مشخصات کتاب

سرشناسه : موسوی آل طیب، سیدمحمدمهدی، ۱۳۲۴-۱۲۷۳.

عنوان و نام پدیدآور : مسیل العبرات فی ما ینجی عن العقبات/ سیدمحمدمهدی موسوی آل طیب؛ تحقیق سیدمحمدکاظم موسوی آل طیب.

مشخصات نشر : تهران: دلیل ما ، ۱۳۹۹.

مشخصات ظاهری : ۳۸۴ ص.

شابک : ۴۰۰۰۰۰ ریال: 978-600-442-179-9

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : کتابنامه: ص.[۳۷۴] - ۳۸۴.؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع : ح‍س‍ی‍ن ب‍ن ع‍ل‍ی (ع)، ام‍ام س‍وم ، ۴ - ۶۱ق.

موضوع : Hosayn ibn 'Ali, Imam III , 625-680

موضوع : واقعه کربلا، ۶۱ق.

موضوع : Karbala, Battle of, Karbala, Iraq, 680

موضوع : عاشورا

موضوع : Tenth of Muharram

شناسه افزوده : موسوی آل طیب، سیدمحمدکاظم، ۱۳۳۱-

رده بندی کنگره : BP۴۱/۵

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۳۴

شماره کتابشناسی ملی : ۵۸۲۰۱۵۱

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فاپا

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

فهرست مطالب

نگاهی گذرا به زندگی پر از عظمت مؤلف 21

آثار علمی 22

شاگردان 23

المقدّمة 25

مجلس اوّل 29

ارزش ایمان 29

سرانجامِ مؤمنِ گنهکار بهشت است 30

حقیقت ایمان 33

درجات ایمان 35

اقسام ایمان 36

علائم ایمان 37

آثار محبت حسینی علیه السلام 37

اولین مصیبت بر سید الشهداء علیه السلام 41

مجلس دوّم 45

دنیا خانه رنج و بلاست 45

مقربان درگاه خداوند متعال و بلاهای دنیا 49

حضرت آدم علیه السلام و بلاهای دنیا : اول : مفارقت بهشت 49

دوّم : مصیبت هابیل 51

حضرت نوح علیه السلام و بلاهای دنیا 55

حضرت ابراهیم علیه السلام و بلاهای دنیا 56

حضرت موسی علیه السلام و بلاهای دنیا 59

حضرت عیسی علیه السلام و بلاهای دنیا 61

اعیاد و اهل بیت علیهم السلام 63

مقایسه مصائب سید الشهداء علیه السلام وانبیاء 64

مجلس سوّم 71

در غفلت بودن 76

بیدار کردن و متنبه نمودن 77

همسفر شدن با حضرت امام حسین علیه السلام 80

خبر دادن حضرت از شهادتش 81

ملاقات محمد حنفیه با برادرش امام حسین علیه السلام 82

تفأل حضرت سفر عراق را با قرآن 83

محمد حنفیه بار دیگر خدمت برادر 83

حرکت حضرت و نزول در ذات عرق و آمدن فرزدق خدمت حضرت 84

منزل ثعلبیه و وقایع آن 85

طلبیدن حضرت زهیر بن قین را 86

منزل زرود 88

منزل زباله و خبر شهادت حضرت مسلم 88

فرزدق بار دیگر خدمت حضرت سید الشهداء 89

خبر شهادت عبداللَّه بن یقطر 90

قصر مقاتل و عبداللَّه بن حر جعفی 90

بطن العقبه و ملاقات عمرو بن بوزان 93

منزل ذو حشب و خیمه زدن دشمن در برابر حضرت ابا عبداللَّه علیه السلام 95

گفتگوی امام علیه السلام وحر 97

حلّ بیعت حضرت از اصحاب 98

منزل عذیب الهجانات و مأمور ابن زیاد 99

ورود به کربلا 99

ورود حضرت به کربلا 100

نزول حضرت در کربلا 100

اولین زائر سیدالشهداء 101

مجلس چهارم 105

پند آموزی از گذشتگان 106

شدیدتر حالات میت 107

ثواب گریه از خوف خداوند 109

گریه های حضرت یحیی از خوف خدا 111

گریه حضرت داود از خوف خدا 112

گریه امام سجاد علیه السلام از خوف خدا 113

گریه امیرالمؤمنین علیه السلام از خوف خدا 113

گریه پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله از خوف خدا 115

افضلیت گریه بر مصائب امام حسین علیه السلام از گریه از خوف خدا 116

فرمایشات امام رضاعلیه السلام 117

حالت امام صادق علیه السلام در ماه محرم 119

امام حسین علیه السلام و نگاه به زوّار و عزادارنش 119

خبر دادن رسول خدا صلی الله علیه وآله شهادت حسینش را به دخترش فاطمه علیها السلام 119

عدم اختصاص گریه مردان بر مردان و زنان بر زنان 120

سبب تفضیل امت رسول اکرم بر سایر امم 121

گریه امام حسین علیه السلام 123

مجلس پنجم 127

هشدار از غرورزدگی ها 127

عالم برزخ و اهوال آن 128

حلّ بیعت و اعلام وفاداری بنی هاشم و اصحاب 131

امتیازات هر یک از اصحاب 133

حر بن یزید ریاحی، تائب و راجع إلی اللَّه 133

حبیب بن مظاهر، بزرگ اصحاب 137

مسلم بن عوسجه و وصیّت به حفظ امام علیه السلام 139

عابس بن شبیب، شجاعی ممتاز 140

ابو ثمامه صیداوی، و نماز جماعت با امام علیه السلام 141

هلال بن نافع، و جدّیت وی در حمایت از امام علیه السلام 142

اضطراب حضرت زینب علیها السلام 145

اطمینان خاطر دادن به اهل بیت علیهم السلام 146

مجلس ششم 151

هدف آفرینش انسان 151

سبب معرفت 155

تعریف عقل 155

دمیدن اسرافیل در صور 160

بار دوم نفخه صعقه 161

نفخه سوّم 162

شرحِ صحرایِ محشر 163

نامهای قیامت 166

کیفیت حشر 168

راه رهایی از اهوال قیامت 169

نیابت حضرت مسلم 169

گریه پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بر حضرت مسلم 170

تعقیب حضرت مسلم علیه السلام 171

حضرت مسلم علیه السلام بر در خانه طوعه 171

شجاعت حضرت مسلم علیه السلام 173

شجاعت مسلم علیه السلام در کلام دشمن 174

کیفیت دستگیری حضرت مسلم علیه السلام 175

تقاضای مسلم جهت وصیت کردن 176

وصایایِ حضرت مسلم 177

مسلم بالایِ بامِ قصر و مصائب او 179

شهادت حضرت مسلم 179

مجلس هفتم 181

امید به خدا به عمل است 181

تعریف رجاء 182

علائم تشیع 183

رجاء و خوف از خدا 185

رجاء و خوف در ترازو 186

خدا تنها خوبی برای بنده اش می خواهد 188

به عباداتِ خود مطمئن نشوید 190

نتیجه امید به خدا داشتن 190

راه های استحقاق رحمت حضرت حق 191

دل شکستگی به حال مظلوم 191

خصوصیات حضرت قاسم 192

اسباب محبت امام مظلوم علیه السلام نسبت به قاسم 193

صفات صوری و معنوی قاسم 196

قاسم خدمت امام جهت اجازه میدان رفتن 198

اجازه ندادن حضرت 198

تعویذ امام حسن علیه السلام بر بازویِ قاسم و فرمان نوشته در آن 199

وصیت امام حسن به برادرش امام حسین علیهما السلام 199

عقد بستن فاطمه برای قاسم 200

مذاکرات حضرت و قاسم راجع به میدان رفتن قاسم 200

مقایسه این عروسی با عروسی جده اش فاطمه کبری علیها السلام 200

لباس حرب بر تن قاسم و ورودش به میدان 201

جهاد قاسم 202

گفتگوی حمید بن مسلم و عمر بن سعد ازدی ملعون 202

استغاثه قاسم به عمو و آمدن حضرت 203

امام بر بالین قاسم 204

مجلس هشتم 207

لزوم آب دان و سقایت و ثواب آن 208

بستن آب بر امام حسین علیه السلام و اهل بیت آن حضرت 210

نامه ابن زیاد ملعون به ابن سعد لعنه اللَّه 212

گماشتن ابن سعد ملعون عمرو بن حجاج را بر شریعه فرات 213

حفر زمین توسط حضرت و جوشیدن آب زلال 213

تقاضای ابن سعد از حضرت برای گفتگو 211

نامه خولی اصبحی به ابن زیاد 211

نامه ابن زیاد به ابن سعد جهت جلوگیر شدن آن ملعون ازحفرچاه توسط حضرت و یاران او 213

معرفی لب تشنگان کربلا 213

سقّاهای لب تشنگان 214

اول: حضرت خاتم الأنبیاء صلی الله علیه وآله 214

دوم : حضرت سید الشهداء علیه السلام 214

سوم : شیعیان 214

موسی علیه السلام بر سرِ چاه مدین و آب دادن گوسفندانِ شعیب 216

موسی نزد شعیب علیهما السلام 217

سقای چهارم : حضرت ابا الفضل علیه السلام 218

فضائل و مقامات حضرت ابا الفضل العباس علیه السلام 219

هجوم ابن سعد با لشکرش عصر روز تاسوعا به جانب معسکر حضرت 221

مهلت گرفتن ابا الفضل شبِ عاشورا را از ابن سعد 223

کرامات حضرت ابا الفضل 225

عظمت مقام ابا الفضل واسباب شفاعت 226

ابا الفضل خدمت برادر جهت اجازه گرفتن برای جان نثاری 227

روان گشتن ابا الفضل به جانب شریعه فرات 228

تصرف ابا الفضل فرات را و پر از آب نمودن مشک 229

مراجعت ابا الفضل به خیمه های برادر 230

تیر بر مشک و ریخته شدن آب آن و دیگر مصائب ابا الفضل 231

امام مظلوم بالین برادرش ابا الفضل 232

مواسات حضرت ابا الفضل با امام حسین علیه السلام 232

مجلس نهم 235

مقام صابرین 236

اقسام صبر 236

روایات فضیلت صبر بر بلا 237

مقام خلاده بنت اوس به واسطه صبر 239

بلاء تحفه اهل ولاء 240

دچار معصیت نشدن نشانه بی اعتنائی خداوند 243

نماینده فقرا خدمت رسول خدا صلی الله علیه وآله 243

فضیلت صبر بر موت اولاد 244

بررسی سند روایت 246

شخصی که زن نمی گرفت 246

عدم تنافی بین روایات 248

اختلاف درجات ایمان معامله خدا را با مؤمنین مختلف می کند 249

انگشتر خواستن حضرت فاطمه زهرا علیها السلام و وجه آن 251

مقام رضا و تسلیم 252

دلیل بالاترین درجه رضا و تسلیم 253

امام حسین علیه السلام و بالاترین مقام رضا و تسلیم 255

مصیبت حضرت علی اکبر و نامهای آن 256

اسباب علاقه سید الشهداءعلیه السلام به علی اکبر 257

علی اکبر جامع صفات کمالیه بود 258

کمال شباهت علی اکبر خَلقا وخُلقاً به جدش رسول خدا صلی الله علیه وآله 260

حُسن صوتش معاینه حسن صوت رسول خدا صلی الله علیه وآله 261

شباهت علی اکبر به جده اش فاطمه زهرا وجدش امیرالمؤمنین وعمش امام حسن علیهم السلام 262

علی اکبر خدمت پدر جهت اجازه گرفتن برای میدان رفتن 262

مقام رضای حضرت ابا عبداللَّه علیه السلام 263

حرکت علی اکبر به طرف میدان 263

علی اکبر درمیدانِ جهاد 264

شجاعت علی اکبر 265

مراجعت علی اکبر از میدان وآمدن خدمت پدر 265

مراجعت علی اکبر به میدانِ جهاد 266

هلاکت کفار به دستِ علی اکبر 266

پاره پاره شدن علی اکبر و بر زمین افتادنِ او 267

سید الشهداء بالینِ فرزند 268

نعش علی اکبر بر در خیمه ها 269

مجلس دهم 271

اشعار ابن حمادرحمه الله 271

اشعار سید رضی رحمه الله 273

اشعار صاحب معالم رحمه الله 274

عزاداری موجودات بر امام حسین علیه السلام 275

فضیلت زیارت امام حسین در شب عاشورا 277

عنایت سید الشهدا به مرد نصرانی 278

عنایت امام حسین علیه السلام به شیخ جمال الدین خلیعی 281

حقیقت زیارت 283

مظلومیت امام حسین علیه السلام 283

حضرت سیدالشهداءعلیه السلام عازم میدان جهاد گردید 284

حضرت سوارِ بر مرکب شد 284

به میدان آمدن حضرت علیه السلام 285

استغاثه امام حسین علیه السلام 286

مراجعت حضرت به خیمه ها و وداع با اهل حرم و سکینه خاتون 287

کهنه جامه طلبیدن حضرت از خواهرش زینب 287

وداع با فرزند شیر خواره اش 288

حضرت در مقابل لشکر و احضار عمر سعد 289

اول مقتول به دست حضرت 291

پیمان شکنی عمر سعد ملعون 291

حمله حضرت ابا عبداللَّه بر میمنه لشکر 295

حمله بر میسره لشکر 295

پراکنده شدن لشکر و کناره گرفتن حضرت به جهت استراحت 296

جمع آوری لشکر ابن سعد 296

هجوم لشکر ابن سعد به خیمه های ابا عبداللَّه و ندای حضرت بر آن ملاعین 297

صف آرائی لشکر به جهت قتل حضرت 298

حضرت کنارِ قتلگاه 299

توجه حضرت به جانب فرات و تصرف آن 299

دروغ گفتن بعض لشکریان با حضرت 300

حضرت بر درِ ، خیمه ها وداع آخرین با اهلِ حرم 301

مراجعت حضرت به میدان وغضب حضرت بر اشقیا 302

ظهور شجاعة الحسینیه 303

کثرت کشته هایِ لشکر ابن سعد به دست حضرت 304

غلبه ضعف بر حضرت و تکیه بر نیزه در یک طرف میدان 305

اصابت سنگ به پیشانی حضرت 305

آمدن تیر سه شعبه بر قلب حضرت 305

نیزه زدن صالح بن وهب بر پهلویِ حضرت و سقوط وجود اقدسش از بالای مرکب 306

آمدن زینب بالای تلّ معروف 307

اشقیا اطراف حضرت را گرفتند 307

افتادن حضرت بر زمین وعدمِ قدرت برایستادن 307

ضربت مالک بن یسر باشمشیر بر فرق حضرت 308

آمدن زرعه بن شریک با شمشیر کشیده 308

زبان حضرت متصل به ذکر خدا مشغول 308

چهل نفر از اشرار دور نعش حضرت 308

جدا شدن چند نفر از لشکر به قصدِ قتلِ حضرت 309

آمدن شمر ملعون در قتلگاه 309

انقلاب در عالَم 310

مجلس یازدهم 313

پارسایی امیرالمؤمنین علیه السلام 314

عدل در آیات وروایات و فوائد آن 315

غلبه شوق طواف خانه خدا بر یکی از سلاطین 316

پیر زن و ملکشاه سلجوقی 317

فوائد دنیوی عدل 319

ظلم در آیات و روایات و تبعات آن 320

درجات قبح ظلم و بدترین آنها 322

ارتکاب اهل کوفه و شام تمام اقسام ظلم را نسبت به اهل بیت علیهم السلام 323

ظلم اشقیاء نسبت به شهداء 324

مجلس دوازدهم 327

هفت حق مسلم بر مسلم 328

تلاش در قضاء حاجت مؤمن 329

پاداش قضاء حاجت مؤمن 331

مجازات بی اعتنائی به حاجت مؤمن 331

پاداش شاد کردنِ مؤمن 333

اهانت به مؤمن محاربه با خداوند است 335

احترام به مؤمن در حال حیات و ممات 336

ثواب پرداختن به امور میت مومن 336

مضاعف شدن ثواب به درجه ایمان و حالات مؤمن 338

وفات ابوذر غفاری رحمه الله 339

ندایِ زنان بنی اسد 339

مردان بنی اسد در کربلا 340

بنی اسد در تحیر و آمدن سوارِ نقابدار 340

دفن شهدا 341

سوار خودش را معرفی می کند 343

مجلس سیزدهم 345

تعریف ایمان و اقسام و علائم آن 345

وصف غیرت در کلام امیرالمؤمنین علیه السلام و اقسام و تعریف آنها 347

غیرت در دین 348

غیرت در عرض 348

مقتضای غیرت در اولاد 350

غیرت در مال 352

تبعات بُخل 353

جدیّت در کسب اخلاق حمیده 355

غیرت سیدالشهداء علیه السلام 355

مجلس چهاردهم 359

اهمیت امر به معروف و نهی از منکر 359

تأسف بر وجودِ منکرات در جامعه و ترک نهی از منکر 362

خبر دادن رسولِ خداصلی الله علیه وآله از آمدن چنین دوره ای 363

جایگاه امر به معروف و نهی از منکر نسبت به اعمال حسنه 364

شرائط وجوب امر بمعروف و نهی از منکر 366

صفات آمر به معروف و ناهی از منکر 367

مراتب امر به معروف و نهی از منکر 368

امام حسین علیه السلام و امر بمعروف و نهی از منکر 369

منابع 374

بسم الله الرحمن الرحیم

نگاهی گذرا به زندگی پر از عظمت مؤلف

مؤلف محترم الفقیه المحقق آیت اللَّه العظمی آقا سید محمد مهدی آل طیب فرزند سید محمد تقی و از احفاد علّامه کبیر و محدث شهیر سید نعمت اللَّه جزائری رضوان اللَّه تعالی علیهم در سال 1311 قمری مطابق با 1271 شمسی در شهر دار المؤمنین شوشتر متولد گردید .

دروس مقدماتی را خدمت والد ماجدش فرا گرفت و سطوح نهائی را در خدمت عم معظم خود مرحوم آیت اللَّه العلّامة النحریر آقا سید محمد حسین ( آقا سید بزرگ ) آل طیّب و مرحوم آیت اللَّه حاج شیخ محمد کاظم حفید آیت اللَّه العظمی حاج شیخ جعفر شوشتری به پایان رساند سپس به دزفول مهاجرت نمود و از محضر مرحوم آیت اللَّه العظمی حاج شیخ محمد رضا معزی دزفولی قدس سره استفاده نمود و به درجه اجتهاد نائل گردید و از معظم له اجازه اجتهاد دریافت نمود .

عظمت مقام علمی ایشان در دهه چهارم عمر شریفشان کالشمس فی رابعة النهار بر همگان آشکار گردید و در سفری که مرحوم آیت اللَّه العظمی

حاج شیخ محمد رضا معزی دزفولی - مرجع تقلید وقت مردم شریف استان خوزستان - به شوشتر داشتند نماز ظهر را خود به جماعت اقامه نموده و نماز عصر را به مؤلف معظم اقتداء نمودند و صراحتاً مقلدین خود را به ایشان ارجاع دادند .

رساله عملیه معظم له بنام وسیلة الکبری چاپ و زعامت دینی مردم را بر عهده گرفت و این امر بطوری مورد استقبال مردم قرار گرفت که در زمانی کوتاه رساله عملیه ایشان تجدید چاپ شد .

آثار علمی

آثار قلمی گرانبهائی از ایشان به یادگار مانده است از آن جمله :

1 - شرح العروة الوثقی .

2 - وسیلة الکبری ( رساله عملیه مؤلف محترم ) .

3 - کشف حجب الغوایة فی شرح الکفایة .

4 - شرحی بر معالم الأُصول .

5 - رساله ای در مناسک حج .

6 - معالی الأخلاق ( منابر ارزنده ای برای ماه مبارک رمضان ) .

7 . شرحی بر وصیتنامه حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام به فرزندش امام حسن مجتبی علیه السلام که به زیور طبع آراسته شده است .

8 - رساله ای در ردّ وهابیت .

9 - ترجمه رساله عملیه عربی استادش آیت اللَّه العظمی حاج شیخ محمد رضا معزی به امر استاد .

10 - مُسیل العبرات فیما ینجی عن العقبات - کتاب حاضر - برای دهه عاشورا .

المقدمه

بسم اللَّه الرحمن الرحیم وبه نستعین

الحمدللَّه وسلام علی عباده المخلصین سیّما النبی الأمی المصطفی من الخلائق أجمعین و علی آله الغر الکرام الأنجبین و ما دامت الأفلاک محیطة بالأرضین .

و بعد فیقول العبد الجانی ابن محمّد تقی محمّد مهدی الموسوی انی لمّا ذرفت علی الأربعین و رأیت أن العمر انقضی و کنت ممّن لم یقض نحبه و ما قضی و انّ الشباب مضی فی الکبوات و العثرات و انتعاش⁽¹⁾القوی فی الزلات و الخطیئات و السیئات و صرت مخاطباً بتلک الفقرات المسیلة للعبرات أیّها الیفن⁽²⁾الکبیر الذی قد لهزه⁽³⁾القتیر⁽⁴⁾کیف أنت إذا التحمت اطواق النار بعظام الاعناق و نشبت الجوامع حتّی أکلت لحوم السواعد و انی بعد لم أفد عوضاً و لم اقض مفترضاً فخاطبت نفسی الخائنة الشاردة الماردة تارة أیّها الحیوان الشارد الی متی تشرد والشیطان المارد إلی متی تمرد أما من دائک بلولٌ أم لیس من نومتک یقظةٌ أیها الحقیر الذلیل اما تستحیی من اللَّه الکبیر الجلیل . و أُخری أیها الماسور فی قید الذنوب . أیّها المحروم فی شر

ص: 25

العیوب ، لا تقم فی اسر لذات الجسد انها فی جید حبل من مسد فبعثتها و حرکتها بعد التفریط و التقصیر فی جنب العلیم القدیر لصرف شطر من العمر العزیز فی تحصیل زاد و اکتساب رمج من متجر الآخرة لیوم التناد و لما کان أعظم الوسائل إلی اللَّه ربّ العالمین التشبث بادیال عطوفات سفرائه الاطائب الاطهرین الذین کملت بهم شریعة خاتم النبیّین و سیّد المرسلین سیّما الإمام المظلوم و الغریب المهموم ریحانة رسول الثقلین و فلذة کبده أبی عبداللَّه الحسین علیه السلام إذ کانت له خصوصیة مظلومیة لیست لسائر الأنوار و سعة باب ما کانت لأحد من المقرّبین الأخیار تمسّکت بهذه العروة الوثقی و واسطة الفیض و الایصال إلی ما هو خیر و أبقی زبرت فی عدة أوراق شطراً من فضائله و مصائبه و استودعت فی مقدار صفحات نبذا من مراثیه و نوائبه کی نتوصل بهذه الوسیلة العلیا إلی ما ورد عنهم علیهم السلام من أجر البکاء و الابکاء علی الغریب الشهید الشدید البلوی و صاحب المحنة و المصیبة العظمی فالمرجو و المأمول من فضله و کرمه القبول و ان یغیثنا فی العاجل و الایام الآجلة و ینجینا من العقوبات و الوقائع الهائلة لم یخب الآن من رجاه و من حرّک من دون بابه الحلقة لا یخیّب من دعاه و لا یقطع رجاء من رجاه و أنا أُنادیه من صمیم القلب یا سیّداه إلی من افزع أن فقدت عنایتک فی ضجعتی و إلی من التجاء أن لم تنفس کربتی و فضل من أُؤمّلُ أن عدمت فضلک یوم فاقتی فانک الذریعة إلی المقصد الاوفی و الشفیع الأعظم یوم الشفاعة الکبری و سمیت المجموعة باسم : « مسیل العبرات فیما ینجی عن العقبات » سائلاً من الناظر أن یعفو عن زلة النظر الفاتر و الفکر العاثر و یذکرنی بدعاء الخیر إذا استفاد منه شیئاً ففی کلام القدیم السبحان هل جزاء الإحسان إلّا الإحسان و من اللَّه التوفیق و علیه التکلان .

ص: 26

شاگردان

بزرگانی از محضر درس ایشان استفاده کردند و به مقام عالیه نائل آمدند ، از جمله ایشان آیات عظام :

1 - آقا سید عبدالسلام آل طیب - اخوی مؤلف محترم 0 .

2 - حاج سید محمد حسن آل طیب رحمه الله .

3 - حاج سید محمد موسوی جزائری رحمه الله .

4 - حاج شیخ محمد تقی شیخ شوشتری رحمه الله .

ایشان در اخلاق حسنه ، زهد و عبادت ، اسوه همگان بوده و بحق ملجأ عام و خاص و ابوالارامل والایتام در عصر خود بودند .

تاثیر کلام عجیب و بیانی نافذ داشتند که در دلها قرار می گرفت ، سوز ایشان در مصائب حضرت سید الشهداء ارواحنا فداه و بیان آنها در دوره خود بی نظیر بود .

