مشخصات کتاب

پدیدآورنده: سلطان الواعظین، محمد، 1279- 1350

عنوان: سیری در واقعیّات : شامل 226 پرسش و پاسخ اعتقادی گلچین شده از کتاب شبهای پیشاور (نوشته مرحوم سلطان الواعظین شیرازی)

نام پدیدآورنده: تالیف سلطان الواعظین ، محمد موسوی شیرازی ؛

گردآورنده: خانم . م . دهقانی.

مشخصات نشر: مشهد ، اعتقاد ما ، 1393 هش ، 1635 ه ق ، 2016 م.

مشخصات ظاهری : 268 ص.

ISBN:978 - 100 - 96926 - 2-1

وضعیت فهرست نویسی : فیپا . اثر حاضر خلاصه شبهای پیشاور است که به صورت پرسش و پاسخ آمده است. موضوع: شیعه - احتجاجات - پرسش ها و پاسخ ها موضوع: شیعه امامیه - دفاعیه ها و ریه ها - پرسش ها و پاسخها موضوع: اهل سنت - دفاعیه ها و ریه ها - پرسش ها و پاسخها شناسه افزوده: دهقانی ، م. رد کنگره: 1393 ، 9 س 8 س / 228 bp رده دیویی:297/679 شماره مدرک: 3561310

اشاره

فهرست

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

بسم الله الرّحمن الرحیم

مقدمه

آن چه در این عالم وجودی دارد خود نشان دهنده مطلبی بزرگ است و آن وجود خالق وسازنده است 0پس حمد و سپاس خداوند متعال که ما را آفرید و رحمت بی شائبه اش را نصیب ما نمود تا به وحدانیّتش ایمان بیاوریم وتوفیق داد تا انبیاء واولیائش را تصدیق نمائیم و لطف خاصّه اش را بر ما بنمود تا در زمره امّت پیغمبر آخر الزّمان (صلّی الله علیه وآله)قرار گیریم و اوصیاء ایشان از خورشید ایشان حضرت علی (علیه السلام) تا دوازدهمین آنها طاووس اهل بهشت امام زمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف) را از صدق دل بپذیریم و تبعیّت از سیره این بزرگان بنمائیم و اعتقاد راستین به حقیقت وجودی ایشان داشته باشیم و از این ستاره های پر نورکمال بهره را ببریم0 پیامبر(صلّی الله علیه وآله) فرمودند :

«من مات ولم یعرف امام زمانه مات میتة جاهلیّه»هر کس امام زمانش را نشناسد ،به مرگ جاهلیّت مرده است.

پس ما وظیفه داریم بعد از آنکه به پیامبر (صلّی الله علیه وآله) و اهل بیت ایشان ایمان آوردیم ، به شناخت آن بزرگواران و دستورات و رهنمودهایی که آنها به امر خدا برای ما بیان کرده اند توجّه نمائیم وآنها را الگو و جهت زندگی خود قرار دهیم .

رسول خدا (صلّی الله علیه وآله) فرمودند :« انّی تارک فیکم الثّقلین کتاب الله وعترتی اهل بیتی لم یفترقا حتّی یردا علیّ الحوض »؛ من دو چیز سنگین را به نزد شما می گذارم ، کتاب خدا و اهل بیتم که این دو از هم جدایی ناپذیرند تا در کنار حوض کوثر که بر من وارد شوند .

طبق این فرمایشات ما وظیفه داریم بعد از اطاعت از خدا، به دستورات او یعنی اطاعت از پیامبر (صلّی الله علیه وآله) وقرآن و اهل بیت عمل کنیم تا دچار گمراهی و شک

و تفرقه نشویم که کوچکترین شک و تردید در این وادی انسان و دین و دنیا و آخرتش را نابود می سازد.

همانطور که بیان نمودیم این جهان با عظمت خالقی دارد وما هم مخلوق و مطیع او هستیم ،پس این خالق قوانینی را بر پا می نماید و این قوانین باید توسط گروهی به مردم منتقل شود که مانند خود مردم باشند . پس خداوند انبیاء و اوصیائش را انتخاب نمود و ایشان را در میان مردم فرستاد تا این قوانین را به امّت برسانند .

می دانیم که این خالق با این همه حکمت و عظمت ،هیچ گاه زمین را خالی از حجّت قرار نمی دهد تا مردم سرگردان و گمراه نشوند . به این دلیل پیامبر اکرم (صلّی الله علیه وآله) در زمان حیاتشان بارها و بارها طبق کتب اهل سنّت وشیعه ، در مکان ها و زمان های مختلف ،اوصیاء بعد از خودشان را یکی بعد از دیگری تا دوازدهمی ایشان امام زمان(علیهم السلام) معرفی نمودند تا بعد از ایشان مردم دچار سرگردانی و تفرقه نشوند واین انتخاب طبق دستور و فرمان الهی بوده و کسی که ادّعا دارد مطیع و فرمانبردار رسول خدا (صلّی الله علیه وآله) می باشد ، باید بداند که ایشان معصوم هستند و آنچه که به زبان می آورند ، همان دستور و فرمان الهی است و باید صد در صد مطیع اوامر آن حضرت باشند .

پس ما متوجّه شدیم که باید بعد از پیامبر (صلّی الله علیه وآله) طبق فرمان الهی و سفارش آن حضرت ، در امر شناخت دین و معرفت به اصول و فروع دین و اخلاقیّات و تفسیر ظاهر و باطن قرآن ، به سیره دوازده امام معصوم (علیهم السلام) پناه ببریم و از ایشان کسب تکلیف نمائیم .

مخاطب گرامی!

در زمینه بحث های اعتقادی و علمی ، کتاب های فراوانی نوشته شده که از آن جمله : المراجعات ، الغدیر، نهج الحق ،دلایل الصدق و شبهای پیشاور است . کتابی که هم اکنون در دستان مبارک شما قرار دارد ، گل چینی از کتاب شبهای پیشاور است که این حقیر آن را به بیان شیوا عرضه نمودم .

این کتاب شامل پرسش ها و پاسخ هایی است که بین مرحوم سلطان الواعظین شیرازی (قدس سره) و تعدادی از اهل سنّت ردّ وبدل شده است . البته اصل این کتاب بسیار جامع و کامل است ولی برای این منظور که جوانان بهتر بتوانند از مطالب آن استفاده نمایند ،ما آن را بسیار ساده و شیرین و مختصر گردآوری کردیم .

اصل کتاب شبهای پیشاور به حالت گفتگو و مناظره ای بوده یعنی مباحث تکرار و توضیحاتی داشته که ما در این کتاب ، بدون اخلال در مطالب ، آن را بیان نمودیم . در این نوشته ها روش جدیدی به کار رفته تا خواننده محترم در حین اینکه از مطالب علمی و اعتقادی استفاده می نماید احساس خستگی نمی کند .

از این کتاب گرانبها افراد متعدد با عنوان ها و روش های متفاوت کتاب هایی را گرد آوری نموده اند که البته همه در جای خود با ارزش و جایگاه هستند . امید است که ان شاء الله همه اعمال ما مقبول درگاه الهی باشد .

پس با« سیری در واقعیّات » می توان شبهات دل را بر طرف نمود وبا قاطعیّت مسیرخود را تا رسیدن به قلّه کمال در پیش گرفت .

والسلام

م . دهقانی

زندگی نامه مؤلّف

مرحوم علامه سید محمّد سلطان الواعظین شیرازی ، فرزند مرحوم حاج سید علی اکبر (اشرف الواعظین) در سال 1314 ه.ق در تهران متولد شد . او از همان دوران کودکی به فراگیری معارف دینی مشغول شد و در سال 1326 ه.ق به همراه پدر بزرگوارش برای ادامه تحصیلات به کربلا رفت .

ایشان در کربلا دروس سطح را خواند و از محضر اساتیدی چون آیت الله فاضل مرندی و آیت الله شهرستانی کسب فیض نمود و دوباره به تهران بازگشت . بعد از آنکه پدر بزرگوارشان به رحمت خدا رفت ،به شهر مقدس قم عازم شد تا به ادامه تحصیلات خویش بپردازد . لذا از محضر اساتیدی چون آیت الله سید محمد تقی خوانساری ، آیت الله سید محمد حجّت و آیت الله شیخ عبد الکریم حائری کسب فیض نمود . مرحوم سلطان الواعظین پس ازگذراندن مدارج علمی ،از آنجا که در فنّ بیان و خطابه بسیار قوی بود به منظور نشر و گسترش معارف اسلام و اهل بیت (علیهم السلام) و دفاع از حریم تشیّع سفر های متعددی به کشورهای مختلف از جمله : سوریه ، اردن ، عراق ، مصر، هندوستان ، پاکستان ، فلسطین ، و... داشت .

آن عالم بزرگ در سفرهایش با بزرگان و علما از فرقه ها و مذاهب مختلف به مناظره و گفتگوهای عمیق علمی می پرداخت که همواره با استقبال عمومی روبرو می شد و بسیاری از مردم در اثر این مناظرات به مسیر هدایت رهنمون می شدند .

