جلسه 1387/10/28

بسم الله الرحمن الرحیم

من يجب جهاده

 موضوع: جهاد

 

 بحث فعلي ما در اين است که با چه کساني جهاد واجب است، البته بعد از آن مقدمات و دلائلي که عرض کرديم که وجوب جهاد يکي از مسلّمات اسلام است و اقسام جهاد يا مَن يجيب جهادُه که يعنی با چه کساني واجب است جهاد انجام بگيرد.

  به اعتباراتی جهاد تقسيم شده است، يکي از تقسيم ها اين است که جهاد يا جهاد ابتدايي است براي دعوت به اسلام، که ملسمان ها اين را وظيفة خود مي دانند که جهاد و قيام کنند براي دعوت کفّار به اسلام، اين يک نوع جهاد است که بحث ما هم از همين آغاز مي شود، دوّم جهاد به معني دفاع است که اگر يک نقطه اي که اسلامي است يا بلاد مسلمان ها يا بيضه اسلام از طرف کفار مورد تهاجم قرار بگيرد به مسلمان ها واجب است که دفاع کنند، سوم جهاد با بغات، بغات جمع باغي يعني کساني که در برابر حکومت مشروع اسلامي يا در برابر امام که در رأس حکومتي قرار گرفته است حاضر نيستند تسليم شوند و زير بار آن حکومت بروند و در برابر آن حکومت موضع مخالف دارند اين هم يک نوع جهاد است، امّا جهاد در برابر مال و جان و عرضِ شخص هم ثواب جهاد را دارد امّا فعلاً مورد بحث ما نيست اين را فقهاء ما بيشتر در کتاب حدود متعرض شده اند، اين يک جور تقسيم بندي جهاد است به اعتبارات ديگر هم مي شود جهاد را تقسيم بندي کرد که جهاد يا با کفار اهل کتاب است چون اهل کتاب احکام خاصي دارند يا با کفار غيراهل کتاب حال هر چه باشند، دهريّه باشند که اصلاً معتقد به خدا نيستند يا دهريّة نيستند مثل کساني که در هندوستان هندو هستند که غير اهل کتابند، اين هم يک نوع جهاد ست حالا با توفيق پروردگار متعال ما بحث مان را از جهاد ابتدايي آغاز مي کنيم. اسلام اين رسالت را دارد که کفار را به اسلام دعوت کند با ترتيبي که عرض مي کنيم اگر آن ترتيب پيشرفت نکرد جهاد مسلّح را با کفّار لازم مي داند که به اين جهاد ابتدائي مي گوئيم، درنظرتان است که ما از اول که بحث جهاد را شروع کرديم بحث هايي پيش آمد که با اين بحث ارتباط دارد. مثلاً کلام صاحب رياض که ادّعا کرده بود که در زمان غيبت امام عصر (عجّل الله فرجه الشريف) جهاد واجب نيست حالا هر چند سال که اين غيبت طول بکشد در تذکره هم يک چنين عبارتي بود که ما قبول نکرديم، استناد آنها اين بود که جهاد بايد با امام عادل باشد امام عادل را هم مخصوص امام معصوم مي دانند ولي ما گفتيم امام عادل پيشواي عادل است. صاحب جواهر هم گفتند که ادّلة ولايت فقيه اقتضاء مي کند که امام عادل فقط مخصوص امام معصوم نباشد چون فقيه به حسب آن ولايت فقيه جاي امام است بنابراين در بحث ما کلام صاحب رياض و علامه در تذکره جا ندارد که مي گويند در زمان غيبت امام معصوم جهاد ابتدايي واجب نيست امّا دفاع را کسي شکي ندارد که در جاي خودش دفاع واجب است امّا جهاد ابتدايي که حرکت کنند و بروند و کفار را به اسلام دعوت کنند و اگر نپذيرفتند با آنها جهاد کنند مورد بحث وگفتگو است.