کرامات زیادی از ایشان در زمان حیاتشان - که تا کنون زبانزد مردم هست - و بعد از وفاتشان دیده شده است .

ص: 23

این عالم کم نظیر که طود التقی وبحر النهی وعلم الهدی بود در سن 51 سالگی دعوت حق را لبیک گفت و از دنیا رحلت فرمود .

اخیراً مرقد شریف ایشان تجدید بنا شده و مجالس دینی و تبلیغی برای برادران و خواهران به صورت جداگانه و بطور مستمر در آن برگزار می گردد .

تنها فرزند ذکور ایشان حضرت حجة الاسلام والمسلمین حاج سید محمد رضا آل طیب رحمه الله در ظهر روز 22 بهمن سال 1365 شمسی پس از بازگشت از راهپیمائی در حال نماز بواسطه بمباران هواپیماهای رژیم بعثی عراق شهید گردید .

والسلام علیه یوم ولد ویوم مات ویوم یبعث حیا ورحمة اللَّه وبرکاته .

شوشتر

سید محمد کاظم آل طیب

جمعه 7/4/1398

24 شوال المکرم 1440 هجری قمری

ص: 24

مجالس عاشوراء

بسم الله الرحمن الرحیم

مجلس اوّل

اشاره

الحمدللَّه ربّ العالمین و الصلاة و السلام علی محمّد و آله الطاهرین و لعنة اللَّه علی أعدائهم أجمعین.

و بعد فقد قال اللَّه تبارک و تعالی فی محکم کتابه الکریم و مبرم خطابه العظیم : « أَجَعَلْتُمْ سِقَایَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ کَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ »⁽¹⁾.

ارزش ایمان

بدانکه رأس و رئیس تمامی اعمال خیریه ظاهریه و عبادات بدنیه جوارحیه از نماز و روزه و زکاة و حج بیت اللَّه و جهاد فی سبیل اللَّه و امر بمعروف و نهی از منکر و سایر آنها و همگی اوصاف حسنه قلبیه باطنیه و خصال حمیده مرضیه پسندیده از رقت قلب و ترحم و تخاشع و تواضع و عدالت و امانت و سخاوت و سائر آنها ، نیست مگر صفت نفیسه ایمان که باعث فوز و رسیدن بنی نوع انسانست بدرجات عالیه و مقامات متعالیه در

عالم اُولی و نشاه أخری ، و لذا آیات قرآنیه بسیار و اخبار و آثار و ارده از ائمه اطهار شهادت دهنده و ناطقند بر توقف قبولی جمیع اعمال مذکوره بر ثبوت همین وصف شریف نفسانی و اینکه هیچ عملی از اعمال حسنه و اوصاف مستحسنه بدون ایمان صاحبشرا از عذاب اخروی نجات ندهد نهایت سبب تخفیفی از عذاب شود آنکه بالذات از صفات ممدوحه باشد مثل عدالت و سخاوت نه اموریکه قصد تقرب بخدا در آنها شرط است مثل نماز و روزه و غیر اینها ، و اینکه مؤمن ولو گنه کار باشد بالاخره برحمت حضرت باری تعالی واصل می شود اما آیات شاهده بر فقره أُولی أکثر من ان تحصی است زیرا که در هر آیه که خدا جزای عملی را بیان فرموده شرط ایمان در آن نموده و در هیچ آیه لفظ عملوا وارد نشده که سابق بر آن کلمه آمنوا نباشد⁽¹⁾.

سرانجامِ مؤمنِ گنهکار بهشت است

و اما شاهد بر فقره دوم نیز آیات بسیاریست از آنجمله می فرماید در سوره آل عمران : « وَالَّذِینَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَکَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَلَمْ یُصِرُّوا عَلَی مَا فَعَلُوا وَهُمْ یَعْلَمُونَ * أُولَئِکَ جَزَاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِینَ »⁽²⁾.

و در خبر است که مولای متقیان و استاد واعظان سیّد وصیین حضرت امیرالمومنین علیه السلام مکرر در خطب و مواعظ و وصایای خود باصحاب

می فرمودند : « یا أیها الناس دینکم دینکم فان السیئة فیه خیر من الحسنة فی غیره فان السیئة فیه تغفر و الحسنة فی غیره لا تقبل »⁽¹⁾یعنی محکم بگیرید دین خود را زیرا که بدکاری در اسلام بهتر است از نیکوکاری در غیر آن از ادیان فاسده ، و بدکاری در اسلام آمرزیده می شود و نیکوکاری در غیر آن قبول درگاه الهی نخواهد شد و بدانکه فطرة و خلقت تمامی مردم بر اسلام و توحید است چنانکه خدا می فرماید : « فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ »⁽²⁾.

از حضرت صادق علیه السلام سؤال کردند از تفسیر آیه شریفه و مراد از فطرة ، فرمودند مراد از آن اسلام است که خدا عهد و میثاق از تمامی مخلوق خود بر آن گرفته در عالم ذر که خطاب بایشان فرموده : « وَقَالَ أَلَسْتُ بِرَبِّکُمْ قَالُوا بَلَی »⁽³⁾همگی ایشان از مؤمن و کافر گفتند بلی ، بعد از آن چون در عالم دنیا آمدند هر کس بحسب طینة خود عمل کرده بعضی بایمان خود باقی مانده و بعضی کافر شده⁽⁴⁾.

در حدیث وارد است از حضرت علی بن الحسین علیهما السلام که فرمودند : خداوند عالم ، خلقت کرده قلب و بدن تمام پیغمبران را از طینة علیین که مراد از آن بهشت و آسمان هفتم و بالاترین امکنه و اشرف مراتب و اقرب امکنه است نسبت به خداوند عالم ، و خلق کرده دلهای مؤمنان را از همان

طینة ، و بدنهای ایشانرا از طینتی پست تر از آن ، و خلق کرده است دلها و بدنهای کافران را از طینة سجین که مراد از آن آتش و طبقه پایین از زمین و پست ترین مراتب و دورترین آنها است از خداوند ، و یا مراد درجه پایین عالم ملک است که عالم عنصری باشد که بنی آدم چهار روز در آن تعیش می کنند با نهایت ذلت که ارواح مؤمنین که از عالم علیین اند محبوس اند در بدن عنصری.

پس بنابراین اشتقاق لفظ سجین از سجن است پس مخلوط کرده طینة مؤمن و کافر را ، از اینجهت متولد می شود مؤمن از کافر و کافر از مؤمن ، و از این جهت گناه می کند مؤمن و عمل خیر می کند کافر و قلوب مؤمنین مائل اند بماده خلقت خود و هم چنین اند قلوب کفار⁽¹⁾.

و نظر دارد به چیزی که ذکر شد حدیث شریفی که از حضرت امام محمّد باقر علیه السلام وارد شده باین مضمون که چون روز قیامت شود می گیرد خداوند عالم از کافر جزء طینة مؤمن و جوهر و مزاج او را با اعمال صالحه که از او سر زده و می دهد آنها را بمؤمن ، و می گیرد از مؤمن جزء طینة کافر و مزاج و جوهر او را با جمیع گناهانی که از او صادر شده و رد می کند آنها را به کافر عدلاً منه جلّ جلاله و تقدست اسمائه و می فرماید بکافر : « لا ظلم علیک هذه الأعمال الخبیثة من طینتک و مزاجک و أنت أولی بها و هذه الأعمال الصالحة من طین المؤمن و مزاجه و هو أولی بها الیوم تجزی کلّ ّ نفس بما کسبت »⁽²⁾.

و نظر به همین دارد آیه شریفه : « وَالَّذِینَ کَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ کَسَرَابٍ بِقِیعَةٍ یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً حَتَّی إِذَا جَاءَهُ لَمْ یَجِدْهُ شَیْئًا »⁽¹⁾و قول حق تعالی : « یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ » و آیه وافیه: « وَقَالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلَّذِینَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِیلَنَا وَلْنَحْمِلْ خَطَایَاکُمْ وَمَا هُمْ بِحَامِلِینَ مِنْ خَطَایَاهُمْ مِنْ شَیْ ءٍ إِنَّهُمْ لَکَاذِبُونَ * وَلَیَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالًا مَعَ أَثْقَالِهِمْ وَلَیُسْأَلُنَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ عَمَّا کَانُوا یَفْتَرُونَ »⁽²⁾.

حقیقت ایمان

و بدان که حقیقت ایمان و ایمان حقیقی اعتقاد راسخ قلبی است بعقاید حقه از توحید و عدل و نبوت و امامت و معاد و اقرار به آنها است بجارحه زبان و عمل است با سائر اعضاء و جوارح و ارکان ، و لذا خداوند خطاب به پیغمبر خود می کند و می فرماید : « قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَکِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا یَدْخُلِ الْإِیمَانُ فِی قُلُوبِکُمْ »⁽³⁾خدا کند که مثل این جماعت نباشیم بعد از سالهای سال که ادعای ایمان کرده باشیم و می فرماید : « إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ إِذَا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِیَتْ عَلَیْهِمْ آیَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِیمَانًا وَعَلَی رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ »⁽⁴⁾و می فرماید : « الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنْفِقُونَ * أُولَئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ کَرِیمٌ »⁽⁵⁾.

و در حدیث است که ایمان شریک است با اسلام در ظاهر و اسلام شریک نیست با ایمان در باطن اگر چه مجتمعند در قول و صفت⁽¹⁾.

خدا کند حال ما حال کسانی نباشد که درباره ایشان می فرماید : « وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْیَوْمِ الْآخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِینَ * یُخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِینَ آمَنُوا وَمَا یَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا یَشْعُرُونَ * فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ بِمَا کَانُوا یَکْذِبُونَ »⁽²⁾و نه از جمله کسانی که حق بر ایشان واضح شده باشد و تصدیق کرده باشند آن را به دل و زبان و از روی بصیرت و بینایی لکن امتثال نکنند جمیع اوامر و نواهی را بلکه بعضی را طاعت کنند و بعضی را مخالفت بعد از آنکه معترف باشند بقبح فعل خود ، از روی غلبه نفس و میل هواء و اتباع هوس که چون کسی چنین باشد ایمانش ناقص و کامل نیست بلکه اسم کافر بر او صادق است چنانچه خدا درباره ایشان می فرماید : « وَلِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَمَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعَالَمِینَ »⁽³⁾.

و از حضرت پیغمبر صلی الله علیه وآله وارد است : « لا یزنی الزانی حین یزنی و هو مؤمن »⁽⁴⁾و وجه اطلاق اسم کفر بر چنین ایمانی آنست که مثل این ایمان دفع عذاب کلیه از صاحبش نمی کند بلکه مدتی معین در آتش می باشد بعد از آن برحمت خداوندی می رسد پس چون چنین ایمانی بر هر حال فائده نمی کند

کانه مفقود است « و من أسلم وجهه للَّه فی جمیع الأُمور من غیر غرض و هویً » اطاعت کند جمیع اوامر و نواهی خداوندرا بدون کسالت و سستی و چون گناهی کند بهمان نزدیکی طلب آمرزش و استغفار از خداوند غفار نماید و یا چون قدمش بلغزد فوراً برخیزد و انابه کند پس همین است مؤمن کاملِ ممتحن و او است صاحب دین خالص : « أولئک أصحاب أمیرالمؤمنین بل هو من أهل البیت إذا کان عالماً بأمرهم محتملاً لسرّهم کما قالوا سلمان منّا أهل البیت »⁽¹⁾؛ وفقّنا اللَّه و ایّاکم لتحصیل هذا المقام .

درجات ایمان

و بدانکه از برای ایمانست درجات و منازلی ، پس در خبر است از صادق آل محمد صلی الله علیه وآله که خداوند عالم از برای ایمان هفت جزء قرار داده نیکوکاری و راست گویی و یقین و رضا بقضا و وفا و علم و حلم ، بعد از آن تقسیم کرده آن اجزاء را بین مردم پس هر کس که دارای هفت باشد او است مؤمن کامل و بعضی را یک سهم و بعضی را دو سهم و بعضی را سه سهم ، پس آن حضرت فرمود نباید حمل بکنید بر صاحب یک سهم دو سهم و بر صاحب دو سهم سه سهم را زیرا که چون چنین کنید مؤمنین را در مشقت و عسرت بیندازید⁽²⁾.

نمی دانم تا اینقدر که از عمر عزیز گذشته تحصیل چند جزء از اجزاء ایمان کرده ایم و به چه درجه و مرتبه ای از درجات و مراتب آن رسیده ایم خدا کند یکذره ایمان دارا باشیم چیزی که کمر را می شکند و جگر را آب می کند این است که هیچ جزوی از اجزاء ایمان در شخص نباشد زیرا که تبعه

آن خلود در جهنم است بیا اگر یک جزء اندک از آن تحصیل کرده ایم قدرش را بدانیم و حفظش کنیم بقدریکه جزئی مالِ دنیایِ فانی را حفظ می کنیم ، خوب است در صدد حفظ آن یکذره ایمان که از تمامی دنیا و مافیها بهتر است بوده ، این ذره ایمان دشمنها دارد غارتگرها در صدد هستند آن را بربایند امروز غره مشو که آنرا داری اگر کاری کرد که آنرا نبرند و همراهی کرد تو را تا پس از رفتن در قبر و بیرون آمدن از قبر کاری کرده و الّا هیچ نکرده ، خدا کند این ذره ایمان را که هست مستقر باشد نه مستودع .

اقسام ایمان

امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید : « فمن الایمان ما یکون ثابتاً مستقراً فی القلوب و منه ما یکون عواری بین القلوب و الصدور فی أجل معلوم »⁽¹⁾اگر مستقر است می ماند و اگر مستودع است العیاذ باللَّه عمرش تا حال احتضار است اگر مؤمن ثابت الایمان است همان وقت احتضار ، حرارت بر مزاج ، غالب ، حال تشنگی او را عارض می شود شیاطین عدیله حاضر جام بلوری از آب مقابل چشمش ، باو می گویند اگر آب می خواهی بگو لا صانع لی ، نور ایمان او را مانع می شود و رو برمی گرداند این مرتبه شیطان ملعون از پایین پای او جام را حرکت می دهد باو می گوید بگو عیسی ابن اللَّه چون ایمان کامل دارد اعراض می کند و اگر العیاذ باللَّه ایمان بواسطه گناهانِ بی توبه متراکم ، در روی هم افتاده ، قلب سیاه و نور ایمان رفته ، همان وقت گول شیطانرا می خورد و منکر صانع می گردد و بحالت کفر از دنیا می رود⁽²⁾.

پس بیا در این چند روزه که از عمر عزیز باقی مانده فرصت غنیمت شمریم و آبیاری کنیم درخت ایمان را بانواع عباداتیکه خدا برای تقرب بنده بخودش مقرر فرموده تا ریشه آن محکم گردد از بیخ برکنده نشود و از آتش معاصی آن را نگاه داری تا ریشه آن از صدمه آن آتشهای سوزنده و فانی کننده نسوزد و فاسد و ضایع نشود ، بیا همه با هم مراجعه بحال خود کنیم و نبض ایمان را بگیریم تا معلوم کنیم صحیح است یا مریض ، اگر صحیح است کامل الصحه است یا نه ، اگر مریض است رفع مرض آن کنیم اگر صحیح الاحوال است حفظ صحت آن بنمائیم ، وای به حال مریضی که از مرض خود ملتفت نشود تا وقتی که بحد هلاکت رسد یا مرض لا علاج شود .

علائم ایمان

خدا کند بعد از توجه بحالِ خود اقلاً یک علامت از علائم ایمان ثابت در خود بیابیم که نشانه وجود یک ذره از آن در ما باشد بخصوص در حدیث وارد است : « اِنَّ لِلْحُسَیْنِ فی قُلُوبِ المُؤْمِنیِنَ مَحَبَّةً مَکنُونِةً »⁽¹⁾.

معلوم است که چون آفتاب طلوع می کند شعاعش به بروز و ظهور می رسد و عالم را می گیرد هم چنین چون خورشید محبت حسینی در عالم وجود مؤمن بتابد البته اثر و شعاعش در چندین مورد بروز می کند :

آثار محبت حسینی علیه السلام

اوّل : در وقتیکه اسم آن حضرت را به زبان جاری کند یعنی هرگاه بگوید حسین قلبش شکسته شود بدون آنکه مصیبت های آن حضرت ذکر شود این مطلب برای پیغمبران و اوصیاء و امثال ایشان بوده اول پیغمبری که درک این مقام عالی کرد آدم ابوالبشر بود که چون مشیت خداوندی قرار گرفت به

قبول توبه وی « فَتَلَقَّی آدَمُ مِنْ رَبِّهِ کَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَیْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ »⁽¹⁾به این معنی که حضرت آدم در ساق عرش کلمه چند نگریست ، جبرئیل او را بیاموخت که بدان کلمات که اسماء پیغمبران بودند پناهنده شود و بدین گونه سخن کند « یا حمید بحقّ محمّد یا عالی بحقّ علی یا فاطر بحقّ فاطمة یا محسن بحقّ الحسن و الحسین و منک الإحسان » ، خدای را بدان کلمات سوگند داد چون به نام حسین رسید آتش حزن از قلبش برانگیخت و آب از چشمش بریخت و گفت : یا أخی جبرئیل مالی إذا ذکرت الخامس ینکسر قلبی و یجری دمعی ؛ یعنی چرا در ذکر پنجم قلب من بشکافت و اشک من سیلان یافت جبرئیل گفت : یا آدم ولدک هذا یصاب بمصیبة تصغر عندها المصائب یقتل عطشاناً وحیداً فریداً لیس له ناصر و لا معین و لو تراه یا آدم و هو یقول واعطشاه واقلة ناصراه حتّی یحول العطش بینه و بین السماء کالدخان فلم یجبه أحد الّا بالسیوف و شرب الحتوف⁽²⁾.

حضرت آدم علیه السلام نه اسم کربلائی ، نه اسم شهادتی ، نه شمشیر زدنی ، نه اسم نیزه خوردنی شنیده بود همین طور حضرت زکریا⁽³⁾و غیر او از انبیاء به مجرد بردن اسم حسین قلبشان شکسته می شد همین است حال مؤمن زیرا که خود حضرت فرموده : « أنا قتیل العبرة لا یذکرنی مؤمن الّا وبکی »⁽⁴⁾.

دوم : در وقت شنیدن اسم حسین علیه السلام ، یعنی اگر اسم حسین علیه السلام را شخص

بشنود و محزون شود این علامت بودنِ ایمان است در او ، و حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمود : « مَن ذُکِرَ الحسین عنده فخرج من عینیه من الدموع مقدار جناح ذباب کان ثوابه علی اللَّه و لم یرض له بدون الجنة »⁽¹⁾.

گویا وجه آن این باشد که اسم مبارک آن حضرت مرآت تمام نمای مظلوم بودن و اصحاب شهید شدن و اولاد و برادر کشته گشتن و بدن قطعه قطعه و پاره پاره گردیدن با لبی تشنه و جگری سوخته و قلبی مصیبت زده و سر بریده بالای نیزه رفتن و بدن مطهر پایمال سم اسب گشتن است .

سوم : از آثار محبة قلبیه نسبت به آن حضرت ، محزون و غمگین شدن در وقت ورود بمدفن آن حضرت است یعنی کربلایِ پر بلا و بهمین جهت چون اهل ایمان از اولین و آخرین و انبیاء و صلحا و اوصیاء وارد شدند محزون گشتند اول کس از انبیاء که وارد زمین کربلا شد و به محض ورود دلش شکسته گردید آدم صفی اللَّه⁽²⁾بود دوم نوح نبی اللَّه⁽³⁾سیم ابراهیم خلیل اللَّه⁽⁴⁾چهارم موسی کلیم اللَّه⁽⁵⁾پنجم عیسی روح اللَّه⁽⁶⁾ششم أمیرالمؤمنین ولی اللَّه⁽⁷⁾بود که تفاصیل حال هر یک از اینها معروف است .

چهارم : نگاه کردن به قبر آنحضرت که اگر شخص از نگاه کردن بقبر آن

حضرت محزون شد معلوم می شود که یک ذره ایمان در قلبش هست .

حضرت صادق علیه السلام فرمود که مؤمن در حرم حضرت سیدالشهداء محزون می شود خصوصیتی دارد در تأثیر حزن نگاه کردن به قبر آن حضرت در وقتی که نظر کند تا بقبری که در نزد پاهای آن حضرت است یعنی قبر شبیه به پیغمبر علی اکبر .

پنجم : از علائم ایمان بیاد آمدن سیدالشهداء است بعد از آب خوردن .

حضرت صادق علیه السلام فرمود : « إنی ما شربت ماء بارداً إلّا و ذکرت الحسین علیه السلام »⁽¹⁾.

داود رقی گوید بودم خدمت حضرت صادق علیه السلام « إذا استسقی الماء فلمّا شربه رأیته قد استعبر و اغرورقت عیناه بدموعه » یعنی که حضرت صادق علیه السلام را دیدم که آبی طلبید و چون آشامید این قدر اشک از چشمهایش جاری شد که هر دو چشمش غرق آب گردید ثمّ قال لی یا داود لعن اللَّهُ قاتلَ الحسینِ علیه السلام فما من عبد شرب الماءَ فذکر الحسین علیه السلام واهل بیته و لعن قاتله إلّا کتب اللَّه له مائة ألف حسنة و حط عنه مائة ألف سیئة و رفع له مائة ألف درجة و کانّما أعتق مأة ألف نسمة و حشره اللَّهُ یوم القیامة ثلج الفؤاد »⁽²⁾.

ششم : از علائم ایمان انقلاب حالات است در دهه عاشورا ، پس هرگاه حالات شخصی در این ایام منقلب شود علامت آنست که إن شاء اللَّه تعالی ذره ایمان در او هست زیرا که در این ایام امر بر آن حضرت سخت گشته زیرا

که گویا در عشره عاشورا مصیبت وارده بر آن حضرت به اندازه مصائب تمام عمرش بوده شاعر عرب می گوید :

إذا جاء عاشورا تضاعف حسرتی * لآل رسول اللَّه و انهلّ عبرتی⁽¹⁾

هو الیوم فیه اغبرت الأرض کلّها * وجوماً علیهم و السماء اقشعرت⁽²⁾

و البته بهمین نحو که روز به روز مصائب آن حضرت سخت می شود مؤمن که از فاضل طینت او مخلوق است باید روز به روز بر حزنش افزوده بشود.

اولین مصیبت بر سید الشهداء علیه السلام

اوّل مصیبتی که بر آن حضرت وارد شد در واقعه عظمای عاشورا و داهیه کبرای قیامت نما ، مفارقت قبر جد بزرگوارش بود این مصیبت از مصائب عظیمه آن حضرت است لذا آن حضرت با قبر جدش رفتاری کرد که هیچ کس با عزیزترین دوستانش چنین رفتار نکرده ، آمد بر سر قبر آن حضرت و رکعتی چند نماز بگذاشت و چون از نماز فارغ شد : « قال اللّهمّ هذا قبر نبیّک محمّد صلی الله علیه وآله و أنّا ابن بنت نبیّک و قد حضرنی من الأمر ما قد علمت ، اللّهمّ انی أحبّ المعروف و أنکر المنکر و أنا أسئلک یا ذاالجلال و الإکرام بحق القبر و من فیه الّا اخترت لی ما هو رضی لک و لرسولک » عرض کرد پروردگارِ من ! اینک قبر پیغمبر تو محمّد است و من پسر پیغبمر توأم اکنون به کاری در

افتاده ام که تو می دانی خدایا تو می دانی که من معروف را دوست می دارم و منکر را دشمن می دارم از تو خواهنده ام ای ذوالجلال و الاکرام بحقّ این قبر و آن کس که در آن است آنکه پیش بیاوری از برای من آنچه رضای تو و رضای رسول تو در آنست پس از آن سر بر قبر پیغمبر نهاد و اینقدر بگریست تا بخواب برفت و در خواب چنان دید که رسول خدا می آید و فرشته از چپ و راست آن حضرت صفت کشیده و گروهی نیز از پیش روی و جماعتی نیز از عقب آن حضرت نیز گام می زنند پس به آن حضرت برسید و حسین را بر گرفت و بسینه خود چسبانید و میان هر دو چشمش را بوسید . و قال : یا حبیبی یا حسین کأنی أراک عن قریب مرملا بدمائک مذبوحاً بأرض کرب و بلا بایدی عصابة من أمتی و أنت مع ذلک عطشان لا تسقی و ظمان لا تروی و هم مع ذلک یرجون شفاعتی لا أنالهم اللَّه شفاعتی یوم القیامة حبیبی یا حسین انّ أباک و أُمک و أخاک قد جاءوا عندی و هم مشتاقون إلیک و انّ لک فی الجنّة لدرجات لا تنالها إلّا بالشهادة » .