این مدافع خستگی ناپذیر حریم مقدس ولایت پس از عمری تلاش در روز جمعه 17 شعبان المعظم سال 1391 ه.ق در تهران دار فانی را وداع گفت . پیکر مطهّرش به شهر مقدس قم منتقل شد و ضمن تشییع با شکوهی که توسط علما ، بزرگان و مردم صورت گرفت در مقبره ابوحسین جنب قبرستان نو کنونی به خاک سپرده شد .

کتاب شبهای پیشاور

یکی از جمله مناظره های معروف ، مناظره مرحوم سلطان الواعظین شیرازی (قدس سره) می باشد که در پیشاور پاکستان در مدت ده شب در سال 1345 ه.ق در حضور دویست نفر از دانشمندان و علمای تشیّع و تسنّن صورت پذیرفت و در پی آن بسیاری از مردم و علمای اهل تسنّن که در مجلس مناظره حضور داشتند و یا از طریق روزنامه ها مباحث مناظره را دنبال می کردند به مذهب حقّه تشیّع پیوستند .

کتاب ارزشمند شبهای پیشاور که متن کامل این ده جلسه مناظره می باشد ، در بردارنده مباحث مهم و عمیق اعتقادی به ویژه مسائل امامت و خلافت امیرمؤمنان علی (علیه السلام) است که بدون شک مطالعه دقیق آن تأثیر بسزایی در بالا رفتن سطح آگاهی دینی افراد خواهد داشت .

این مناظرات برای اولین بار در سال 1375 ه.ق به دستور حضرت آیت الله بروجردی (قدس سره) به صورت وسیع به چاپ رسید و مورد استقبال عمومی قرار گرفت . پس از آن نیز این اثر ارزشمند به زبان های عربی ، اردو ، وانگلیسی ترجمه و به چاپ رسید .

فصل اول

1. خلقت نورانی و نسب امیرالمؤمنین:

اشاره

جواب

خلقت آن حضرت به صورتی بود که هیچ کس غیر از رسول اکرم صلی الله علیه و آله چنین خلقتی را نداشت و هر دو در این امر مشترک بودند.رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند:

«چهارده هزار سال قبل از اینکه خداوند آدم علیه السلام را خلق کند، من و علی نوری در اختیار قدرت خدای تعالی بودیم. زمانی که خداوند آدم را خلق کرد، ما را که به شکل نور بودیم در صُلب آدم قرار داد و از صلب او پیوسته با هم بودیم تا در صلب عبدالمطلب از هم جدا شدیم. پس نبوت را در من و خلافت را در علی ظاهر ساخت.»⁽¹⁾

اما نسب جسمانی آن حضرت که تا آدم البشر همگی موحّد و خداپرست بودند و در رحم ناپاکی قرار نگرفتند، این گونه نقل شده است:

علی (1) بن ابی طالب (2) بن عبدالمطلب (3) بن هاشم (4) ابن عبد مناف (5) ابن قصی (6) بن کلاب (7) بن مرّه (8) بن کعب (9) ابن لوئی (10) ابن غالب (11) بن فهر (12) بن مالک (13) بن نضر (14) ابن کنانه (15) ابن خزیمة (16) بن مدرکة (17) بن الیاس (18) بن مضر (19) ابن نزار (20) بن معد (21) بن عدنان (22) بن ادّ (23) ابن ادد (24) بن ا لیسع (25) بن الهمیس (26) بن بنت (27) ابن سلامان (28) بن حمل (29) بن قیدار (30) بن اسماعیل (31) ابن ابراهیم خلیل الله (32) بن تارخ (33)

بن تاحور (34) ابن شاروع (35) ابن ابرغو (36) بن تالغ (37) بن عابر (38) بن شالح (39) ابن ارفخشذ (40) بنسام (41) بن نوح (42) بن لمک (43) ابن متوشلخ (44) بن اخنوخ (45) بن یارد (46) بن مهلائل (47) ابن قینان (48) بن انوش (49) بن شیث (50) بن آدم ابی البشر علیهم السلام.

2. فضیلت امیرالمؤمنین علیه السلام در تولّد

اشاره

جواب

ولادت امیرالمؤمنین علیه السلام در خانه کعبه از برترین خصیصه هائی است که هیچ کس به این درجه نرسیده و نخواهد رسید.

فاطمه بنت اسد مادر امیرالمؤمنین علیه السلام در ماه وضع حمل به سر می بردند که به مسجد الحرام رفتند. ناگهان ایشان را درد زایمان گرفت. در کنار کعبه مشغول دعا شدند و گفتند: «خدایا، این درد را برای من آسان گردان»

یکدفعه دیوار خانه کعبه شکافته شد و ندائی بلند شد که:«فاطمه وارد خانه شو» در حضور تمام مردمی که در اطراف نشسته بودند، فاطمه بنت اسد داخل شد و دیوار به حالت اولیه برگشت.

عباس (عموی پیامبر صلی الله علیه و آله) در آنجا حضور داشت، جناب ابوطالب (کلیددار کعبه) راهم صدا کردند. فوراً آمدند و هر چه کردند، نتوانستند درب کعبه را باز کنند. تا سه روز فاطمه بنت اسد بدون آب و غذا و پرستار در خانه کعبه ماندند. روز سوم از همان محلّی که وارد شده بودند خارج شدند. همه هجوم آوردند و دیدند که روی دست فاطمه ماه پاره پسری قرار دارد که چشمها را به خود خیره کرده است.⁽¹⁾

اسدالله در وجود آمد * در پس پرده هرچه بود آمد

3. فضیلت امیرالمؤمنین علیه السلام در نامگذاری

اشاره

جواب

نام علی علیه السلام بعد از نام خدا و پیغمبر صلی الله علیه و آله در عرش اعلا نوشته شده است. از ابن عباس نقل است:

وقتی علی علیه السلام به دنیا آمدند، فاطمه بنت اسد نام ایشان را به نام پدرشان «اسد» نامگذاری کردند اما جناب ابوطالب به آن راضی نبودند. به این خاطر قرار گذاشتند که شب، بالای کوه ابوقبیس (یا مسجد الحرام) بروند و از خداوند بخواهند که آنها را به اسمی نیکو راهنمایی کند.

شب که شد و مشغول دعا شدند، ناگهان صدائی از آسمان بلند شد و لوحی مانند زبرجد سبز دیدند که اشعاری به این مضمون روی آن نوشته شده بود.

«شما را به فرزند پاک و پاکیزه که انتخاب کرده شده اختصاص دادم و بی نهایت از او راضی هستم و اسم او از جانب خدای علی، علی گذاشته شده که مشتق (برگرفته) از علیّ اعلی می باشد.»

سپس جناب ابوطالب به شکرانه این امر، ده شتر قربانی کردند و آن لوح را در مسجد الحرام آویزان کردند. وجود این لوح باعث افتخار بنی هاشم بود ولی در زمان جنگ حجاج با عبدالله بن زبیر، آن لوح مفقود شد.⁽¹⁾

از انس بن مالک نقل شده که: رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: ای علی، در چهار مکان اسم تو را همراه با اسم خودم دیدم:

جابر بن عبدالله انصاری نقل می کند که رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند:

«بر در بهشت نوشته شده: لا اله الاّ الله. محمّد صلی الله علیه و آله رسول خدا. علی ولیّ خدا و برادر رسول خدا صلی الله علیه و آله بوده، به دو هزار سال پیش از آنکه آسمانها و زمین را خلق کند.»⁽²⁾

از ابوهریره و ابن عباس نقل است که آیه: «هو الَّذی أیَّدَکَ بِنَصرهِ و بِالمؤمِنینَ»⁽³⁾

«خدای تعالی به نصرت خود و یاری مؤمنان، تو را مؤیّد و منصور گردانید.» در شأن امیرالمؤمنین علیه السلام نازل شده است.

آنگاه از رسول خدا صلی الله علیه و آله در این باره نقل می کنند: که ایشان فرمودند:

«دیدم بر عرش نوشته شده است: خدایی غیر از خدای یگانه نیست که شریک ندارد و محمد صلی الله علیه و آله، بنده و رسول من است. او را به علی بن ابیطالب تأیید و یاری نمودم.»⁽⁴⁾

ابن عباس در جای دیگر نقل می کند:

کلماتی را که حضرت آدم علیه السلام بیان نمودند و به سبب آن کلمات توبه ایشان پذیرفته شد؛ این بود: «خدا را به حقّ محمّد و علی و فاطمه و حسن و حسین (علیهم الصّلوة و السلام) سؤال نمود. پس توبه او را پذیرفت و آمرزید و او را عفو نمود.»⁽¹⁾

با وجود اینکه در آن زمان، هنوز علی علیه السلام متولّد نشده بودند.

4. فضیلت امیرالمؤمنین علیه السلام در نقطه "باء"

اشاره

جواب

علی علیه السلام فرمودند:«بدان که اسرار تمام کتابهای آسمانی در قرآن است و تمام اسرار و رموز قرآن، در سوره «فاتحه» است و تمام حقایقی که در سوره حمد است، در «بسمله» است و هر چه در «بسمله» است، در «باءِ» بسمله است و اسرار «باءِ بسمله» همگی در نقطه زیر «باء» است.

