز مهر و عشق او در دل من عشقی و مهری نیست از دستم رفت .

2- دوستی که از چشم و جسمم دور مانده، اما از عمق جان و دلم هرگز نرود.

54.بر سر قبر همسرش سرود

بر سر قبر همسرش سرود

1- چرا در قبرستان ایستاده ام و بر قبر حبیبم سلام می کنم و او پاسخ سلام مرا نمی دهد .

2- تو را چه می شود ای حبیب من که جواب سلامم را نمیدهی؟ مگر عشق سوزان قلبم را ای دوست از یاد برده ای .

55. پاسخ مولا از زبان حضرت فاطمه (علیها السلام)

پاسخ مولا از زبان حضرت فاطمه (علیها السلام)

1- محبوب می گوید: (علی جان ) چگونه جواب سلامت را بدهم که من در رهن خاک قبرم هستم.

2- زیبایی های مرا خاک از بین برده، لذا فراموشت کردم و با همنشین ها و بستگان قطع رابطه کرده ام.

3- از ما بر شما درود باد و بدان که اکنون پیوند ما و شما گسسته است.

56. در عزای رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم)

در عزای رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم)

1- هر زمان که اشک چشمم خشک می شود شما را بهانه گریه می کند و سرازیر می شود.

2- چون تو را یاد کنم پلک های چشم من سخاوتمندانه اشک می ریزد.

3- خاکی را که تو در آن آرمیده ای تعظیم می کنم و بزرگوارتر از آنم که برای دیدن قبر کسی دیگر گریه کنم.

57. خطاب به ولید بن مغیره

2 أَنَا ابْنُ الْمُبَجَّلِ بِالْأَبْطَحَیْنِ*** وَبِالبَیْتِ مِنْ سَلَفی غالِبِ

خطاب به ولید بن مغیره

1- ولید مرا به مرگ تهدید می کند ،به او می گویم من پسر ابوطالب هستم و کسی قدرت تهدید مرا ندارد.

2- من فرزند آن گرامی مردِ مکه و مدینه و خانه خدا و از دودمان غالب⁽¹⁾هستم.

3- گمان مبر که از ولید می ترسم و گمان مبر که از او وحشت دارم.

4- ای پسر مغیره، من دارای سر انگشتی بخشنده ام که مرگ را در اثر قدرت سرانگشتانم با شمشیرم به طرف مقابل هدیه می دهم.

5- زبانم از شمشیرم برنده تر و درازتر و برای دوستان کوتاه و مهربان است .

6 - شما با دروغ بستن به پیامبر ضرر کردید و از کسی عیب می گیرید که دارای عیبی نیست.

7- شما او را در وحی و ارتباط با خدا دروغ گو پنداشتید، هان نفرین خدا بر دروغگویان.

58. سرزنش ابولهب

2 . خَذَلْتَ نَبِیَّ اللهِ قاطِعَ رَحْمِهِ*** فَکُنتَ کَمَنْ باعَ السَّلامَةَ بِالعَطَبْ

سرزنش ابولهب

1- ای همنشین آتش، بریده باد دستان تو ای ابولهب، نابود باد صخره دختر حرب که هیزم کش جهنم و هیز بیار فتنه ها است.

2- پیامبر را رها کردی با بی اعتنایی و خویشاوندی را با او بریدی، تو مثل کسی هستی که سلامت و رستگاری را به نابودی فروخته است.

3- به خاطر ترسیدن از ابوجهل، تابع او و بله گویان او شدی، داستان تو مثل سری است که از دم پیروی می کند.

4- اطاعت تو از ابوجهل ننگی شد که زائران خانه خدا تو را سرزنش کنند بر سر تو خاک بپاشند.

5- اگر محمد از دشمنی با دشمنانش نرم شود، دشمنانش مرا با نیزه و شمشیر پوست می کنند.

6- هرگز وارد جنگ با محمد نخواهند شد، مگر آنکه مردانی دلیر و با گهر در روی زمین بیفتند

59. رجز خوانی

تَباً وَتَعْسأَ لَکَ یَا ابْنَ عُتبة*** أسقیکَ مِنْ کَأْسِ المَنایا شَرْبَة

وَلَا أُبَالِی بَعْدَ ذَاکَ غِبّهُ

رجز خوانی

نیست و نابود شدی ای پسر عتبه، اینک تو را از جام مرگ شربتی بنوشانم.

و از فرجام کشتن تو ترسی به خود راه ندهم

60. رجز خوانی فرزند طلحه در روز اُحد

قدْ قَدِمَتْ بِرایَةٍ أَرْبابُها*** تَحْفِلُ فیها دُونَها أَصْحابُهَا

یَأْتِیهِ مِنْ قِسَیْهَا نُشَابُها

رجز خوانی فرزند طلحه در روز اُحد

1- ( ابی سعید که از پرچمداران مخالفین در جنگ اُحد بود به میدان آمد و در

رجز خود گفت:) پرچمداران با پرچم خود به میدان رزم آمده اند و اطراف پرچم ها را پرچم داران گرفته اند.

2- من از هول و هراس جنگ نمی ترسم، زیرا صید از شهابی که از کنار آسمان می آید صید می گردد و از طرف کمانداران جنگ، تیر فرود خواهد آمد.

61. پاسخ امام به رجز بوسعید

پاسخ امام به رجز بوسعید

1- در این جنگ سواران خشمگین با اسبان خود جولان دادند، جنگ آوران با طناب و ریسمان جنگ غبار جنگ، را پیراهن خود کرده اند.

2- در میدان جنگ تنگ مرکب های خود را محکم بسته اند، امروز جامه نبرد و توانایی از سوی من باز می شود.

62. سخن امام با محاصره کنندگان مدینه

6 . وَعَفَفْتُ عَنْ أَثْوابِهِ وَلَو أَنَّنی***کُنْتُ المُقَطَّرَ بَزَّنی أَثوابی

سخن امام با محاصره کنندگان مدینه

1- آیا سوارکاران شما این چنین بر من حمله می کنند، ای دوستان از میان من و ایشان مانع ها را پس زنید و برطرف نمایید.

2- امروز غیرت و شهامت، مرا از فرار باز می دارد، و شمشیرم استخوان های سر را می شکافد و کند نمی شود.

3- عمر ابن عبدود چون به من حمله کرد سوگند خورد و من هم سوگند خوردم و از میدان فرار نکردم و کشته نشدم پس بشنوید چه کسی دروغ گو بوده است؟

4- او سوگند یاد کرد که برنگردد و مسلمان هم نشود، پس ما با هم درگیر شدیم .

5- وقتی کار تمام شد برگشتم نگاهش کردم، دیدم مثل شاخه درخت خرما، به پهلو، روی ریگ های میدان جنگ افتاده است .

6- من از لباس های او صرف نظر کردم و اگر من روی خاک افتاده بودم، او لباس های مرا بیرون می آورد.

7- او از بی عقلی بت و سنگ را عبادت می کرد ،و من خدای محمد را با ندای فطرتم عبادت می کردم.

8- فرزند عبدود چون شمشیر تیز مرا آخته دید فهمید که کار جنگ شوخی نیست.