یعنی رسول خدا صلی الله علیه وآله بفرمود : ای محبوب من ای حسین گویا می بینم ترا که در این نزدیکی در زمین کربلا بخون خویش می غلطی ترا جماعتی از امت من می کشند در حالتی که بشدت تشنه باشی و ترا آب نمی دهند و با این همه آرزو دارند شفاعت مرا ، خداوند ایشان را در قیامت از شفاعت من بی بهره کناد ، ای محبوب من ای حسین همانا پدر و مادر و برادر تو بنزد من آمدند و مشتاق روی تو می باشند و از برای تو در بهشت درجات رفیع است و به آن درجات نتوان رسید الّا بسعادت شهادت .

حسین علیه السلام در خواب عرض کرد : « یا جدّاه لا حاجة لی فی الرجوع إلی الدنیا

فخذنی الیک و أدخلنی معک فی قبرک فقال له رسول اللَّه صلی الله علیه وآله لابد لک من الرجوع إلی الدنیا حتّی ترزق الشهادة » ، عرض کرد یا جداه مرا هیچ حاجت به رجوع دنیا نیست بگیر مرا و داخل کن با خود در قبر خود ، رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود : ای فرزند لابد باید بدنیا رجوع نمایی تا سعادت شهادت دریابی⁽¹⁾.

ناچار آن بزرگوار بی یار خروج از مدینه طیبه را اختیار نموده و تحمل نمود مفارقت قبر جد بزرگوارش را ، خدا می داند که به چه حالت آن حضرت و اهل بیتش از مدینه بیرون شدند.

علیا مخدره سکینه خاتون می گوید : مصیبت ما در روز بیرون آمدن از مدینه از تمام مصائب سنگین تر بود⁽²⁾.

عرض کنیم ای بی بی مظلومه ، روزی که با پدر و اعمام و اصحاب از مدینه بیرون آمدی سخت تر بود یا روزی که از کربلا بر شتر برهنه سوار ، برادرِ بیمارت غل جامعه بگردن ، عمه ها و خواهران و کسان ، تمام گریان و نالان ، روی بکوفه می رفتند یا روزی که شما را وارد کوفه خراب نمودند یا روزی که از کوفه روی بشام بردند در صحراها گرداندند.

یا روزی که شامیان بودند بازوهایتان همه بیک ریسمان و اهل شام با خوشحالی دسته دسته تماشا کنان ، برادر علیلت نوحه خوان :

أقاد ذلیلاً فی دمشق کانّنی * من الزنج عبد غاب عنه نصیر⁽³⁾

و لا حول ولا قوّة إلّا باللَّه العلیّ العظیم .

مجلس دوّم

اشاره

الحمد کلّه للَّه و الصلاة و السلام علی رسول اللَّه و علی آله آل اللَّه و لعنة اللَّه علی أعدائهم أعداء اللَّه من الیوم إلی یوم لقاء اللَّه .

« و أحذرکم الدنیا فانّها منزل قلعة و لیست بدار نجعة قد تزینت بغرورها و غرت بزینتها » إلی آخر الخطبة الغراء⁽¹⁾.

دنیا خانه رنج و بلاست

و بعد فمن کلام لأمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیه السلام فی ذم الدنیا و سوء سلوکها مع أهلها و الترغیب فی الادبار عنها : « دار بالبلاء محفوفة و بالغدر معروفة لا تدوم أحوالها و لا یسلم نزالها . أحوال مختلفة و تارات متصرّفة العیش فیها مذموم و الأمان منها معدوم و انّما أهلها فیها اغراض مستهدفة ترمیهم بسهامها و تفنیهم بحمامها » .

می فرماید : دنیا سرائیست که به بلا و ابتلاء و رنج و عنا فرا گرفته شده است یعنی بغیر از تعب و مشقت و درد دل چیزی در آن نخواهد بود و به حیله

گری و غداری با اهل خود معروف و مشهور آفاق است هیچ حالی از احوال آن دوامی ندارد نه صحت تن در آن می ماند نه سلامت مزاج در آن قراری دارد نه غنا و بی نیازی در آن ثباتی دارد نه حیاة و زندگانی در آن استمراری دارد هیچ کس از اهل آن جان بسلامت نبرده بلکه هر یک از وراد خود را به انواع و اقسام رزایا و بلایا و شدائد و محن مبتلا گردانیده هر نوشی در آن منغص و ملوث بچندین نیش و هر دقیقه راحتی در آن مشوب و مخلوط باحوالی ریش ، نیست زندگانی و تعیش در آن مگر عبارت از حالات مختلفه ، و نه عشرت در آن مگر کیفیاتی متشتته ، زندگانی در آن امریست قبیح و مذموم ، و امن و امان از چنگال آن امریست نشدنی و معدوم ، و نیستند اهل آن مگر نشانه هایِ تیرهایِ بلایِ آن غداره ، می زند ایشانرا به تیرهای حوادث حادثه ، و فانی و نابود می گرداند ایشانرا بصدمات و بلیات وارده .

« واعلموا عباداللَّه إنّکم و ما أنتم فیه من هذه الدنیا علی سبیل مَن مضی قبلکم ، ممّن کان أطول منکم اعماراً و أعمَرَ دیاراً و ابعد آثاراً ، أصبحت اصواتهم هامدة و ریاحهم راکدة و أجسادهم بالیة و دیارهم خالیة و آثارهم عافیة . فاستبدلوا بالقصور المشیّدة و النمارق الممهّدة ، الصخور و الاحجارَ المسنّدة و القبور اللاطئة الملحدة التی قد بنی علی الخراب فناءها و شیّد بالتراب بناءها فمحلّها مقترب و ساکنها مغترب بین أهل محلة موحشین و أهل فراغ متشاغلین »⁽¹⁾.

مکنون خاطر آن بزرگوار و سر خیل ابرار از این فقرات پر عبرات آن

است که ای بندگان خدا دانسته و آگاه باشید اینکه رفتار این دنیایی که در آن هستید با شما بر طریقه رفتار اوست با کسانی که پیش از شما در آن بوده اند و هر گونه رفتار و کردار با گذشتگان و پیشینیان داشته همان نحو با شما سلوک خواهد نمود و چنانچه در حق ایشان هیچ رحمی و ترحمی نه نمود و رعایتی از حال ایشان نکرده و الحال از غدر این غداره ابدان ظریف و نازنین ایشان مساوی و هم جنس با خاک زمین گردیده همین رفتار را با شما خواهد نمود. پس از این فقره ، آن بزرگوار از روی مرحمت تفصیل این اجمال و توضیح این مقال را حسب اقتضاء حال بیان نموده تا شاید حاضرین خدمت آن حضرت و غائبین از محبین آن معدنِ لطف و مرحمت ، قطع علاقه و محبت از دنیای دون رتبت کنند و همت خود را مصروف در امر آخرت خود نمایند تا مشمول آیه کریمه « أُولَئِکَ جَزَاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِینَ »⁽¹⁾گردیده باشند که می فرماید : ای مردم چه قدر از گذشتگان شما که حال ایشان الحال معلوم است بود ، اعمارِ ایشان از اعمارِ شما طولانی تر و عمارات و منازل ایشان در دنیا معمورتر و اوضاع و دستگاه زندگانی ایشان از دستگاه شما عالی تر ، صبح کردند بعد از چند روزه قلیل زندگانی به حالیکه آوازه ایشان خاموش اند نه از وجود ایشان اثری و نه از بود و باش ایشان خبری ، بادهای نخوت ایشان ساکن و ایستاده اند نه از جاه و عزت ایشان نشانه و نه از جلالت و آبروی ایشان آیه ای ، بدنهای ایشان پوسیده و

خاک گردیده و خانه های ایشان خالی و خراب شده اند نه از حال ایشان روایتی ، و نه از هستی ایشان حکایتی ، پس تبدیل و عوض کردند قصرهای بلند و افراشته و فرشها متکاهای گسترده را به سنگهای سخت و به دیوار افراشته و قبرهای بزمین چسبیده لحد داشته ، چنان قبوری که بنا شده است درگاه آنها برای خراب شدن و بسته شده است بیوت آنها برای خاک گشتن ، چنان قبوری که محل آنها باین دنیا نزدیک و ساکن در آنها به مصیبت غربت مبتلا ، چنان قبوری که واقعند بین اهل محله ای همه وحشت زده و جمعی از امور دنیا فارغ و به کار آخرت مشغول گشته : « لا یستأنسون بالاوطان و لا یتواصلون تواصل الجیران علی ما بینهم من قرب الجوار و دنوّ الدار و کیف یکون بینهم تزاور و قد طحنهم بکلکلة البلی و أکلتهم الجنادل و الثری و کَأَن قد صرتم إلی ما صاروا إلیه و ارتهنکم ذلک المضجع و ضمّکم ذلک المستودع فکیف بکم لو تناهت بکم الأُمور و بعثرت القبور : « هُنَالِکَ تَبْلُو کُلُّ نَفْسٍ مَا أَسْلَفَتْ وَرُدُّوا إِلَی اللَّهِ مَوْلَاهُمُ الْحَقِّ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا کَانُوا یَفْتَرُونَ »⁽¹⁾»⁽²⁾.

حال آن جماعة گذشته اینست که هیچ آنی و زمانی انس باوطان خود نمی گیرند و وطن ایشان وطن مالوف نمی گردد و هیچ وقتی بیکدیگر مانند چسبیدن به همسایگان نمی چسبند و چگونه همسایگی با یکدیگر کنند و دید و بازدید با هم داشته باشند و حال آنکه خورد کرده است اعضای ایشان را کهنه شدن و پوسیده گشتن و خورده است بدنهای ایشان را

سنگهای سخت و خاک زمین بر بدن ایشان بیختن و گویا ای بندگان خدا همین حالیه حال شما حال ایشان گردیده و امانتگاه قبر شمارا با ایشان در یک مکان جمع نموده پس ای مردم چگونه است حال شما در وقتی که بنهایت رسد کارها و برانگیزد و بیرون اندازد شما را قبرها ، در آن وقت جزا می دهد خدا هر نفسی را حسب چیزی که پیش فرستاده . « إِنْ کَانَتْ إِلَّا صَیْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ جَمِیعٌ لَدَیْنَا مُحْضَرُونَ * فَالْیَوْمَ لَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَیْئًا وَلَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ »⁽¹⁾.

اسرافیل یک صیحه بیشتر در صور نمی زند که تمامی خلق اولین و آخرین در محضر کبریایی حاضر شوند در آن روز هیچ ظلمی بر کسی وارد نمی شود بلکه هر کس بجزای عمل خود می رسد .

اگر بد کنی چشم نیکی مدار * که هرگز نیارد گز انگور بار⁽²⁾

مقربان درگاه خداوند متعال و بلاهای دنیا

پس بیا از روی ترحم بجان عزیز خود علاقه و محبت را از دنیای دنیه یک اندازه قطع نما و فکری برای سفر پر خطر بکن که با وجود این همه بدرفتاریها از این حیّاله غدّاره مکّاره امید چه خیر و خوبی در آن هست پس از اینکه شنیدی بد سلوکی این دار فانی را با عموم اهالی خود . بدانکه در این شیوه قدیم مجد است نسبت به دوستان و مقربان درگاه خدا که همواره در آن مبتلا و گرفتار انواع بلا بوده اند شاهد بر این مدعی آنکه :

حضرت آدم علیه السلام و بلاهای دنیا : اول : مفارقت بهشت

اول کس از دوستان خدا که مبتلا به انواع بلا گردید آدم ابو البشر بود که

چون ندای اهبطوا⁽¹⁾بر آمد و حکم شد که بزمین فرود روید آدم دست حوا گرفته گفت بیا تا از این مرتبه رفیعه تنزل کنیم و میل به هبوط بنمائیم که نوبت معزولی رسید و محنت غریبی و بی کسی پیش آمد در این اثناء جبرئیل آمد و گفت ای آدم حکم این است که دست از حوا بداری و مفارقت او بر مواصلت اختیار کنی و هر یک بجایی دیگر روید پس آدم دست حوا بداشت و هر یک روی به طرفی نهادند و به گریه و زاری مشغول شدند ملائکه متعجب ایستاده و می نگریستند و بر غربت و کربت آدم و حوا می گریستند و ایشان یکدیگر را گم کردند و هیچ کدام از همدیگر خبر نداشتند آدم بسرِ کوه سراندیب افتاد⁽²⁾و حوا بر ساحل دریای هند در موضعی که آن را جده می گویند فرود آمد آدم دویست سال بر سر کوه سراندیب می گریست ابن عباس روایت کرده که هرگاه آدم ترک مندوب خود را یاد کرد بیهوش شدی بعد از آن ندا رسید بجبرئیل که مونس آدم شو غریبست چون جبرئیل خواست که برود آدم گفت زمانی دیگر باش تا غم دل با تو بگویم و بعد از زمانی دیگر که عزم رفتن کردی و از چشم آدم غایب شدی چندان بگریستی و بنالیدی که مرغان هوا را بر او رحم آمدی و چندان آب از هر دو چشم او روان شدی که دو چشمه آب روان گشتی و حوا نیز بساحل جده می گریست و ناله و زاری می کرد روزی آدم از جبرئیل پرسید که ای برادر حوا کجاست ؟ گفت بکنار دریا در فراق تو گریان و نالان است و از حال تو هیچ

خبری ندارد آدم از استماع این سخن بیهوش شد جبرئیل سر او را بدامن گذاشت ناگاه در آن بیهوشی دید که حوا بر کنار دریا نشسته و می گرید و می گوید : حبیبی آدم أجائع أنت أم شبعان ، ای دوست من آدم و ای مونس و همدم ، گرسنه ای یا سیری ؟ أَلابسٌ أنت أم عریان پوشیده ای یا برهنه ای أنائم أنت أم یقظان ، خوابی با بیداری ؟ آدم خواست جوابش دهد ناگاه بهوش آمد و ناله کرد جبرئیل گفت ای آدم ترا چه شد آدم صورت واقعه را بیان نمود و چنان بخروشید که جبرئیل بناله درآمد و مناجاة کرد که الهی بر این دو غریب فرو مانده ترحم کن⁽¹⁾.

دوّم : مصیبت هابیل

و أمّا بلای دوم که بر این مقرّب خدا وارد شد مصیبت وداع فرزند بزرگوار و نور چشمش هابیل بود که خداوند عالم در کتاب مجید حکایت می کند این واقعه هائله را که می فرماید : « وَاتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ ابْنَیْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمَا وَلَمْ یُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قَالَ لَأَقْتُلَنَّکَ قَالَ إِنَّمَا یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ »⁽²⁾.

پس قبول شد قربانی هابیل بدین نوع که آتش سفیدی بی دود از آسمان فرود آمد و گوسفند را بخورد بجهت خلوص نیت او در قربانی کردن ، و در خبر است که حق تعالی این بره را که هابیل قربانی کرد در بهشت پرورش داد تا برای فدای اسماعیل فرو فرستاد ، و مقبول نشد از قابیل زیرا که آتش قربانی او را نخورد و بسوزانیدن آن ملتفت نشد از جهت غضب الهی بر عدم

اخلاص او ، پس آتش خشم قابیل مشتعل شد و دود حسد دیده بصیرت او را تیره کرد به هابیل گفت که البته ترا می کشم تا از دغدغه تو فارغ البال شوم هابیل گفت که البته خدا از پرهیزکاران قبول می کند پس از آن هابیل به قابیل گفت : « لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَیَّ یَدَکَ لِتَقْتُلَنِی مَا أَنَا بِبَاسِطٍ یَدِیَ إِلَیْکَ لِأَقْتُلَکَ إِنِّی أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِینَ »⁽¹⁾گفت اگر باز کنی دست خود را تا مرا بکشی من نیستم دراز کننده دست خود را تا تو را بکشم بدرستی که من می ترسم از خدایی که پروردگار عالیمانست .

« إِنِّی أُرِیدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِی وَإِثْمِکَ فَتَکُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ وَذَلِکَ جَزَاءُ الظَّالِمِینَ »⁽²⁾هابیل گفت بدرستی که من می خواهم آنکه بازگردی تو بگناه من یعنی بگناه کشتن من اگر متحمل بشوی آن را و بجزای گناه خودت که از پیش کرده ای پس باشی از اهل جهنم و این است جزای ستمکاران که قتل ناحق کنند « فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِیهِ فَقَتَلَهُ فَأَصْبَحَ مِنَ الْخَاسِرِینَ »⁽³⁾پس آسان کرد نفس قابیل کشتن برادر را و کمر برای قتل او بست و در کمین گاه نشست و چون حضرت آدم عزم بیت المعمور نمود که در مکه معظمه است قابیل فرصت یافت و به سر او آمد هابیل را دید درخوابست سنگی برداشت و بر سر هابیل بکوفت چنانچه مغز سرش پریشان شد پس کشت او را و گشت از زیان کاران در دنیا و آخرت و چون او را کشت ندانست که با

وی چه باید کرد زیرا که او اول مرده بود از بنی آدم پس او را در چیزی پیچیده و چهل روز بر پشت گرفته باطراف می گشت و ابن عباس آورده که تا یکسال او را می کشید تا بتنگ آمد پس برانگیخت خدا زاغی را که می کاوید زمین را به منقار و هر دو پایِ خود ، تا حفره ای بکند و بنماید به قابیل که چگونه بپوشد جثه برادر خود را . و مرویست که چون قابیل نمی دانست که با جثه برادر خود چه کند حق تعالی دو غراب را ملهم ساخت تا با یکدیگر مقاتله کردند یکی دیگر را بکشت و بعد از آن به منقار و چنگال خود حفره کند و زاغ مرده را بیاورد و در آن حفره نهاد و خاک بر آن پاشید تا زاغ مرده پوشیده گشت قابیل چون آن حال را مشاهده کرد « قَالَ یَا وَیْلَتَا أَعَجَزْتُ أَنْ أَکُونَ مِثْلَ هَذَا الْغُرَابِ فَأُوَارِیَ سَوْأَةَ أَخِی فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِینَ »⁽¹⁾یعنی گفت قابیل از روی جزع و تحیر ای وای بر من آیا عاجزم از آنکه باشم مانند این غراب در این عمل ، پس پوشم تن برادر خود را بهمان طریق که آن زاغ مرده را دفن کرد پس قابیل پشیمان گشت از قتل برادر خود بجهت مشقت بسیاری که باو رسیده بود که آن تحیر وی بود در امر او برداشتن او مدت یکسال بگردن خود و احتیاج او به تعلیم زاغ و سیاهی رنگ او و تبری پدر و مادر از او چنانچه در اخبار است که آدم علیه السلام چون خواست احرام حج کند بر هابیل خائف بود از آنکه قابیل او را بکشد خواست تا ویرا بکسی سپارد پس او را به اهل آسمان و زمین عرض نمود قبول نمی کردند و می گفتند امانت امری عظیم است و کاری پر خطر ، ما را قوه ارتکاب آن نیست پس

قابیل را بخواند و هابیل را به او سپرد این است که خدا می فرماید : « إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَیْنَ أَنْ یَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ إِنَّهُ کَانَ ظَلُومًا جَهُولًا »⁽¹⁾و چون آدم علیه السلام از زیارت حرم مراجعت نمود فرزندان همه به استقبال وی آمدند مگر هابیل که آدم او را بسیار دوست می داشت زیرا که جوانی بود به سن بیست سالگی رسیده رویش چون ماه و گیسویش سیاه ، حق تعالی او را صورتی خوش و سیرتی دلکش ارزانی داشته و هیچ یک از اولاد آدم بجمال و کمال وی نبود و هنوز شیث متولد نشده بود و در خبر است که اجمل اولاد آدم شیث بود که لمعه نور محمدی صلی الله علیه وآله از بشره او لامع بود و در جبین او ساطع بود القصه چون آدم هابیل را نه دید به جستجوی او مشغول شد و احوال او را از قابیل پرسید او گفت من نمی دانم کجاست آدم فرمود بلکه او را کشته ای و از جهت این تن تو سیاه گشته وی از این امتناع نمود پس روی از وی بگردانید و احوال هابیل را از هر چه باو می رسید می پرسید و هیچ کس نشان او را نمی داد و می گفتند چند روز است که پیدا نیست و نمی دانیم کجا رفته است و بچه کار مشغول است آدم هفت شبانه روز در کوه و صحرا می گشت و در تحقیق حال هابیل جدی تمام می نمود شب هشتم در خواب دید که در جایی ایستاده می گوید یا ابتاه الغیاث ای پدر فریادم برس . آدم از هول بخروش آمد بیهوش گشت چون بخود آمد جبرئیل را دید بر بالین وی نشسته گفت ای برادر از حال هابیل خبری داری ؟ که حالا او را در خواب دیدم چون

مظلومان استغاثه می کرد و کسی بفریاد او نمی رسید جبرئیل گفت ای آدم حضرت عزّت می فرماید عظم أجرک بزرگ باد اجر تو در مصیبة هابیل ، بدانکه قابیل هابیل را بکشت و فریاد می کرد و الغیاث می گفت و کسی بفریاد او نمی رسید اکنون همان فریاد است که از زمین ظاهر می گردد و فردای قیامت نیز فریادکنان بعرصه محشر در آید ، آدم فریاد کرد و گریه آغاز نمود و گفت برادر جبرئیل خاک ویرا بمن بنما ، جبرئیل او را بسر قبر هابیل برد آدم علیه السلام خاک ازروی او دور کرد هابیل را دید سر کوفته و تمام اعضایش بخون آغشته و آلوده ، آدم علیه السلام روی مبارک در روی او می مالید و می گفت : و احسرتاه واغربتاه واکربتاه آدم پس چندان بگریست که ملائکه هفت آسمان بگریه در آمدند و عرض کردند بار خدایا آدم علیه السلام دو سه روزی از گریستن آسوده بود اکنون باز گریان شد ما را طاقت گریستن وی نیست خطاب رسید که ای آدم صبر کن در این مصیبت که مزد صابران بسیار و اجر ایشان بیشمار است و ما حکم کردیم که نصف عذاب دوزخ تنها از برای قابیل باشد⁽¹⁾.

حضرت نوح علیه السلام و بلاهای دنیا

دوم کس از دوستان و مقربان خدا که در این دار دنیا مبتلا به انواع بلا گردیده نوح نجی اللَّه است که خدای تعالی حکایت می کند از حال او در کتاب مجید که می فرماید : « قَالَ نُوحٌ رَبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِی وَاتَّبَعُوا مَنْ لَمْ یَزِدْهُ مَالُهُ وَوَلَدُهُ إِلَّا خَسَارًا * وَمَکَرُوا مَکْرًا کُبَّارًا »⁽²⁾یعنی گفت نوح ، بعد از

آنکه دید که با بیان نعم عظیمه خداوندی قوم وی متنبه نشدند و رؤسای ایشان اتباع خود را بیشتر اغواء و اضلال کردند تا بدتر و جفاکارتر گشتند پس در عصیان و عناد افزودند ، ای پروردگارمن بدرستی که این قوم عاصی شدند و نافرمانی کردند و پیروی کردند مکر کنندگان را مکر بزرگ . حضرت نوح هزار و الّا پنجاه سال در میان قوم خود مکث نمود « فَلَبِثَ فِیهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِینَ عَامًا »⁽¹⁾و طباع دشمنی ایشان را کما هو حقه دریافت و دانست که هیچ کس از ایشان مسلمان نخواهد شد و هر که از ایشان بوجود آید او رابر ضلالة و غوایة خواهند داشت و اطفال خود را از آن حضرت تحذیر و تنفیر می کردند و طباع ایشان را در کفر راسخ می ساختند و خداوند متعال نیز خبر داد به آن حضرت که از قوم تو کسی ایمان نخواهد آورد و از ایشان فرزندی که بوجود آید مؤمن نخواهد شد پس ایشان را هدف تیر نفرین خود کرده از حق تعالی سؤال استیصال ایشان نمود . « وَقَالَ نُوحٌ رَبِّ لَا تَذَرْ عَلَی الْأَرْضِ مِنَ الْکَافِرِینَ دَیَّارًا * إِنَّکَ إِنْ تَذَرْهُمْ یُضِلُّوا عِبَادَکَ وَلَا یَلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا کَفَّارًا »⁽²⁾.

حضرت ابراهیم علیه السلام و بلاهای دنیا

و از جمله دوستان خدا و رسل اولوا العزم که گرفتار شدائد بلایا و رزایا گشته ابراهیم خلیل اللَّه است که خدای تعالی در کتاب مجید حکایت از حال وی می کند و می فرماید : « قَالُوا حَرِّقُوهُ وَانْصُرُوا آلِهَتَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ

فَاعِلِینَ »⁽¹⁾یعنی گفتند نمرودیان و بت پرستان بیکدیگر بسوزانید ابراهیم را و نصرت کنید خدایان خود را .