و علی علیه السلام فرمودند: من، آن نقطه زیر "باء" هستم.»⁽²⁾

5. علی علیه السلام منتهای علوم

اشاره

5_ جمیع علوم، به چه کسی منتهی می شود؟

جواب

بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله، علی علیه السلام جامع تمام فضائل و کمالات بودند و علوم اولین و آخرین و جمیع علومی که در میان خلق متعارف است، از جمله: حکمت و کلام و تفسیر و قرائت و صرف و نحو و فقه و هندسه و طب و نجوم

و عدد و جفر و حساب و شعر و خطبه و موعظه و بدیع و فصاحت و لغت و منطق الطیر، همگی به آن حضرت منتهی می شود.

در تمام این علوم، یا ایشان مبتکر بوده اند یا تشریح علم نموده و در هر علمی بیان خاص داشته اند و سپس اهل آن فنون، آن کلام را مصدر کار خود قرار داده اند و هر چه بعد از آن به دست آورده اند، توضیحی بر آن کلام امام همام بوده است.

ابن ابی الحدید، یکی از علما و بزرگان اهل سنّت می گوید:

«چه بگویم و چگونه معرفی نمایم شخصی را که درهای فضائل، همگی به او منسوب و فضل هر گروهی از فضلا به او منتهی می شود و هر طایفه، فضل خود را از او گرفته و جذب نموده اند. »

او رئیس فضل و فضلاست. زیرا هر فضیلتی از او سرچشمه گرفته، حجّتها و براهین فضل از آن جناب ترشح نموده است.

او برنده مسابقه در میدان سباق است. او کاشف نتایج فضل است و هر بابی از فضل که بعد از آن جناب هویدا گردیده، باز به او ارتباط دارد. بایستی به او اکتفاء به فضیلت نمود و به مثَل او اقتدا کرد.»⁽¹⁾

6. علی علیه السلام شمارنده صد و بیست هزار زبان

اشاره

جواب

زمانی که امام حسین علیه السلام به دنیا آمدند و مردم برای عرض تبریک و تهنیت وارد می شدند، شخصی از رسول خدا صلی الله علیه و آله پرسید:

یا رسول الله صلی الله علیه و آله! پدر و مادرم فدای تو باد. امروز امر عجیبی از علی علیه السلام مشاهده کردیم.

فرمودند: چه دیدید؟

عرض کرد: وقتی که ما برای تهنیت خدمت شما آمدیم، ما را از ورود نهی کردند به دلیل اینکه صد و بیست هزار ملک از آسمان، برای تبریک و تهنیت نازل شده اند و در حضور رسول خدا صلی الله علیه و آله هستند. ما تعجب کردیم که علی علیه السلام از کجا تعداد را می دانند؟ آیا شما به ایشان خبر داده اید؟

رسول خدا صلی الله علیه و آله تبسّمی کردند و به علی علیه السلام فرمودند: یا علی، از کجا فهمیدی آن تعداد ملک در نزد من هستند؟

علی علیه السلام فرمودند: پدر و مادرم به فدای تو باد. ملائکه ای که بر شما نازل و سلام می نمودند، هر کدام به لغتی با شما حرف می زدند. من شمارش کردم و دیدم که به یکصد و بیست هزار لغت با شما حرف زدند. فهمیدم که یکصد و بیست هزار ملک خدمت شما آمده اند.

آنگاه رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند:یا ابا الحسن! خداوند علم و حلم تو را زیاد کند.

سپس رو به امت کرده، فرمودند:«من شهر علم هستم و علی دروازه آن است. برای خدا خبری و آیتی بزرگتر از علی نیست. او امام خلق و بهترین مردم، امین خدا و نگهدار علم اوست و او اهل ذکری است که خدا فرموده: «اگر شما علم ندارید، از اهل ذکر سؤال کنید» من خزانه علم هستم و علی کلید آن خزانه است. هر کس خزانه را می خواهد، پس باید کلید را بیابد.»⁽¹⁾

7. معنی علم غیب علی علیه السلام

اشاره

جواب

در حدیث مدینه علم که در کتب شیعه و سنی به حدّ تواتر رسیده، از ابن عباس و جابر بن عبدالله انصاری و ابن مسعود و انس بن مالک و... نقل است که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند:

«أنا مدینة العلم و علیّ بابها و من أراد العلم فلیأت الباب»⁽¹⁾«من (رسول الله صلی الله علیه و آله) شهر علمم و علی(علیه السلام) در و باب آن شهر علم است. هر کس علم مرا می خواهد، (یعنی می خواهد از علم من بهره بردارد) پس باید از باب (در) وارد شود. (یعنی به سوی علی علیه السلام).»

در حدیث «أنا دار الحکمه»، رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند:

«أنا دارالحکمه و علیّ بابها و من أراد الحکمه، فلیأت الباب».⁽²⁾«من خانه حکمت هستم و علی علیه السلام در آن خانه می باشد. هر کس می خواهد از حکمت من بهره بردارد، درِ خانه علی علیه السلام برود.»

اصبغ بن نباته نقل می کند که از امیرالمؤمنین علیه السلام شنیدم:

«همانا رسول خدا صلی الله علیه و آله به من هزار باب یاد داد که از هر بابی از آنها، هزار باب باز می شود. پس این، هزار هزار باب می شود تا آنچه شده و آنچه تا روز قیامت می شود را دانستم و علم بلایا و منایا و فصل الخطاب را دانستم».⁽³⁾

همچنین علی علیه السلام فرمودند:«رسول خدا صلی الله علیه و آله زبان خود را در دهان من گذاشت، پس از لعاب دهان آن حضرت برای من هزار باب از علم باز شد که از هر دری، هزار در دیگر باز می شود.»⁽⁴⁾

ابن عباس نقل می کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: «وقتی شب معراج به مقام قرب حق رسیدم؛ خداوند با من حرف زد و نجوی نمود. پس آنچه یاد گرفتم به علی علیه السلام یاد دادم.» پس علی علیه السلام باب علم من است.»⁽⁵⁾

از احمد بن عمران نقل است که گفت: نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله بودیم که از علی بن ابیطالب علیه السلام سؤال شد، حضرت فرمودند:

«حکمت به ده قسمت تقسیم گردید. نُه جزء آن به علی علیه السلام عطا شد و یک جزء دیگر به جمیع مردمان.»⁽¹⁾

پس علی علیه السلام و ائمه اطهار علیهم السلام مانند: پیامبر صلی الله علیه و آله ارتباط وحیانی با خداوند نداشتند. بلکه تمام علوم و فیوضات و آنچه در گذشته و آینده است و نزد پیامبر صلی الله علیه و آله بوده، آن حضرت همگی آن علوم را به علی علیه السلام و ائمه اطهار علیهم السلام منتقل نموده اند.

از جمله راههائی که پیغمبر صلی الله علیه و آله علم خود را به علی علیه السلام منتقل کردند، کتاب جَفر جامعه بوده است. در آن کتاب، تمام آنچه که تا روز قیامت شده و می شود و تمام علوم و حقایق و نکته ها و اسرار غیب و خواص اشیاء و اثرات آنچه که در عالم است و...، به صورت رمز نوشته شده و از علی علیه السلام تا حضرت مهدی علیه السلام دست به دست منتقل شده است.

راه دیگر انتقال علوم و غیوب از رسول خدا صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام، کتاب مهر شده ای است که توسط جبرئیل به پیغمبر صلی الله علیه و آله داده شد. نقل است که روزی جبرئیل با فرشتگان امین، کتابی را از طرف خداوند برای پیغمبر صلی الله علیه و آله آوردند. ایشان فرمودند: افرادی که در مجلس حاضرند خارج شوند. مگر وصی شما، که کتاب وصیت را تقدیم نمایم.

سپس رسول خدا صلی الله علیه و آله به حاضرین امر فرمودند که: به جز علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم السلام همگی از اتاق بیرون بروند. آنگاه جبرئیل عرض کرد:

خداوند به شما سلام می رساند و می فرماید: این عهدنامه ای است که با شما پیمان بستم و ملائکه گواهی دادند.

(کلام جبرئیل که به اینجا رسید) بدن آن حضرت به لرزه درآمد و فرمودند: او سلام است و سلام از اوست و برگشت سلام به طرف اوست.

سپس رسول خدا صلی الله علیه و آله عهدنامه را از جبرئیل گرفته به علی علیه السلام دادند و فرمودند: این عهد پروردگار من به سوی من است و امانت اوست. همانا که پیام حق را ادا نمودم و رساندم.

در این هنگام علی علیه السلام فرمودند: شهادت می دهم، پدر و مادرم فدای تو باد به تبلیغ و نصیحت و راستی بر چیزی که گفتی و به این سخن، گوش و چشم و گوشت و خون من شهادت می دهد.