9- عمر ابن عبدود را به خاطر سرکشی و طغیانش با شمشیری بران فرو انداختم، با شمشیری ناب با پولاد ناب که براق و تیز بود.

10- ای مردم گمان نکنید که خداوند آئین و پیامبرش را تنها می گذارد.

نکته:

در گذشته های دور و در جنگ ها هر جنگجویی که حریف خود را می کشت، لوازم شخصی او از جمله لباس هایش را از تنش بیرون می آورد و پس از شست و شو آن را می پوشید، چون گران ترین لوازم شخص، لباس و پارچه بود زیرا کارخانجات نساجی نبود و لباس را از پنبه یا پشم از ابتدا تا انتها با دست می بافتند و این کار پر مشقتی بود و چه بسا کسانی تنها برای اینکه صاحب لباسی شوند پا به میدان جنگ می گذاشتند.

ضمن این که در آوردن لباس معرف شخصیت جنگجوی پیروز بود و در این جنگ نیز مولا علی

(علیه السلام) لباس عمر و ابن عبدود را در نیاورد و این امر عظمت حضرت علی (علیه السلام)و اسلام را نشان می دهد.

63. در ماجرای خیبر فرمود

در ماجرای خیبر فرمود

1- به زودی تاریخ و پرچم جنگ برای من گواهی خواهند داد که چگونه در میدان جنگ مانور می دادم و نیزه فرود می آوردم. این پرچم را محمد پاک و بخشنده به من سپرد.

2- ای پرچم ! تو خود خوب میدانی که من در جنگ ها که آتش آن زبانه کشد شیر نر میدان کارزارم که با تجربه ای عالی جنگ را اداره می کنم.

3-چون من کسی جنگ را با حوادث سخت و طاقت فرسایش ندیده و من تمام پنج رکن لشکری را که خطرناک است تجربه کرده ام. ( پنج رکن لشکر عبارت است: از مقدّمه ،قلب ،میمنه ،میسره، ساق).

4- تمام قبائل عرب می دانند، که من پرچمدار عرب و جنگ هستم و به هنگامه درگیری و جنگ درخت خرمایی کوتاه و پربار و استوارم .

نکته:

تبلیغات جنگ در دوران های گذشته مثل امروز نبوده، زیرا رسانه هایی که امروز برای تضعیف دشمن دست اندرکارند، آن زمان وجود نداشتند.

در آن دوران ها فقط در میدان جنگ ،جنگجویان با اشعار حماسی توانایی شخصی و مکتبی و ملّی خود را به رخ دشمن می کشیدند.

کیفیت نبرد را در طول تاریخ می توان دید که شیوه جنگ و صف بندی به چه شکلی بوده است و آنچه که ضرورت دارد مطرح شود این که :

درآوردن لباس جنگجویی که در میدان کشته می شده جنبه انتفاعی داشته زیرا گرانترین لوازم در آن زمان، پارچه بوده است. و این امر به اندازه ای مهم بوده است که بعضی از دزدان، شبها به قبرها دستبرد زده و کفن میت را درآورده و آن را می فروختند که در دعاوی قضایی نیز مطرح می شده است و برای افرادی که به کفن دزدی روی آورده بودند، کیفرهایی متناسب با جرم در نظر گرفته می شد.

لذا در آوردن لباس یک جنگجو که در میدان جنگ کشته می شد یک امر معمول و عادی بوده و جنبه توهین نداشته و همه جنگجویان در میادین جنگ این کار را می کردند و حتی گاهی برای به دست آوردن لباس به میدان جنگ می رفتند.

در این میان یک شخصیت الهی و یک شخصیت استثنایی وجود دارد که همچنان سرفراز در تاریخ بشریت چون خورشید درخشیده است یعنی مولا علی که این کار را نمیکرد و این عمل را توهین به انسانیت می دانست که نمونه آن را در داستان جنگ احزاب و قتل عمرو ابن عبدود و جنگ خیبر و قتل مرحب خیبری می خوانیم.

64.رجز مرحب در قلعه خیبر

رجز مرحب در قلعه خیبر

1- مردم خیبر خوب می دانند که من مرحب هستم، شمشیرم را آماده جنگ کرده ام و جنگجویی دلاور و آزموده هستم.

2- هرگاه شیران به خشم غرش و حمله کنند، وارد میدان می شوند و از صولت قهرمانان پنهان می گردند .

3- فکر می کنم و گمانم آن است که از شدت حرارت خشم، به من نزدیک نشوند که گاهی با نیزه می جنگم و گاهی با شمشیر.

4- اگر روزگار مغلوب شود باید بدانی که من غالب هستم، و هماورد من باید بداند که در مقابل من با خونش رنگین می شود.

65. علی(علیه السلام) جواب مرحب را می دهد

إِذْکَفُ مِثْلِی بِالرُّؤُوسِ یَلْتَعِبْ

علی(علیه السلام) جواب مرحب را می دهد

1- من علی فرزند و نواده عبد المطلب هستم، پاک سرشت، تکاور و چون

شیر نر خشمگین .

2- در دامن جنگ و ناگواری های حوادث پرورش یافته ام، از خانواده ای سرافرازم که تفرقه و جدایی در آن نیست.

3- در دست راست من شمشیری است تیز که غم ها را زایل می کند، هر کس به چنگ من بیفتد مرگ و هلاکت را ملاقات می کند.

زیرا دست من با سرهای دشمن بازی می کند.

66. خطاب به خیبریان و یاسر

خطاب به خیبریان و یاسر

این شمشیر برای تنبیه شما است که در دست نوجوانی همیشه پیروز است که از روی عقیده شمشیر می زند و در راه خدا جهاد می کند .

2- این شمشیر مغزها را می شکافد و شانه ها را دو نیم می کند ،و با آن فرماندهان و سپهسالاران را پشتیبان می شوم .

67. به عنتر مرادی خیبری می گوید

به عنتر مرادی خیبری می گوید

1- این شمشیر بران از آن شما است، تا مغزهای شما را بشکافد و گردنهای شما را بزند .

2- پس به سوی نیزه و شمشیرتان بشتابید، برای روز مرگ و نابودی، و روز واپسین و آخرت خود را آماده کنید.

3- شمشیر من به یاری خدای یکتای بخشایشگر، شما را به دوزخ می فرستد .

68. و نیز خیبر

أَنا عَلِیٌّ وَابْنُ عَبْدِ المُطَّلِبْ *** أَحْمِی ذِماری وَأَذُبُ عَنْ حَسَبْ

وَالمَوْتُ خَیْرٌ لِلْفتی مِنَ الهَرَبْ

و نیز خیبر

من علی فرزند عبدالمطلب هستم و از دودمانم حمایت می کنم و از عزّت و شرف خویش پاسداری می کنم برای جوانمرد، مُردن از فرار بهتر است .

69. نیز در خیبر فرمود

نیز در خیبر فرمود

1- من علی فرزند عبدالمطلب هستم ،من پاک سرشت و دارای قدرت فوق العاده و با شرف هستم.

2- هماوردی هستم که وقتی با حریف مواجه شوم نمی ترسم، هر کس با من وارد جنگ شود با مرگ و مصیبت روبرو خواهد شد.