بعضی گویند قائل این کلمه نمرود بود و اول حکم کرد تا گودالی از دامنه کوهی بنا کردند بلندی دیوار آن شصت گز و نزدیک یک ماه هیزم جمع کرده و آنرا پر ساخته و در روایت است که هر که بیماری داشتی یا حاجتی او را بودی بجهت صحة آن بیمار و قضای حاجت هیزم آوردی و در آنجا انداختی و اکثر زنان ریسمان می رشتند و می فروختند و هیزم می خریدند و در آن حظیره ( گودال ) می انداختند چندان هیزم جمع شده که از بالای آن حظیره مانند کوهی برآمده و روغن فراوان بر آن هیزمها ریختند و آتش در آن دادند بطوری شعله کشید که مرغان در هوا بریان می شدند و هیچ کس نمی توانست که نزدیک آن رود و چون خواستند که ابراهیم را در آن اندازند نمی دانستند بچه وجه او را بیندازند ابلیس بصورت پیری بر آمده ایشان را تعلیم ساختن منجنیق کرد پس منجنیق بساختند و ابراهیم را غل بگردن و بند بر دست و پای نهاده بر بالای منجنیق نشانده به آتش افکندند و در اخبار است که چون آتش نمرودی بالا گرفت و ابراهیم را در منجنیق نهاده خواستند که در آن آتش اندازند دست بدعا برداشت و گفت : « اللهمّ أنت الواحد فی السماء و أنا الواحد فی الأرض و لیس فی الأرض یعبدک غیری حسبی اللَّه و نعم الوکیل » در این حال فریاد از ملائکه برخواست و زمین و آسمان و وحوش و طیور بگریه درآمدند و حمله عرش و سکنه کرسی اغاز گریستن

کردند ملائکه گفتند بارخدایا تو عالمی که از مشرق تا مغرب عالم همین یک آدم است که ترا بوحدانیت می شناسد اکنون می خواهند ویرا بسوزانند ما را اذن ده تا او را امداد نماییم خطاب رسید که بنزد وی روید اگر از شما مدد طلبید ممد و معاون وی باشید .

اول ملک الریاح بیامد و بر خلیل سلام کرد ابراهیم علیه السلام جواب داد و فرمود تو چه کسی هستی که بر بی کسان و بیچارگان سلام می کنی گفت من فرشته موکل بر بادها هستم آمده ام که تو را مدد کنم اگر فرمائی لشکر باد را امر کنم تا تمام جمرات آتش را بردارند و در خانه نمرودیان افکنند و ابدان و امتعه ایشان را بسوزانند آن حضرت فرمود نمی خواهم که در این حال پناه بغیر از ایزد متعال برم ملک السحاب بیامد و گفت ای خلیل همه ابرها محکوم فرمان منند اگر امر کنی حکم کنم تا قطرات باران بر این جمرات افشانند و باندک زمانی آتش افروخته را فرو نشانند آن حضرت فرمود که مهم خود را بحق واگذاشته ام .

ملک الجبال بیامد و گفت ای پدر ملت و صاحب خلّت ! حکم فرمای تا کوههای بابل را بر سر نمرودیان فرود آورم و همه را در زیر کوههای بلند پست کنم آن حضرت فرمود نمی خواهم که غیر حق را در مهم من مدخلی باشد .

ملک الارض پیش آمد که ای خلیل جلیل ! طبقات زمین مأمور امر منند اجازه ده تا زمین بابل را امر کنم همه نمرودیان را فرو برد فرمود خلوا بینی و بین حبیبی بگذار مرا با حبیب خود که هر چه خواهد با من کند در آخر

جبرئیل آمد وقتی که ابراهیم از منجنیق جدا شده بود و به حظیره آتش نزدیک شده نعره زد که ای خلیل هل لک من حاجة هیچ حاجتی داری فرمود أمّا الیک فلا یعنی حاجت دارم اما نه به تو ، جبرئیل گفت : بر آن کس که حاجت داری بخواه فرمود علمه بحالی حسبی من سؤالی ، دانستن او حال مرا کافی است از سؤال یعنی چون او می داند من چه گویم ، در خبر است که چون جبرئیل با وی گفت چرا بآنکس که حاجت داری نمی گویی گفت چون دوست سوختن دوست خواهد زیستن روا نیست همان لحظه خطاب در رسید که چون دوست مرا دوست خواهد سوختن وی سزا نیست از این جهت زمهریر مهر الهی بآتش نمرودی رسید اشتعال آن را منطفی ساخت آن موضع را سرد و خنک گردانید که می فرماید : « قُلْنَا یَا نَارُ کُونِی بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَی إِبْرَاهِیمَ »⁽¹⁾دارد که آتش غل و بند را بسوخت و اصلا متعرض وجود خلیل با تجلیل نشد جبرئیل فوراً نازل شد و بر حوالی آن گل و نرگس بدمید و چشمه آب شیرینی پدید آمد و جبرئیل پیرهن و بالشی از بهشت بیاورد پیرهن باو پوشانید و بالش درزیر وی افکند و او را بر آن نشانید و هفت روز با ابراهیم در حظیره آتش بسر برد و با او مکالمه می نمود و انیس وی بود⁽²⁾.

حضرت موسی علیه السلام و بلاهای دنیا

و از جمله دوستان خدا و رسل اولوا العزم که در دار دنیا مبتلا ببلا گردیده موسای کلیم اللَّه بود که بعد از آنکه سبطی نام که از شیعیان موسی بود پناه به

آن حضرت آورد از ظلم قبطی که خباز فرعون بود حضرت موسی او را بکشت که خدا می فرماید : « فَوَجَدَ فِیهَا رَجُلَیْنِ یَقْتَتِلَانِ هَذَا مِنْ شِیعَتِهِ وَهَذَا مِنْ عَدُوِّهِ فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِی مِنْ شِیعَتِهِ عَلَی الَّذِی مِنْ عَدُوِّهِ فَوَکَزَهُ مُوسَی فَقَضَی عَلَیْهِ »⁽¹⁾.

پس از آن مقربان درگاه فرعون مشاورة و تدبیر می کردند برای کشتن حضرت موسی بعوض قبطیِ مقتول ، در این بین مؤمن آل فرعون بشتاب آمده و حضرت موسی را خبر کرده که می فرماید : « وَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَی الْمَدِینَةِ یَسْعَی قَالَ یَا مُوسَی إِنَّ الْمَلَأَ یَأْتَمِرُونَ بِکَ لِیَقْتُلُوکَ فَاخْرُجْ إِنِّی لَکَ مِنَ النَّاصِحِینَ * فَخَرَجَ مِنْهَا خَائِفًا یَتَرَقَّبُ قَالَ رَبِّ نَجِّنِی مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ * وَلَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقَاءَ مَدْیَنَ قَالَ عَسَی رَبِّی أَنْ یَهْدِیَنِی سَوَاءَ السَّبِیلِ »⁽²⁾یعنی پس بیرون رفت موسی در هماندم بی زاد و راحله و رفیق از شهر مصر در حالتی که ترسان بود بر نفس خود که انتظار می برد که کسی از پی او درآید و او را بگیرد گفت ای پروردگار من نجات ده مرا از گروه ستمکاران یعنی از فرعون و کسان او .

و چون قدم به راه نهاد متوجه شد و روی آورد بسوی مدین و این مدینه مسمی بود باسم بانی او مدین بن ابراهیم خلیل و شعیب در آنجا بود و در تحت تصرف فرعون نبود و از مصر تا آنجا هشت روزه راهست حضرت موسی چون راه را نمی دانست از روی توکل و حسن ظن بخدا گفت امید

است که خدایِ من راه نماید مرا براه راست و مرویست که در اثنای راه بر سَرِ سه راه رسید و وسط آنها را اختیار نمود و جویندگان او بآنجا رسیده در راه دیگر روانه شدند و او را نیافتند .

القصه حضرت موسی هفت روز و هشت شب راه می رفت و جز گیاه صحرا خوردنی نداشت سعید بن جبیر روایت کرده که آن حضرت پای برهنه بود و بمدین نرسید تا آنکه خف قدم او بیفتاد و مجروح شد و چون توکل بخدا کرده بود حق تعالی فرشته ای را فرستاد بر اسبی نشسته نیزه در دست گرفته گفت یا موسی بکجا می روی جواب داد بمدین گفت راه دانی گفت نه گفت مرو که من راه برد توام حضرت موسی با وی رفت تا بماء مدین رسید⁽¹⁾.

حضرت عیسی علیه السلام و بلاهای دنیا

و از جمله دوستان خدا که مبتلا بانواع بلا گردیده عیسای روح اللَّه بوده .

که چون یهودا که رأس و رئیس جماعت یهودیان بود دید که دعای او بر دشنام دهندگانش مستجاب می شود به ترسیدند از اینکه درباره ایشان دعای بد کند پس یهودیان را جمع کرده برای اینکه او را بکشند پس نزد حضرت عیسی علیه السلام مجتمع شدند و آغاز مناظره کردند حضرت عیسی علیه السلام فرمود یا معشر الیهود شما بیقین می دانید که حق تعالی شما را دشمن می دارد ایشان از این سخن در غضب شده قصد او کردند وی از ایشان گریخته در خانه پنهان شد که در سقف آن روزنه بود حق تعالی جبرئیل را فرستاد تا عیسی را از آن روزنه باسمان برد و ذلک قوله تعالی : « وَأَیَّدْنَاهُ بِرُوحِ

الْقُدُسِ »⁽¹⁾یهودا مردی را که طغیانوش نام داشت گفت در این خانه رو عیسی را بکش . داخل خانه شد کسی نیافت و زوایای خانه را می جست کسی ندید چون بیرون آمدنِ او دیر شد یهودا گمان برد که عیسی با او در کازرار است بقصد اهانت او در خانه آمد حق تعالی شبه عیسی را بر او افکند طغیانوش را پنداشتند که عیسی است وی را بگرفتند هر چه فریاد می کرد که من عیسی نیستم قبول نکردند و او را بکشتند و بر درختی آویختند و بعد از قتل او جمعی گفتند که در این خانه عیسی بود و صاحب ما، اگر مقتول عیسی است پس صاحب ما کجاست و اگر صاحب ما است پس عیسی کجاست ؟⁽²⁾

این است که می فرماید درباره یهود : « وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِیحَ عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ رَسُولَ اللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَکِنْ شُبِّهَ لَهُمْ »⁽³⁾.

بخصوص بخصوص از بین تمامی دوستانِ خدا این دنیای دون ، عداوت خاصی و بغض مخصوصی با خانواده محمّد و آل محمّد صلی الله علیه وآله داشته و دارد زیرا که این بزرگواران خاص و خلاص مقربان درگاه کبریائند امام سجاد علیه السلام می فرماید:

نحن بنو المصطفی ذو غصص * یجرعها فی الأنام لی کاظمنا⁽⁴⁾

عظیمة فی الأنام محنتنا * أولنا مبتلی و آخرنا⁽¹⁾

یفرح هذا الوری بعیدهم * و نحن أعیادنا ماتمنا⁽²⁾

الناس فی الأمن و السرور و ما * یأمنُ طول الزمان خائفنا⁽³⁾

بحار : 46/92 ؛ مناقب ابن شهر آشوب : 4/156 .

اعیاد و اهل بیت علیهم السلام

و بخصوص بخصوص از بین این سلسله جلیله دشمنی خاصی و بدسلوکی مخصوصی نمود با ریحانه رسول خدا کشته راه خدا شهید کربلا حضرت سیدالشهداء که پس از واقعه عاشورا تمامی عیدها ماتم و جمله عالم یک عزاخانه برای این خانواده شده زیرا که هر عیدی حکایت کند از مصیبت شدیدی ، از آن جمله چون روز عید نوروز شود که قرص خورشید از برج حوت به برج حمل منتقل گردد حکایت کند از واقعه عاشورا که خورشید جمال حسینی از برج خیمه گاه منتقل به گودی قتلگاه گردیده و چون روز عید فطر شود حکایت کند از حال آن ولیِ ّ ذو الجلال که پس از آنکه بر روزه سه روز صبر و طاقت نمودی افطار او با آب شمشیر شمر شریر بودی و چون روز عید اضحی شود حکایت کند از کیفیت شهادت آن بزرگوار بی غمگسار که حضرت رضا علیه السلام می فرماید : « ذبح الحسین کما یذبح

الکبش »⁽¹⁾یعنی حسین را مانند گوسفند سر بریدند .

مصیبة الحسین أعظم المصیبات * قتلوه عطشانا بشط فرات

خدا خبر داد به حضرت آدم ، یا آدم ولدک هذا یصاب بمصیبة تصغر عندها المصائب⁽²⁾چه حق گفته شاعر که می گوید :

آنچه بر پیغمبران یکسر گذشت * جمله بر فرزند پیغمبر گذشت

مقایسه مصائب سید الشهداء علیه السلام وانبیاء

اگر آدم صفی اللَّه مبتلا شد بفراق بهشت و گریه کرد تا دو چشمه آب از چشمانش سرازیر شد حسین ثار اللَّه مبتلا شد بفراق حرم محترم جدِّ بزرگوارش که بهشت بلکه تمامی ماسوی اللَّه به طفیل وجودش موجود شده این مصیبة از اعظم مصائب آن حضرت است زیرا که علاقه آن مظلوم بقبر جد بزرگوارش نه بحدی است که قابل تقریر باشد جفاکاران این امت قطع علاقه اش از وطن اصلی و جوار جد بزرگوارش نمودند فواسفاه و واحزناه علیه علیا مخدره سکینه خاتون می گوید مصیبة ما در روز بیرون آمدن از مدینه طیبه از تمام مصائب سنگین تر بود⁽³⁾.

اگر آدم صفی اللَّه مبتلا شد بفراق نور دیده اش هابیل که جوانی بود بیست ساله ، رویش چون ماه ، گیسویش سیاه ، حسین ثار اللَّه مبتلا شد بفراق جوان هیجده ساله شبیه پیغمبر صلی الله علیه وآله حضرت علی اکبر که در تمامی عالم نظیر و عدیل نداشت .

لم تر عین نظرت مثله⁽¹⁾

من محتف یمشی و من ناعل⁽²⁾

اگر آدم صفی اللَّه پس از دفن هابیل بالای قبرش آمده جسدش بیرون آورده صورت بصورتش گذاشت حسین ثار اللَّه در حال احتضار جوان هیجده ساله بالای سرش حاضر بود فوضع خدّه علی خدّه صورت بصورتش گذاشت اما آدم سر هابیل را تنها کوفته دید ولیکن حسین مظلوم سر علی اکبر را کوفته ، بدنش را قطعه قطعه و ریزه ریزه مشاهده نمود .

اگر نوح نجی اللَّه از دست قوم خود یکهزار و الّا پنجاه سال اذیت کشید و بالاخره یکنفر از ایشان براه حق نیامد حسین ثار اللَّه در عشره عاشورا باضعاف مضاعف از شرار امت اذیت کشیده و هر قدر اهل کوفه بدبخت را موعظه می نمود در دل از سنگ سخت تر ایشان اثر نمی کرد چنان در روز عاشورا آن بزرگوار اتمام حجت بر ایشان نموده که هیچ عذری برای ایشان نگذاشته ، از آن جمله آمد مقابل لشکر بایشان فرمود ای جماعت ، قسم می دهم شما را بخدا آیا می شناسید مرا یا نه همه گفتند بلی توئی پسر پیغمبرِ خدا ، فرمود قسم می دهم شما را بخدا آیا می دانید مادرم فاطمه دختر محمد است ؟ گفتند : بلی ، گفت قسم می دهم شما را بخدا آیا می دانید که پدر من علی بن ابی طالب است ؟ گفتند : بلی ، فرمود قسم می دهم شما را می دانید که جدّه من خدیجه بنت خویلد اول زنان این امت است ؟ گفتند : بلی ، فرمود آیا می دانید حمزه سیدالشهداء عم پدر من است ؟ گفتند : بلی ، فرمود آیا

می دانید که جعفر طیار عم من است ؟ گفتند : بلی ، فرمود آیا می دانید که این شمشیر شمشیر پیغمبر است که بر کمر بسته ام ؟ گفتند : بلی ، فرمود قسم می دهم شما را بخدا آیا می دانید که این عمامه عمامه پیغمبر است که بر سر نهاده ام ؟ گفتند : بلی ، فرمود ای جماعت پس برای چه خون من مظلوم را مباح می دانید و کمر قتل مرا بسته اید ؟ گفتند : ای حسین آنچه گفتی همه را می دانیم لیکن دست از تو بر نمی داریم تا بمیری با لب تشنه⁽¹⁾.

اگر ابراهیم خلیل اللَّه مبتلا بآتش نمرودیان گشته حسین ثار اللَّه مبتلا بآتش فراق یاران و یاوران و سوختن دل از داغ جوانان و برادران در واقعه عظمای عاشورا و داهیه کبرای قیامت نما گردیده ، در هنگام ابتلای ابراهیم و گزاردن او در منجنیق بلا ملائکه موکل به بادها و ابرها و کوهها و زمین ها بنصرتش آمدند و آن خلیل جلیل نصرت ایشان را قبول نکرده و تن بقضای الهی در داده ، در روز عاشورا جماعت جنیان بنصرت آقای مظلوم آمدند آن حضرت از روی ترحم ، و بی انصافیِ مقاتله جنیان با بنی نوع انسان ، نصرت ایشان را قبول نکرده و تن بکشته شدن و سر بالای نیزه رفتن⁽²⁾و بدن پامال شدن در داده⁽³⁾.

اگر بعد از پرت شدن ابراهیم خلیل از منجنیق بلا و نزدیک شدن او به آتش ، جبرئیل امین به نصرتش آمده و ابراهیم اجابتش نه نمود و منعش از

حائل شدن میانه خود و دوستش شده روز عاشورا هم جبرئیل امین بنصرت آقایِ مظلوم آمده در کربلا هم وقتی رسید دید حسین را در میان خون خود ، پر در پر زده سایه بر بدن آن حضرت انداخت فرمود : جبرئیل

بردار شهپرت بگذارم بآفتاب * حائل مشو میان من و یار جبریئل

رو شهر شام حائل روی سکینه شو * کورا زنند سیلی بسیار جبرئیل

اگر در ابتلای موسای کلیم اللَّه فرعون و فرعونیان شهر مصر را بر آن حضرت تنگ گرفته تا لابد بی زاد و راحله با پای برهنه از شهر مصر بیرون شده اشقیایِ این امت تمامی ربع مسکون عالم را بر حسین مظلوم تنگ گرفته که فرمود : « لو کنت فی حجر هامة لا یدعوننی بنو امیة حتّی یستخرجوا هذه العلقة من جوفی »⁽¹⁾فرمود : اگر در سوراخ جانوری از جانوران زمین بروم بنی امیه از من دست بردار نخواهند شد تا خون دلم را بریزند .

موسای کلیم چون به شهر مدین نزد شعیب رسید از ظلم فرعون و فرعونیان ایمن گردید اما این بزرگوار چون از مدینه بیرون آمد پناه بخانه خدا آورده خانه که برای تمامی مخلوقات عالم از آدم الی خاتم مأمن می بود « وَمَنْ دَخَلَهُ کَانَ آمِنًا »⁽²⁾برای وی مأمن نشد.

من در اینجا چند مسئله می گویم ملتفت باشید این بزرگوار بی یار چقدر مظلوم بوده علماء اعلام در احکام حرم محترم از آن جمله محقق در کتاب شرایع می فرماید که هر گاه صائد صید خود را در خارج حرم بست آن صید خود را رها کرده و داخل حرم شد دیگر حق ندارد او را بیرون بیاورد و هرگاه خود صائد در خارج حرم باشد و صید

حرم را در حرم شکار کند باید فداء بدهد و همچنین عکس آن که صائد در حرم باشد و صیدی از خارج حرم صید کند ضامن است و هرگاه بعض صید در حرم باشد و بعضی آن در خارج حرم و صائد او را بزند چه بر عضو داخلش در حرم یا خارجش از حرم زده باشد او را ضامن است و هرگاه شکار کند صیدی را که بر شاخ درختی باشد که آن شاخه در خارج حرم بوده باشد ولیکن تنه درخت در حرم باشد ضامن است و هر که شکارش را با خود در حرم ببرد چون داخل حرم شود واجب است او را رها کند⁽¹⁾ببین چه قدر حرم احترام دارد ببین چقدر این بزرگوار مظلوم است که یزید ملعون سی تن از شیاطین بنی امیه به بهانه زیارت خانه کعبه به مکه فرستاده و بایشان سفارش نمود که هرگاه میسر شود شما را حسین را گرفته ولو چسبیده به پرده خانه کعبه باشد و یا سر از بدنش جدا کرده⁽²⁾.

جانهای عالم و عالمیان فدای این آقای مظلوم . اگر جماعت یهودیان درباره عیسی روح اللَّه گمان برده که او را کشته و بر دار زده اند « وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَکِنْ شُبِّهَ لَهُمْ »⁽³⁾و أمّا أهل الکوفة قتلوا الحسین و صلبوه و سحقوه و نهبوا أمواله وسلبوا نسائه و هتکوا حریمه ، أهل کوفه آقا را کشتند

نه یک مرتبه بلکه چندین مرتبه که خدا خبر داد بحضرت آدم بأنه لم یجبه أحد الّا بالسیوف و شرب الحتوف⁽¹⁾بلی یک نوع از کشتنش مانند کشتن گوسفند قربانی بود که سر مطهر از بدن اطهرش جدا کردند : ذبح الحسین کما یذبح الکبش⁽²⁾بردارش زدند سر مطهرش را گاهی بالای نیزه ، گاهی بر درخت خرما ، گاهی بر در دوازه شام آویزان نمودند پامال کردند بدن اطهرش را بنوعی که عضو سالم از او باقی نگذاشتند .

« وبجرد الخیل بعد القتل عمداً سحقونی »⁽³⁾غارت کردند اموال آن بزرگوار را ، خیام مخدرات عصمت و طهارة آتش زدند ایشان همه باطراف صحرا پراکنده گشتند عقب نموده ایشان را کعب نیزه و تازیانه می زدند خش و آلات از ایشان می گرفتند چادر و معجر بردند حق داشتند زینب و ام کلثوم اگر در این حال خطاب به امیرالمؤمنین می نمودند :

یا مرتضی علی بکجایی بیا بیا * امروز نیست وقت جدائی بیا بیا

ما از مدینه تا بجوار تو آمده ایم * آخر تو از نجف قدمی پیشتر بیا

بردند معجز از سر زینب زمانه خراب شدی * چون قلم اینجا رسیدی سر شکست

لا حول ولا قوة إلّا باللَّه العلیّ العظیم .

بسم الله الرحمن الرحیم

مجلس سوّم

اشاره

الحمد للَّه کما ینبغی لکرم وجهه و عزّ جلاله و الصلاة و السلام علی محمّد وآله.

و بعد فمن کلام لأمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیه السلام فی وصف خلق الإنسان و موعظته و تذکیره : « أم هذا الذی أنشأه فی ظلمات الأرحام و شُعُف الاستار نطفةً دهاقاً و علقةً محاقا و جنیناً و راضعاً و ولیداً و یافعاً »⁽¹⁾⁽²⁾.

یعنی بلکه آیا انسان آنچنان کس است که خلقت کرده است او را خدا در تاریکی های رحمهای مادران و غلافهای پرده های بچه دانهای ایشان ، در اول خلق آن نطفه ای است ریخته شده در رحم ، پس از آن می گردد پاره از خون سیاه ، پس از آن بچه در آن روح دمیده چون بدنیا آید اول بچه ای است

شیر خورنده پس از آن کودک و بعد به حد بلوغ رسیده و در وصف خلقت می فرماید : « وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ طِینٍ * ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِی قَرَارٍ مَکِینٍ * ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَکَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ »⁽¹⁾یعنی آفریدیم انسان را از خلاصه گرفته شده از گل یا مراد از انسان در آیه شریفه آدم ابوالبشر است که خلقت وی از صفوة و خلاصه گل بوده یا مراد جنس انسان است زیرا که همه آدمیان اصلاً از اجزاء ارضیه اند و پس از عروض اطوار مختلفه بر آنها بالاخره مستحیل به نطفه گردیده و در صلب پدران قرار می گیرند زیرا که نطفه ها همه از نباتات حاصل می شوند یا بیواسطه مثل گندم و جو یا بواسطه چون لحوم مثلاً که از نباتات متکون می شوند و تمامی نباتات جوهریست از خاک زمین که مستحیل به نبات می شود کما قال تعالی : « مِنْهَا خَلَقْنَاکُمْ وَفِیهَا نُعِیدُکُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُکُمْ تَارَةً أُخْرَی »⁽²⁾می فرماید : پس از آن گردانیدیم و قرار دادیم خلق او را از آب منی که قرار می گیرد در رحم مادر و تا چهل روز بحالت منویه باقی و سفید رنگ است پس از آن مستحیل نمودیم آن نطفه سفید را ، پاره از خون بسته تا چهل روز دیگر بحالت دمویه باقی است پس از آن تبدیل نمودیم آن خون بسته را به مقداری از گوشت که یکدفعه آنر بجاوند یعنی بقدر یک لقمه می باشد تا چهل روز دیگر ، پس از آن گردانیدیم آن یک لقمه گوشت را

قطعه استخوانی محکم بعد از سه اربعین ، پس از آن پوشاندیم بر آن استخوان گوشتی که از مضغه باقی مانده بود یا گوشتی مجدد و تازه بعد از رستن عروق و اعصاب بر آن ، بعد از آن آفریدیم او را آفریدنی دیگر در بطن مادر یعنی صورت انسانی را بر آن فائض گردانیدیم یا روح را بر او فائض ساختیم یا قوی را در او ایجاد نمودیم و می شود که مراد هر سه باشد .