پس آن بزرگوار به علی علیه السلام فرمودند: بگیر. این وصیت من از طرف خداوند است و آن را قبول کن و ضمانت شما (قبولی مسئولیت) برای خداوند و وفای به آن برای من است.

علی علیه السلام فرمودند: ضمانت را قبول نمودم و بر خداوند است که مرا یاری نماید.

در آن کتاب به علی علیه السلام شرط شده است:«دوستی با دوستان خدا و دشمنی با دشمنان خدا و بیزاری از آنها و بردباری بر جور و ستم و فرو نشاندن خشم و غضب، زمانی که حق مسلم تو را از تو سلب می کنند و خمس تو را تصرّف می نمایند و حرمت تو را نگه ندارند و محاسنت را با خون سرت رنگین کنند.»

در پاسخ علی علیه السلام فرمودند: راضی شدم و قبول کردم. اگر حرمت مرا نگه ندارند و سنّت را تعطیل و احکام کتاب را پاره و کعبه را خراب و محاسنم را از خون سرم خضاب نمایند، صبر و بردباری و تحمل نمایم.

سپس پیامبر صلی الله علیه و آله، جبرئیل و میکائیل و ملائکه مقرّبین را بر امیرالمؤمنین علیه السلام شاهد گرفتند. سپس آنچه را که به علی علیه السلام رسانیده بودند، به حسن و حسین و فاطمه علیهم السلام رسانیدند و تمام وقایع را برای آنها شرح دادند. بعد آن وصیت نامه را به مهرهای طلایی که آتش ندیده مهر نمودند و آن را به علی علیه السلام دادند.⁽¹⁾

8. چند نمونه از اخبار غیبی علی علیه السلام

اشاره

جواب

9. علم علی علیه السلام

اشاره

جواب

از اهل سنت نقل است:«عمر دستور داد زنی را که بچه شش ماهه آورده بود، (یعنی شش ماه از مدت ازدواج و حمل او بیشتر نگذشته بود که بچه زنده کاملی به دنیا آورد) به جرم زنا سنگسار کنند. علی علیه السلام مانع شده و فرمودند:

خدا در قرآن می فرماید: «حداقل مدت حمل و شیر دادن و از شیر گرفتن طفل، سی ماه است. »

وقتی مدت شیر دادن و از شیر گرفتن او دو سال (یعنی 24 ماه) شود، پس مدت حمل او شش ماه می شود. پس ممکن است که زنی بچه شش ماهه بیاورد. چون حداقل مدت حمل شش ماه است.

سپس عمر زن بیچاره را رها کرد و گفت: «اگر علی نبود، عمر هلاک می شد.»⁽¹⁾

10. سیاست علی علیه السلام

اشاره

جواب

آن حضرت سیاستمداری به تمام معنا بودند. سیاستمداری که خواهان حق و عدل و راستی و صداقت و انصاف است؛ نه حقه بازی و طرفندهائی که معمولاً صاحبان قدرت دارند و با شرارت و دروغ و مخلوط کردن حق و باطل و حیله زدن به دیگران، منافعشان را حفظ می کنند.

آن حضرت در ورع و تقوی، امام متقین بوده و در علم و دانش، عالم به کتاب خدا و تفسیر و تأویل و ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه و مجمل و مفصّل آن و عالم به غیب و شهود بودند.

«جنگ با علی علیه السلام جنگ با من است»⁽¹⁾

ابن عباس می گوید: رسول خدا صلی الله علیه و آله به ام سلمه فرمودند: «این علی گوشتش گوشت من، و خونش خون من است و او نسبت به من، به منزله هارون به موسی است. غیر از اینکه بعد از من پیغمبر دیگری وجود ندارد. ای ام سلمه! این علی، امیرالمؤمنین و مخزن علم من و سید المسلمین و وصی من و باب علوم من است که از او می آیند و او برادر من در دنیا و آخرت است و در مقام اعلا، با من است و با ناکثین و قاسطین و مارقین جنگ می کند.»⁽²⁾

منظور پیامبر صلی الله علیه و آله از ناکثین، طلحه و زبیر و اطرافیانشان بودند و منظور از قاسطین، معاویه و همدستانش بودند و منظور از مارقین، خوارج نهروان بودند که همگی واجب القتل بودند و پیامبر صلی الله علیه و آله دستور داده بودند که با آنها جنگ

صورت گیرد. البته این جنگها هیچ کدام جنگ با مسلمین نبود و اگرنه آن حضرت جنگ با آنها را نهی می فرمودند.

ابی سعید خدری نقل می کند: «ما به همراه صحابه، منتظر رسول خدا صلی الله علیه و آله نشسته بودیم. آن حضرت در حالی که بند نعلینشان قطع شده بود، به طرف ما آمدند. پس آن نعلین را به علی علیه السلام دادند و علی علیه السلام مشغول دوختن نعلین شدند. آنگاه رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند:

کسی از شما است که برای تأویل و معنای قرآن جنگ می کند. همانطور که من با کفار و مشرکین، برای ظاهر قرآن جنگ کردم.

پس ابوبکر گفت: آن شخص من هستم؟ فرمودند: نه. پس عمر گفت: من هستم؟ فرمودند: نه. و لیکن آن شخص، دوزنده نعلین من است.»⁽¹⁾

پس انقلاب ها و جنگ هایی که صورت گرفت، به خاطر عدم سیاست آن حضرت نبود. بلکه به خاطر نفاق و دوروئی مردم و عدم توجه مخالفین به قواعد و قوانین و دستورات رسول خدا صلی الله علیه و آله بوده است.

11. زهد علی علیه السلام

اشاره

جواب

آن حضرت در درجه ای از زهد و تقوی بودند که بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله هیچ کس نتوانسته است به آن رتبه دست پیدا کند. چنانچه عمر بن عبدالعزیز می گوید:

«ما در این امت، احدی را نمی شناسیم که بعد از پیغمبر صلی الله علیه و آله زاهدتر از علی بن ابی طالب علیه السلام باشد.»⁽²⁾

یکی از علمای اهل سنت می گوید:«شنیدن حالات علی و وضع زندگی او، انسان را مات و متحیّر می گرداند.»⁽¹⁾

سوید بن غفله می گوید:«روزی به خدمت امیرالمؤمنین علیه السلام رفتم. دیدم ظرفی که در آن شیر ترشیده ای بود و بوی ترشی آن به مشام من هم می رسید، به همراه قرص نان جوی خشکیده پر از سبوس، جلوی ایشان بود. به قدری آن نان خشک بود که آن حضرت با زانوی مبارکشان آن را می شکستند و در شیر ترشیده زده و میل می فرمودند. به من هم تعارف کردند من گفتم: روزه هستم فرمودند: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرموده اند: هر کس که روزه باشد و میل به غذایی پیدا کند اما به خاطر خدا نخورد، خداوند از غذاهای بهشتی به او می خوراند.

سوید می گوید: دلم به حال آن حضرت سوخت. به فضّه خادمه گفتم: از خدا نمی ترسی و سبوس جو را نمی گیری و نان می پزی؟

گفت: به خدا قسم، خودشان امر فرمودند که سبوسش را نگیرم. حضرت فرمودند: به فضّه چه گفتی؟

عرض کردم، به او گفتم: چرا سبوس آرد را نمی گیرد؟ فرمودند:

پدر و مادرم فدای رسول خدا صلی الله علیه و آله باد، که سبوس طعامشان را نمی گرفتند و از نان گندم، سه روز سیر نخوردند تا از دنیا رفتند. (یعنی من پیروی از رسول خدا صلی الله علیه و آله نمودم.)»⁽²⁾

اما لباس و پوشش آن حضرت بسیار ساده و کم قیمت بود. نوشته اند:

«لباس آن حضرت از پارچه درشت بود که به قیمت پنج درهم آن را خریداری کرده بودند.»⁽³⁾

جمعی از علمای اهل سنت نقل می کنند:آن حضرت به قدری وصله به لباسشان زده بودند، که پسر عمویشان عبدالله بن عباس دلتنگ شد. آن حضرت فرمودند:

«آنقدر وصله روی وصله زدم که از وصله زننده خجالت می کشم. علی را با دنیا چه کار؟ چگونه به لذتی شوم که فانی می شود و نعمتی که بقا ندارد خوشحال باشم؟»⁽¹⁾

شخص دیگری از آن حضرت سؤال کرد: که چرا لباس وصله دار می پوشید؟ فرمودند:

«این لباس، دل را خاشع می کند و کبر و غرور را از انسان دور می کند و مؤمن به آن اقتدا می کند.»