70. رجز مرة ابن مروان در جنگ خیبر

مَنْ أَنْتَ إِنْ کُنْتَ کَریماً فَانْتَسِبْ

رجز مرة ابن مروان در جنگ خیبر

1 من نوجوان عربی هستم، از پناهندگان خود و از شرف خود دفاع می کنم.

2- چون خشمگین شوم، هماورد خود را و حریف خود را به قتل می رسانم و در مقابل نیزه زدن و شمشیر زدن دشمن، به شدت مقاومت می کنم.

تو کیستی؟! اگر با گهری، از اصل و نسب خودت بگو.

71. علی(علیه السلام)در پاسخ او می فرماید

فَاثْبُتْ لِضَرْبٍ مِنْ حُسَامٍ کَاللَّهَبْ

علی(علیه السلام)در پاسخ او می فرماید

1- من علی فرزند عبدالمطلب هستم، برادر پیامبر برگزیده خداوند.

2- فرستاده پروردگار بر همه دشمنان پیروز است، و خدای هستی در تمام نامه ها و فرامین آسمانی خود به پیامبران وعده او را داده بود.

3- و همه می دانند که این انتخاب دروغ نیست و واقعیت است، آنگاه که دم از نسب و اصالت خانواده زده شود.

4- هم چون طلا پاک و پاکیزه طینت هستم و امروز با شمشیر زدن و غضب بر دشمن، او را خشنود خواهم کرد.

5- هم چون نوجوانی هشیار از نسل عرب، حمله می کنم، و در سختی ها نه ناله می کنم و نه سست می شوم.

حرکت نکن و ثابت باش برای دریافت شمشیری چون شعله های آتش .

72. در جنگ صفین رجزی خواند

در جنگ صفین رجزی خواند

1- هنگام جنگ و برخورد با دشمن خدای من به وسیله شمشیرم که چون سنگ آسمانی سوزنده است از من حمایت خواهد کرد.

2- و همچنین با نیزه گندمگون ساخت یمامه، که خوش دست است و پیکانش چنان تیز و محکم است که عیب نم یکند.

3- هنگامه نبرد دشمن را با این نیزه شعله ور خواهم سوزاند و شکست خواهم داد.

4- همراهان من همه شایسته و نیکو سرشت هستند که تنها بعد از شکست دشمن، غنائم جنگی را تصاحب می کنند.

5- آنها در تنگناهای جنگ برای جمع غنیمت از میدان نمی روند و پشت به دشمن نمی کنند.

6- تو ای دشمن، رجزخوانی را کنار بگذار و در شعله های جنگ وارد شو که اگر این آتش خاموش شود، با شهاب شمشیرم بسوزی .

73. خطاب به معاویه

1 أَنا عَلیَّ وأَعْلَی النَّاسِ فی النَّسَبِ ***بَعْدَ النَّبیِّ الهاشمی المُصطَفَی العربی

خطاب به معاویه

1- من علی هستم که از نظر قبیله و نسب بهترین هستم؛ بعد از رسول خدا از فرزندان هاشم آن برگزیده عرب .

2- به آنکه بزرگواری و ملاطفت و نرمی من او را فریفته و (تصور می کند که شاخ دشمن را نمی شکنم) بگو ؛کیست آنکه در هم را از طلای خالص جدا می کند.

3- (ای معاویه ) بادهای تند و توفنده مرگ بر تو وزیدن گرفت، از این پس مرا برای مرگ و عزاداریت داشته باش.

74. جواب حریث غلام معاویه

جواب حریث غلام معاویه

1- من آن جوانمرد عربی هستم از بهترین ریشه پاک عبدالمطلب.

2-ای برده پست که فریاد می کنی و هماورد می خواهی! اگر مرگ را دوست داری بیا جلو.

3-ای سگ هار و درنده !کمی صبر کن تا مرگ را ملاقات کنی یا اینکه برگرد و فرار کن.

75. پاسخ یک نفر جنگجو در صفین

پاسخ یک نفر جنگجو در صفین

1- مرا به مبارزه دعوت می کنی ای فرزند حیله و نیرنگ، در حالی که می دانی من شمشیری بران و آتشبار دارم.

2- هرگاه آن را به کار می گیرم ،مرگ از دم آن می بارد. من خوب می دانم چه کنم، زیرا دانایی با تربیت هستم .

3- من می دانم در جنگی که طولانی می شود آدم هشیار برنده است و به زودی همه چیز دگرگون می شود.

76. رجز در صفین

نَحْنُ نَصَرْناهُ عَلَی کُلِّ العَرَبْ

رجز در صفین

1- من علی فرزند عبدالمطلب هستم ،سوگند به بیت الله الحرام، ما به کتاب های آسمانی و قوانین الهی سزاوارتریم .

2- و به پیامبر خدا، حضرت مصطفی ایمان داریم و او را تکذیب نمی کنیم، و ما شایسته پرچم اسلام و مقام ابراهیم و پرده خانه امن الهی هستیم.

ما پیامبر را در مقابل عرب گستاخ و لجوج یاری کردیم.

77.در غزوه و نبرد ذات العلم فرمود

در غزوه و نبرد ذات العلم فرمود

1- جنگ در شب هنگام، هولناک است، همه را می ترساند، و نیز دلاور هوشمند را در مبارزه گمراه می کند .

2- لیک من از تاریکی شب هراسناک ترم و از پیشامدهای سخت باک ندارم.

3- آنگاه که شمشیر برنده ام را بجنبانم، از آن شگفتی های بس شگفت می بینم .

78.هنگامه جنگ صفین گفت

هنگامه جنگ صفین گفت

1-خواست خداوند است که در صفین ،مثل خانه خودمان مدتها بمانیم و تا زمانی که ستاره ها چشمک می زنند همه اینجا باشیم.

2- تا زمانی که یکی از ما از بین برود و بمیرد و از گرداب این جنگ فراری نیست .

79. در ستایش از یاران خود

در ستایش از یاران خود

1- ای کسی که درباره یارانم سؤال می کنی، اگر می خواهی سخن راست را بشنوی گوش بده !

2- به تو می گویم بی هیچ دروغی، که دلهایشان مخزن کتاب خداست.

3- و در موقع دفاع از اسلام، و در گیرودار جنگ و صدای وحشت انگیز شمشیر ،صابرند؛ اگر باور نداری از نیروهای رزمی بپرس .

80.ستایش از یاران خود

1 . أَلَمْ تَرَ قَوْماً إِذْ دَعاهُمْ أَخُوهُمُ ***أجابُوا وَإِنْ أَغْضَبْ عَلَی القَوْم یَغْضَبُوا

ستایش از یاران خود

1- آیا ندیده ای شخصیت های با ارزش را که هر وقت از آنها کمک بخواهی، پاسخ می دهند و کمک می کنند و اگر از بدخواهان خشمگین شوم، خشمگین می شوند.

2- در غیبت من احترام مرا پاس می دارند، آن گونه که در پیش من هستند و من نیز با آنها همین گونه ام.

3-جنگجویان و فرزندان جنگ را نمی توان از رفتن به جنگ باز داشت، چون پدرانشان پدرانی راستگو بودند.