  بحث ما فعلاً در جهاد ابتدايي است جهاد ابتدايي را ما بر حسب ادّله واجب مي دانيم صاحب جواهر در جلد 21 صفحه 46 مي گويد از ضروريّات دين است که اسلام جهاد ابتدايي دارد اگر نباشد از قطعيات است و بر مسلمان ها لازم است که با تأمين مقدماتي جهاد را انجام دهند حالا {في کل عامٍ مرّة} را بعداً بحث مي کنيم، ايشان مي گويد اگر از ضروريات نباشد از قطعيات است و از مسلميّات فقه ماست، بنابراين بحث ما فعلاً با توفيق پروردگار متعال در جهاد ابتدايي است، ادلةِ وجوب جهاد ابتدايي کتاباً و سنتاً در سيرة پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) براي ما مطلب را ثابت مي کند، امّا کتاباً، اين همه آيات را که خوانديم و چندين جلسه بحث کرديم، اين آيات قرآن بالاخره اطلاق و عموميت دارند و می گويند بر مسلمان ها واجب است که جهاد و قتال کنند، مخصوصاً اينکه اگر جهاد نباشد{قاتلوهم حتي لاتکون فتنه} معطل می ماند پس تا فتنه اي در سطح زمين وجود دارد جهاد واجب است،{ويکون الذين کلُّه لله} از اين قبيل تعبيرات که ما داشتيم {لولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الارض} تا زماني که روي زمين فساد است بر مسلمان ها واجب است که جهاد وقتال کنند تا فساد را از ميان بردارند يا {لولا دفع الله لهدمت صوامع و بيع و صلوات و مساجد} اگر جهاد نباشد مراکز عبادت همه بر باد مي رود، مخصوصاً گذشتِ زمان براي ما اين منطق را ثابت تر مي کند، خلاصه تعليلاتي که در اين آيات قرآن است اقتضاء مي کند که اين حکم الهي هميشه جريان داشته باشد، اين آيات که خوانديم.

