مشخصات مقاله

​زیارت غدیریه امام هادی (علیه السلام)؛ سند دفاع از ولایت امیر المومنین علی (علیه السلام)

زهره آقاخانی

خیراندیش دیجیتالی : جناب آقای سید علی بحرینی به نیابت از مرحومه حاجیه خانم کسایی _گروه هم پیمانان موعود غدیر.

معتصم خلیفه عباسی، امام هادی(ع) را از مدینه به سامرا فرا خواند. در روز غدیر، امام به نجف رسید و امیرالمومنین(ع) را زیارت کرد. که متن آن به زیارت غدیریه مشهور است.

متن کامل زیارت غدیریه در کتاب های دعا وزیارت زمان خواندن آن، روز عید غدیر ذکر شده است.

شیخ عباس قمی با استناد به کلام عثمان بن سعید گفته است که این زیارت را در هر روز از نزدیک و دور می توان خواند.

این زیارتنامه را ابن مشهدی از شاذان بن جبرئیل قمی از محمد بن علی طبری از ابوعلی طوسی از پدرش شیخ طوسی از شیخ مفید از ابن قولویه از کلینی از علی بن ابراهیم قمی از پدرش از حسین بن روح نوبختی و عثمان بن سعید عمری از امام حسن عسکری(ع) از امام هادی(ع)روایت کرده اند. گفته شده در وثاقت هیچ یک از راویان این زیارتنامه تردید نشده است.[نیازمند منبع] همچنین محدث قمی نوشته است که: «کمتر حدیثی به قوت سند این زیارت نامه می رسد.»

این زیارتنامه را ابن مشهدی از شاذان بن جبرئیل قمی از محمد بن علی طبری از ابوعلی طوسی از پدرش شیخ طوسی از شیخ مفید از ابن قولویه از کلینی از علی بن ابراهیم قمی از پدرش از حسین بن روح نوبختی و عثمان بن سعید عمری از امام حسن عسکری(ع) از امام هادی(ع)روایت کرده اند. گفته شده در وثاقت هیچ یک از راویان این زیارتنامه تردید نشده است. همچنین محدث قمی نوشته است که: «کمتر حدیثی به قوت سند این زیارت نامه می رسد.»

محور اصلی زیارت غدیریه، اصل تولی و تبری و محتوای اصلی آن بیان فضائل امام علی(ع) است.

اشاره

امام هادی ( علیه السلام ) درشرایطی قرارداشتند که نمی توانستند به صورت سخنرانی ویا احادیث، وقایع غدیر و اهمیت ولایت و امامت حضرت امیرالمؤمنین علی ( علیه السلام ) را برای جامعه آن روز و آیندگان بیان فرمایند، لذا درقالب زیارت و با استفاده از آیات و روایات و مستندات تاریخی، ولایت و امامت علی ( علیه السلام ) را اثبات کردند و صدور زیارت را به خاطر باورهای غلط جامعه لازم و ضروری دانستند؛ ولی متأسفانه تاکنون ما از آن غافل بوده ایم.

​زیارت غدیریه امام هادی ( علیه السلام )؛ سند دفاع از ولایت امیر المومنین علی ( علیه السلام )

امام هادی ( علیه السلام ) درشرایطی قرارداشتند که نمی توانستند به صورت سخنرانی ویا احادیث، وقایع غدیر و اهمیت ولایت و امامت حضرت امیرالمؤمنین علی ( علیه السلام ) را برای جامعه آن روز و آیندگان بیان فرمایند، لذا درقالب زیارت و با استفاده از آیات و روایات و مستندات تاریخی، ولایت و امامت علی ( علیه السلام ) را اثبات کردند و صدور زیارت را به خاطر باورهای غلط جامعه لازم و ضروری دانستند؛ ولی متأسفانه تاکنون ما از آن غافل بوده ایم. امام استفاده از آیات قرآن و احادیث نبوی برای اثبات ولایت و خلافت آن حضرت را به دلیل اجماع همه مسلمانان و پذیرش کتاب و سنت امری بجا می دانند. آنچه می تواند ما را در شناسایی سبب صدور زیارت غدیریه یاری کند آگاهی از چگونگی نگاه غالب جامعه دربارهٔ آن چیزی است که این زیارت بدان پرداخته است. امام هادی ( علیه السلام ) در این زیارت از حدود 80

آیه و 18 حدیث نبوی بهره برده اند و وقایعی که در تاریخ اسلام به آن اذعان دارند را به عنوان سندی محکم برای اثبات ولایت امیرالمؤمنین علی ( علیه السلام ) بیان می کنند.

این زیارت که در میان ما شیعیان ناشناخته است در مفاتیح الجنان در بخش اعمال عید غدیر ذکر شده است.

در نوشتار حاضر با استفاده ازبرخی منابع تفسیری، روایی و تاریخیِ شیعه و اهل سنّت، پاره ای از استنادات قرآنی، روایی و تاریخیِ امام هادی ( علیه السلام ) در اثبات خلافت امیرالمؤمنین علی ( علیه السلام ) و فضایل و مناقب ایشان مورد بررسی قرار گرفته است.