81. در ستایش قبیله ازد و اوس و خزرج می فرماید

در ستایش قبیله ازد و اوس و خزرج می فرماید

1- مردم قبیله ازد، شمشیر من در برابر دشمن اند، همان گونه که شمشیر پیامبر خدا بودند و باعث شدند که عرب تسلیم رسول خدا شود.

2- مردمی هستند که اگر بگویند آری، تا آخر می ایستند و اگر در برخورد با دشمن کم بیاورند. پس نم یزنند و فرار نمی کنند.

3- آنان در جنگ لباس نازک می پوشند و زره داودی⁽¹⁾را از طریق کشتن دشمن به دست آورند.

4- کلاهخود بر سر خود دارند و در زیر آن کلاهخود، کلاه چرمین یمنی و در دست نیزه های گندمگون ساخت یمامه و شمشیرهای برّان.

5- در اثر رزمشان و صلابتشان، شمشیرها خندان و گرگها فراری اند. از نیزه های آنان خون می چکد و حیات و زندگی دشمنان غارت می شود.

6- ازدیان در جنگ پیاده از همه برترند و هرگاه که سواره برزمند برترین هستند.

7- طائفه اوس و خزرج انسان هایی هستند که پناهجویان را پناهند و بیش از ظرفیت خویش می بخشند.

8-ای قبیله ازد ! شما مردمی هستید که در هنگامه سختی ها، به خویش ضعف راه نمی دهید .

9- شما به پیمان خود پایبندید و پاسداری از پیمانتان خصلت شما است و از قدیم راستگو بوده اید.

10- هنگام جنگ که غضب می کنید، همه دشمنان از شما می ترسند و دشمنان

و خشم و غضبشان برای شما عددی نیست .

11- ای قبیله ازد من از شما راضی هستم و شما، نه قبیله ای بی نام و نشان، بلکه سران عرب و بزرگان منطقه اید .

12 - طایفه ازد هرگز از مهر و لطف و آمرزش خدا نومید نیستند، آنها هر جای عالم باشند خدا نگهدارشان باشد .

13- فرزندانتان پاکند، همان گونه که پدرانتان پاک و با شخصیت بودند، زیرا درخت روی ریشه سبز می شود.

14- قبیله ازدیان مردمی اصیلند که اگر عقب بمانند سبقت می گیرند و اگر بر آنها فخرکنند ،فخر در عمق جان آنان ریشه دوانیده و اگر با آنها درافتند، پیروز میدان جنگ هستند.

15- اگر ادعا شود که جمعیت قبائل دیگر بیشتر است، ثابت می شود که از دیان بیشترند، در مقابل پایداری دیگران پایدارترند، در قرعه ها، قرعه به نام آنها می افتد و اگر کسی در پی ربودن آنها باشد، خود ربوده می شود.

16- پاک زندگی می کردند، خداوند هم دوستی خود را با آنان برگزید، و پاکی آنان، با خوشگذرانی و کارهای نامناسب آلوده نشد.

17 - در مجالس با وقارند و خوش برخورد و خوش اخلاق! نادانی در زندگی آنان جایی ندارد، و برای چیزی فریاد بر نمی دارند و بلند بلند حرف نمی زنند .

18- اگر خشنود شوند باران به جود و سخاوتشان نرسد و اگر در خشم شوند، شیرها از ایشان فرار کرده و می ترسند .

19- اگر از ایشان درخواست کنی، دست سخاوتمند آنان از همه گشاده تر است، و اگر به جنگ با آنان درآیید، از همه کس دلیر ترند.

20- آنگاه که طایفه ازد و غسّان⁽¹⁾با یکدیگر متحد شوند و به تیراندازی بپردازند، کدام قبیله یا گروه می تواند در برابر آنان مقاومت کند.

21- خداوند برای کارهای نیکشان و بخشش هایشان در باره حضرت رسول ،به آنان پاداش نیک عطا کند.

82. درباره شورایی که عثمان را برای خلافت انتخاب کردند

درباره شورایی که عثمان را برای خلافت انتخاب کردند

1- اگر از طریق شورا به ریاست رسیدی، این چه شورایی بود که رأی دهندگان دخالت نداشتند.

2- و اگر از طریق خویشاوندی با رسول خدا به این مقام رسیدی،غیر تو به پیامبر نزدیک تر بود .پس استدلال به شورا و فامیلی با رسول خدا ،استدلالی بی پایه است.

نکته:

انتخاب خلیفه بعد از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم)، اگر از راه سفارش پیامبر خدا بوده است، رسول خدا در غدیر خم، حضرت علی را به جای خویش معرفی کرد و ماجرای غدیر خم، جریانی نیست که قابل انکار باشد، لیکن

بعضی از علماء اهل تسنن کلمات رسول خدا را که فرمود: «مَنْ کُنْتُ مَوْلاً فَهذا عَلِیٌّ مَوْلاً» به عنوان کلام کسی که «لا یَنْطِقُ عَنِ الهَوَاء»، قبول دارند ،ولی می گویند: «مولا» یعنی دوست که در جای خود این مطلب بحث شده و قضایا معلوم است که در آن اجتماع بزرگ با آن همه سختی هایی که بوده چطور حضرت رسول ،ابراز دوستی با علی را مطرح می کنند، در حالی که آیة «إِنَّمَا وَلِیْکُم الله ..» صراحت دارد که منظور ولایت، رهبری و امامت بر مسلمین بوده است.

به هر حال با این اظهارات و بازیهای سیاسی، نفر اول خلیفه شد، ولی چگونه نفر دوم بدون مشورت با مردم و فقط با دستور و سفارش خلیفه اول به خلافت رسید، چگونه است که سخن «لا یَنْطِقُ عَنِ الهَوَاء» بر خلاف دستور الهی نادیده گرفته می شود. ولی دستور خلیفه اول درباره انتصاب

خلیفه دوم ،یک دستور شرعی تلقی می گردد.

اما بعد از آن، خلیفه دوم به چه استنادی دستور داد شورا تشکیل شود آن هم از افراد معلوم الحالی (که خدا عالم است ) اگر واقعاً خدمت به مردم مطرح بود و رأی مردم ملاک بود که در اینجا مردمی وجود نداشتند و رأی مردم در بین نبود و مردم خلیفه را انتخاب نکردند .

لذا مولا می فرمایند اگر ریاست خلیفه دوم با شورا بود کدام مردم رأی به شورا دادند تا شورا خلیفه سوم را تعیین کند.

به هر حال آن چند نفر که نامش شورا است با رأی مردم شورا نشدند و نظر و رأیشان غیر شرعی و غیر عقلانی است.

و اگر بگوییم مردم جمع شدند و نظر دادند که عثمان خلیفهٔ سوم شود که مردم نبودند و اصلاً مردم خبر از ماجراهای پس پرده نداشتند.

پس مردم در انتصاب شورا هیچ نقشی نداشته و شورای انتصابی، منشأ مردمی نداشته و از سویی ملاکهای شرعی، که وابسته به دستور رسول خدا است نیز مطرح نبوده است ،مولا خیلی روشن مطلب را بیان کرده است.