و صاحب کشاف گفته که مراد به خلق آخر خلقی است که مباین خلق اول است مباینة تامه چه بعد از آنکه جماد بود آنرا حیوان گرداندیم و ابکم بود او را ناطق ساختیم و اصم بود او را سمیع گردانیدیم و اکمه بود بصیرت ساختیم⁽¹⁾.

این است که امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید : « ثمّ منحه قلباً حافظاً و لساناً لافظاً و بصراً لا حظا لیفهم معتبرا و یقصّر مزدجراً حتی إذا قام اعتداله و استوی مثاله نفر مستکبراً و خبط سادراً ماتحاً فی غرب هواه کادحاً سعیاً لدنیاه فی لذّات طربه و بدوات أربه ثمّ لا یحتسب رزیةً و لا یخشع تقیّة فمات فی فتنته غریراً و عاش فی هفوته یسیراً لم یُفد عوضاً و لم یقض مفترضاً »⁽²⁾یعنی پس از بلوغ عطا و بخشش کرد خداوند منان به انسان دلی حفظ کننده و زبانی گوینده و چشمی بیننده برای اینکه بفهمد و عبرت بگیرد و باز ایستد از معصیت و زجر کند نفس خود را در ترک مخالفت خدا تا زمانی که معتدل و برابر گشت اعضاء و جوارح وی و مستوی شد صورت و شخصیت وی بعکس

مقصود از دادن آن نعمتها سر باز کشید از اطاعت منعم خود تکبر ورزیده و گمراه گردیده آب کشنده از دلو بزرگ چاه هوا و خواهش نفس خود و تلاش و سعی کننده از برای دنیای خود در حالی که فرو رفته در سرور و طرب لذتهای خود و ظاهر ساختن حاجات و آرزوهای خود ، گمان نکند در این حال مصیبتی را و نترسد محذوری را پس بمیرد در گمراهی خود مغرور شده و زندگانی کند در لغزشهای خود زمانی اندک و کسب نکرده عوضی را از عمر عزیز خود و جا نیاورده واجبی را از واجبات خدا . تفصیل داده امیرالمؤمنین اجمال این مقال را به کلماتی دلسوز و فقراتی غم افروز که می فرماید : « دهمتْهُ فجعات المنیة فی غبّر جماحه و سنن مراحه فظلّ سادراً و بات ساهراً فی غمرات الآلام و طوارق الأوجاع و الأسقام بین أخ شقیق و والد شفیق و داعیة بالویل جزعاً و لا دمة للصدر قلقا و المرد فی سکرة مُلْهثةٍ و غمرة کارثة و انّه موجعة و جذبةٍ مکربة و سوقه متعبةٍ »⁽¹⁾یعنی بگیرد این مغرور بی خبر را ناگاه دردهای مرگ آور در بقیه سرکشی وی و طریقه نشاط و شادی وی روز را به شب کرد حیران گشته و شب را به روز رسانیده بیدار شده در حالتی که واقع شده در شدائد ناخوشی ها و شب آمیزه دردها و مرضها میانه برادر همزاد و پدر مهربان و زنان فریاد زننده به واویلاه از روی جزع و بر سینه زننده از روی اضطراب و حیرانی و حال آنکه آن مرد در بیهوشی است غافل کننده و شدتی است شکننده و ناله ای است درآورنده و کشاندنی است غم آورنده و راندنی است رنجاننده ، ببین پس از مفارقت روح از بدن آن بیچاره بدبخت

بچه بلاها مبتلا می شود .

امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید : « ثُمَّ أُدْرِجَ فِی أَکْفَانِهِ مُبْلِساً وَ جُذِبَ مُنْقَاداً سَلِساً ثُمَّ أُلْقِیَ عَلَی الْأَعْوَادِ رَجِیعَ وَصَبٍ وَ نِضْوَ سَقَمٍ تَحْمِلُهُ حَفَدَةُ الْوِلْدَانِ وَ حَشَدَةُ الإِخْوَانِ إِلَی دَارِ غُرْبَتِهِ وَ مُنْقَطَعِ زَوْرَتِهِ وَ مُفْرَدِ وَحْشَتِهِ حَتَّی إِذَا انْصَرَفَ الْمُشَیِّعُ وَ رَجَعَ الْمُتَفَجِّعُ أُقْعِدَ فِی حُفْرَتِهِ نَجِیّاً لِبَهْتَةِ السُّؤَالِ وَ عَثْرَةِ الِامْتِحَانِ وَ أَعْظَمُ مَا هُنَالِکَ بَلِیَّةً نُزُولُ الْحَمِیمِ وَ تَصْلِیَةُ الْجَحِیمِ وَ فَوْرَاتُ السَّعِیرِ وَ سَوْرَاتُ الزَّفِیرِ لا فَتْرَةٌ مُرِیحَةٌ وَ لا دَعَةٌ مُزِیحَةٌ وَ لا قُوَّةٌ حَاجِزَةٌ وَ لا مَوْتَةٌ نَاجِزَةٌ وَ لا سِنَةٌ مُسَلِّیَةٌ بَیْنَ أَطْوَارِ الْمَوْتَاتِ وَ عَذَابِ السَّاعَاتِ إِنَّا بِاللَّهِ عَائِذُونَ »⁽¹⁾یعنی پس از دردهای گذشته پیچیده شود میت در قطعات کفن خود از همه اوضاع دنیا مأیوس و کشائیده شود از دنیا به کمال اطاعت و همواری ، پس انداخته شود بر پاره های چوبهای جنازه ، باز گشته از مرض و بیماری و نزار و لاغر شده از درد و رنجوری و بدوش خود بردارند او را خدمتکاران که پسران وی باشند و یاری کنندگان که برادران وی باشند و می برند او را بسوی خانه غربت قبر او و محل انقطاع زیارت کردن او تا زمانی که برگردد تشییع کننده و بازآید مصیبت کشیده ، نشانده شود آن بیچاره بیکس در گودال قبر در حالتی که آهسته سخن گوید از دهشت و وحشت سؤال نکیرین و لغزش در امتحان و آزمایش در قبر تنگ و تاریک و بزرگتر چیزی که در خبر است در آن وقت از بلیه و دردهای مهیا شده آب گرم جهنم و بریان کردن آتش جحیم و جوشیدن زبانهای آتش است از برای عذاب عاصیان و گنه کاران نیست در

قبر سستی در عذاب که راحت دهنده باشد و نه واگذاشتنی که عذاب را برطرف کننده باشد و نه قوه از برای میت که منع کننده باشد و نه مردنی که زور رسنده باشد و نه اول خوابی که آرام دهنده باشد در حالتی که میت بیچاره گرفتار است بین حالات مردنها و عذاب ساعتها ، پناه می بریم بخدا از این شدتها و سختی ها و فی الخبر انه علیه السلام لما خطب بهذه الخطبة اقشعرت لها الجلود و بکت العیون و رجّفت القلوب⁽¹⁾یعنی چون امیرالمؤمنین این کلمات بفرمودند بدنهای حاضران بلرزید و چشمها بگریه درآمدند و دلها از جا کنده شد خدا کند دل من و توهم از جا کنده شده باشد تا کی به آرامی و اطمینان عمر خود بگذرانیم و خیال این دردها که در پیش داریم نمی نمائیم .

در غفلت بودن

ای بسا معصیت آلوده ز نافرمانی * شرم بادت ز خدا تا بکی این نادانی

همه شب خفته و غافل شده از رحمة حق * روزها در طلب عشرت و هر عصیانی

چند گوئی که به پیری رسم و توبه کنم * چه کنی گر بجوانی بلحد درمانی

ای عالمی که تحصیل علم کرده درس می خوانی مطالعه می کنی مباحثه داری آیا به علم خود عمل کرده یا نه ؟ عالم بی عمل سگ است العیاذ باللَّه از علم بی عمل که صاحب خود را مهلک است بس است درس خواندنرا وسیله

دنیاداری خود قرار دهی .

نان و حلوا چیست این تدریس تو * کین بود سرمایه تلبیس تو

بهر اظهار فضیلت معرکه * ساختن انداختن اندر مهلکه

تا که عامی چند سازی رام خود * با صد افسون آوری در دام خود

چند بگشایی درون انبان لاف * چند بگشایی گزاف اندر گزاف

نه فروعت محکم اند نه اصول * شرم بادت از خدا و از رسول

اندرین ره چیست دانی غول تو * این ریائی درس نامعقول تو

درس اگر قربت نباشد زو غرض * لیس درساً انه بئس المرض

بیدار کردن و متنبه نمودن

ای واعظ منبر نشین تا به کی زبان حرکت می دهی و متکلم وحده می شوی اول باید خود به موعظه عمل نمایی نه از کسانی باشی که « یَقُولُونَ بِأَفْواهِهِمْ مَا لَیْسَ فِی قُلُوبِهِمْ »⁽¹⁾« أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَکُمْ وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ الْکِتَابَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ »⁽²⁾زیانکارتر از همه مردم کسی است که چون روز محشر شود به بیند که مردمان از شنیدن کلمات وی نجات یافته و به راحت افتاده و خروش خائب و خاسر و مأیوس راه جهنم باید پیش گیرد ای آقای متجدد روزنامه خوان یا شب نامه خوان ، هیچ وقت نامه عمل خود خوانده یا نه ؟ بس است تضییع عمر خود کنی و این گوهر گرانبها را مفت از دست بدهی یک دم از این عمر عزیز نامه عملت بخوان ببینی چه عملی در آن ثبت است اگر بخوانی و ببینی هر آینه غیر از روزنامه خواندن

در آن چیزی نیست عملِ روزانه روزنامه خواندن ، عمل شبانه ، روزنامه است عمل صبح ، روزنامه عمل عصر ، روزنامه است هیچ غصه خود نمی خوری ؟ هیچ فکری بحال خود نمی کنی ؟ چرا این قدر در حق خود بی رحم و بی انصافی ؟ !

« أو لعلک رأیتنی آلف مجالس البطالین فبینی و بینهم خلیتنی »⁽¹⁾به بین چقدر بطالة و تضییع عمر بد است که امام سجاد علیه السلام شکوه از حال خود می کند و عرض می کند خدایا شاید تو مرا نشسته مجالس بطالین دیده که میانه من و ایشان دوستی انداخته ای . می نگری آقای تاجر ! تا کی مشغول خرید و فروش امتعه دنیا هستی و محاسبه پول سیاه و سفید می کنی یکدم مشغول تجارت برای دار آخرت هم باش .

« وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَیْهَا وَتَرَکُوکَ قَائِمًا قُلْ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَیْرُ الرَّازِقِینَ »⁽²⁾یکدم محاسبه اعمال و طاعات و معاصی هم بکن ببین نبادا یک وقت میزان کنند اعمال را معاصی زیادتی کنند بر طاعات . حاجی بزاز ! عمرت را گذرانیدی در پیمودن کرباس ، یک دم اعمال خود هم به پیمای نبادا نقصی در ان باشد نبادا کفه میزان طاعات سبک باشد « وَأَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوَازِینُهُ * فَأُمُّهُ هَاوِیَةٌ * وَمَا أَدْرَاکَ مَا هِیَهْ * نَارٌ حَامِیَةٌ »⁽³⁾« تُسْقَی مِنْ عَیْنٍ آنِیَةٍ * لَیْسَ لَهُمْ طَعَامٌ إِلَّا

مِنْ ضَرِیعٍ * لَا یُسْمِنُ وَلَا یُغْنِی مِنْ جُوعٍ »⁽¹⁾تا کی تحصیل غذای بدن می کنی یک دم هم در صدد تحصیل غذای ر وح باش تا کی صرف عمر عزیز در تحصیل غذاهای الوان دنیایی می کنی یک دقیقه غذای آخرتی برای خود مهیا کن نبادا در آخرت غذای تو از درخت ضریع باشد که درختی است در جهنم ، میوه آن از آتش سوزنده تر ، از صبر تلخ تر ، از مردار گندتر است .

تو در این اوطان غریبی ای پسر * خو بغربت کرده خاکت بسر

اینقدر در شهر تن ماندی اسیر * کان وطن یکباره رفتت از ضمیر

رو بتاب از جسم و جانرا شاد کن * موطن اصلی خود را یاد بکن

تا بچند ای شاهباز پر فتوح * باز مانی دور از اقلیم روح؟

تا بکی در چاه طبعی سرنگون * یوسفی یوسف بیا از چه برون

تا عزیز مصر ربانی شوی * وارهی از جسم و روحانی شوی

ای بقالها و ای عطارها ای همه دکان دارها عمر عزیز در بازار گذشت از صبح تا شب ، کی وقت رو کردن بخدا می شود خیال کرده که عمر فنائی ندارد ؟ می بینی که آثار مرگ ظاهر شده محاسن سیاه سفید گشته دندانهای با صفا و محکم افتاده چشمها کم نور شده گوشها سنگین گشته قُوا همه تحلیل رفته اشتها بغذا تزلزل کرده .

قد تو خم گشته و مویت سفید * یعنی از ره قاصد مرگت رسید

ای سبزی فروشها تا کی صدا می زنی یکی یک پول دو سه پول نتیجه عمرت جزءِ هوا شد ، حاصلی برنگرفتی ، ثمره از این عمر عزیز بدست

نیاوردی ترا بخدا قسم دیگر بس است یک دم رو بخدا کن که اگر تو یک قدم پیش روی خدا صد قدم پیش می آید .

ای که پنجاه رفت و در خوابی * مگر این پنج روز دریابی

فرصت غنیمت دان ، مهلت کم شده ، رفتن نزدیک شده ، کار هنوز درست نگشته ، چرا این قدر مسامحه و سهل انگاری می کنی اگر بدرفتاری با خدا کمتر نمایی کار درست می شود خداوند منان اسباب شفاعت و وسایل نجات برای بندگان مهیا کرده .

همسفر شدن با حضرت امام حسین علیه السلام

اعظم و اکبر و اعلای اینها کشتی نجات امت آقای مظلوم بزرگوار و مسافر سفر کربلا است علاج کار آن است که در این سفر هولناک دور ، دور و درازِ آخرت هم توشه و هم خوراک آخرت شویم با این مسافر بزرگوار که سفری پر خطر کرده تا همه ما را از درک و خطر سفر هولناک آخرت آسایش دهد این مسافر بزرگواری است که در سفر خیریت اثرش سفره عامی گسترانده که اگر تمامی انس و جن و وحوش و طیور از آن بردارند کمی و نقصانی در آن پیدا نخواهد شد این مسافر اسماء متعدده دارد اسماء عام دارد اسم خاصی دارد اسماء عامش یکی غریب الغرباء ، یکی مظلوم کربلا ، یکی ریحانه رسول اللَّه ، یکی سیدالشهداء است و اما اسم خاصش که تأثیر خاصی در قلوب مؤمنین دارد هو الحسین المظلوم این مسافر بزرگوار سفر کرد از مدینه بمکه از مکه به کربلا از کربلا بکوفه از کوفه بشام ، سر و تن مطهرش تا کربلا مسافرت کرد سر بریده از تن از کربلا تا کوفه و از کوفه تا بشام ، وجود مقدسش صحیح و سالم مسافرت کرد تا کربلا

در حالتی که سوار بر است بود و اما سر مطهرش مسافرت کرد از کربلا گاهی بالای نیزه ، گاهی در توبره اسبانِ دشمنان ، گاهی بر درخت خرما آویزان . هم توشه شدن و هم سفر گشتن با این مسافر بزرگوار در عالم حقیقت و معنی به این نحو حاصل می شود که یکدم قلب را توجه بجانبش داده از اول مسافرتش تا زمان اقامتش ملاحظه حالش نموده و از صمیم قلب در احوال پرملالش با او شریک گشته و همه با هم همدرد دل پر دردش شویم .

« شیعتنا خلقوا من فاضل طینتنا و عجنوا بماء محبّتنا⁽¹⁾یفرحون لفرحنا و یحزنون لحزننا »⁽²⁾وفرمود : نفس المهموم لظلمنا تسبیح⁽³⁾جانهای عالم و عالمیان بفدای این مسافر بزرگوار که روز سه شنبه هشتم شهر ذی الحجة الحرام از مکه قصد عراق نمود سه روز پیش از آن خیمه بیرون زده .

خبر دادن حضرت از شهادتش

ابو محمد واقدی و زرارة بن صالح گویند که چون عزم آن حضرت بدانستیم بخدمت حضرتش شتافتیم و عرض نمودیم یابن رسول اللَّه دلهای مردم کوفه با شما و شمشیرهای ایشان بر شماست یعنی آن جماعت نااهل وفائی و ثباتی در دعوت و تعهدات خود ندارند بزودی دست از نصرت تو خواهند کشید .

« فأومأ بیده نحو السماء ففتحت أبواب السماء و نزلت الملائکة عددا لا یحصیهم إلّا اللَّه تعالی فقال لو لا تقارب الأشیاء و حبوط الاجر لقاتلتهم بهولاء ولکن اعلم یقینا

أن هناک مصرعی و مصرع أصحابی و لا ینجو منهم الّا ولدی علی »⁽¹⁾آن حضرت با دست مبارک بسوی آسمان اشاره نمود درهای آسمان باز شد و اینقدر از ملائکه نازل گشت که عدد آنها را غیر از خدا کسی نمی دانست آن وقت فرمود اگر وقت از دست نمی رفت و اجر باطل نمی شد با این فرشتگان با دشمنان خود مقاتله می نمودم ولیکن می دانم که مصرع و مدفن من و مدفن اصحاب من در آن زمین است و از آن داهیه دهیاء و واقعه غم افزا جز فرزندم علی زین العابدین کسی رها نخواهد شد.

بالجمله آن حضرت در روز ترویه وارد بیت الحرام شد طواف داد و سعی نمود احرام را بهم زد و حج را به عمره بدل نمود چون خوف آن داشت که او را در مکه محاصره کنند.

آنگاه در میان اهل و اصحاب خود بپای خواست⁽²⁾.

ملاقات محمد حنفیه با برادرش امام حسین علیه السلام

و خطبه ای انشاء نمود که مشتمل بر مواعظ و نصائح و خبر شهادتش بود

چون کلمات آن حضرت گوشزد محمد حنفیه برادرش شد بدون تأمل بنزد آن حضرت بیامد و عرض کرد ای برادر تو غدر و مکر مردم کوفه را می دانی و می دانی که با پدر و برادرت چه رفتار کرده اند سخت ترسانم که آن خدعه و مکری که با پیشینیان داشتند در حق شما نیز بپای برند اگر تو همچنان در حرم محترم اقامت نمایی از همه کس عزیزتر و محفوظتر باشی .

فقال : یا أخی قد خفت أن یغتالنی یزید بن معاویة بالحرم فأکون الذی یستباح به حرمة هذا البیت : فرمود برادر خوف آن دارم که یزید بن معاویه حیلتی کند و ناگاه مرا بقتل برساند و بدین جهت حرمت این خانه محترم شکسته شود محمد عرض کرد اگر از اقامت در مکه معظمه بیم داری بجانب یمن سفر کن یا در اطراف بیابانها اقامت نما که حصنی حصین و معقلی متین است و هیچ کس را بتو دسترسی نخواهد بود آقای مظلوم فرمود برادر یک امشب نظری گمارم و پشت و روی اینکار بنگرم تا به بینم چه باید کرد محمد به منزل خود مراجعت نمود⁽¹⁾.

تفأل حضرت سفر عراق را با قرآن

در خبر است که امام علیه السلام سفر عراق را از قرآن مجید فال گشود این آیه برآمد « کُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ »⁽²⁾فرمود : صدق اللَّه و صدق رسوله⁽³⁾.

محمد حنفیه بار دیگر خدمت برادر

لا جرم چون صبح شد بار بر بست و بر نشست چون این خبر به محمد رسید دوان دوان بیامد و زمام اسب⁽⁴⁾را بگرفت و عرض نمود تو مرا وعده

دادی که در مسئلت من رأی زنی و مرا خبر کنی ، کدام رأی این رنگ بست که ترا بجانب عراق تعجیل داد ؟ فقال أتانی رسول اللَّه صلی الله علیه وآله بعد ما فارقتک فقال یا حسین اخرج إلی العراق فان اللَّه شاء یراک قتیلا ، فرمود برادر پس از آن که تو مراجعت کردی رسول خدا را در خواب دیدم فرمود ای حسین بیرون شو بجانب عراق زیرا که خدا می خواهد تو را کشته ببیند محمد گفت : « إنّا للَّه و إنّا إلیه راجعون »⁽¹⁾ای برادر اکنون که حال بدین منوال است این زنان و کودکان را چرا با خود می بری فرمود رسول خدا صلی الله علیه وآله خبر داد فقال انّ اللَّه قد شاء أن یریهنّ سبایا فرمود همانا خدا می خواهد این زنان و کودکان را اسیر ببیند دیگر از برای محمد جای سخن گفتن نماند⁽²⁾.

حرکت حضرت و نزول در ذات عرق و آمدن فرزدق خدمت حضرت

بالجمله آن حضرت راه کوفه پیش گرفت و طی طریق نموده بمنزل ذات عرق رسید قضا چنان افتاد که همام بن غالب که معروف به فرزدق شاعر است مادر خویش را برداشته بقصد زیارت مکه می شتافت در ذات عرق خیمه های افراشته دید گفت از کیستند ؟ گفتند : از حسین بن علی ، پس بر در خیمه آن حضرت آمد در حالی که آن بزرگوار مشغول تلاوت قرآن بود فرزدق سلام کرد جواب گرفت فقال له أعطاک اللَّه سئولک و املک فیما تحب بأبی أنت و أمی یابن رسول اللَّه ما أعجلک من الحجّ ؟ عرض کرد آقا خدا مرادِ دلت دهد و آرزویت برآورد پدر و مادرم فدایت باد یابن رسول اللَّه چرا در این وقت حج ناکرده از مکه بیرون آمدی ؟ قال علیه السلام لو لم أعجل لاخذت

یعنی اگر تعجیل نمی کردم مرا می گرفتند زیرا که یزید عنید عمرو بن سعید را با جماعتی گماشته بود که اگر توانند آن حضرت را بشهادت رسانند ثم قال له أخبرنی عن النانس خلفک قال الخبیر سئلت : قلوب الناس معک و سیوفهم علیک و القضاء ینزل من السماء و اللَّه یفعل ما یشاء⁽¹⁾.

آن حضرت فرمود : اکنون خبر ده مرا از مردم کوفه ، فرزدق عرض کرد که این مطلب را از دانایی پرسش نمودی ، همانا مردم کوفه از اول دوستدارند و آرزوی دیدار تو را دارند لیکن روزگیر و دار شمشیر برویت کشند و ترا بکشند و قضا از آسمان نازل می شود و خدا کند آنچه بخواهد .

منزل ثعلبیه و وقایع آن

چون آن حضرت از منزل ذات عرق بار بست و بر نشست قطع منازل و طی ماحل نمود در وقت ظهر بمنزلی رسیدند که آن را ثعلبیه می نامند پس برای خواب قیلوله قدری بیارمیدند چون از خواب برخاستند قال علیه السلام قد رأیت هاتفاً یقول أنتم تسرعون و المنایا تسرع بکم إلی الجنة ، در این منزل بشارتی به آن حضرت دادند می خواهی بشنوی بدان هاتفی در خواب به آن حضرت عرض نمود شما می شتابید برفتن و مرگها شتاب می کنند بشما بسوی بهشت ، چون آن حضرت این خبر داده ، علی اکبر عرض نمود پدر مگر ما بر حق نیستیم فرمود قسم بخدا ما بر حقیم عرض کرد در این حال ما را از مرگ هیچ ملالی نیست فقال : جزاک اللَّه یا بنی خیر ما جزی ولداً عن والد ، فرمود ای فرزند خداوند جزای خیر دهد ترا بهتر جزائی که داده می شود پسر از پدر . آن شب را امام مظلوم با اهل بیت در ثعلبیه بپای آورد

و صبح آن شب از اهل کوفه ابا هزه رسید و بخدمت آن حضرت آمد سلام کرد عرض کرد یابن رسول اللَّه صلی الله علیه وآله چه چیز ترا بیرون آورد از حرم خدا و حرم جدّت پیغمبر صلی الله علیه وآله فقال الحسین و یحک یا أبا هزة ان بنی أمیة أخذوا مالی فصبرت وشتموا عرضی فصبرت وطلبوا دمی فهربت وایم اللَّه لتقتلنی الفئة الباغیة⁽¹⁾جانهای عالم و عالمیان بفدای مظلومیت یا ابا عبداللَّه فرمود ای ابا هزه همانا بنی امیه حق مرا غصب کردند صبر کردم هتک حرمت من نمودند صبر کردم و چون خون مرا طلب نمودند فرار کردم . قسم بخدا که این جماعت گمراه مرا می کشند .