به روایت دیگری از اهل سنت:«لباس علی علیه السلام و غلامشان یکسان بود. هر لباسی که می خریدند، دو تا و یک شکل و یک قیمت (بود)، یکی را خودشان می پوشیدند و دیگری را به غلامشان می دادند.»⁽²⁾

12. فضائل علی علیه السلام

اشاره

جواب

«یا ابالحسن، اگر دریا مرکب شود و درختان قلم شوند و تمام انسانها نویسنده و تمام جنّیان حسابگر شوند، نمی توانند فضائل تو را بشمارند.»⁽³⁾

«خدای عز و جلّ در برابر ملائکه، به شما ائمه افتخار می کند و شما را عموماً و علی را خصوصاً آمرزیده است و من که رسول خدا هستم، بدون اینکه نظر محبت و دوستی به خویشانم داشته باشم، (می گویم) که همانا سعید به تمام معنا کسی است که علی را در زنده بودن و بعد از وفاتش دوست بدارد و شقی به تمام معنا کسی است که علی را در حیات و بعد از وفاتش دشمن بدارد.»⁽¹⁾

«کسی که فکر می کند مرا دوست دارد، در حالی که با تو دشمن است دروغ می گوید. ای علی، کسی که تو را دوست دارد، مرا دوست داشته و کسی که مرا دوست داشته باشد، خدا او را دوست دارد و کسی که خدا او را دوست داشته باشد، او راداخل بهشت می نماید و کسی که با تو دشمنی کند، با من دشمنی کرده و کسی که با من دشمن شود، خدا او را دشمن می دارد و داخل آتش می نماید.»⁽²⁾

13. علی علیه السلام مرآة جمیع انبیاء

اشاره

جواب

رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند:«هر کس می خواهد که از کمیّت و کیفیت علم آدم بهره مند گردد، به علم علی توجه کند و هر کس که می خواهد حقیقت تقوای نوح را (که بهترین صفات او بوده) یا حکم و حکمت او را ببیند و خلّت و حلم ابراهیم و هیبت موسی و عبادت عیسی را ببیند، پس به سوی علی بن ابیطالب(علیهما السلام) نظر کند.»⁽¹⁾

محمد بن یوسف گنجی شافعی پس از نقل این حدیث می گوید:

شبیه نمودن علی علیه السلام به آدم علیه السلام در علم، برای این است که خداوند به آدم علم و صفت هر چیزی را آموخت، چنانکه در سوره بقره می فرماید:«و عَلَّمَ آدَمَ الأَسماءَ کلَّها»⁽²⁾

خدای عالم همه اسماء را به آدم تعلیم داد.

هم چنین وجود ندارد چیزی و نه حادثه و واقعه ای، مگر آنکه علم آن و فهم درک و استنباط معنای آن در نزد علی علیه السلام می باشد. و این علم، همان علم الهی است که حضرت آدم علیه السلام مخلع به خلعت خلافت شد، که خداوند فرمود: «اِنّی جاعِلٌ فِی الأرضِ خَلیفة»⁽³⁾من در زمین خلیفه خواهم گماشت.

پس از این تشبیهِ به آدم علیه السلام معلوم می شود که چون این علم باعث افضلیت آدم علیه السلام و برتری و مسجودیت او بر ملائکه، و صاحب مقام خلافت گردید، پس علی علیه السلام هم افضل و برتر از همه خلایق و واجد مقام خلافت بعد از خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله می باشد.

و شبیه نمودن علی علیه السلام به نوح علیه السلام در علم و حکمت، به خاطر این است که علی علیه السلام بر کفّار شدید و بر مؤمنین رؤوف و مهربان بود. همانطور که خداوند در قرآن ایشان را وصف نموده:«وَالَّذین مَعَهُ اَشِدّاءُ عَلَی الکُفّارِ رُحَماءُ بَینَهُم»⁽¹⁾

و نوح علیه السلام نسبت به کفار بسیار شدید بود چنانچه قرآن می فرماید: «و قالَ نوحٌ رَبِّ لا تَذَر عَلَی الأرضِ مِنَ الکافِرینَ دَیّاراً»⁽²⁾عرض کرد: پروردگارا، مگذار در زمین از کافران دیّاری را.

و تشبیه نمودن علی علیه السلام به حلم ابراهیم، برای این است که خداوند در قرآن ابراهیم را به این صفت وصف نموده:«اِنَّ اِبراهیمَ لأَوّاهٌ حَلیمٌ»⁽³⁾به درستی که هر آینه ابراهیم بردبار بود.

این تشبیهات می رساند که علی علیه السلام متخلّق به اخلاق انبیاء و متّصف به صفات اصفیاء بوده است.

14. فضائل علی علیه السلام

اشاره

جواب

«اتّحاد» به دو معناست: یکی معنای حقیقی آن است که دو چیز یک چیز بشود و این امکان ندارد. منظور ما از اتحاد، شدت تشابه است. مثلاً: دو نفر که به هم خیلی علاقه دارند و در موارد زیادی با هم شباهت دارند، می گویند: ما با هم یکی هستیم؛ یعنی مانند هم هستیم.

پس منظور ما از اتحاد، مساوی بودن روح و کمالات ایشان در تمام فضائل و صفات با پیامبر صلی الله علیه و آله است.

علی علیه السلام در تمام کمالات غیر از نبوّت خاصّه و نزول وحی، با پیامبر صلی الله علیه و آله شریک بودند و دلیل آن هم وجود کلمه «انفسنا» در آیه مباهله است. پس مقام

ایشان از مقام تمام امت و صحابه و انبیاء پیشین بالاتر بوده است. «فَمَن حاجَّکَ فیهِ مِن بَعدِ ما جاءَکَ مِنَ العِلمِ فَقُل تَعالَوا نَدعُ اَبناءَنا وَ اَبنائَکُم و نِسائَنا و نِسائَکُم و اَنفُسَنا و اَنفُسَکُم ثُمَّ نَبتَهِل فَنَجعَل لَعنَةَ الله عَلَی الکاذِبینَ»⁽¹⁾

15. شباهت علی علیه السلام و رسول خدا صلی الله علیه و آله

اشاره

جواب

بله ، و این حقیقت را اهل سنت نیز قبول دارند.⁽²⁾

آیه تطهیر، در شأن پنج تن آل عبا (محمّد و علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم السلام) نازل شده است:

«اِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ الرِّجسَ اَهلَ البَیتِ و یُطَهِّرَکُم تَطهیراً»⁽³⁾خدا فقط می خواهد آلودگی را از شما خاندان (پیامبر صلی الله علیه و آله ) بزداید و شما را پاک و پاکیزه گرداند.

«اِنَّما وَلیُّکُمُ الله وَ رَسولُهُ وَالَّذینَ امَنوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلوةَ و یُؤتُونَ الزَّکوةَ و هُم راکِعونَ»⁽⁴⁾ولی شما، فقط خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله اوست و کسانی که ایمان آورده اند، همان کسانی که نماز برپا می دارند و در حال رکوع زکات می دهند.

رسول خدا صلی الله علیه و آله در روز غدیر خم فرمودند:«من کنت مولاه، فهذا علیٌّ مولاه» هر کس را که من اولی به تصرّف در امر او هستم، پس این علی اولی به تصرّف در امر اوست.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آیات سوره «برائت» را به ابوبکر دادند تا در موسم حج، برای اهل مکه بخواند. ولی جبرئیل نازل شد و عرض کرد:

او نمی تواند این رسالت را انجام دهد مگر خودت، یا کسی که از تو باشد می تواند این کار را انجام دهد.

بنابراین پیامبر صلی الله علیه و آله آیات سوره برائت را گرفته و به علی علیه السلام دادند و ایشان آن را در زمان حج قرائت کردند.

نفس علی علیه السلام قائم مقام نفس رسول خدا صلی الله علیه و آله است و دلیل آن، آیه مباهله است که علی علیه السلام را به منزله نفس پیامبر صلی الله علیه و آله قرار داده است:

«فَمَن حاجَّکَ فیهِ مِن بَعدِ ما جاءَکَ مِنَ العِلمِ فَقُل تَعالَوا نَدعُ اَبناءَنا وَ اَبنائَکُم و نِسائَنا و نِسائَکُم و اَنفُسَنا و اَنفُسَکُم ثُمَّ نَبتَهِل...»⁽¹⁾پس هر کس که در این (باره) پس از دانشی که حاصل تو شده با تو محاجّه کند، بگو: بیائید پسرانمان و پسرانتان و زنانمان و زنانتان و ما خویشان نزدیک خود و شما خویشان نزدیک خود را بخوانیم، پس مباهله کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.

7.شباهتشان در اجازه ورود به مسجد در حال جنابت. مانند: رسول خدا صلی الله علیه و آله.⁽²⁾

8.شباهتشان در فتح باب مسجد.به فرمان پیامبر صلی الله علیه و آله درِ تمام خانه هایی که به مسجد باز بود بسته شد،غیر از در خانه پیغمبر وعلی(صلوات الله علیهما).

16. نبوّت خاتم صلی الله علیه و آله

اشاره

جواب

نبوّت خاص که همان خاتمیّت است، مخصوص پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است و هیچ کس به این مقام راه پیدا نکرده است.«تِلکَ الرُّسُلُ فَضَّلنا بَعضَهُم عَلی بَعض»⁽¹⁾فرستادگان و انبیاء، بعضی از آنها را بر بعضی دیگر فضیلت و برتری دادیم.