83. زینب نامه

27 .لا تَأْمَنِ الأُنثی زَمانَکَ کُلَّهُ *** یَوْماً وَلَوْ حَلَفَتْ یَمیناً تَکْذِبُ

37 .إِنَّ الغَنِی مِنَ الرِّجالِ مُکَرَّم *** وَتَراهُ یُرجی ما لَدَیْهِ وَیُرْهَبُ

42 . وَذَرِ الحَسودَ وَلَوْ صَفَا لَکَ مَرَّةً *** أبْعِدُهُ عَنْ رُؤْیَاکَ لا یُسْتَجْلَبُ

36 .وَکَذاکَ سِرُّ المَرْءِ إِنْ لَمْ یَطْوِهِ *** نَشَرَتْهُ أَلسِنَةٌ تَزیدُ وَتَکْذِبُ

52 . أَدٌ الأَمانَةَ وَالخِیانَةَ فَاجْتَنِبْ ***وَاعْدِلْ وَلا تَظلِم یَطیبُ المَکْسَبُ

57 . وَاجْعَلْ جَلِیسَکَ سَیِّداً تَحْظی بِهِ *** حَبْرٌ لَبیبٌ عَاقِلٌ مُتَأَدِّبُ

63 . حِکَمْ وَآدابٌ وَجُلُّ مَواعِظ*** أمْثالُها لذوی البَصائر تُکتَبُ

65 . أغنی عَلیّاً وَابنَ عَمِّ مُحَمَّدٍ *** مَنْ نالَهُ الشَّرَفُ الرَّفِیعُ الأَنْسَبُ

66 . یا رَبِّ صَلِّ عَلَی النَّبِیِّ وَآلِهِ *** عَدَدَ الخَلائِقِ حَصْرُها لا یُحْسَبُ

زینب نامه

1- دوست پس از وصل ،از پیمان خود سرپیچی کرد، زیرا رسم روزگار این است که بعد از رفع احتیاج رها می کند دوست را .

2- گیسوان سیاه خود را با ناز و کرشمه افشان کرد لیکن سر تو بسان سر شتر سفید شد.

3- چون با تو ملاقات کرد از نزدت ،گریخت با آنکه بسیار دوستدار تو و از

دیگران گریزان بود.

4 -آری، این گونه است وصل دوستان و خوبان ،همچون سرابی در کویر و یا رعد و برقی بی باران.

5- نوجوانی و لذت هایش را رها کن که زمانش گذشته است ،و زهد را پیشه خود کن .

6- جوانی رفت و بازگشتی ندارد و پیری از راه رسید و نم یتوان از دست او فرار کرد.

7- میهمان تازه رسیده ای آمده که فکرش را نمی کردی و برایش آماده نیستی و فقط افسوس و اشک چشم برایش داری .

8- نوجوانی و لذات و طراوت های او را از دست دادی، رهایش کن ای گنه کار و به پای گناهانت اشک بریز .

9- و بترس از روز حسابرسی، چون باید به جنایت هایی که مرتکب شده و در نامه اعمالت نوشته شده جواب دهی .

10- اگر گناهانت را فراموش کرده ای، فرشتگان الهی آن را فراموش نکرده اند. و هنگامی که تو سرگرم گناه و لذت بودی، آنها همه چیز را نوشته اند.

11- جان و روح تو امانتی بود که خدا به تو داده بود، تو باید بر خلاف میلت امانت را باز پس دهی، و از تو خواهند گرفت.

12- دنیا تو را فریب می دهد و تو برای رسیدن به آن کوشش می کنی واقعاً این دنیا سرمایه ای رفتنی است .

13- آدمی شب و روز نفس میکشد و هر نفسی که می کشی تعدادش مشخص است و حسابرسی می شود.

14 -و یقین بدان تمام ثروتی که با کوشش جمع آوری می کنی و به دست می آوری، بعد از مرگت (به وسیله وارث) غارت می شود .

15- هیچ خانه ای نیست، مگر اینکه آرامشش بر هم خورده و ساختمان محکمش به زودی ویران گردد .

16- این نصیحت را گوش کن؛ اندرزی را که یک آدم خردمند به تو می دهد، او به فرجام و پایان رسیده و می داند که دنیا چیست.

17-کسی که با آگاهی و بینایی دنیا را دیده است و زندگی کرده است و نتایج و عواقب کار را دیده، تو را نصیحت می کند.

18- این نصیحت و اندرز را به تو اهدا می کنم، پس پند گیر از این گفتار، زیرا ناصح تو پرهیزکار و هشیار است و با شیوایی حرفش را می زند.

19- در مقابل این دنیای گذران و مکار احساس امنیت نکن، زیرا این مکار خوی انسانی و فطرت الهی را از آدم می گیرد.

20- چنین است روزگار غدّار که در گردشش شخصیت های عزتمند را خوار می کند.

21- به ریسمان تقوای الهی چنگ بزن تا کامیاب شوی که پرهیزکار، خوش چهره و خوشرو و پرهیبت است .

22- از آن یگانه و یکتا اطاعت نما تا رضایت او را به دست آوری، چون مطیع خالق نزد او مقرب است.

23- در زندگی خود قناعت پیشه باش تا راحت زندگی کنی، و یأس و پشیمانی از گذشته، اصل حرف است.

24- و بدان! آدم طمعکار لباس ذلت می پوشد و جز آدم نابکار و بی شخصیت این لباس را نمی پوشد .

25 - و خود را از افتادن در دام زنان خیانتکار حفظ کن، همه آنها دام هایی هستند که در گذران زندگی و مسیر تو نهاده شده اند.

26- در زندگی ات احساس امنیت و دلبستگی به زن ها نداشته باش که چون اژدها ،همه از نیش و زهر او می ترسند.

27- در همه عمرت و گذران زندگی ات ،حتی یک روز نسبت به زنان احساس امنیت نکن، او حتماً سوگند وفاداری خود را می شکند.

28- او با چرب زبانی و گفتار نیکو و اظهار عشق تو را به دام می اندازد و چون عصبانی شود، خشن و تندخو و بی باک است.

29- هنگامه برخورد با دشمن سلام کن و همیشه از او ترسان و بیمناک نباش .

30- اگر روزی دشمن با لب خندان با تو برخورد کند، به هوش باش چون شیر وقتی عصبانی شود دندان بنماید.

31- از کینه توز بپرهیز، هر چند کینه اش کُهنه باشد، زیرا کینه در درون دل پنهان باقی می ماند.

32- دوست چاپلوس دشمن تو است، و شایسته است که از او دوری و اجتناب نمایی .

33- در دست چاپلوس خیری نخواهی دید، زیرا او زبانی شیرین و قلبی پر از آتش کینه دارد.

34- هر زمان تو را ببیند قسم می خورد که مورد اطمینان است و در غیاب تو عقربی است که زهرش تو را نابود می کند.

35- با زبان حلاوت و شیرینی به تو می بخشد، و همچون روباه حیله گر به تو نیرنگ می زند .

36 -دوستی و هم نشینی اختیار کن که به او مباهات و افتخار کنی، زیرا شخصیت هر کس را با دوست او می سنجند.