طلبیدن حضرت زهیر بن قین را

و در خبر است گاهی که حسین علیه السلام از مکه طریق عراق پیش گرفت جماعتی از طائفه فزاره و قبیله بجیلی که قصد عراق داشتند باتفاق آن حضرت از مکه بیرون شدند و زهیر بن قین بجلی رئیس آن جماعت بود لیکن ایشان از خوف بنی امیه مکروه می داشتند که باتفاق امام مظلوم حرکت نمایند لذا چون بمنزل می رسیدند از آنجا که خیمه های امام برپا می شدند بیک طرف می رفتند و جداگانه منزل می نمودند درین منزل هنگامی که ناهار می شکستند و دست در خورش و خوردنی می داشتند از جانب آن بزرگوار رسولی بیامد گفت ای زهیر ! امام علیه السلام ترا می طلبد آن جماعت از مخالفت بنی امیه سخت ترسان بودند و از طرف دیگر مخالفت امام را نیز آسان نمی شمردند لاجرم آسیمه لقمه ها از دست بینداختند و بیهشانه بنشستند

کانماعلی رؤسهم الطیر⁽¹⁾.

در این وقت دیلم دختر عمرو که زوجه زهیر بود گفت سبحان اللَّه پسر رسول خدا کسی بسوی تو می فرستد و ترا طلب می کند تو اجابتش نمی کنی برخیز و بشتاب و بشنو با تو چه می گوید و باز مراجعه نما ، زهیر برخاست و برفت زمانی نگذشت که شادمان و خندان مراجعت کرد کأنّه از صورتش خورشید تابیده چون بر سید امر نمود تا خیمه او را برکندند و اسباب او را بر هم نهادند و به لشکرگاه امام علیه السلام حمل دادند و زوجه خود دیلم را طلاق گفت و فرمود با اهل خویش مراجعت نمای دوست ندارم که زحمت اسیری ببینی و من عزم کرده ام که در ملازمت امام علیه السلام کوچ دهم و جان خود را فدای او کنم پس مال خود را بزوجه و بنی اعمام خود عطا کرد فرمود دیلم را باهلش برسانید آن زن صالحه بایستاد و بگریست و شوهر را وداع کرد و قالت اسئلک أن تذکرنی فی القیامة عند جدّ الحسین گفت خواهانم از تو که در روز قیامت در نزد جدّ حسین مرا فراموش ننمایی⁽²⁾.

و بروایت أعثم کوفی دیلم بزهیر گفت تو همی خواهی در رکاب پسر مرتضی جانباری کنی من چرا نخواهم در خدمت دختر مصطفی سرافرازی کنم⁽³⁾.

منزل زرود

پس از آن آنحضرت قطع منازل و طی مراحل نمود تا رسید به منزلی که آن را زرود می گفتند در آن موضع مردی را دیدند که از کوفه می آید چون نزدیک امام علیه السلام رسید از راه بیک طرف کشید و آن حضرت قدری بایستاد کانّه خواست از وی سؤالی کند چون از راه بگشت امام علیه السلام نیز بگذشت عبداللَّه بن سلیمان و منذر بن اسماعیل که به تعجیل حرکت نموده چون از حج فارغ شدند در محلی که آن را زرود می گفتند ملحق به لشکر آن حضرت شدند ایشان بنزد آن سوار شتافتند و باو سلام کردند و جواب گرفتند گفتند کیستی و از کجا می آیی گفت مردی از بنی اسدم و نام من بکر است گفتند ما نیز از بین اسدیم حال بگوی مردم کوفه را چگونه دیدی گفت از کوفه بیرون نشدم تا گاهی که مسلم بن عقیل و هانی بن عروة را کشته دیدم و دیدم که پای ایشان را بسته و در بازار کشان کشان می گردانیدند⁽¹⁾.

پس عبداللَّه و منذر از وی روی برتافتند و بخدمت امام علیه السلام شتافتند.

منزل زباله و خبر شهادت حضرت مسلم

هنگامی که آن حضرت در منزل زباله فرود آمد⁽²⁾عرض کردند که در نزد ما خبریست اگر فرمائی آشکار گوئیم و اگر نه پوشیده بعرض رسانیم فرمود من از این جماعت سِرّی مستور نمی دارم آن وقت بعرض اقدس وی رسانیدند که از آن سواری که اراده سؤال فرمودی و سؤال نکرده گذشتی ما او را دیدیم و از اهل کوفه پرسیدیم گفت که من از کوفه بیرون نیامدم تا این

واقعه را بچشم خودم دیدم فقال الحسین علیه السلام : إنّا للَّه و إنّا إلیه راجعون⁽¹⁾.

چون آن حضرت خبر شهادت مسلم بشنید بسراپرده خویش داخل شد دختر مسلم را پیش خود طلبید و نوازش زیادی و مراعات خارج عادت با وی فرمود دختر حضرت مسلم را از آن حال گمانی رسیده عرض کرد یابن رسول اللَّه با من ملاطفت بی پدران و عطوفت یتیمان رعایت می کنی مگر پدرم را شهید کرده اند امام علیه السلام بی طاقت شد و بگریست فرمود ای دختر اندوهگین مباش اگر پدرت نباشد من پدر تو باشم و خواهرم مادر تو باشد و دخترانم خواهران تو باشند و پسرانم برادران تو باشند آن دختر فریاد برآورد و به های های بگریست پسران حضرت مسلم عمامه ها از سر برداشتند و بهای های بگریستند و اهل بیت در این مصیبت با ایشان موافقت نمودند و بسوگواری بپرداختند و امام علیه السلام از شهادت آن بزرگوار بسیار رنجیده خاطر گشت⁽²⁾.

فرزدق بار دیگر خدمت حضرت سید الشهداء

و همچنان در منزل زباله فرزدق شاعر بخدمت آ حضرت آمد و البته باید که چنین باشد که فرزدق بعد از زیارت مکه و مراجعت بکوفه دفعه دیگر ادراک خدمت امام علیه السلام نموده عرض کرد یابن رسول اللَّه چگونه مردم کوفه را معتمد و موتمن می شماری و حال اینکه پسر عمت حضرت مسلم را شهید کردند و شیعیان تو را طعمه شمشیر نمودند آن حضرت بگریست ثم قال رحم اللَّه مسلماً فلقد صار إلی روح اللَّه و ریحانه و تحیته و رضوانه أما انّه

قد قضی ما علیه و بقی ما علینا ، این وقت این اشعار را در تسلیت اهل بیت انشاء فرمود :

فان تکن الدنیا تعد نفیسة * فدار ثواب اللَّه أعی و اجمل⁽¹⁾

و ان تکن الأبدان للموت انشأت * فقتل امرء بالسیف فی اللَّه أفضل⁽²⁾

و ان تکن الأرزاق قسماً مقدراً * فقلة حرص المرء فی الرزق اجمل⁽³⁾

و ان تکن الأموال للترک جمعها * فما بال متروک به المرء یبخل⁽⁴⁾

لهوف ( ترجمه فهری ) : 74 ؛ بحار : 44/374 .

خبر شهادت عبداللَّه بن یقطر

هنوز آقای مظلوم بکربلا نرسیده که انواع بلا بر وی روی می داد شمشیر بالای شمشیر ، تیر بالای تیر ، در همین منزل زباله پس از رسیدن خبر وحشت اثر شهادت حضرت مسلم خبر دادند به حضرتش که ابن زیاد ملعون عبداللَّه بن یقطر را که حامل نامه آن حضرت بود بقتل رسانید⁽⁵⁾فوااسفاه و واویلاه ووا مصیبتاه .

قصر مقاتل و عبداللَّه بن حر جعفی

آن بزرگوار از آن منزل وحشت آمیز و دهشت انگیز کوچ نمود قطع منازل و طی مراحل کرده بمنزلی رسیدند که آن را قصر مقاتل می گفتند در آن منزل

دیدند سراپرده افراخته و نیزه بلند بر زمین بنشانده و شمشیری مادی از عمود خیمه آویخته و اسبی تازی درباره بند بر آهیخته آن حضرت فرمود این سراپرده کیست عرض نمودند از عبداللَّه بن حر جعفی است که از فارسان کوفیان و دلیران و دلاوران ایشان است و او را در شجاعت و سماحت قرنی و قرینی نیست⁽¹⁾.

آن حضرت حجاج بن مسروق جعفی را که از قبیله او بود و مؤذن آن حضرت بود فرمان داد که نزد او برو و او را بنزد ما دعوت کن حجاج برفت و عبداللَّه را از دعوت آن حضرت آگهی داد عبداللَّه گفت ابو عبداللَّه مرا از برای چه کار می طلبد حجاج گفت از برای آنکه او را نصرت کنی عبداللَّه گفت من از پیش دانستم که حسین را با کوفیان مقاتله خواهد رفت من از کوفه بیرون نشدم تا اگر او کشته شود در میان قاتلان او نباشم حجاج مراجعت کرد و در خدمت حضرت صورت حال را عرض نمود جانهای عالم و عالمیان بفدای مظلومیتت و لطف و مرحمت آن بزرگوار که خودش بنفس نفیس برخاست و بسراپرده عبداللَّه روان گشت عبداللَّه چون این بدید پذیره نموده و آن حضرت را در جایی نیکو فرود آورد و در برابر او ایستاد پس آن حضرت فرمود که تو ای عبداللَّه خوب می دانی که هر خیر و شری را پاداشی و کیفریست و هر گفتار و کرداریرا در قیامت بازپرسی است امروز ترا به نصرت خویش دعوت کنم اگر اجابت فرمایی فردای قیامت جدم مصطفی را از خود شاد خاطر خواهی یافت عرض کرد این معنی مقرر است و هر کس

اطاعت تو کند و بر متابعت تو قدم زند جنت جاوید بهره یابند لیکن مردم کوفه از نصرت تو دست بازداشته و رایت مخالفت افراشته اند و لشکرهای یزید از حوصله حساب افزونست لابد بر اصحاب تو ظفر خواهند یافت و غلبه بهره ایشان خواهد گشت از من که یک تنم چه برآید⁽¹⁾خواستارم که مرا معاف داری و این اسب مادیان که ماحقه نام دارد و هیچ سواری گرد آن را چاک نزده و این شمشیر که از دندان شیر کارگرتر است از من بخدمتی بپذیری امام علیه السلام فرمود من بطلب اسب و شمشیر تو نیامدم بلکه خواستم به موافقت من موفق شوی و ما را به بذل مال حاجت نیست⁽²⁾.

همانا از رسول خدا شنیدم که فرمود آنکس که فریاد اهل بیت من بشنود و ایشان را نصرت نکند خداوند او را برو در آتش افکند این بفرمود و برخواست و فرمود « وَمَا کُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّینَ عَضُدًا »⁽³⁾و بیرون شد تا جانب کوفه کوچ دهد⁽⁴⁾.

در خبر است که عبداللَّه بن حر از پس این واقعه پشیمان شد و دریغ خورد که چرا ملازمت خدمت آن حضرت را اختیار نکرده همواره اظهار می خورد چند که زنده بود از تاسف دست بر دست می سود و این اشعار تذکره می نمود :

فیا لک حسرة ما دمت حیا * تردد بین صدری و التراقی⁽¹⁾

حسین حین یطلب نصرة مثلی * علی أهل العداوة و الشقاق⁽²⁾

مع ابن المصطفی روحی فداه * فویلی یوم تودیع الفراق⁽³⁾

فلو انی أواسیه بنفسی * لَنِلْتُ الفوز فی یوم التلاق⁽⁴⁾

مقتل ابی مخنف : 59 .

لقد فاز الذی نصروا حسینا * وخاب الآخرون ذو النفاق⁽⁵⁾

بطن العقبه و ملاقات عمرو بن بوزان

بالجمله آن حضرت فرمود تا در آن منزل اصحاب او اوانی و ظروف خویش را پر از آب کردند و از آنجا طی مسافت کرده در بطن عقبه فرود آمدند و در آنجا از مشایخ بنی عکرمه عمرو بن بوزان را دیدار کردند عرض کرد یابن رسول اللَّه سوگند می دهم ترا بخدا ترک این سفر بکن و طریق مراجعت پیش گیر قسم بخدا نمیروی مگر بر سنان نیزه ها و صدور

شمشیرها ، این جماعت که بسوی تو رسولان گسیل کردند و ترا طلب نمودند اگر با تو نرد مخالفت نباختند و ساز مخاصمت نه نواختند .

فقال علیه السلام : یا عبداللَّه لیس بخفی علی الرأی ولکن اللَّه تعالی لا یغلب علی أمره ، فرمود ای عبداللَّه چنین نیست که من حقیقت امر را ندانم و عاقبت این کار را نبینم لیکن خدای تعالی بر آنچه قضا کرده مغلوب نشود و کلم او دگرگون نگردد .

ثم قال علیه السلام : و اللَّه لا یدعوننی حتی یستخرجوا هذه العلقة من جوفی⁽¹⁾.

بالجمله آن حضرت از بطن العقبه خیمه بیرون نمود با اصحاب و اهل بیت طی طریق کرده تا به منزل شراف رسیدند و چون صبح شد فرمان دادند که خدم و حشم هر چند توانند حمل آب نمایند پس بار بست و بر نشست و راه کوفه در پیش گرفت چون روز به نیمه رسید ناگاه یک تن از اصحاب گفت اللَّه اکبر آن حضرت نیز فرمود اللَّه اکبر آن گاه پرسش کرد چه شگفتی نگریستی که تکبیر گفتی عرض کرد نخلستانی می نگرم که هرگز در این اراضی ندیده ام و چند تنی دیگر نیز بدینگونه سخن کردند آن حضرت اصحاب را فرمود نیکو بنگرید جماعتی گفتند ما همه گوش اسب و نیش نیزه می نگریم آن حضرت فرمود قسم بخدا جز این نیست پس آن حضرت عنان به جانب دست چپ فرو گذاشت و اصحاب در رکاب او بسرعت برفتند و از آن سوی مقدمة الجیش سپاه دشمن فرا می رسید چنان می نمود که سنانهای نیزه ایشان گزاننده تر از زنبوران سرخ و نُشادُر و آن رایات ایشان پرندگانی

سیاهتر از غراب سیاه است و آن حضرت از شاهراه بیک سوی همی رفت و سرعت نمود و از آن جماعت سبقت گرفت .

منزل ذو حشب و خیمه زدن دشمن در برابر حضرت ابا عبداللَّه علیه السلام

چون به منزل ذو خشب رسید بفرمود خیمه ها بر افراختند و کار جنگ نو ساختند و از عقب ایشان حربن یزید ریاحی که قائد بنی تمیم بود با هزار سوار در رسید و سواران او چشمان غرق آهن و فولاد و شاکی السلاح بودند که جز دیده ایشان دیدار نبود بالجمله حُرّ بیامد در برابر آن حضرت لشکرگاه ساخت و اصحاب آن حضرت نیز حامل سیف و سنان بودند چون روز به نیمه رسید از حرارت آفتاب زمین چون کوره حداد گشت و در لشکر حر آب نایاب بود اسبان و مردمان عطشان گشتند امام علیه السلام خادمان خویش را فرمود تا سپاه حر را سیراب نمودند و قدحها و ظرفهای ایشان را پر از آب کردند آنگاه نوبت به سقایت فرس و جمل رسید اسبها را نیز کرة بعد کره آب داد تا نیک سیرآب گشتند علی بن طحان محاربی ملعون گوید من با لشکر حر بودم و از عقب همگان رسیدم چون حسین علیه السلام مرا دیدار کرد و تشنگی من و اسب من را می دانست فرمود تا شتر راویه را بخوابانند و مرا آب دادند آنگاه مرا فرمان کرد که عطف راویه میکن تا نیکتر آب سیلان گیرد من بر امتثال این امر دانا نبودم آن حضرت خود برخواست و بدست مبارک این خدمت کرد تا من سیراب شدم و اسب خود را سیرآب کردم⁽¹⁾.

مرحمت بین که در آن وادی پر خوف و محن * آب می داد حسین بن علی بر دشمن

آنکه شمشیر کشیدی برخش آبش داد * و آنکه گرید ز غمش کی رود او را از یاد

این وقت هنگام نماز ظهر رسید امام علیه السلام حجاج بن مسروق را فرمود تا اذان گفت و چون نوبت باقامت رسید آن حضرت ازار و ردای خویش را در بر کرد و نعلین بپوشید و از بهر نماز بیرون خرامید و اول خدایرا ثنا فرمود و سپاس گذاشت .

ثم قال ایها الناس انی لم آتکم حتّی اتتنی کتبکم و قدمت علیّ رسلکم أن أقدم علینا فلیس لنا امام لعل اللَّه یجمعنا و ایاکم علی الهُدی و الحق فإن کنتم علی ذلک فقد جئتکم فاعطونی ما اطمئن إلیه من عهودکم و مواثیقکم و ان لم تفعلوا و کنتم لمقدمی کارهین انصرفت عنکم إلی المکان الذی جئت منه إلیکم » حُرّ و لشکر او از این کلمات متحیر بماندند و در جواب هیچ گونه سخن نگفتند⁽¹⁾.

آنگاه آن حضرت فرزند خود علی را فرمود برخیز و اقامه بگوی .

و با حر فرمود اگر خواهی تو با لشکر خویش جداگانه نماز میکن عرض نمود بتو اقتدا می کنم پس آن حضرت هر دو لشکر را امامت نمود و نماز ظهر را بجای آورد و بسراپرده خویش مراجعت نمود و اصحاب در خدمت حضرتش انجمن شدند و حر نیز به خیمه خویش برفت و پانصد تن از سپاه او در گرد او انجمن شدند و پانصد تن در صف خویش بپائیدند و هر یک از لشکریان عنان اسب خویش را گرفته در ظل اسب نشیمن ساختند این بود تا

هنگام نماز دیگر رسید آن حضرت منادی را فرمود تا نماز عصر را ندا کند و اقامت گوید و همچنان نماز را بامامت هر دو لشکر بجای آورد و چون سلام داد روی بجانب مردم آورد و خطبه انشاء کرد و همان مطلب سابق را

گفتگوی امام علیه السلام وحر

عنوان فرمودند حر عرض کرد قسم بخدای مرا از این کتب و رسل آگهی نیست .

فقال الحسین علیه السلام أخرج الخرجین الذین فیهما کتبهم إلی یا عقبة بن سمعان ، حر عرض کرد من از آن مردم نیستم که این مکاتیب کرده اند مرا ابن زیاد فرمان داده که ترا پذیره شوم و در هر مکان دیدار کردم مفارقت نجویم تا گاهی که بشهر کوفه در آئی و حاضر مجلس عبیداللَّه بن زیاد شوی فقال الحسین علیه السلام الموت ادنی الیک من ذلک ثمّ قال لاصحابه قوموا وارکبوا ، اصحاب برخاستند اسبها زین بستند و بر نشستند و ببودند تا زنان و کودکان در محملها جای کردند و طریق مراجعت را پیش گرفتند چون قدری راه برفتند لشکر حر بتاختند و بر سر راه ایشان صف بستند و طریق مراجعت را حاجز و حائل می شدند .

فقال الحسین علیه السلام للحر ثکلتک أمّک ما ترید فقال له الحر أما لو غیرک من العرب تقولها لی ما ترکت ذکر أمّه بالثکل کائنا من کان ولکن واللَّه ما لی إلی ذکر أمّک من سبیل الّا باحسن ما نقدر علیه .

آن حضرت فرمود اکنون چه می خواهی گفت همی خواهم ترا نزد ابن زیاد کوچ دهم فقال إذن و اللَّه لا اتبعک فقال اذن و اللَّه لا أدعک تا بالاخره عرضه داشت خدمت آن حضرت بجانبی کوچ میده که نه راه کوفه و نه طریق

مدینه باشد تا از راه انصاف انصراف نجسته تا عاقبت کار چگونه شود⁽¹⁾.

و در کتاب نورالعین سند به سکینه خاتون دختر مهر اختر حضرت سیدالشهداء منتهی می شود که می فرماید در خیمه خویش بودم آواز گریه شنیدم نخواستم از زنان کسی آگاه شود برخاستم نزد پدر آمدم او را گریان دیدم و دیدم که با اصحاب همی فرمود :

حلّ بیعت حضرت از اصحاب

یا قوم اعلموا أخرجتم معی بعلمکم انی أقدم علی قوم بایعونا بألسنتهم و قلوبهم و قد انعکس العلم و استحوذ علیهم الشیطان و انساهم ذکر اللَّه و الآن لم یکن مقصد الّا قتلی و قتل من یجاهد بین یدی و سبی حری بعد سَلْبِهِم و اخشی انّکم ما تعلمون أو تعلون و تستحیون و الخدع عندنا أهل البیت محرم فمن کره منکم ذلک فلینصرف فاللیل ستیر و السبیل غیر خطیر و الوقت لیس بهجیر و من أسانا بنفسه کان معنا فی الجنان نجیّاً من غضب الرحمن و قد قال جدی رسول اللَّه صلی الله علیه وآله : ولدی حسین یقتل بطف کربلا غریباً وحیداً عطشانافمن نصره فقد نصرنی و نصر ولده القائم⁽²⁾.

علیا مخدره سکینه خاتون می فرماید این وقت مراجعت کردم و آب چشمم به چهرگان روان بود عمه ام ام کلثوم مرا به اینحال دیدار کرد گفت ای دختر ترا چه افتاده صورت حال را باز گفتم فریاد برآورد واجداه واعلیاه و احسناه و اقلة ناصراه صدای ناله و عویل او را امام علیه السلام بشنید بیامد در حالتی که اشک بر چهره مبارکش روان بود فرمود : این گریه چیست ؟

ام کلثوم عرض کرد : أخی ردنا إلی حرم جدّنا قال یا أختاه لیس لی إلی ذلک سبیل أما رأیت ممانعة الحر بالأمس ؟ قالت أجل ذکّرهم محل جدّک و أبیک و أمّک و أخیک قال ذکّرتهم و وعظتهم فلم یسمعوا کلامی و لم یرعوا ملامی فمالهم غیر قتلی سبیلاً⁽¹⁾.

منزل عذیب الهجانات و مأمور ابن زیاد

بالاخره قطع منازل و طی مراحل نمودند تا بعُذَیب الهجانات رسیدند این هنگام مردی را نگریستند شاکی السلاح بر شتری راهوار سوار بر آمده چون بر آن حضرت گذشت سلام نکرد و حربن یزید را سلام داد و نامه ابن زیاد ملعون را که بدین منوال نگاشته بود بنرد او گذاشت .

أمّا بعد فجعجع بالحسین حین یبلغک کتاببی هذا و یقدم علیک رسولی و لا تنزله الّا بالعراء فی غیر خضر و علی غیر ماء و قد أمرت رسولی ان یلزمک و لا یفارقک حتّی یأتینی بانفاذ أمری و السلام .

یعنی ای حر چون این نامه من بتو رسید راه نفس زدن را بر حسین تنگ بگیر و باید فرود نیاوری او را مگر در صحرائی بی آب و علف و رسول خود را امر نمودم که از تو جدا نشود تا گاهی که بیاید و خبر انفاذ و اجراء حکم مرا بدهد .

بالجمله امام علیه السلام حکم نمود اصحاب را تا از آن منزل کوچ کنند و ایشان بهر جانب که خواستند روان شوند سپاه حر در برابر می آمدند و مانع می شدند و می گفتند الّا آنکه در زمین بی آب و علفی باید فرود بیایند .

ورود به کربلا

فقال الحسین علیه السلام دعنا ویحک ننزل هذه القریة أو هذه یعنی نینوی

و الغاضریة⁽¹⁾.

بالجمله آن حضرت روان شد و اصحاب او راه پیش داشتند و سپاه حر از هر جانب مانع و دافع بودند بدینگونه بیش و کم طی مسافت می نمودند زهیر بن قین عرض کرد یابن رسول اللَّه نیکو است که در زمین کربلا فرود آئیم در کنار فرات لشکرگاه کنیم از زحمت بی آبی آسوده باشیم و در موقع خود قتال نمائیم و از خدای استعانت جوئیم حسین علیه السلام چون این کلمات بشنید آب در چشم بگردانید ثم قال : اللهمّ انی أعوذ بک من الکرب و البلاء⁽²⁾.