«ما کانَ مُحَمَّدٌ أبا اَحَدٍ مِن رِجالِکُم و لکِن رَسولَ اللهِ و خاتَمَ النَّبیینَ»⁽²⁾محمّد صلی الله علیه و آله پدر هیچ یک از مردان شما نیست، ولی فرستاده خدا و خاتم پیامبران است و خدا همواره بر هر چیزی داناست.

17. فضائل علی علیه السلام

اشاره

مگر رکوع به معنی خشوع و تواضع نیست؟ یعنی ایشان در حال تواضع انگشتر خود را به فقیر دادند، نه در حال رکوع نماز؟

جواب

این عمل ایشان یعنی: توجه داشتن به انفاق فقیر و خوشحال کردن مؤمن، که باعث رشد کمال ایشان است. چون آن بزرگوار در هر حالی توجه به خداوند

داشته و برای رضای او کار انجام می دادند، به همین دلیل در آن لحظه عبادت جسمی و روحی را همزمان با عبادت مالی، که همان انفاق است انجام دادند.

زمانی عمل انسان به نماز آسیب می رساند که انسان متوجه امور دنیوی باشد. مثلاً: اگر شخصی در نماز برای عزیزانش گریه کند، نمازش باطل است. ولی اگر به خاطر خدا و ترس از عذاب او گریه کند، باعث کمال و پیشرفت او می شود.

همچنین رکوع به معنی خشوع است ولی در عرف دین، همان خم شدن در نماز است به حدّی که کف دست به زانو برسد.

18. حدیث رایت (پرچم)

اشاره

18_ حدیث رایت در جنگ خیبر، در شأن چه کسی بود؟

جواب

مسلمانان به دستور پیامبر صلی الله علیه و آله قلعه خیبر را محاصره کردند؛ ولی سه بار با وجود فرماندهی ابوبکر و عمر شکست خورده و فرار کردند. این شکستها باعث ناراحتی اصحاب شد.

پیامبر صلی الله علیه و آله برای قوّت قلب آنها فرمودند:

«والله لاعطینّ الرایة غداً رجلاً کرّاراً غیر فرّار، یفتح الله علی یدیه یحبّ الله و رسوله و یحبّه الله و رسوله» به خدا قسم فردا پرچم را به کسی می دهم که حمله کننده بر دشمنان باشد، نه گریزنده و فرار کننده. بر دست او خدا فتح کند و او کسی است که خدا و پیغمبر صلی الله علیه و آله او را دوست دارند و او هم خدا و پیغمبر صلی الله علیه و آله را دوست می دارد.

فردای آن روز سپاهیان لباس رزم پوشیده، در مقابل پیامبر صلی الله علیه و آله قرار گرفتند و هر کسی در فکر بود که این فضل و شرف نصیب چه کسی خواهد شد؟

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: برادر و پسر عمّم کجاست؟

گفتند: ایشان مبتلا به چشم درد شده اند و قادر به آمدن به اینجا نیستند.

به سلمان امر کردند و او رفت و امیرالمؤمنین علیه السلام را آورد، در حالی که چشمان ایشان بسته بود.

خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله آمدند و سلام کردند. رسول خدا صلی الله علیه و آله پس از جواب سلام فرمودند: یا اباالحسن! حالت چطور است؟

فرمودند: به حمدالله خیر است. سر و چشمم درد می کند و جایی را نمی بینم.

حضرت فرمودند: «نزدیک من بیا.» وقتی آمدند، آب دهان مبارکشان را در چشمهای ایشان قرار دادند و برای ایشان دعا کردند. به سرعت چشم ایشان باز شد و بیماری برطرف گردید، به حدی که گویا دردی نداشته اند. سپس پرچم اسلام را از پیامبر صلی الله علیه و آله گرفتند و باعث پیروزی اسلام بر یهود شدند.»⁽¹⁾

19. علی علیه السلام افضل از همه

اشاره

جواب

علی علیه السلام که طبق آیه مباهله، به منزله نفس پیامبر صلی الله علیه و آله هستند. مقام ایشان بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله، بالاترین مقام و مرتبه است و نباید ایشان را جزء صحابه به شمار آورد. چون درجه و شأن ایشان در حدّ مقام پیغمبر خاتم صلی الله علیه و آله است.

عبدالله بن احمد بن حنبل، یکی از علمای اهل سنت می گوید: از پدرم احمد بن حنبل (رئیس حنابله)، از مرتبه فضل و برتری یاران پیامبر صلی الله علیه و آله سؤال کردم. او به این ترتیب گفت:

ابوبکر و عمر و عثمان و سپس ساکت شد.

پس گفتم: ای پدر جان! علی بن ابیطالب علیه السلام چطور؟ پدرم گفت: او از اهل بیت رسالت است و نمی توانیم او را با سایر افراد مقایسه کنیم.»⁽²⁾

علی علیه السلام شخصیتی هستند که حتی یک عمل ایشان نیز قابل مقایسه با اعمال دیگران نیست. همانطور که در جنگ احزاب و خندق، بعد از به درک رفتن عمرو بن عبدود شجاع به دست حضرت علیعلیه السلام، پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند:

«ضربة علیّ یوم الخندق، أفضل من عبادة الثقلین»شمشیر زدن علی در روز خندق (بر عمرو بن عبدود)، از عبادت جنّ و انس بهتر و بافضیلت تر بود.

دلیل اینکه علی علیه السلام به همراه پیامبر صلی الله علیه و آله هجرت نکردند این بود که کارهای مهمی بر عهده ایشان بود و ایشان تنها فرد مورد اطمینان پیامبر صلی الله علیه و آله بودند.آن بزرگوار وظیفه داشتند: امانت های مردم را که در نزد پیامبر صلی الله علیه و آله مانده بود به صاحبانشان برگردانند و اهل و عیال و بقیه مسلمانها را به مدینه ببرند و مهمتر از همه در «لیلة المبیت» در رختخواب پیامبر صلی الله علیه و آله بخوابند. این عمل علیعلیه السلام یکی از دلایل بزرگی شأن ایشان است که باعث نزول آیه قرآن درباره ایشان شد:⁽¹⁾

«و مِنَ النّاسِ مَن یَشری نَفسَهُ ابتِغاءَ مَرضاتِ اللهِ و اللهُ رَؤفٌ بالعِبادِ»⁽²⁾بعضی مردمان هستند که در راه رضای خدا، از جان خود در می گذرند.

و در همان شب بود که خداوند به فرشتگان خطاب نمود:

«به درستی که من بین علی علیه السلام ولیّ خودم و محمّد صلی الله علیه و آله پیغمبر خودم، برادری قرار دادم. پس علی علیه السلام زندگی خود را فدای زندگی پیغمبر صلی الله علیه و آله نمود و در جایگاه و رختخواب او خوابید. به زمین بروید و او را از شرّ دشمنانش حفظ کنید.»

در اجرای امور علمی و عملی هم حضرت علی علیه السلام نظیر نداشتند. معمولاً ابوبکر و عمر افرادی را که برای سؤال و جواب نزد آنها می آمدند، به سراغ علی علیه السلام می فرستادند.گاهی ابوبکر می گفت:

«اقیلونی، اقیلونی، فلست بخیرکم و علیّ فیکم» مرا از این مقام برکنار کنید. زیرا تا زمانی که علی علیه السلام در میان شماست، من مانند شما هستم.

عمر نیز بیشتر از هفتاد بار در موارد مختلف گفت: «لولا علی، لهلک عمر»⁽³⁾اگر علی نبود، من هلاک شده بودم.

ایشان در شجاعت و دلیری نیز نمونه و نظیر نداشتند. به طوری که در جنگ خیبر با رشادت تمام جنگیدند و وجودشان باعث پیروزی سپاه اسلام شد و توانستند دَر خیبر را از جا دربیاورند.

همچنین در جنگ احد که تعدادی از مسلمانان پا به فرار گذاشتند و این کارشان باعث کشته شدن بسیاری از مسلمانان شد، علی علیه السلام به یاری پیغمبر صلی الله علیه و آله شتافتند و از ایشان دفاع کردند. در همان زمان بود که ندائی از غیب آمد:

«لا فتی الاّ علی، لا سیف الاّ ذوالفقار» جوانمردی غیراز علی علیه السلام و شمشیری غیر از ذوالفقار وجود ندارد.

در حالی که به دستور پیامبر صلی الله علیه و آله ، ابوبکر و عمر قبل از ایشان به میدان رفتند؛ هر دو فرار کردند و برگشتند.

20. ایمان علی علیه السلام تقلیدی نبوده

اشاره

جواب

خیر ، ایمان امری نیست که با سنّ سنجیده شود. مثلاً اگر کسی پیر بود، ایمانش بیشتر و اگر کسی جوان بود، ایمانش کمتر باشد. بلکه ایمان با رشد عقلی و باطنی ،و وجود پاک سنجیده می شود.