37 -ثروتمند را همه کس دوست دارد، زیرا هم از او می ترسند و هم امید یاری و بخشش از او دارند .

38- چون ثروتمند وارد جایی شود که شما نیز هستید، با روی خندان از او استقبال می کنند و هم به او درود و شادباش می گویند و هم پذیرای او هستند .

39- نداری مورد شرمساری مردان است و رادمرد فرهیخته را خوار می کند.

40- در مقابل فامیل و وابستگان فروتن باش و خود را ناچیز بدان و اگر تو را خوار کنند تو آنان را ببخش .

41 - تا میتوانی از دروغ پرداز دوری کن و با او مصاحبت نداشته باش؛ زیرا بدترین همنشین ،آدم دوست دروغگو است.

42- آدم حسود را اگر چه با صفا و صمیمیت با تو برخورد کند، رها کن؛ زیرا بدترین دوست، حسود است.

43- همیشه مواظب سخن گفتن خود باش و سخنان وزین بگو، پرچانه مباش که در هر انجمن و گروهی سخنگو باشی.

44- مواظب زبان خود باش و در سخنان و کلماتی که می گویی دقت کن، زیرا زبان هم آدمی را سربلند می کند و هم سر آدم را بالای دار می برد.

45- اسرار خود و مردم را فاش نکن زیرا اسرار اسیر تو است تا او را فاش نکرده ای و تو اسیر او هستی هنگامی که فاش شود.

46- راز آدمی پنهان است، اگر خود او را نگه ندارد زبان دیگران آن را فاش خواهد کرد آن هم با کم و زیاد کردن آن.

47- با اذیت خود دل کسی را مرنجان؛ زیرا اگر دل کسی از تو برنجد، نمی توان آن دلها را به دست آورد.

48- دلها مانند شیشه اند، اگر بشکنند دیگر پیوند نخواهد خورد و جبران نشوند .

49 -هرگز در زندگی حرص بی مورد نزن، زیرا حرص بر روزی و مال نیفزاید و فقط شخص حریص را پیر و خسته می کند .

50- حریص پیوسته رنج می کشد و آه می کشد و فکر نمی کند که روزی انسان با نیرنگ و حرص افزایش نمی یابد.

51- بسا آدمهای ناتوان که روزی آنها زیاد و اموالشان فراوان است و چه بسیار آدمهای زیرک که ناکام و نا امید زندگی می کنند.

52- امانت نگه دار باش و از خیانت پرهیز کن و در زندگی عدالت را شعار خود قرار بده تا مال و زندگی پاک و آسوده ای داشته باشی .

53- وقتی گرفتار سختی شدی تحمل کن، آیا در این دنیا کسی را دیده ای که دنیا به کامش باشد و هیچ گونه گرفتاری نداشته باشد.

54- هرگاه از زمانه سختی پیش آید و یا به کار ناگوار و غمی و شکستی دچار شوی.

55- پروردگار خویش را بخوان، کسی که او را بخواند، او به افراد دردمند از رگ گردن نزدیک تر است .

56 -تا می توانی گوشه گیر باش و از آدمهای گوناگون فاصله بگیر، چون خیلی از این مردم قابل دوستی و مصاحبت نیستند.

57- با بزرگان علم و ادب بنشین تا لذت ببری با دینداران، دانایان، خردمندان و فرهیختگان .

58 -به کسی ظلم نکن زیرا تیر دعای مظلوم به هدف اصابت خواهد کرد و باید بدانی دعای مظلوم به خطا نمی رود.

59- اگر در شهرت زندگی بر تو سخت گرفت ،و از کسادی کسب و کارت ترسیدی .

60 - برای گشایش زندگی ات مهاجرت کن، زیرا زمین خداوند وسیع است، از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب .

61- تو را نصیحت کردم و پندت دادم و اگر با همه وجودت بپذیری، نصیحت ارزشمندترین چیزی است که فروخته یا بخشیده می شود.

62- این قصیده منظوم را بگیر که همچون گوهری زیبا و حتی برتر از آن است.

63- این کلمات سراسر حکمت و آداب زندگی و تمام راهنمایی ها، برای انسانهای آگاه نوشته شده است.

64 -امید که گوش تو شنونده موعظه ای باشد که کوه با شکوه علمها و دانشها بر تو ارزانی داشته است .

65- منظور من از کوه علی پسر عموی پیامبر است ،او که به پایگاه بلند و برترینی که شایسته آن است رسیده است.

66 - پروردگارا درودت را بر پیامبر و آل او بفرست؛ به تعداد شمار آفریدگانت که قابل شمارش و احصاء نیستند.

84. ملاک ارزش

ملاک ارزش

1- سوگند به خدا که ارزش هر انسانی به تقوا و دین او است، پس با تکیه بر نسب و نیاکان، تقوا را رها نکن!

2- اسلام سلمان فارسی را از بلند پایه ترین پایه های عربی بالا برد، و ابوجهل را به پایین ترین ارزشها تنزل داد .

85.جدا شدن برای مال

جدا شدن برای مال

1- زنان قبیله بکر ابن وائل را نادیده گرفته ای، و اسیرانی از طائفه لوی ابن غالب را آزاد کرده ای.

2- از انسان والایی که پس از پیامبر بهترین است، بریده ای برای پول اندکی که بی تردید خرج می شود و از بین می رود.

86. پس از فرود آمدن معاویه در صفین فرمود:

لَقَدْ أَتَاکُمْ کَاشِراً عَنْ نَابِهِ*** یُهَمْطُ النَّاسَ عَلَی اغْتِرَابِهِ

فَلْیَأْتِنَا الدَّهْرُ بِمَا أَتَی بِهِ

پس از فرود آمدن معاویه در صفین فرمود:

او نیش خود را تیز کرده و بر اساس خواسته غیر حق خود و ستم به مردم راهی صفین شده است.

ای روزگار هر چه میخواهی پیش آری بیار!

87. در جنگ صفین بعد از هویدا شدن عمرو عاص

در جنگ صفین بعد از هویدا شدن عمرو عاص

1- اینک زخمی که پاره پاره می کند جنگجویان فتنه گر را، آن هم به دست جوانمردی دلیر که این جنگ برای او یک بازی است .

2- این جوان فرزند جنگ است ،در طوفان و غبارهای توفنده؛ هنگامه ای که در اثر جنگ و عصبانیت، چشم ها سرخ می شوند.

3- زخمی با شمشیر که نیروهای دشمن را ضعیف و متوقف می کند، برای یک پایداری و پیروزی ماندگار.

88. رجز خوانی مولا در جنگ حنین در مقابل طلحه عبدری

أَنَا ابْنُ ذِی الحَوْضَیْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ *** وَهاشِمِ المُطْعِمٍ فی العام السَغب

أُوفی بِمیعادِی وَأَحْمِی عَنْ حَسَبْ

رجز خوانی مولا در جنگ حنین در مقابل طلحه عبدری

من فرزند عبدالمطلب ،دارنده دو چاه آب آشامیدنی برای زائران مکه ،و فرزند هاشم سیر کننده گرسنگان بینوا در خشکسالی ام.

بر سر پیمان وفاداری خویش به رسول خدا ایستاده ام و از خاندان و قبیله ام پاسداری می کنم .