سند زیارت غدیریه

حجت الاسلام والمسلمین شیخ نجم الدین طبسی، از محققین معاصر دربارهٔ این زیارت شریف گفته اند، بند بند و کلمه به کلمه زیارت غدیریه امام هادی ( علیه السلام ) را مطالعه کنیدکه به سندهای معتبر رسیده است. امام هادی ( علیه السلام ) در شرایط سختی بسر می بردند که این زیارت را بیان فرمودند و بسیاری از فضایل مولا در آن آمده است. مثل «دین الله القویم و صراطه المستقیم» تا می رسد به اینکه فرمودند «انّ الشّاک فیک» نه تنها اگر کسی، حضرت را قبول نداشته باشد؛ بلکه تنها شک هم در مورد حضرت بکند: «ما آمن بالرّسول الامین» به رسول امین ایمان نیاورده است.

جناب شیخ عبّاس قمی در مفاتیح در مورد زیارت شریف غدیریّه می نویسد: در تمامی زیارات مأثوره، زیارتی به این درجه از صحّت و اعتبار و قوّت سند پیدا نمی شود. بلکه از اعلام درجه اوّل شیعه در هر عصر می باشند و سلسله سند آن از طریق نایب خاصّ اوّل و سوّم حضرت ولیّ عصر

( عجل الله تعالی فرجه الشریف ) به حضرت امام حسن عسکری ( علیه السلام ) رسیده است.

روات این زیارت بزرگوارانی مانند ابن المشهدی، شاذّان بن جبرئیل قمی، عماد الدّین طبری، ابوعلی (مفید ثانی)، شیخ الطّائفه طوسی، شیخ مفید، ابن قولویه، مرحوم کلینی، علیّ بن ابراهیم، ابراهیم بن هاشم، حسین بن روح و عثمان بن سعید، نواب خاص اول و سوم حضرت ولی عصر ( عجل الله تعالی فرجه الشریف ) هستند. در زیارت غدیریه، به بخشی از فضایل فراوان حضرت امیرالمؤمنین علیّ بن ابی طالب ( علیه السلام ) اشاره شده است به نظر می رسد همان طور که علمای اعلام تأکیدکرده اند، خطبه غدیر و زیارت شریف غدیریه، از بهترین مواردی است که هم سلسله سند بی نظیر شیعی دارد و هم بزرگان شیعه، از ناقلان آن بوده و در عصرهای بعد بر آن تأکید کرده اند و نیز اسناد بسیار در کتب عامه دارد.

محتوای زیارت غدیر

می توان با یک نگاه اجمالی، این زیارت را بر سه محور تقسیم کرد که به آن اشاره می شود:

1- آیات قرآن کریم در زیارت غدیریه

طبق شمارش موجود، 78 آیه شریفه در زیارت غدیریه آمده است که بر محور بیان فضایل امیرالمؤمنین ( علیه السلام ) است؛ از جمله آیه لیله المبیت، آیه ابلاغ و آیه ولایت و… اشاره شده است.

2- فضایل حضرت امیرالمؤمنین ( علیه السلام ) در زیارت غدیریّه

بخشی از زیارت غدیریه شریف به بیان فضایل حضرت امیر ( علیه السلام ) اختصاص دارد. حدود 206 فضیلت حضرت در این زیارت آمده است. فضایلی مانند امیرالمؤمنین، سیّد الوصیّین، وارث علم النّبیّین، ولیّ ربّ العالمین، امین الله فی ارضه، سفیر الله فی خلقه،

الحجّه البالغه علی عباده، دین الله القویم، صراط مستقیم، نبأ عظیم، اوّل من آمن باللّه، سیّد المسلمین، یعسوب المؤمنین، امام المتقین، قائد الغرّ المحجّلین، امام المّتقین، اوّل من صدّق بما انزل الله علی نبیّه، عبدالله، المخصوص بمدحه الله، المخلص لطاعه الله، اوّل العابدین، ازهد الزّاهدین، الکاظم للغیظ، العافی عن النّاس، الصّابر فی البأسآء و الضّرّآء و حین البأس، العادل فی الرّعیّه. این فضایل، سندهای بسیاری در روایات عامّه و خاصه دارند.

3- بخش هایی از تاریخ در زیارت غدیریّه

این زیارت، حاوی مطالبی از تاریخ ولایت است؛ از جمله: حدیث غدیر، غصب فدک، جنگ های بدر، احزاب، اُحد، نزولِ «لاسیف الّا ذوالفقار و لا فتی الّا علی»، و جنگ های حُنین، صفّین، جمل، نهروان،

شهادت جناب عمّار، شهادت حضرت امیرالمؤمنین ( علیه السلام )، بیزاری از دشمنان ولایت و قاتلان حضرت سیّدالشّهدا ( علیه السلام ) و در آخر زیارت، بیزاری از منکران ولایت و قاتلان حضرت سیّد الشّهدا ( علیه السلام ).

برخی استنادات قرآنی در زیارت غدیریه

اشاره

استنادات قرآنی در زیارت غدیریه فراوان است. این استنادات گاه به طور مستقیم است، عین آیه آمده و گاه به طور غیرمستقیم به مضمون آیه اشاره شده است. به لحاظ موضوع، آیات قرآنیِ موجود در زیارت غدیریه را می توان از چند منظر مورد بررسی قرار داد:

الف- آیاتی که امام هادی ( علیه السلام ) شأن نزول آن را امیرالمؤمنین علی ( علیه السلام ) می داند. ب- آیاتی که به بیان فضایل و مناقب امیرالمؤمنین ( علیه السلام ) اشاره دارد. ج- آیاتی که سرنوشت شوم منکران ولایت را بیان می کند.

الف) نبأ عظیم چیست؟

امام هادی ( علیه السلام ) در فرازی ازاین زیارت به آیات ابتدایی سورةنبأ اشاره کرده و