مانند: حضرت عیسی علیه السلام که در گهواره فرمودند: «اِنّی عَبدُ اللهِ آتانیَ الکِتابَ و جَعَلَنی نَبیّاً»⁽¹⁾«به درستی که من بنده خاص خدا هستم که به من کتاب آسمانی و شرف نبوّت عطا کرده است.»

و مانند: حضرت یحیی که خداوند در قرآن درباره ایشان می فرماید: «و اتَیناهُ الحُکمَ صَبیّاً»⁽¹⁾«و یحیی علیه السلام را در سن کودکی مقام نبوّت بخشیدیم»

این حضرات بهترین نمونه هائی هستند که ما بفهمیم کسی که در سن سیزده سالگی باشد، می تواند به چنین مقامی دست پیدا کند. تصمیم ایشان به قبول ایمان، با دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله بوده است. می دانیم که پیامبر صلی الله علیه و آله از کار لغو و بیهوده پاک و به دور هستند که بخواهند بچه نابالغ را دعوت به اسلام نمایند. بلکه علی علیه السلام را قابل و لایق و شایسته و آماده دعوت می دانستند.

ایمان علی علیه السلام ایمان باطنی بود. چون ایشان از زمان قبل از بلوغ ایمان آوردند و بالتبع بعد از بلوغ هم ایمان به اسلام داشتند. ولی بقیه مسلمانان ابتدا مشرک و بت پرست بودند، بعد مسلمان شدند.

ابن عباس می گوید: به خدا سوگند، کسی از بندگان ایمان نیاورد مگر اینکه بر بت پرستش می کرد. غیر از علی بن ابیطالب علیه السلام، که آن حضرت به خدا ایمان آورد و اسلام را قبول کرد، بدون اینکه بت را ستایش کرده باشد.⁽²⁾

علی علیه السلام هرگز بت را پرستش نکرد و شراب نخورد و او، اوّل کسی از مردم بود که اسلام آورد و به مقام رسالت تسلیم شد.⁽³⁾

21. علی علیه السلام تنها منادی «سلونی»

اشاره

جواب

حضرت علی علیه السلام تنها کسی بودند که این ادّعا را داشتند و هر کسی غیر از ایشان چنین ادّعایی کرد، رسوا شد. علی علیه السلام باب علم رسول خدا صلی الله علیه و آله بودند و اطلاع بر ظاهر و باطن امور و آگاهی بر علوم اوّلین و آخرین داشتند و به هر سؤالی که از ایشان پرسیده می شد، جواب می دادند. آن حضرت می فرمودند:

«از من سؤال کنید قبل از اینکه مرا نیابید. قسم به آن خدائی که دانه را شکافته و بشر را آفریده، آیه ای از کتاب خدا را از من نمی پرسید، مگر اینکه به شما خبر می دهم که چه وقت نازل شده، شب یا روز، در مقام یا در راه، در زمین یا در کوه. درباره چه کسی نازل شده؟ درباره منافق یا مؤمن، عام یا خاص.»⁽¹⁾

«از من سؤال کنید قبل از آنکه مرا نیابید. به خدا قسم، نیست زمینی پرگیاه یا خشک بی گیاه و نیست گروهی که صد نفر را گمراه کنند، یا صد نفر را هدایت کنند، مگر آنکه من بهتر می دانم رئیس و قائد و رهبر آنها را و خواننده آنها و راننده آنها را تا روز قیامت.»⁽²⁾

22. علی علیه السلام و آیه شدّت و رحمت

اشاره

جواب

چون اول کسی که بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله اسلام آورد در حالی که تمام مردم بت پرست بودند، حضرت علی علیه السلام بودند و تنها کسی که از ابتدای کودکی همراه پیامبر صلی الله علیه و آله بود و تحت تربیت پیامبر صلی الله علیه و آله بزرگ شد، ایشان بودند.

اهل سنت گویند:«بعث النبی صلی الله علیه و آله فی یوم الاثنین و آمن علیّ یوم الثلاث.»⁽³⁾پیامبر صلی الله علیه و آله روز دوشنبه به رسالت مبعوث شدند و علی علیه السلام روز سه شنبه ایمان آوردند.

ابن عباس می گوید:«اوّل من صلّی، علیٌّ»⁽⁴⁾اوّل کسی که (در اسلام) نماز به جا آورد، علی علیه السلام بود.

ابن صباغ مالکی، یکی از فقهای اهل سنت می گوید: علی علیه السلام پیوسته با پیامبر صلی الله علیه و آله بود تا اینکه خدا آن حضرت را به رسالت مبعوث کرد. پس علی علیه السلام ایمان آورد و پیغمبر صلی الله علیه و آله را پیروی کرد در حالی که سیزده سال از عمرش گذشته بود و به سن بلوغ نرسیده بود و او از مردان، اوّل کسی بود که بعد از خدیجه علیها السلام به آن حضرت ایمان آورد.»⁽¹⁾

«و السّابِقونُ الاَوَّلونَ مِنَ المهاجِرینَ و الاَنصار»⁽²⁾«از مهاجرین و انصار، آنان که در صدر اسلام به ایمان سبقت گرفتند.»

علی علیه السلام در پذیرش اسلام و ایمان، از همه مسلمین سبقت گرفتند.⁽³⁾

23. آیه ای در شأن علی علیه السلام

اشاره

«یا أیُّها الذینَ امَنوا مَن یَرتَدَّ مِنکم عَن دینِه فَسوفَ یَأتی اللهُ بِقَومٍ یُحِبُّهُم و یُحِبّونَهُ اَذِلَّةٍ علَی المُؤمِنینَ اَعِزَّةٍ علَی الکافِرینَ یُجاهِدونَ فی سَبیلِ اللهِ و لا یَخافونَ لَومَةَ لائِم، ذلِکَ فَضلُ اللهِ یُؤتیهِ مَن یَشاء و اللهُ واسعٌ علیم»⁽⁴⁾«ای کسانی که ایمان آورده اید، هر کدام از شما که از دین خود برگردید، خدا به زودی گروهی را که آنها را دوست دارد و آنها هم خدا را دوست دارند، می آورد و نسبت به مؤمنان فروتن و نسبت به کافران سرافراز و مقتدر هستند، به یاری اسلام برمی انگیزد تا در راه خدا جهاد کنند و در راه دین، از هیچ سرزنشی ترسی ندارند. این فضل خداست. به هر که بخواهد عطا می کند و خدا وسعت دهنده و داناست.»

جواب

این آیه در شأن علی علیه السلام نازل شده است. چون بر دشمنان و کفّار سخت غضب می کردند، در حالی که بر ضعفا و فقرا و مردم ناتوان بسیار متواضع بودند.

آن حیدر کرّار در میدان های جنگ با شجاعت تمام می جنگیدند و هیچ وقت میدان جنگ را رها نکرده و فرار نمی کردند. در حالی که خیلی از صحابه در لحظات سخت جنگ، پیامبر صلی الله علیه و آله را رها کرده و از میدان جنگ فرار می کردند. تا جائی که در جنگ احد، فقط چهار نفر در اطراف پیامبر صلی الله علیه و آله مانده و بقیه فرار کردند. این چهار نفر: علی علیه السلام، عباس، ابوسفیان بن حارث و عبدالله بن مسعود بودند.⁽¹⁾

با توجه به این نکته که هر کس به میدان جنگ پشت کند و رسول خدا صلی الله علیه و آله را در میان دشمن تنها بگذارد مورد خشم و غضب خداوند قرار می گیرد، می بینیم تنها علی علیه السلام در تمام سی و شش جنگی که برای رسول خدا صلی الله علیه و آله پیش آمد مانند: پروانه دور پیامبر صلی الله علیه و آله بودند و از ایشان محافظت می کردند.

علی علیه السلام در جنگ احد نزدیک نود زخم بر بدن مبارکشان ایجاد شد و به خاطر خون زیادی که از بدنشان رفت، بدنشان سست شده بود و چند بار به رو، روی زمین افتادند. با این حال دوباره بلند می شدند و جنگ را ادامه می دادند. بدون دلیل نبود که پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند:

«اسلام قوّت نگرفت مگر به شمشیر علی علیه السلام».

رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: در هیچ جنگی علی تنها فرستاده نشد؛ مگر اینکه دیدم جبرئیل از سمت راست او و میکائیل از طرف چپ او و ابری سایه بر او افکنده، تا زمانی که پیروزی نصیب او می شد. ⁽²⁾

بی شک محبوبیت علی علیه السلام در نزد خداوند قابل انکار نیست و زبان از وصف آن ناتوان است.

روزی عباس درباره محبت علی علیه السلام از پیامبر صلی الله علیه و آله سؤال کرد: یا رسول الله صلی الله علیه و آله، آیا ایشان را دوست می دارید؟

حضرت فرمودند: «یا عمّ، والله و الله اشدُّ حُبّاً له مِنّی»⁽¹⁾ای عموی بزرگوار، به خدا قسم محبت و دوستی خداوند به او بیشتر از من است.