89.گذر روزگار

گذر روزگار

1- گذران دنیا را دیدم که چگونه همه چیز فانی می شود، نوها کهنه می شود و آن گونه که گفته شد، بودها نابود می شود.

2- دنیا مثل ماری است که زهر در کام افراد می ریزد؛ با آنکه بسیار نرم و خوش خط و خال است.

3- چه بسا کارهایی که آنها را سخت گرفتیم، و پس از برخورد، آن را آسان گرفتم و آسان شد.

90.دنیا چگونه است

دنیا چگونه است

1- دنیا به نیستی ختم می شود و پایدار نمی ماند.

2- دنیا مثل خانه ای است که عنکبوت تنیده است و با کوچک ترین حادثه خراب می شود.

3- آنچه که نصیب تو است کم یا زیاد، کافی است و زیاده طلبی نکن .

4- سوگند به جانم، پس از مدت کوتاهی هر چه در جهان است از بین می رود.

91. باز هم چهره دنیا

باز هم چهره دنیا

1- روزگار روزی است و شبی است که تکرار می شود و از شنبه ای به شنبه دیگر می رسد.

2- به افرادی که جامه و لوازم زندگی خود را نو می کنند بگو! باز هم نوها کهنه می شود و به گروه های اجتماعی و خانوادگی بگو این اجتماع پراکنده خواهد شد.

92. تواضع

تواضع

1- شایسته است کسی که مرگ را می بیند تواضع و فروتنی کند و تصوّر نکند از دیگران برتراست. و از این دنیای رنگارنگ لقمه ای برای انسان کافی است .

2 - به آدم ها بگو! چرا آنقدر غصه زندگی را دارید و حرص می خورید که قابل وصف نیست .

3-خلقت خدا نیکو و زیبا است و روزی ما تضمین شده است و قطع نخواهد شد .

4- ای انسان به زودی بارت از ثواب یا گناه بسته می شود و به سوی گذشتگانی خواهی رفت که از سخن گفتن محرومند.

93. و نیز همین مطلب

و نیز همین مطلب

1- مرده ای بودی، که یکباره زنده شدی و به زودی نیز خواهی مرد.

2- در سرزمین نیستی خانه ای ساختی. پس تا اینجا هستی برای سرزمین بقا بساز.

94. قناعت

01 بَیْتٌ وَثَوْبٌ وَقُوتُ یَوْمٍ*** یَکْفِی لِمَنْ فِی غَدٍ یَموتُ

قناعت

1- تنها خانه ای و لباسی و لقمه نانی برای کسی که فردا می میرد کافی است.

2-بسا انسان که یک نیم روز زندگی می کند و برای نصف دوم، روزیش قطع می شود.

95. و باز قناعت

و باز قناعت

1- سر پناهی که مرد در آن زندگی کند و لباسی که شرمگاهش را بپوشاند و لقمه ای که سیرش کند برای انسان کافی است .

2- آنکه زندگی میکند همین برایش بس است و آنکه می میرد همین برایش زیاد است.

96. و باز در قناعت

یا أَیُّها ذَا الطَّالِبُ المَبْهُوتُ *** حَسْبُکَ مِمَّا تَبْتَغِیهِ قُوتُ

ما أَکْثَرَ القُوتَ لِمَنْ یَموتُ

و باز در قناعت

ای جویای سرگشته! چرا حیرانی، چه می خواهی ،غذایی که می خوری تو را بس .

و این غذا که میخوری برای انسانی که خواهد مرد کافی است.

97. صبر در برابر لذتها

صبر در برابر لذتها

1- لذت ها و خوشی هایی داشتم که سرم را گرم می کرد، اکنون آن لذتها وجود ندارد. لذا بر خویش واجب کرده ام که هیچ گاه در این اندیشه نباشم.

2- انسان میتواند نفس خود را الزام کند و آن گونه که می خواهد تربیت کند، اگر خویش را رها کند نفس میخواهد و اگر جلوی خواسته های نفس را

بگیرد نفس آرام میگیرد

98. یک خواسته و یک نگاه

یک خواسته و یک نگاه

1- به چشمانم می گویم همه جا را نگاه نکن و تصور نکن کسی دزدی دیدنت را نمی داند .

2- چه بسیار نگاهی که شهوت را بر جانت افکند و دل برای رسیدن به خواسته و یا نرسیدن افسوس خورد، اگر به هدف برسد پشیمان گستاخی است و اگر نرسد پشیمان ناکامی است.

نکته:

ز دست و دیده و دل هر دو فریاد ***هر آنچه دیده بیند دل کند یاد

بسازم خنجری نیشش ز فولاد ***زنم بر دیده تا دل گردد آزاد

99. در برابر سختی ها خود را مباز

1 خَلیلَیَّ لا والله ما مِنْ مُلِمَّةٍ ***تَدومُ عَلی حَیٌّ وَإِنْ هِیَ جَلَّتِ

در برابر سختی ها خود را مباز

1- ای یاران و دوستان ! تمام مشکلات هر چند سخت و ناگوار، در زندگی آدم های زنده، پایدار نخواهد ماند.

2- و اگر در زمانی خفّاش سختی ها بر تو فرود آید، در مقابل آن خود را خوار نکن و با گلایه از آن پایت نلغزد.

3-چه انسان های بزرگی که گرفتاری های سختی برایشان به وجود آمد و با صبر و گذشت زمان آن سختی را از بین بردند.

100.آدم پر حرف ناگزیر لو میرود

آدم پر حرف ناگزیر لو می رود

1- کم حرف زدن به مرد ارزش می دهد و مردم از آدم پرگو بیزارند.

2- هیچ آدم آرام و ساکتی نیست که بلغزد، و هیچ آدم پر حرفی نیست جز آنکه بلغزد، و بر خاموشان عیب نگیرند.

3- گویند اگر سخن نقره می باشد سکوت و خاموشی گوهری است که با یاقوت آراسته شده است.

101. زنده ای که مرده و مرده ای که زنده است

قَدْ مَاتَ قَوْمٌ وَما مَاتَتْ مَکَارِمُهُمْ *** وَعاشَ قَوْمٌ وَهُمْ فینا کَأَمْواتِ

زنده ای که مرده و مرده ای که زنده است

انسان هایی هستند که مرده اند ولی خوبی ها و آثار مثبت آنان نمرده است، و مردمی که زنده اند ولی مزد ما از مردگانند، زیرا اثر وجودی در جامعه نداشته اند .

نکته:

سعدیا مردم نکونام نمیرد هرگز ***مرده آن است که نامش به نکویی نبرند

زنده جاوید کیست کشته شمشیر عشق *** آب حیات وجود در دم شمشیر اوست

102. در عزای پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم)

در عزای پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآلره وسلم)

1-جانم با ناله های سوزان پیوند خورده، ای کاش جان هم با آن ناله ها بیرون آید.

2- بعد از تو ای رسول خدا خیری در این زندگی نیست، برای این گریه می کنم که عمرم طولانی شود و فراق تو قلبم را دائماً بسوزاند.