ورود حضرت به کربلا

بالجمله از راه و بیراهه قطع مسافت کرده بزمین کربلا رسیدند ناگاه اسب آن حضرت از رفتار بایستاد چند که مهمیز⁽³⁾می زد از جای خود جنبش نمی کرد آن حضرت بفرمود تا اسب دیگر حاضر کردند چون بر نشست همچنان از جای جنبش نمی نمود و بروایت لوط بن یحیی یعنی ابی مخنف هفت اسب و اگر نه هشت اسب بدل آوردند و هیچ یک گام از گام بر نمی داشت آن حضرت فرمود این زمین را نام چیست ؟ گفتند غاضریه فرمود جز این نامی دارد عرض کردند نینوا فرمود دیگر چه گویند گفتند شاطی الفراتش می گویند فرمود آیا جز این اسامی آنرا نامی هست عرض کردند کربلا این وقت آهی سرد برآورد و قال :

نزول حضرت در کربلا

أرض کرب و بلا ثمّ قال قفوا و لا ترحلوا منها فهیهنا واللَّه مناخ رکابنا

وهیهنا واللَّه مسفک دماءنا و هیهنا و اللَّه مهتک حرمنا و هیهنا واللَّه مقتل رجالنا و هیهنا واللَّه مذبح اطفالنا و هیهنا و اللَّه تزار قبورنا و بهذه التربة وعدنی جدّی رسول اللَّه صلی الله علیه وآله و لا خلف لقوله⁽¹⁾.

فرمود : بایستید و بارها بر زمین بیندازید و از اینجا کوچ منماید قسم بخدا که این زمین زمینی است که شتران ما می خوابند و این زمین است که خونهای ما را در آن می ریزند و این زمین زمینی است که حرم ما را هتک می نمایند یعنی خواهرانم زینب و ام کلثوم را با کعب نیزه و تازیانه می زنند و لباس ایشان را به یغما می برند و این زمین زمینی است که مردان ما را در آن می کشند یعنی دستهای برادرم ابوالفضل را از بدن جدا و بدنش را تیرباران می کنند و بدن علی اکبر هیجده ساله را قطعه قطعه و پاره پاره می نمایند و این زمین زمینی است که اطفال ما را در آن ذبح می کنند و این زمین زمینی است که ما همه در آن مدفون خواهیم شد و شیعیان ما تا روز قیامت قبور ما را زیارت می کنند و این خاک خاکی است که جدم رسول خدا صلی الله علیه وآله وعده آن را به من داده و البته وعده او صدق و حق خواهد بود عاقبت زیارت کرده اند و می کنند و می کنند تا روز قیامت شیعیان قبور آن حضرت و اهل بیت و اصحابش را .

اولین زائر سیدالشهداء

اما از آدمیان اول کسی که زیارت کرد بدن قطعه قطعه اش را اهل بیت داغ دیده خودش بودند به تمام آداب زیارت ، زیارت نمودند مستحب است زائر حسین اول سلام به جدش پیغیمبر صلی الله علیه وآله کند این دل سوختگان وقتی که وارد

قتلگاه شدند اول خواهر دلسوخته اش زینب خاتون روی کرد به سمت مدینه و عرض نمود السلام علیک یا جدّاه یا رسول اللَّه یا من صلّی علیک ملیک السماء هذا حسینک مرملٌ بالدماء ، مقطع الأعضاء ، مجزوز الرأس من القفا ، مسلوب العمامة و الرداء⁽¹⁾.

زینب عالمه غیر معلمه است این چهار فقره بخدمت جدش عرضه نمود چون هر یک از آنها اشاره بواقعه ایست گذشته اما فقره اول اشاره ایست بآن وقتی که حسین خدمت جدش بود و مشتاق لقاء مادر گشت باران بر زمین می بارید پیغمبر صلی الله علیه وآله نتوانست تحمل کند قطرات باران بر بدن حسین بریزد دعا کرد باران ساکن شد حسین نزد مادر برفت زینب عرض می کند ای جد بزرگوار تو که نتوانستی به بینی قطرات باران بدن حسین ببارد حال بیا و ببین چگونه بدنش تیرباران و غرقه دریای خون گشته .

فقره دوم اشاره است به آنروز که حسین علیه السلام آمد بخدمت جدش پیغمبر در مسجد در حالتی که آن حضرت بالای منبر اصحاب را موعظه می نمودند که حسین علیه السلام دوان دوان بیامد و همه جا پا بدوش مردم و اهل مسجد می نهاد که خود را به جد بزرگوارش برساند ناگاه پای مبارکش در دامن جامه پیچیده بر زمین افتاد چون بر زمین بیفتاد پیغمبر صلی الله علیه وآله خود را از منبر بزیر انداخت و آمد حسین را برداشت و بسینه گرفت اصحاب عرض نمودند چرا شما از منبر بزیر آمدید ما خود حسین را برمی داشتیم بخدمت شما می آوردیم فرمود چون حسین بزمین افتاد حالتم دیگرگون شد و نتوانستم

خودداری کنم زینب عرض می کند ای جد بزرگوار تو که نتوانستی یک دقیقه حسین را بر زمین افتاده به بینی حال بیا و ببین چگونه با بدن قطعه قطعه روی خاک افتاده⁽¹⁾.

فقره سوم : اشاره است بروز عیدی که دو جامه نو را برای حسین درست کرده بودند گریبان جامه حسین تنگ بود خطی از رنگ جامه بر دور گردنش بعمل آمده پیغبمر صلی الله علیه وآله وقتی که او را دید حالش متغیر شد و فوراً امر نمود گریبان جامه را وسیعتر کردند زینب عرض می نماید ای جد بزرگوار تو که نتوانستی خطی از رنگ جامه بر گردن حسین به بینی حال بیا و نگاه کن به بین چگونه سرش را از قفا بریده اند .

فقره چهارم : اشاره است به روزی که پیغمبر اهل بیت خود را جمع نموده بایشان فرمود بیایید همه با هم سرها برهنه کنیم دعا کنیم در حق گناهکاران امت ، پیامبر صلی الله علیه وآله سر را برهنه کرد امیرالمؤمنین سر را برهنه کرد فاطمه زهرا سر را برهنه کرد حسن مجتبی سر را برهنه کرد چون حسین خواست سر را برهنه کند جبرئیل نازل شد عرض نمود خدمت حضرت پیغمبر صلی الله علیه وآله حقت سلام می رساند و می فرماید بگو حسین سر را برهنه نکند در روز قیامت هر چه خواهی از گناهکاران امت به تو ببخشم اگر حسین سر را برهنه کرد ملائکه آسمانها بخروش می آیند .

زینب عرض می کند ای جد بزرگوار این حسینی که ملائکه نتوانستند یک دقیقه سرش را برهنه ببینند حال بیا و ببین چگونه با سر بی عمامه روی

خاک افتاده است . مستحب است زائر حسین دل شکسته باشد زینب وقتی که وارد قتلگاه شد دلش یک دریای غصه می بود . مستحب است زائر حسین لب تشنه و شکمش گرسنه باشد زینب وقت زیارت حسین سه روز بود لب تشته و شکم گرسنه می بود مستحب است زائر حسین پای برهنه باشد زینب وقتی که آمد در قتلگاه پا برهنه بلکه سر برهنه هم می بود مستحب است زائر حسین قبر حسین را به بوسد وقتی که این اهل بیت آمدند در قتلگاه ، حسین قبری نداشت زینب خواهرش بوسید گلوی بریده اش را و گریه کرد به نوعی که هر دوست و دشمن از گریه اش بگریه درآمد حق داشت اگر می گفت برادر حسین :

خاک عالم بسرم کزدم شمشیر و سنان

جای یک بوسه من در همه اعضای تو نیست

« لا حول و لا قوّة الّا باللَّه العلی العظیم » .

بسم الله الرحمن الرحیم

مجلس چهارم

اشاره

الحمدللَّه کما ینبغی لکرم وجهه و عز جلاله و الصلاة و السلام علی محمد صلی الله علیه وآله و آله .

و بعد فمن کلام لامیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیه السلام : « عِبَادَ اللَّهِ أَیْنَ الَّذِینَ عُمِّرُوا فَنَعِمُوا وَ عُلِّمُوا فَفَهِمُوا وَ أُنْظِرُوا فَلَهَوْا وَ سُلِّمُوا فَنَسُوا أُمْهِلُوا طَوِیلاً وَ مُنِحُوا جَمِیلاً وَ حُذِّرُوا أَلِیماً وَ وُعِدُوا جَسِیماً احْذَرُوا الذُّنُوبَ الْمُوَرِّطَةَ وَ الْعُیُوبَ الْمُسْخِطَةَ أُولِی الْأَبْصَارِ وَ الْأَسْمَاعِ وَ الْعَافِیَةِ وَ الْمَتَاعِ هَلْ مِنْ مَنَاصٍ أَوْ خَلاصٍ ؟ أَوْ مَعَاذٍ أَوْ مَلاذٍ ؟ أَوْ فِرَارٍ أَوْ مَحَارٍ أَمْ لا ؟ فَأَنَّی تُؤْفَکُونَ أَمْ أَیْنَ تُصْرَفُونَ أَمْ بِمَا ذَا تَغْتَرُّونَ وَ إِنَّمَا حَظُّ أَحَدِکُمْ مِنَ الْأَرْضِ ذَاتِ الطُّوْلِ وَ الْعَرْضِ قِیدُ قَدِّهِ مُتَعَفِّراً عَلَی خَدِّهِ الْآنَ عِبَادَ اللَّهِ وَ الْخِنَاقُ مُهْمَلٌ وَ الرُّوحُ مُرْسَلٌ فِی فَیْنَةِ الإِرْشَادِ وَ رَاحَةِ الْأَجْسَادِ وَ بَاحَةِ الِاحْتِشَادِ وَ مَهَلِ الْبَقِیَّةِ وَ أُنُفِ الْمَشِیَّةِ وَ إِنْظَارِ التَّوْبَةِ وَ انْفِسَاحِ الْحَوْبَةِ قَبْلَ الضَّنْکِ وَ الْمَضِیقِ وَ

الرَّوْعِ وَ الزُّهُوقِ وَ قَبْلَ قُدُومِ الْغَائِبِ الْمُنْتَظَرِ وَ أَخْذَةِ الْعَزِیزِ الْمُقْتَدِرِ »⁽¹⁾.

پندآموزی از گذشتگان

امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید : « ای بندگان خدا کجایند کسانی که عمر داده شدند و در ناز و نعمت عمر خود گذراندند و تعلیم داده شدند مطالب را پس دانستند خوب و بد آنها را ، و مهلت داده شدند پس غافل گشتند ، و سلامتی داده شدند پس فراموش کردند مبدا و معاد خود را ، مهلت داده شدند زمانی طولانی و داده شدند خوبی را و ترسانیده شدند عذاب دردناک را و وعده داده شدند ثواب بزرگ را . بترسید ای مردم از گناهان هلاک کننده و عیبهای غضب آورنده ، ای صاحبان چشمها و گوشها و سلامتی و متاع دنیا ، آیا هست گریزگاهی یا خلاصی یا پناهی یا تکیه گاهی یا فرار کردن یا مرجع و بازگشتن یا نه ؟ پس به چه حال باز گردیده می شوید ؟ بکدام مکان برگردانده می شوید و به چه چیز فریفته می شوید ، منحصر است نصیب هر یک از شماها از زمین در درازی و پهنی بقدر قامتش که قبر وی باشد در حالتی که خاک ریخته شده باشد بر رخسار او ، دریابید آن زمان را ای بندگان خدا که مرگِ گلوگیرنده هنوز نرسیده و روح ها رها شده سر داده است . هستید ای مردم در وقت طلب کردن و راحت بدنها یعنی صحت تن و مرضی نداشتن و تأخیر بقیه عمر و اول خواستن و اختیار و مهلت توبه کردن و راحت داشتن زمان حاجت پیش از رفتن فرصت و قرار در مکان تنگ و تاریک که قبر است و ترس و اضمحلال قُوی و رسیدن مرگ غائب از نظر انتظار کشیده شما و گرفتن عذاب خداوند مقتدر .

برای چه اینقدر علاقه باوضاع دنیای فانی ، با اینکه به علم یقین می دانی که این علاقه منقطع خواهد شد گرفتار انقطاع از این علائق خواهی گشت ، می دانی که پس از مفارقت روح از بدن چه مصیبت های سنگینی بر شخص وارد می شود ؟

شدیدتر حالات میت

از پیغمبر صلی الله علیه وآله روایت است اینکه شدیدتر حالات میت وقتی است که غسال داخل خانه وی شود که او را غسل دهد پس بیرون میاورد از دست انگشترهای جوانی او را از انگشتان وی و بیرون بیاورد پیراهن عروسی را از بدن وی و بردارد عمامه های مشایخرا از سر ایشان پس در این وقت می گوید بآوازی که همه خلائق می شنوند غیر من آوازش را : ای غسل دهنده ترا بخدا قسم می دهم بمداراتی لباس از تن من بیرون کن زیرا که من الآن آسوده شده ام از چنگال ملک الموت ، وقتی که آب بر روی او می ریزد همچنین فریاد می کند وقتی که او را از بالای تخته مغتسل برداشتند و قدمینش را بکفن بستند می گوید قسم بخدا سر کفن را نه بند تا ببینم صورت اهل و اولاد و عروسم را زیرا که من اینها را دوست داشته ام ، و نگاه کنم بصورت خویشان و دوستان و برادران و همسایگان که این آخر دیدن من است . وقتی که او را از خانه بیرون آورند می گوید قسم می دهم شما را بخدا ای کسانی که جنازه من بر دوش گرفته اید تعجیل نکنید به بردن من ، تا اینکه وداع کنم خانه را که ساختم و زینت دادم و نقش نمودم بانواع نقوش ، و اهل و اولاد خود را زیرا که این بیرون رفتنی است که بازگشتی ندارد ، پس وقتی که جنازه را برمی دارند ندا می کند ای کسانی که برداشته اید جنازه مرا

تعجیل منمائید به بردن من تا بشنوم آواز اولاد خود را ، این اولادی که ناله می کشند عقب جنازه من ، و عروس من که گریه می کند بر من و پدر من که از این مصیبت کمرش خم گشته و مادر من که موی خود را پریشان نموده و بر سینه خود می زند کمرش خم گشته چشمهایش از مردن سفید گشته ، وقتی که نماز کردند بر میت و بلندش نمودند بعضی دوستانش بخانه ها برمی گردند می گوید برادران می دانستم که احیاء اموات را فراموش می کنند ولیکن نه به این زودی ، هنوز بدن من در میانه شماست پس وقتی که در لحدش گذاشتند و خاک بر او ریختند ندانی کند واوارِثاه ، ای میراث خواران ! من مال بسیار برای شما گذاشتم فراموش نکنید مرا ، تصدق کنید از من بر فقرای خود و لو قطعه نان سوخته باشد ، و یاد دادم من به شما قرآن را پس فراموش ننمائید مرا از دعا که در این وقت من بشما محتاج شده ام مثل فقرایی که بر در خانه شما می آیند و محتاج بدعای شما گردیده ام مثل محتاجین دیگر که اظهار احتیاج می کنند⁽¹⁾.

پس بیا تا حالمان حال فقراء نشده و دوست عمر عزیز باقی است و مانند گدایان در خانه میراث خواران نشده ایم چاره برای خود کنیم ، تا روح تعلق به بدن دارد درد علاج پذیر است ، اما هرگاه معاینه موت و عالم برزخ شد اول فقر و گدایی است اقلاً بیا در همین مجلس تا چاره از دست نرفته ، قدری از دردهای سنگین علاج کنیم ، حقوق مردم که بر ذمه است علاجی غیر از اداء آنها ندارد ، اما حقوقی که از خدا ضائع کرده ایم امر آنها آسانتر است

معالج آنها آب است و آتش ، آب هر نجس را پاک می کند آتش غش هر مغشوشی را دفع می کند به این معنی که اگر الآن در همین دقیقه که اینجا نشسته ایم تقصیرات و بدیهای خود را بخاطر بیاوریم و ملاحظه بدحالی خود کنیم و مراجعه به احوال بد خود نماییم و تصور عقوبات مهیا شده از خداوند برای عاصین بنمائیم ، البته دل ما بحال خود می سوزد ، حرارتی در دل بواسطه این تصورات حادث می شود ، بخاری از آن متصاعد می گردد بدماغ می رسد ، آنجا که رسید مستحیل بآب می شود ، از دماغ سرازیر می شود ، در چشم حرکت می کند ، اگر یک قطره از آن آب از چشم بیرون آمد روح تطهیر می شود از نجاست معاصی ، با همان یک قطره آب پاک و پاکیزه می گردد و العیاذ باللَّه اگر امروز این آب از چشم سرازیر نشد در اوقات دیگر دریا دریا آب از چشم سرازیر خواهد شد و اصلاً و ابداً فایده ای بحال شخص ندارد و یک جزء از هزار جزء خبث و نجس وجود شخصی را تطهیر نمی کند خدا دوست دارد چشمی را که از خوفش گریه نماید .

ثواب گریه از خوف خداوند

حضرت موسی در هنگام مناجات از حق تعالی سؤال کرد که الهی چیست جزای کسی که چشمان او از ترس تو گریان شود وحی رسید که ای موسی روی او را از گرمی آتش نگاه می دارم و از خوف و فزع روز قیامت او را ایمن می گردانم⁽¹⁾.

و بسند معتبر منقول است از حضرت پیغمبر صلی الله علیه وآله فرمود که هر که چشمان او پر اشک شود از خوف خدا ، خدا بازای هر قطره که از دیده او می ریزد

قصری در بهشت باو کرامت می کند که مزین باشد بمروارید و جواهر و در آن قصر از نعمت های الهی بوده باشد آنچه چشم ندیده و گوش نشنیده و در خاطر کسی خطور نکرده باشد⁽¹⁾.

و حضرت صادق علیه السلام فرمود که بسیار هست میان آدمی و بهشت زیاده از مابین تحت الثری تا عرش دوری هست از بسیاری گناهان پس گریه می کند از خوف الهی و از روی پشیمانی از گناهان تا اینکه نزدیکتر شود به بهشت از پلک چشم به چشم⁽²⁾.

و ان الراحل الیک قریب المسافة⁽³⁾کسی که بار سفر به بندد و اراده کویِ دوست کند به یک چشم بر هم زدن به مراد دل می رسد بیا من و تو همه با هم بار سفر به بندیم و در همین ساعت راه کوی دوست پیش گیریم چون ما یک قدم برداریم دوست حقیقی صد قدم پیش می آید.

در حدیث دیگر فرمود که هیچ خیری نیست مگر آنکه آنرا کیلی و وزنی است مگر قطرات اشک که قطره از آن دریاهای آتش را فرو می نشاند و اگر بنده در میانه امتی گریه کند خدا همه آن امت را رحم می کند⁽⁴⁾.

و چون گریه از خوف خدا از افضل عبادات و اعظم وسائل رفع درجات است همواره اولیاء و دوستان خدا مشغول بگریه و زاری از خوف حضرت باری تعالی بوده اند با وجود این زحمات و مجاهداتی که در راه رضای خدا

متحمل می شدند .

گریه های حضرت یحیی از خوف خدا

از جمله کسانی که مشهور و معروف است به گریه از خوف خدا یحیی بن زکریاست که رسول اکرم صلی الله علیه وآله می فرماید گریه حضرت یحیی به مرتبه ای بود که چون به بیت المقدس نظر کرد دید که عباد و احبار و رهبانان پیراهن از مو پوشیده و کلاه از پشم بر سر گذاشته اند و زنجیرها در گردن کرده و بر ستونهای مسجد بسته اند چون ایشان را به این حالت دید بنزد مادر خود عرض نمود ای مادر برای من پیراهنی از مو و کلاهی از پشم بباف تا بروم به بیت المقدس و خدا را عبادت کنم مادر گفت صبر کن تا پدرت پیغمبر خدا بیاید و با او مصلحت کنم چون حضرت زکریا آمد سخن یحیی را نقل نمود حضرت زکریا فرمود ای فرزند تو را چه خیر یافت گشته که این اراده نموده و هنوز تو طفل کوچکی ، حضرت یحیی عرض نمود ای پدر مگر ندیده که از من کوچکتر مرگ را چشیده ، فرمود : بلی پس حضرت زکریا بمادر حضرت یحیی فرمود آنچه می گوید چنان کن پس کلاه پشم و پیراهن مو ، از برای او بافته و پوشید به بیت المقدس روانه شد و با عبّاد آنجا مشغول عبادت گشته تا اینکه پیراهن مو ، بدن شریفش را خورده پس روزی بدن خود را نظر کرد دید که بدن نحیف و لاغر شده گریست پس خطاب الهی باو رسید که ای یحیی آیا گریه می کنی از جهت آنکه بدنت ضعیف و لاغر شده بعزت و جلال خودم قسم اگر یک نظر به جهنم کنی پیراهن آهنی خواهی پوشید پس حضرت یحیی گریست تا اینکه از بسیاری گریه رویش مجروح شد بحدی که دندانهایش نمایان گشت چون این خبر بمادرش دادند مادر باتفاق پدر

بنزد وی آمدند عباد بنی اسرائیل بگرد او جمع گشته و او را خبر دار کردند که روی تو چنین مجروح شده گفت من باخبر نشده ام حضرت زکریا فرمود ای فرزند چرا چنین می کنی من از خدا فرزندی طلبیدم که موجب سرور من شود گفت ای پدر تو مرا به این امر کردی گفتی که در میان دوزخ و بهشت عقبه ای است که نمی گذرند مردم از ان عقبه مگر جماعتی که بسیار گریه کنند از خوف خدا فرمود ای فرزندم بلی من چنین گفتم جهد و سعی کن در بندگی خدا ، پس مادر حضرت یحیی بوی فرمود ای فرزند رخصت می دهی که دوباره نمد از برای تو بسازم که بر دو طرف صورت خود نگهداری که دندانهای تو را بپوشد و آب چشمت را جذب نماید عرض نمود مادر اختیار داری پس دوباره نمد برای او ساخته و بر صورتش گذاشت دندانهایش ( و اسنانهایش را ) فشار داد از اشک چشم چنان تر شد که آب از میان انگشتانش جاری شد چون حضرت زکریا این حال را مشاهده نمود گریان شد و روی باسمان کرده و عرض نمود خداوندا این فرزند من است و این آب دیده او است و تو ارحم الراحمینی⁽¹⁾.

گریه حضرت داود از خوف خدا

و حضرت داود یک ترک اولی مرتکب شد سر به سجده نهاد اینقدر از خوف خدا گریه کرد که اطراف سرش از اشک چشمش گل شد و علف روئید سر از سجده برداشت عرض نمود خداوندا آیا از من راضی شدی خطاب رسید ای داود این گریه که کردی بنظرت می آید اما از ترک اولی فراموش نمودی⁽²⁾.

گریه امام سجاد علیه السلام از خوف خدا

بلکه برزگواری که از حضرت یحیی بن زکریا و داود پیغمبر درجه اش نزد خدا رفیع تر بود گریه ها از خوف خدا نموده در بعضی فقرات مناجات عرض می کند علی بن الحسین علیه السلام : لیت شعری اللشقاء ولدتنی أمی أم للعناء ربتنی فلیتها لم تلدنی و لم تربنی و لیتنی علمت أمن أهل السعادة جعلتنی و بقربک و جوارک خصصتنی فتقر بذلک عینی تطمئن له نفسی⁽¹⁾.

خدایا کاشکی می دانستم که آیا مرا برای شقاوت و بدبختی و گرفتاری به آتش غضبت خلق کرده که اگر چنین است کاشکی مادر مرا نزائیدی و مرا تربیت ننمودی و یا اینکه مرا برای سعادت و نیک بختی و رسیدن به نعیم بزرگ اخروی قرار داده و در قرب و جوار خودت تخصیص داده و سر افراز نمودی که هرگاه چنین باشد از شوق آن گریه خواهم نمود و چشم من از اشک شوق خنک خواهد گشت و دلم آرام می شد .