  و روايات اين بود که جهاد اگر نباشد عزت مسلمان ها به مخاطره مي افتد و هر قومي که جهاد را ترک کرد محکوم به ذلت و سقوط و انحطاط است {و الله ما صلح الدين و لا الدنيا الا به} بنابراين اين روايات که خوانديم اقتضاء مي کند که جهاد ابتدايي واجب باشد زير اصلاح و عزت دين و دنيا در گرو جهاد است. بعلاوه سيره پيغمبر (صلّي الله عليه وآله)، يکي از بحث ها اين است که آيا جنگ هاي پيغمبر همه دفاع بوده يا بعضي جهاد ابتدايي بوده است، ما شکي نداريم که بعضي جهاد ابتدايي بوده مثلاً پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) جيش اُسامه را ترتيب مي دهند در آن موقع که خودشان در حالت مريضي هستند تأکيد مي کنند که بايد از مدينه بروند و با روم بجنگند، خوب اين که دفاع نيست اين جهاد ابتدايي است، يا خود پيغمبر در جنگ تبوک، شايد به همين ترتيب بوده، جنگ خيبر هم شايد به همين ترتيب بوده که يهودي ها در خيبر پناه گرفته بودند و پيغمبر رفتند و آنها را متلاشي کردند، بله! بعضي ها دفاع است به دليل اينکه مشرکين قريش حرکت کردند و آمدند به مدينه براي از ميان برداشتن اسلام، در جنگ اُحد اينها خواستند که از حيثيت وايمان خويش و از مرکزيت خودشان دفاع کنند. جنگ هاي پيغمبر متفاوت است امّا شکي در اين نداريم که جهادابتدايي را پيغمبر انجام داد و پايه گذاري کرد مثلاً جنگ با روم، جنگ با ايران که ما بعداً از نهج البلاغه نمونه هايي داريم که حضرت امير (عليه السلام) به عمر گفتند که خودت نمي خواهد بروي ولي لشگر بفرست به ايران، که آن فتح الفتوح در دماوند انجام گرفت، خوب اين جهاد ابتدايي است زيرا آنها لشکر کشيدند براي از ميان برداشتن آن مرکز کفر، همين طور جنگ با روم آن هم همين طور بود که حضرت امير (عليه السلام) فرمودند که لشکري به روم بفرست که به اين ترتيب جنگ کنند و اين جهاد ابتدايي است زيرا براي دعوت به اسلام است هر جنگي را که براي دعوت به اسلام است جنگ ابتدايي مي ناميم، امّا جنگي که دشمن حرکت کرده و مرکزيت اسلام و مسلمين را در يک نقطه يا نقاطي مورد تجاوز قرار مي دهد در برابر آنها دفاع کردن جنگ دفاعي است، امّا فعلاً بحث ما در جنگ ابتدايي است، بنابراين کتاباً و سنتاً و سيرة پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) اقتضاء مي کند که جهاد ابتدايي واجب باشد، يعني اسلام براي خودش اين رسالت را مي بيند که در برابر کفر و شرک ساکت ننشيند اينگونه نبوده که پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) يک قرآني آورده و در يک نقطه اي نشسته و شروع کرده به گفتنِ مسئله و احکام به مردم، نخير! براي خودشان لازم مي دانستند که حرکت کنند، نامه هايي که پيغمبر براي سلاطين نوشتند و سلاطين را به اسلام دعوت کردند و هر کدام که نپذيرفتند مسلمان ها رفتند و با آنها جنگ کردند، به اين جنگ ها حضرت امير (عليه السلام) نظر داشتند و جنگ هايي مشروع و صحيح بود، بنابراين ما بايد اينطور تلقّي کنيم که آيات قرآن و روايات معتبر ما و سيرة پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) اقتضاء مي کند که جهاد و جنگ ابتدايي واقع شود، البته يک قسم از جهاد را فقهاء ما معترض نشدند، بنده در روز اولِ اين بحث گفتم، البته کتاب جهاد در کتب فقهي ما بسيار کمرنگ و کوتاه بحث شده مثل اينکه زمانشان طوري بوده که فکر نمي کردند که روزي قدرتي پيدا کنند و جهاد انجام دهند، مثلاً شيخ طوسي در مبسوط جهاد ابتدايي را جايز نمی داندبلکه می گويد {هو خطاءٌ و قبيحٌ} اين واقعاً عجيب است که اينها راجع به جهاد اينگونه نظر داشتند، ما گفتيم يک قسم از جهاد اين است که يک کانون و مرکزي، مرکز ظلم و اجحاف باشد در برابر آن جهاد واجب است ولي اين جهاد ابتدايي نيست، دفاع هم نيست، جهاد با بغات هم نيست مثلاً جريان کربلا، که سيدالشهداء خودشان فرمودند {من راي سلطاناً جايراً مستحلّاً لحرم الله ناکساً لاهل الله مخالفاً لسنتة رسول الله يعمل في عباده بالاثم والعدوان ...}، ويا قيام زيد در برابر هشام بن عبدالملک که ائمه بر آن صحّه گذاشتند و يا قيام شهداي فخ در زمان بني عباس، خوب اينها مواردي هستند که روايات معتبر ما بر آنها صحّه مي گذارند. اين هم يک نوع از جهاد است و به انواع جهاد توجّه کردن خيلي لازم است و از جمله چيزهايي که براي ما لازم است مطالعه کلمات امام (رضوان الله عليه) است در دفتر تبيان يک جلد جنگ و دفاع مقدس است يک جلد جهاد است و جاي جاي کلمات همين است که عرض مي کنيم و بر مسلمانان لازم است که آنقدر قدرت داشته باشند چون اگر اينطور نباشد دشمنان ما را هضم مي کنند و از بين مي برند چون جهاد کار ساده اي نيست {اعدّوا لهم} مي خواهد مقدمات مي خواهد در هر عصري مسلمان ها بايد اين واجب را با مقدماتش فراهم کنند چون ذي المقدمه واجب است پس مقدمه هم واجب است. خلاصه بحث بسيار مهم و زنده و مورد لزوم امروز است.

  بحث ما با توفيق خداوند در جهاد ابتدايي است که کتاباً و سنتاً و سيرةً ثابت و قطعي است امّا کيفيت اين، بعداً در کيفيت قتال بحث خواهيم کرد چون از جهاتي با جنگ هاي معمول بشري فرق دارد در جهاد اولاً بايد قصدشان خدا باشد، جهاد عبادت است اگر با قصد خدا باشد امّا کساني که با قصد توطئه گري و کشور گشايي به جنگ مي روند اين به حساب جهاد مربوط نيست کساني که قصدشان خدا است و نشر اسلام و دعوت به اسلام است مربوط به جهاد است.