از پیامبر( صلی الله علیه وآله وسلم ) اجازه رزم می خواهد

1- هنگامی که مرگ برسد آیا زره محکم و استوار میتواند جلوی مرگ را بگیرد؟

2 - من به خوبی می دانم هر جمعی روزی از هم جدا شده و پراکنده خواهند شد.

3 - ای آنکه انسان ها را به سوی خدا دعوت و به آنها اعلام خطر می کنی و ای کسی که تاریکی های انباشته و متراکم را برطرف می کنی .

4- فدایت گردم ، پسر عموی خویش را راهنمایی کن و دشمنانت را خود با پرتاب سنگ از او بازدار.

5- مرگ حق است و مردن شربتی است آشامیدنی که باید آن را نوشید و به کارهایی دست زد که طهارت و پاکی در پی داشته باشد.

104. تهدید دشمن در صفین

تهدید دشمن در صفین

1- ای کسی که کمر بستی تا وارد نبرد شوی ای کسی که مرگت فرا رسیده و مردنت نزدیک است.

2- بازگرد که من هنگام نبرد نیزه ها شیری هستم که بر دشمنان دلیر خود حمله می کنم.

105. به یاران خود در صفین فرمود

بَلْ ما یُریدُ المَحْیِی المُمیتُ

به یاران خود در صفین فرمود

1- هم چون مورچگان در همه جا پراکنده شوید و خیلی دور نروید و شب و روز جنگ را ادامه دهید.

2- با این روش یا دین را احیا می کنید یا به دیدار خدای متعال خواهید رسید و یا مرا نافرمانی می کنید، که این امر سابقه دارد.

3- گفتید ای کاش پیش شما می آمدم که آمدم .و فرجام کار در دست توانای رازدار است و عاقبت امر آن نیست که من و شما خواستاریم.

بلکه عاقبت در دست کسی است که زنده میکند و می میراند.

106.گشایش پس از سختی

گشایش پس از سختی

1- هرگاه سختی ها به اوج خود رسند، و جان ها به خاطر آن سختی ها آب گردد،

2 - و درد و غم فرود آید و خوشی ها و لذات رخت بربندد، و چون گره مشکلات باز شده ،پیروزی از راه می رسد.

107. گاهی خود را به نادانی بزن

گاهی خود را به نادانی بزن

1- اگر چه نیازمند علم هستم ، امّا گاهی هم به نادانی نیاز دارم .

2- مرا اسبی است از علم و دانش که به دانش لگام زده شده، و نیز اسبی از نادانی و جهل که به نادانی زین شده .

3- هر کس که مرا راست خواهد، من با راستی با او برخورد می کنم، و هر کس مراکج بخواهد، من نیز کج خواهم بود( هر کس با تو راست باشد، تو نیز باید با او راست باشی، و برعکس هر که ناراست باشد تو نیز آنچنان باش )

4- من به نادانی خشنود نیستم ،و نادانی طینت من نیست، لیکن در موقع نیاز، آن گونه خواهم بود.

5- اگر بعضی از مردم مرا به گستاخی متهم می کنند، آنها حرف راستی می زنند چون ذلّت از آزادگان دور است.

6- توجه داشته باشید گاهی زمین با این وسعت، برای ساکنان آن تنگ می شود که تنها راه، عبور از میان نیزه های دشمن است.

108. پیش به سوی رزم و شهادت

1 قَرِّبی ذَا الفِقارِ فاطِمُ مِنّی*** فَأَخِی السَّیْفُ کُلَّ یَوْمٍ هِیاج

7- مِنْ ظُهُورِ الإِسْلامِ أَوْ یَأْتِیَ المَو***ْتُ شَهیداً مِنْ شاخِبِ الأَوْداج

پیش به سوی رزم و شهادت

1- همسرم ! فاطمه ذو الفقار شمشیر مرا بیاور چرا که شمشیر برادر من در روز جنگ است.

2 -آن شمشیر برنده و تیزم را بیاور که باید با مردانی که به سوی میدان جنگ می روند بروم، تا با آن به شترهای مست حمله کنم.

3-امروز لشکریانی همچون موج دریا، نیک خواهی را که به مردم اعلام خطر می کند تهدید می کنند (و قصد نابودی اسلام را دارند )

4- سوگند به پدرت که به معراج رفته است ،آنها با شتاب آمده اند، و به فکر کشتن من هستند.

5- آنان در اندیشه ویرانی آبادی ها، و کشتن مردم هستند و همه مردم به تنگ آمده، به من پناه آورده اند.

6 - به زودی با جنگیدنم و شمشیر زدنم، مالک هستی را از خویش راضی می کنم ،تا خود به آنچه امید دارم برسم.

7- آرزوی من این است که اسلام پیروز گردد یا مرگ فرا رسد و رگ های گردن قطع شود و شهید شوم.

نکته:

هدف و آرزوی علی در جنگ

اول : هماهنگی با همسر و توجیه او برای رفتن به جنگ

دوم: آماده کردن بهترین اسلحه جنگی تا در جنگ فاتح شود.

سوم : رفتن به جنگ با همرزمان صادق و مؤمن.

چهارم: ایستادن در مقابل تهدید دشمن .

پنجم : دفاع از ارزشها و اسلام .

ششم: هدف دشمن ویرانی مملکت و شهر و محل سکونت و نابودی اسلام است و باید با او درگیر شد.

هفتم :مولا فرمود برای رضای خدا به جنگ می روم، نه رضایت کسی دیگر .

هشتم: برای فراهم شدن بستر آزادی مردم .

نهم : هدف نهایی فقط پیروزی اسلام .

109. نارفیقان

نارفیقان

با هر کس که رفیق شدم و دوستی کردم( با من ناسازگاری کرد) خداوند خنده ای برای او نگذارد.

2- همه آنها فریبکارتر از روباه بودند، آری اوضاع چنین است که تشخیص شب و صبحگاه بسیار دشوار است.

110. انتخاب دوست صالح

انتخاب دوست صالح

1- با افراد سالم و صالح رفاقت کن تا دین و دنیایت سالم بماند و کسی که با اشرار دوستی کند از آنها زخم خواهد خورد و دنیا و آخرتش به خطر می افتد.

2 - هشدار می دهم که هرگز با نادان شوخی نکن ،زیرا از او عکس العملی خواهی دید که خوشت نیاید.

3- روحیه تعرض را در خود بمیران، آن گونه نباش که هر کس به تو نزدیک شود او را شماتت کنی که در این صورت شبیه سگی خواهی بود که از

روی نادانی پارس می کند .

4- هرگاه فرد سخاوتمندی پیش تو آید و درخواستی داشته باشد، همانند بزرگواران آزاده پاسخ شایسته به او بده.

5- نه تنها با زبان که با سر و چشمت بگو کارت را انجام خواهم داد و کسی که ستایش مردان را بخرد، حتماً از کار خداپسندانه خود سود خواهد بود.

نکته :

شرایط گزینش دوست

1- با بهترین و خوش اخلاق ترین و پاکترین دوست شو.

2 - با آدم های شرور رفاقت نکن.

3 - با دروغ گوها رفاقت نکن.

4 - با آدم های نادان دوستی نکن .

5- با نادان شوخی نکن .