گریه امیرالمؤمنین علیه السلام از خوف خدا

بلکه بزرگواری از این بزرگوار برتر و بالاتر از خوف خدا گریه ها کرده جد بزرگوارش امیرالمؤمنین شبها در خانه آرام نمی گرفت مثل مارگزیده بخود می پیچید از خانه بیرون می رفت رو بصحراها می گذاشت مشغول به تضرع و گریه و زاری می گردید چنانچه ابو الدرداء می گوید که شبی در نخلستان بنی النجار خدمت آن حضرت رسیدم که از دوستان کناره کرده بود و در پشت درختان خرما پنهان گردیده بود و به آواز حزین و نغمه دل نشین عرض می نمود که الهی چه بسیار گناهان که از دوش من برداشتی و در برابر آنها نعمت بمن دادی و چه بسیار بدی ها که از من صادر شد و کرم کردی

و رسوا ننمودی الهی عمر من در معصیت تو بسیار گذشت و گناهان در نامه اعمال عظیم شد پس من غیر از آمرزش تو امیدی ندارم و بغیر خشنودی تو آرزویی ندارم پس از پی ان صدا رفتم دانستم که امیرالمؤمنین است پس در پشت درختان پنهان شدم و آن حضرت بسیار رکعات نماز گزاردند چون فارغ شدند مشغول دعا و گریه و مناجات شدند و از جمله آنچه فرمودند این بود که الهی چون در بخشش و عفو تو فکر می کنم گناه من بر من آسان می شود و چون عذاب عظیم تو را بیاد می آورم بلیه خطاها بر من عظیم می شود آه اگر بخوانم در نامه عمل خود گناه چندی را که فراموش کرده ام و تو آنها را احصاء فرموده ای پس بگوئی بملائکه که بگیرید او را ، پس وای بر چنین گرفته شده و اسیری که خویشان او را نجات نمی توانند بخشید و قبیله او بفریادش نمی توانند رسید و جمع اهل محشر بر او ترحم می کنند پس فرمود آه از آتش که جگرها را بریان می کند آه از آتش که جمیع احشا را فرو می ریزد آه از درد پاهای افروخته از آتش جهنم پس بسیار گریستند تا اینکه دیگر صدا و حرکتی از آن حضرت نشنیدم با خود گفتم که البته خواب بر آن حضرت غالب شد از بسیاری بیداری ، نزدیک او رفتم که برای نماز صبح آن حضرت را بیدار کنم چندان که حرکت دادم حرکت ننمود بمثابه چوب خشک جسد مبارکش بزمین افتاده بود گفتم انا للَّه و انّا الیه راجعون و دویدم بجانب خانه آن حضرت و خبر را بحضرت فاطمه دادم فرمود که قصه چون بود عرض کردم فرمود که ای ابو الدرداء این غشی است که غالب اوقات او را از خوف الهی روی می دهد پس آب آوردند و بر روی

آن حضرت پاشیدند و به هوش آمدند و نظر بسوی من فرمودند من می گریستم فرمود که از چه گریه می کنی ای ابو الدرداء گفتم از آنچه می بینم که تو با خود می کنی فرمود اگر به بینی مرا بسوی حساب می خوانند در هنگامی که گناهکاران یقین بعذاب خود داشته باشند و ملائکه غلاظ و زبانیه تندخو مرا احاطه کرده باشند و نزد خداوند جامه مرا بدرند و جمیع دوستان مرا در آن حال واگذارند و اهل دنیا همه بر من رحم کنند هر آینه در آن روز بر من بیشتر رحم خواهی کرد پس ابو الدرداء گفت و اللَّه چنین حالتی از هیچ یک از صحابه پیغمبر صلی الله علیه وآله ندیده بودم⁽¹⁾.

گریه پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله از خوف خدا

بلکه بزرگواری از امیرالمؤمنین علیه السلام بالاتر از خوف خدا گریه ها کرده چنانچه ام سلمه می گوید که گاه می دیدم پیغمبر صلی الله علیه وآله این قدر از خوف خدا گریه می کرد که آب چشمش از ناودان سرازیر می شد .

و در خبر است که چون روز قیامت شود پیرمرد گناهکاری را حاضر می کنند در محضر کبریائیی ، تمام اعضاء و جوارحش شهادت به معاصی خود می دهند ، پس حکم می شود از جانب خداوند قهار که بشهادت خودش او را به جهنم ببرید ، او را در جهنم می برند بعد از مدتی که معذب است مژه چشمش حرکت می کند ، عرض می کند خداوندا من شهادتی درباره این شخص گنه کار دارم ، خطاب می رسد بگو آنچه شهادت داری عرض می کند خداوندا این مرد گنه کار در دار دنیا گاهی شده که از خوف تو گریه کرده و من از اشک چشم او تر شده ام چون چنین گوید خطاب آید که او

را از جهنم بیرون بیاورید و داخل بهشت نمائید .

افضلیت گریه برمصائب امام حسین علیه السلام از گریه از خوف خدا

لیکن هر چه ثواب و اجر هست برای گریه از خوف خدا و گریه کننده از=هول روز جزا در صورتی است که اشک از چشم بیرون بیاید و چشم به اشک تر شود ولیکن قسمی دیگر از گریه هست که اجر و ثوابش خصوصیتی به این صورت ندارد بلکه هرگاه اشک در باطن چشم حرکت کند پیش از آنکه ظاهر چشم به آن تر شود صاحبش را از اهوال آخرت نجات می دهد و تمام گناهانش آمرزیده می شود و مانند روزی می شود که از مادر متولد شده باشد و آن قسم از گریه هو البکاء علی الحسین المظلوم الغریب چنان چه صادق علیه السلام می فرماید که هرگاه یکی از شیعیان مصیبتی از مصائب جد مظلومم حسین بخاطر بیاورد و دلش بحال آن مظلوم بسوزد و اشک در چشمش حرکت بکند پیش از آنکه اشک از چشمش سرازیر شود خدا تمام گناهانش بیامرزد⁽¹⁾.

علامه دربندی در کتاب اسرار الشهادة می فرماید که گریه بر مصائب آل رسول راجع به گریه خشیة است بلکه قسم اعلای آن است زیرا که گریه خوف بر دو قسم است یا بملاحظه معاصی عصیان کاران است بعد از ملاحظه شدائد احتضار و نزع روح و اهوال برزخ و محشر و عقوبات دیگر ، و این قسم از گریه اگر چه گفته می شود از برای آن گریه خوف و قسمی از آن محسوب می شود لیکن فی الحقیقه راجع به ترحم و شفقت بر نفسِ خود گریه کننده است و قسم دیگر آن است که گریه گریه کننده در مقام محبت خدا

و ملاحظه عظمت صفات و کبریاء و جبروت خداوند عالمیان بوده باشد و در مقام تفکر در قصور و تقصیر در عبادت خداوند و امتثال اوامر و نواهی و در مقام چشیدن شیرینی مناجات و محبت حضرت باری تعالی که منبعث از محبت و دوستی دوستان خدا و حجج خداوند عالمیان که ملاحظه نمی شود در آن اصلاً رجاء ثواب و نه خوف بر عقاب ، و شکی نیست که این قسم افضل از قسم سابق و حقیقت گریه از خوف خدا است چنان که شکی نیست که گریه بر مصائب آل رسول صلی الله علیه وآله از این قسم است یعنی قسم مخصوصی است از این قسم . زیرا که معلوم است که محبت اهل بیت راجع به محبت خداوند عالمیان است .

بلکه بنابر قول بعضی از علمای اعلام گریه بر مصائب امام مظلوم افضل از گریه از خوف خدا است چنانچه جد اعلی مرحوم السید نعمت اللَّه الجزائری أعلی اللَّه مقامه و درجته در کتاب مقامات النجاة می فرماید : « انّ البکاء علی الحسین أفضل من بکاء الخشیة » .

فرمایشات امام رضاعلیه السلام

حضرت رضا علیه السلام فرمودند که شهر محرم در ایام جاهلیت از اشهر حرم بود که کفار قتال را در آن حرام می دانستند ولیکن اشقیای این امت در این شهر خون ما را مباح شمردند و حرمت ما را هتک نمودند اولاد و زنان ما را اسیر کردند خیمه های ما را آتش زدند اسباب ما را به یغما بردند هیچ رعایت حرمت پیغمبر صلی الله علیه وآله در حق ما نکردند فرمود روز حسین یعنی روز شهادت حسین چشمان ما را محزون کردند و اشکهای ما را جاری نمودند عزیز ما را ذلیل کرده این غصه و اندوه ارث بما رسیده تا روز قیامت و انقضای عالم

گرفتار آن خواهیم بود .

فعلی مثل الحسین فلیبک الباکون ، پس بر مثل همچه مظلومی باید گریه کرد زیرا که گریه کردن بر آن مظلوم گناهان سنگین را برطرف می کند .

ثم قال الرضا علیه السلام ، پس از آن ، آن حضرت فرمود چون شهر محرم داخل می شد پدرم همواره قرین غصه و اندوه می بود و هیچ وقت خنده نمی نمود و روز بروز بر غصه اش می افزود تا روز دهم آن شهر می شد در آن روز گریه ها می کرد و مکرر می فرمود این روز روزی است که حسین مظلوم در آن کشته گردیده و ریان بن شبیب گوید روز اول محرم بخدمت حضرت رضا علیه السلام رسیدم فرمود ای پسر شبیب این ماه ماهی است که اهل جاهلیت قتال و ظلم را در آن روا نمی دانستند محض احترام این ماه ولیکن اشقیای این امت قدرش را شکسته حرمت پیغمبر را ضائع کردند زیرا که در این ماه ذریه اش را کشتند زنانش را اسیر کردند اموالش را به یغما بردند خدا هرگز نیامرزد ایشان را .

ای پسر شبیب اگر می خواهی گریه کنی بر چیزی ، گریه کن بر حسین فانه ذبح کما یذبح الکبش زیرا که مانند گوسفند قربانی ذبحش کردند و کشتند با او از اهل بیتش هیجده نفر که در تمامی عالم نظیر نداشتند از این جهت در این مصیبت آسمان و زمین گریه کردند و چهار هزار ملائکه از آسمان بزمین فرود آمدند که یاری کنند امام مظلوم را وقتی رسیدند که دیدند کار از کار گذشته حسین را سر بریده اند نزد قبر آن حضرت غبارآلوده پریشان مو

ماندند تا قائم ما ظهور کند و او را یاری کنند در خونخواهی امام مظلوم⁽¹⁾.

حالت امام صادق علیه السلام در ماه محرم

و روایت شده است که چون هلال محرم طلوع می کرد حضرت صادق سخت محزون می شد و بسیار گریه می کرد بر مصیبت جدش حسین و مردم از اطراف می آمدند و او را تعزیت می گفتند و با او گریه و نوحه می نمودند وقتی که از گریه فارغ می شد آن حضرت می فرمود ای مردم بدانید که حسین علیه السلام در نزد خدا زنده و مرزوق است از هر چه بخواهد و همواره نگاه می کند به لشکرگاه و خوابگاه خود و نگاه می کند به شهدایی که در رکابش

امام حسین علیه السلام ونگاه به زوّار وعزادارانش

شهید شده اند و نگاه می کند بزوار و گریه کنندگان و عزاداران خود و آن بزرگوار عارف تر است بایشان و بنامهای ایشان و بنام پدران ایشان و درجات و منازل ایشان در بهشت و آن حضرت می بیند کسی را که بر او گریه می کند پس استغفار می کند از برای او ، سؤال می کند از جد و پدر و برادر و مادر خود ، اینکه استغفار کنند از برای گریه کنندگان و عزاداران ، و می فرماید اگر زائر و گریه کننده می دانست که چه قدر هست از برای او از اجر نزد خدا هر آینه خوشحالی او بیشتر از جزع او می بود و می فرماید زائر من و گریه کننده بر من بر می گردد باهل خود مسرور و خوشحال و برنمی خیزد از مجلس خود مگر در حالتی که هیچ گناهی بر او نیست و می گردد مانند روزی که از مادر متولد شده باشد⁽²⁾.

خبر دادن رسول خداعلیه السلام شهادت حسینش را به دخترش فاطمه علیها السلام

و در کتاب بحار علامه مجلسی اعلی اللَّه مقامه می فرماید : دیدم در بعض

کتب ثقات از معاصرین اینکه چون پیغمبر صلی الله علیه وآله خبر داد بدخترش فاطمه زهرا شهادت حضرت امام حسین را و آنچه را که وارد می شود بر آن وجود مقدس از محن و بلایا ، گریه کرد فاطمه زهرا علیها السلام گریه شدیدی و عرض کرد ای پدر بزرگوار پس که بر حسین گریه می کند و اقامه عزای او می نماید ؟ پیغمبر صلی الله علیه وآله فرمود نور دیده ، زنان امت من بر زنان اهل بیتم گریه می کنند مردان ایشان بر مردان اهل بیتم می نالند پس بر پای می کنند عزای حسین را ایشان طائفه پس از طائفه ای در همه سالها و چون روز قیامت شود تو زنان ایشان را شفاعت می کنی و من مردان ایشان را شفاعت می کنم و هر کس که بر مصیبت حسین علیه السلام گریه کند دستش را بگیرم و او را داخل بهشت می نمایم ای فاطمه هر چشمی در روز قیامت گریانست مگر چشمی که بر مصیبت حسین علیه السلام گریان شده باشد که در آن روز خندان و شادمان است⁽¹⁾.

عدم اختصاص گریه مردان بر مردان و زنان بر زنان

نکته ای است در اینجا بیان می کنم ملتفت باش با اینکه گریه مردان امت اختصاص به مصیبت مردان ندارد بلکه بر مصائب زنان نیز گریه می کنند و همچنین گریه زنان امت اختصاص به مصائب زنان ندارد بلکه بر مصائب مردان نیز گریه می کنند بچه جهت پیغمبر صلی الله علیه وآله تخصیص دادند گریه مردان را بر مردان و گریه زنان را بر زنان و شفاعت مردان را به مردان و شفاعت زنان را بزنان ، از این جهت که هر صنفی از مردان و زنان تصور نمی کنند بالکنه و کما هو حقه مگر مصیبت صنف خود را مثلاً در مردان غیرت و حمیتی است که در طبع زنان نیست لذا تصور نمی کنند سختی مصیبت سیدالشهداء

را که غیرة اللَّه بود در وقتی که از روی ناچاری و لابدی آن بزرگوار گرفت روی دستهای خود طفل شش ماهه علی اصغر را و قطره آبی از لشکر برای او طلب کرد و فرمود : یا قوم اسقوا هذا الرضیع أمّا ترونه کیف یتلظی عطشان من غیر ذنب آتاه الیکم⁽¹⁾، و همچنین مصیبت برادر مردن در زنان اثری دارد که هرگز آن اثر در طبع مردان حاصل نمی شود پس کما هو حقه مصیبت دل زینب را در قتلگاه از کشته شدن برادر تصور نمی کند مگر زنان که دارد بَکَتْ زینب حتی ابکَتْ کلَ عدوٍ و صدیقٍ⁽²⁾دوست و دشمن بحالش گریه کردند در قتلگاه . پس گریه حقیقی و حقیقت گریه که بمقام استحقاق شفاعت می رساند در این مصیبت حاصل نمی شود مگر از مردان بر مصیبت مردان و از زنان بر مصیبت زنان و باین وجه تخصیص شفاعت مردان بمردان و زنان بزنان نیز معلوم شد صح ما فی المتن . پایان نکته .

سبب تفضیل امّت رسول اکرم صلی الله علیه وآله بر سایر امم

و در مقتل شیخ طریحی است آنکه موسای کلیم در مقام مناجات بدرگاه حضرت قاضی الحاجات عرضه نمود خدایا برای چه تفصیل دادی امت محمد صلی الله علیه وآله را بر باقی امم ، خداوند فرمود بواسطه ده خصلت که در ایشان است و در باقی امم نیست موسی عرض کرد کدام اند خطاب رسید نماز است و زکوة است و روزه است و حج است و جهاد است و جمعه است و جماعت است و قرآن است و علم است و عاشوراء است موسی عرض کرد خدایا عاشورا چیست ؟ فرمود گریه کردن و تباکی بر سبط محمد است و مرثیه

خوانی و عزاداری از برای فرزند مصطفی است . ای موسی هیچ بنده از بندگان من در آن زمان نیست که گریه کند یا تباکی نماید یا عزاداری کند بر حسین مظلوم مگر اینکه بهشت از برای اوست و هر کس که از مال خود انفاق کند در محبت پسر دختر پیغمبرش طعامی یا درهمی یا دیناری به اضعاف مضاعف در دنیا باو تلافی خواهد شد و گناهانش آمرزیده خواهد گشت و از اهل بهشت است ای موسی قسم بعزت و جلال خودم نیست مردی یا زنی که در روز عاشورا یک قطره اشک از چشمش سرازیر شود مگر اینکه می نویسم از برای او اجر یک صد شهید در نامه عملش⁽¹⁾.

و نیز در منتخب است اینکه زنی بدکار در مدینه طیبه معروف به زشتی بود همسایه ای داشت مواظب بر ماتم امام مظلوم ، یکی از روزها جمعی بنزد آن شخص عزاداری امام علیه السلام می نمودند فرمان داد تا برای ایشان غذایی درست کنند آن زن فاحشه داخل در خانه همسایه شد که آتش بَرَد در وقتی که طباخ از پختن غذا غافل شده و آتش خاموش گردیده بود آن زن نشست بزحمت تمام بقدر یک ساعت بر آتش دمید تا دستهای او چرکین و چشمهای او اشک ریز شدند پس برگشت و بخانه خود رفت چون ظهر شد آن زن بحسب عادت خود پیش از ظهر خوابید در عالم خواب دید که قیامت بر پای شده ناگاه زبانه های آتش و ملائکه موکل بان بر وی هجوم آوردند و می گفتند ای زناکار ! غضب خدا بر تو نازل است و مأموریم اینکه بیندازیم تو را در قعر جهنم ، آن زن در عالم خواب فریاد می کشید و فریادرس

نمی دید می گوید قسم بخدا رساندند مرا کناره جهنم ناگاه دیدم مردی پیش آمد و فریاد بایشان می زد خلّوها بگذارید او را گفتند یابن رسول اللَّه برای چه ؟ فرود چون داخل شد بر قومی که عزای من برپا می کردند و آتش غذای ایشان را افروخته گردانیده ، گفتند حبّاً و کرامة ای فرزند ساقی کوثر و ای شافع روز محشر ، آن زن می گوید در عالم خواب گفتم تو کیستی که بر من منت گذاردی فرمود منم حسین بن علی بن ابی طالب از خواب بیدار شدم بیهشانه بسوی آن مجلس رفتم هنوز مردم متفرق نشده بودند خواب خود را حکایت برای ایشان کردم تعجب کردند صدای گریه و ناله ایشان بلند شد و از آن وقت از عمل قبیح خود بدست ایشان توبه کردم⁽¹⁾.

پس مناسب است در این اوقات که بهار گریه است و عزاداری و سوگواری بر امام مظلوم است همه با هم گریه کنیم بر مصائب آن حضرت ، اگر چه گریه بر هر مصیبتی از مصائب آن حضرت اجرهای عظیم دارد لیکن از جهت بعض خصوصیات بعضی اقسام گریه افضل از بعض اقسام است مثل گریه کردن بر مصیبتی که خود آن حضرت بر آن گریه کرده باشد که از این جهت معلوم می شود که آن مصیبت از اعظم مصائب است زیرا که گریه کردن از صفات زنان است و برای مردان ننگ و عار است بخصوص

کسی که گریه امام حسین علیه السلام

بزرگ و بزرگ زاده و از خانواده و سلسله جلیله محترمی باشد مع ذلک آقای مظلوم از فرط مظلومیت در وقعه عاشورا چند مرتبه گریه نمود اول

مرتبه وقتی بود که وارد زمین کربلا شد چون بارها بر زمین انداختند و خیمه ها را برافراشتند آقای بی کس جمع نمود تمامی اهل بیت و اولاد خود را در خیمه خود فنظر الیهم نظر آیس فبکی ساعة⁽¹⁾یعنی نگاه مأیوسانه بایشان کرد قدری گریست نمی دانم گریه آن حضرت برای چه بود شاید برای این بود که بخاطر مبارک آورده آنکه بعد از زمانی قلیل همین جماعت محترمه که تماماً صحیح و سالم و معزز و محترم نزد او حاضرند مردان ایشان کشته و بخون آغشته و زنها اسیر و دستگیر خواهند شد یا آنکه بخاطر مبارک آورده همین نحوی که الآن این زنان محترمه در نهایت عزت و جلالت به هیئت اجتماع در خدمتش حاضر و مجتمع اند طولی ندارد که بنهایت ذلت و خواری و حالت اسیری و دستگیری در مجلس پسر زیاد ملعون مجتمع خواهند شد یا اینکه بخاطر مبارکش آمد اینکه همین زنانی که الآن بنزد او حاضرند در نهایت عزت و احترام طولی ندارد که در نهایت ذلت و خواری همه بیک ریسمان بسته و در مجلس یزید ملعون حاضر خواهند شد و آن ملعون اهانتها بایشان خواهد رسانید .

علیا مخدره سکینه خاتون می فرماید ندیدم کسی بی رحم تر و بی مروت تر از یزید ملعون⁽²⁾که چون ما را در مجلس آن ملعون حاضر کردند همه گریه کننده ، مصیبت زده ، داغ دیده بعوض اینکه بر ما ترحم کند در پیش چشم همه ماها با چوبی که در دست داشت بنا کردن زدن بر لب

و دندان پدر بزرگوارم⁽¹⁾دو طفل از اطفال آن حضرت پای تخت ایستاده چوب که بالا می رفت دستها بالا می بردند چوب که پایین می آمد دستها بصورت خود می زدند و مکرر می گفتند بابای غریب حسین بابای مظلوم حسین⁽²⁾در این وقت حق داشت علیا مخدره زینب خاتون اگر می گفت :

یزید مزن تو چوب جفا بر لب برادر من

سر بریده چه کرده است خاک بر سر من

لا حول ولا قوّة الّا باللَّه العلی العظیم .

بسم الله الرخمن الرحیم

مجلس پنجم

اشاره

الحمدللَّه و الصلاة علی رسول اللَّه و علی آله آل اللَّه و لعنة اللَّه علی أعدائهم أعداء اللَّه من الیوم إلی یوم لقاء اللَّه .

و بعد فمن کلام لأمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیه السلام : « یا أَیُّهَا الإِنْسانُ ما غَرَّکَ بِرَبِّکَ وَ مَا جَرَّأَکَ عَلَی ذَنْبِکَ وَ مَا أَنَّسَکَ بِهَلَکَةِ نَفْسِکَ أَ مَا مِنْ دَائِکَ بُلُولٌ أَمْ لَیْسَ مِنْ نَوْمَتِکَ یَقَظَةٌ أَ مَا تَرْحَمُ مِنْ نَفْسِکَ مَا تَرْحَمُ مِنْ غَیْرِکَ فَلَرُبَّمَا تَرَی الضَّاحِیَ مِنْ حَرِّ الشَّمْسِ فَتُظِلُّهُ أَوْ تَرَی الْمُبْتَلَی بِأَلَمٍ یُمِضُّ جَسَدَهُ فَتَبْکِی رَحْمَةً لَهُ فَمَا صَبَّرَکَ عَلَی دَائِکَ وَ جَلَّدَکَ عَلَی مُصَابِکَ وَ عَزَّاکَ عَنِ الْبُکَاءِ عَلَی نَفْسِکَ وَ هِیَ أَعَزُّ الْأَنْفُسِ عَلَیْکَ وَ کَیْفَ لا یُوقِظُکَ خَوْفُ بَیَاتِ نِقْمَةٍ وَ قَدْ تَوَرَّطْتَ بِمَعَاصِیهِ مَدَارِجَ سَطَوَاتِهِ فَتَدَاوَ مِنْ دَاءِ الْفَتْرَةِ فِی قَلْبِکَ بِعَزِیمَةٍ وَ مِنْ کَرَی الْغَفْلَةِ فِی نَاظِرِکَ بِیَقَظَةٍ »⁽¹⁾.

هشدار ازغروززدگی ها

می فرماید این بزرگوار : ای انسان چه چیز تو را جری و قوی دل گردانیده

بر گناه کردن و مخالفت خداوند و نافرمانی پروردگار خودت و برای چه تن بهلاکت نفس خود داده آیا نیست از برای درد تو صحت یافتنی یا اینکه نیست از برای خواب تو بیدار شدنی ؟ پس کی خود را از مرض غفلت و بیهشی معالجه می کنی و کی از خواب غفلت بیدا می شوی و علاجی برای کارت می کنی آیا ترحم می کنی بر جان خودت بقدری که بر دیگران ترحم می کنی ؟ پس چه بسیار است که می بینی کسی را در آفتاب گرم نشسته پس ترحم باو می کنی و او را بسایه می بری یا می بینی شخصی را گرفتار و مبتلا بمرض که اذیت رسانیده باشد آن مرض بدن و جسدش را پس از روی ترحم و دلسوزی بحالش گریه می کنی پس چه باعث شده ترا که بر درد سنگین خود صبر و طاقت می کنی و قوی گردانیده ترا بر مصیبتهای وارده بر خودت و صابر گردانیده و شکیبایی داده تو را از گریه کردن بر روح و جان خودت و حال آنکه روح و جان خودت از همه جانها نزدت عزیزتر است ، چگونه بیدار نمی گرداند تو را ترس شب در آمدن خشم خدایی و حالی آنکه افتاده به سبب معصیت ها در ورطه پلهای قهر و غضب های او ، پس مداوا و معالجه کن خود را از درد سستی و ضعف و ذلت به عزم و جد و سعی عقل خودت و از خواب غفلتی که چشمان تو را گرفته به بیداری دل .

یا مَن بدنیا اشتغل * قد غرّک طول الأمل

الموت یأتی بغتة * و القبر صندوق العمل⁽¹⁾

عالم برزخ و اهوال آن

از عقبات خیلی سنگین ، عالم برزخ و قبر است که نمی دانم چندین سال