  جهاد ابتدايي شرايطي دارد اولين شرطش وجوب دعوت به اسلام است بعد اگر قبول نکردند و مانع ايجاد کردند و سماجت به خرج دادند نوبت به جهاد مي رسد جهاد به عنوان {آخر الدواء الکيّ} می باشد اين مَثَلي است در ميان عرب ها يعني آخرين دواء کيّ است يعني داغ کردن، يکي از معالجات حيوان ها داغ کردن است که يک سيخي را در آتش سرخ مي کنند بعد با آن سيخ آن حيوان را داغ مي کنند آن داغ خيلي از مرض ها را از بين مي برد و لذا {آخر الدواء الکِيّ} اين تعبير هم مال آيت الله طباطبايي در تفسير الميزان است که جهاد به عنوان {آخر الدواء الکي} می باشد که در جاي خودش واجب است، خوب اولين مرحله اش اين است که بايد دعوت به اسلام صورت بگيرد و لذا در قرآن مجيد مي بينيم که همه اش برهان و دليل است اينها بايد براي مردم بيان شود، اسلام که نخواسته خودش را بر مردم تحميل کند دعوت به اسلام با بيان دلايل و براهين است در قرآن مي بينيم که دربارة توحيد چقدر ادّله است، دربارة معاد چقدر ادّله است در هر موضوعي همين طور است، قرآن مي گويد {قل هاتوا برهانکم ان کنتم صادقين} علامت صدق را اقامة برهان مي گويد بنابراين مسلمان ها که مي خواهند با کفار به عنوان جهاد برخورد کنند بايستي با اقامة دلايل و براهين اسلام را که نجات بخش و آزادي بخش است توجيه کنند، در وسائل الشيعه ی 20 جلدي که بحث ما در جلد 11 است يک باب وجود دارد به عنوان {باب وجوب الدعاء الي الاسلام} و يک باب است به عنوان {کيفية الدعاء الي الاسلام}. اولاً واجب است که دعوت به اسلام کنند اگر نشد آخرش دست به شمشير بردن است يک بحث ديگر هم هست که کيفيت دعوت بايد به چه شکلي صورت بگيرد بالاخره ما بايد به اين مطلب توجه داشته باشيم که اسلام دين دليل و برهان است و لذا علاوه بر قرآن و آيات فراوان در روايات ما هم احتجاجات فراواني وجود دارد، يکي از کتاب هاي بسيار خوب ما کتاب احتجاج طبرسي است، بعضي از مؤلفين و متصّنفين بسيار خوش سليقه بودند در جمع آوري مطالب، احتجاج طبرسي خيلي قطور نيست و در دو جلد چاپ شده ولي هر چه هست بسيار خوش سليقه بوده و خوب ترتيب داده شده است، يا مثلاً کتاب تحف العقول که چقدر در جمع احاديث خوش سليقه بوده است. طبرسي شروع کرده از احتجاجات پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) و ائمه (عليهم السلام) يک به يک که به چه ترتيبي با مخالفين برخورد مي کردند و احتجاج و استدلال مي کردند. اين هم از اين جهت خوب است که مردم بدانند که اسلام با شمشير پيش نرفته، اسلام با منطق پيش رفته است، بسياري از ممالک هستند که هيچگاه مسلمان ها به عنوان جهاد به آنجا نرفتند ولي مسلمان هستند، اندونزي هيچ وقت کسي نرفته به آنجا که شمشير ببرد ولي يکي از کشورهاي اسلامي است بلکه پرجمعيت ترين کشور اسلامي است و امثال اينها زياد است خيلي جاها هست که اصلاً شمشير و جهاد مسلّح در آنجا نبوده امّا در نتيجة همان متانت و جامعيت و مطابق بودن با برهان و دليل، اشخاصِ بي غرض پذيرفته اند. در کتاب آيت الله طبرسي در حالات پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) که بنده يادداشت کرده ام، بعد از بيان اين آيه {ادعُ الي سبيل ربک بالحکمة و الموعظه الحسنة و جادلهم بالّتي هي احسن} که آية 125 سورة نحل سورة 16 قرآن کريم است، اين آيه را بعداً بيشتر توضيح مي دهيم بعد از ذکر اين آيه از حضرت عسکري (عليه السلام) مي گويد 5 طائفه جمع شدند و به خدمت پيغمبر آمدند يکي مشرکين و بت پرستان بودند، دوّم يهود، سوم نصاري، چهارم ثنوية، که کساني بودند که براي عالم دو مبدأ قائل بودند يک مبدأ خير و يکي شر آن مبدأ خير را يزدان مي گفتند و مبدأ شر را اهريمن مي ناميدند ولي ما مي بينيم که همه طرف خداست، پنجم دهريّة، که کساني بودند که منکر خدا بودند مثل کمونيست و اينها، اين چند صفحه شايد ده يا پانزده صفحه از کتاب را اشتغال کرده است پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) به آنها فرمودند که اينطور که شما سر و صدا مي کنيد حرفي گفته نمي شود شما هر کدامتان يک نماينده معين کنيد بعد نمايند گانتان حرفهاي خودشان را بزنند ما هم حرفهاي خودمان را مي زنيم، همين کار را کردند از هر طائفه اي چند نفر را معين کردند پيغمبر با کمال متانت سوال کردند که يهود شما چه مي گويد؟ نصاري شما چه مي گوييد؟ چون در قرآن مجيد آيات فراواني است که در اول اعتقادات يهود و نصاري را ردّ مي کند مثلاً يهود گفت {عزير ابن الله}، نصاري مي گفتند {مسيح ابن الله} حتي مي گفتند {ثلاثهٌ} خلاصه اينها مطالب خودشان را بيان کردند هر طائفه اي صحبت مي کرد پيامبر (صلّي الله عليه وآله) اجازه مي دادند که هر نظري دارند بيان کنند بعد از اينکه بيان مي کردند پيامبر مي فرمودند آيا تمام شد و مي گفتند: بله، بعد پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) شروع کردند به جواب گفتن و همه اينها مسلمان شدند، بيشتر پيشرفت اسلام با منطق و برهان و دليل است اين يکي تهمتي است که نصرانيها به ما مي زنند که اسلام با شمشير پيشرفت کرده است.

  خلاصه يکي از کيفيت دعوت به اسلام همين آيه است {ادع الي سبيل ربک بالحکمة و المؤعظة الحسنة و جادلهم بالتي هي احسن} در اينجا خداوند سه راه را بيان مي کند، قبل از جهاد اول حکمت، حکمت چه معنايي دارد يکي از کلماتي که در قرآن کريم زياد به کار رفته حکمت است در 20 جاي قرآن اين کلمه وجود دارد به اندازه ای اين کلمه در قرآن مورد تجليل است که فرموده {من يأتي الحکمة لقد اوتي خيراً کثيراً}، اين چيست که خداوند به هر کس حکمت داد خير کثير داده است؟! و نيز فرموده {و لقد آتينا لقمان الحکمه أن أشکر لله} و در مورد خود پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) {يعلّمه الکتاب و الحکمة} آيت الله طباطبائي (رضوان الله تعالي عليه) در جلد 19 تفسير الميزان يک بابي منعقد کرده که حکمت در قرآن به چه معناست ايشان در بيان حکمت مي گويند که هر طائفه اي، هر جامعه اي، هر امتي، هر ملتي يک اصولي دارد که بر اساس آن اصول حرکت مي کند همين طور فرهنگ خاصي دارد در فرهنگش يک اصولي، يک سنتي و يک قوانيني است، آن ملت آن سنت و قانون و اصل را اساس زندگي و فکر و فرهنگ خودش مي داند مثلاً گاوپرست در آن مليّت خودش اين را يک اصلي مي داند (البته اين اشتباه است) اين که اينقدر احترام به گاو مي کنند بر اساس همان فرهنگ و مليّت خودش است بت پرست براي بت از آن ديد نگاه مي کند، ايشان مي فرمايند که هر طائفه اي، هر جامعه اي يک اصولي دارد که بر اساس آن اصول حرکت مي کند، فکر و عمل و فرهنگ و کارش همه بر اساس آن اصول و سنن تنظيم مي شود خوب قرآن و اسلام هم در برابر ملل ديگر يک ارزش ها و اصولي دارد آن اصول حکمت است پيغمبر خدا (صلّي الله عليه وآله) علاوه بر اينکه به مردم کتاب را مي آموخته حکمت را نيز به مردم مي آموخته، يعني دين اسلام چه مباني و چه ارزش هايي دارد، مثلاً صداقت، امانت، عدالت و اينطور چيزها، اينها اصول هستند اينها را پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) بيان مي کردند تا مردم بدانند که اسلام داراي اصول و ارزش هايي است اين حکمت است روايات فراواني هم هست در تفسير برهان و ... يک روايت از امام صادق (عليه السلام) که مي فرمايند حکمت يعني تفقّه در دين، خوب فهميدن دين {فمن تفقّه فهو حکيم} هر کس که فقيه است حکيم هم است، هر کسي که دين را درست شناخته حکمت ها را هم درست شناخته، اين است که اولين مأموريت پيغمبر خدا (صلّي الله عليه وآله) {ادع الي سبيل ربک بالحکمة} يعني با برهان و دليل ارزش ها را براي مردم بيان کن. آيت الله طباطبائي مي فرمايند اين ارزش ها مطابق فطرت انسان است، انسان آنچه مطابق فطرتش باشد مي پذيرد ارزش هايي در اسلام است که بر اساس فطرت انسان پي ريزي شده است. پس اول حکمت است، دوم {و المؤعظه الحسنة} موعظه يعني پند دادن بسياري از چيزها را انسان مي داند ولي بايد به انسان تذکر دهند اين تذکر بايد خير خواهانه باشد و آن مذِّکر هم خيرخواه باشد خالص و مخلص باشد {فذکِّر إنّما أنت مذکِّر} اين هم باب موعظه است که همه به آن محتاجيم، حتي پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) که در آخر من لايحضره الفقيه مي باشد به جبرئيل گفتند {عِظ لي} با آن مقام، جبرئيل در سه کلمه پيغمبر را موعظه کرد اول {عِش ماشئت فانّک ميّت} هر قدر که زندگي کني آخرش مرگ است، دوم اينکه {أحبب ما شئت فانّک مفارقه} هر چه را که دوست مي داري بدان که بالاخره از آن جدا مي شوي در دنيا، سوم {و اعمل ماشئت فانّک ملاقيه} هر عمل که انجام دهي به جزاي آن عمل خواهي رسيد اين موعظه است، موعظه يک بابي است در اسلام، قرآن مي گويد دعوت کن با حکمت و دليل و منطق، دعوت کن با موعظه، يک طائفه ي ديگر هستند که {جادلهم} اينها به اين آساني نمي پذيرند اينها با شما به جدال برمي خيرند در برابر آنها بايد {جادلهم} منتهي {بالتي هي احسن} آن 5 طائفه اي که گفتيم براي همين مثال مي زند که يهود و نصاري و مشرکين و ثنوية و دهريّة اينها با پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) مباحثه کردند و پيغمبر به واسطه {جاءلهم بالتي هي احسن} به آنها جواب دادند و آنها مسلمان شدند.

  بنابراين اولين مأموريت که مسلمان ها مي خواهند در راه جهاد گام بردارند دعوت به اين ترتيب می باشد، {و لذلک و ادع و استقم} در قرآن آياتي ک مربوط به دعوت مي باشد به اين ترتيب است.

  در وسائل الشيعه يک بابي است که دلالت دارد بر اينکه واجب است که قبل از قتال دعوت کردن، اين يک باب است باب پشت سرش باب کيفيت دعوت است حالا ما يک حديث از باب اول مي خوانيم در جلد 11 وسائل 20 جلدي صفحه 30 {باب وجوب الدعاء الي الاسلام قبل القتال} خبر اول اين است {محمد بن يعقوب عن علي بن ابراهيم عن ابيه عن النوفلي عن السکوني} اين سند مورد اعتماد ماست {عن ابي عبدالله (عليه السلام) قال قال اميرالمؤمنين (عليه السلام) بعثني رسول الله (ص) الي اليمن} پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) حضرت امير را به يمن اعزام کردند براي دعوت به اسلام و قتال در راه اسلام {و قال يا علي لاتقاتلنّ أحداً حتي تدعوه الي الاسلام} با هيچ کسي قتال نکن تا آن شخص را دعوت به اسلام کني {و أيمُ الله لأن يهدي الله عزّوجلّ علي يدک رجلاً خيرٌ لک مما طلعت عليه الشمس و غربت} بعد پيغمبر قسم خوردند {و أيم الله} اگر يک نفر به دست تو مسلمان بشود از کل آنچه خورشيد بر آن مي تابد و غروب مي کند بهتر خواهد بود. بنابراين اين دو باب را بايد ما بررسي کنيم بعلاوه نامه هايي که پيغمبر (صلّي الله عليه وآله) به سلاطين نوشته اند و اينکه مضمونشان چه بوده و عکس العمل آنها چه بوده است.