24. صادقین در قرآن

اشاره

جواب

منظور از «صادقین» در این آیه، پیامبر و علی و ائمه اطهار علیهم السلام هستند.⁽³⁾

منظور از «جاء بِالصِّدق» پیامبر صلی الله علیه و آله و منظور از «صَدَّقَ بِه» علی علیه السلام است.⁽⁵⁾

این آیه در شأن علی علیه السلام نازل شده است. زیرا ایشان از جمله «صدّیقان» هستند.⁽¹⁾

و این ها (در بهشت) چه خوب رفیقانی هستند!

منظور از «صدیقین» در این آیه، علی علیه السلام هستند و بلکه افضل «صدیقین» هستند.⁽³⁾

25. افضل صدّیقین

اشاره

جواب

ابن عباس از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل می کند که ایشان فرمودند:

راستگویان سه نفرند: حِزقیل، مؤمن آل فرعون و حبیب نجّار( صاحب یس)، و علی بن ابیطالب و او، از بقیه افضل است.»⁽⁴⁾

26. همراه با حق

اشاره

جواب

رسول اکرم صلی الله علیه و آله هنگام بیماری و قبل از وفاتشان فرمودند: من دو چیز را در میان شما می گذارم: یکی کتاب خدا (قرآن) و دیگری اهل بیت و عترت من هستند.

سپس دست علی علیه السلام را گرفته و بلند نمودند و فرمودند: این علی، با قرآن و قرآن با علی می باشد، تا در حوض کوثر بر من وارد شوند. پس من از این دو، برخورد مردم را بعد از من از مقام جانشینی سؤال می کنم.

و در جای دیگر ایشان فرمودند: «علی با حق و حق با علی دور می زند.»

«علی، در تمام حالات بر حق است و حق با علی دور می زند.»⁽¹⁾

رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند:«حق با علی علیه السلام و علی علیه السلام با حق توأماً می گردند.»⁽²⁾

27. علی علیه السلام امام المتقین

اشاره

جواب

امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه السلام امام المتقین هستند، زیرا پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله که غیر از حقیقت و درستی چیزی بر زبانشان جاری نمی شود: «وَ ما یَنطِقَ عَنِ الهَوی، اِن هُوَ اِلاّ وَحیٌ یوحی»-بارها و بارها علی علیه السلام را به عنوان امام المتقین معرفی نموده اند.رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند:

سه چیز درباره علی علیه السلام به من وحی شد: «انه سید المسلمین و امام المتقین و قائد الغرّ المحجّلین»⁽³⁾به درستی که علی سیّد و آقای مسلمانان و پیشوای اهل تقوی و کشاننده رو و دست و پا سفیدان (به سوی بهشت) است.

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: ای علی! نگاه کردن به صورت تو عبادت است. همانا تو امام و پیشوای اهل تقوی و سید و آقای مؤمنان هستی. کسی که تو را دوست داشته باشد، مرا دوست داشته و کسی که مرا دوست داشته باشد، خدا را دوست داشته است و هر کس بغض و کینه تو را داشته باشد، همانا بغض و کینه نسبت به من داشته است و هر کس بغض و کینه به من داشته باشد، پس به تحقیق بغض و کینه نسبت به خدا داشته است.⁽¹⁾

28. شاهد در قرآن

اشاره

جواب

منظور از «شاهد» در قرآن، امیرالمؤمنین علی علیه السلام هستند و خداوند ایشان را شاهد پیغمبر صلی الله علیه و آله قرار داده است:⁽²⁾

«أفَمَن کانَ عَلی بَیِّنَةٍ مِن رَبّهِ و یَتلُوهُ شاهدٌ مِنهُ...»⁽³⁾«آیا کسی که از جانب پروردگارش بر حجّتی روشن است و شاهدی از (خویشان) او پیرو آن است و پیش از وی (نیز) کتاب موسی راهبر و مایه رحمت بوده است (دروغ می بندد)؟ آنان (که در جستجوی حقیقت اند) به آن می گروند و هر کس از گروههای (مخالف) به آن کفر ورزد، آتش وعده گاه اوست. پس در آن تردید مکن که آن حق است (و) از جانب پروردگارت (آمده است) ولی بیشتر مردم باور نمی کنند.»

زمانی که رسول خدا صلی الله علیه و آله شهادت و گواهی خزیمة بن ثابت را یک نفری قبول می کنند، پس علی علیه السلام که مشمول آیه تطهیر هستند و پاک و طاهر و از هر دروغ

و خطا، پاک و معصوم هستند، حتماً شهادت و گواهی ایشان درست و مورد قبول خدا و رسول خدا صلی الله علیه و آله است.

29. هادی امّت

اشاره

جواب

طبق آیه زیر:«اِنَّما أنتَ مُنذِرٌ و لِکُلِّ قَومٍ هادٍ»⁽¹⁾«تو ترساننده و بیم کننده هستی و برای هر قومی، راهنمائی می باشد.» پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله «منذر» و علی علیه السلام «هاد» می باشند.

ابن عباس می گوید: زمانی که این آیه نازل شد، رسول اکرم صلی الله علیه و آله دست به سینه مبارکشان گذاشته و فرمودند: «أنا المنذر» آنگاه دست به سینه علی علیه السلام گذاشته و فرمودند:

«و أنت الهادی و بک یهتدی المهتدون» و شما هادی امت هستید (در امت بعد از من) و هدایت یافتگان به واسطه شما هدایت می شوند.⁽²⁾

30. فاروق بین حق و باطل

اشاره

جواب

از ابن عباس و ابی لیلی غفاری و ابوذر غفاری، با مختصر تفاوتی در الفاظ و عبارات نقل است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند:

«به زودی بعد از من فتنه ای برپا خواهد شد. پس اگر چنین شد، لازم است که شما با علی بن ابیطالب علیه السلام باشید چون روز قیامت، او اوّل کسی است که مرا می بیند و با من مصافحه می نماید و او در بالاترین مرتبه مقام و منزلت با من است و او جدا کننده بین حق و باطل است.»⁽¹⁾

31. بحثی درباره سند خطبه شقشقیه

اشاره

جواب

خطبه شقشقیه از خطبه های مهم و زیبای نهج البلاغه است که درباره خلافت و جانشینی رسول الله صلی الله علیه و آله و توسط امیرالمؤمنین علیه السلام بیان شده است و اگر شخصی بگوید: که این خطبه از سید شریف رضی الدین بوده، دروغ گفته است. چون سخنان آن حضرت از لحاظ فصاحت و بلاغت آنقدر زیبا و فصیح است که بعد از کلام رسول خدا صلی الله علیه و آله، کسی با آن حضرت مطابقت نمی کند و کسی که اتصال به عالم غیب نداشته باشد نمی تواند چنین عباراتی را بیاورد.

زمانی که ما سخنان امیرالمؤمنین علیه السلام را در خطبه شقشقیه با نوشته های دیگر سید رضی الدین مطابقت می نماییم، معلوم می شود که از لحاظ فصاحت و بلاغت قابل مقایسه با هم نیستند. اصلاً خطبه شقشقیه سالهای بسیار قبل از ولادت سید رضی الدین در کتب اهل سنت وجود داشته است و نظر علمای اهل سنت نیز به این است که خطبه شقشقیه، از خود آن حضرت نقل شده است.⁽²⁾

32. قرائت سوره برائت

اشاره

جواب

زمانی که آیات اول سوره برائت نازل شد، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ده آیه اوّل آن را به ابوبکر دادند و به او فرمودند: برو و در ایام حج آن را برای مشرکین مکه بخوان.

مقداری از راه را که طی کرد، جبرئیل بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شد و عرض کرد: ابلاغ رسالت تو را غیر از خودت یا مردی که از خودت باشد، ننماید.

لذا پیغمبر صلی الله علیه و آله، امیرالمؤمنین علیه السلام را مأمور به این کار کردند و به ایشان دستور دادند که بروند و آن را از ابوبکر گرفته، برای مشرکین بخوانند. علی علیه السلام هم در مکانی به نام «ذی الحلیفه» به او رسیدند و آیات برائت را گرفته و بردند و برای اهل مکه قرائت نمودند و بعد از آن به مدینه برگشتند.⁽¹⁾

از اینجا معلوم می شود که بزرگی سن هیچ ربطی به ابلاغ رسالت ندارد. بلکه ابلاغ رسالت را باید پیغمبر، یا وصی او انجام دهند. اگر از ابتدا این مأموریت را به علی علیه السلام می دادند، این امر عادی به نظر می رسید و فضل و کرامت علی علیه السلام پوشیده می ماند. اما این جریان ثابت کرد آنچه باید ثابت می شد.

33. ابلاغ سوره برائت توسط علی علیه السلام و به تنهائی

اشاره

جواب

خیر، این حدیث از ابوهریره نقل شده و او از بکریون است و ناقلان دیگر حدیث از اهل سنت، او را جعل کننده حدیث و کذّاب معرفی کرده اند.

همچنین عزل ابوبکر و ابلاغ این آیات توسط علی علیه السلام در مکه و به تنهایی، در کتب اهل سنت و شیعه به حد تواتر نوشته شده است.

اگر جمع زیادی از راویان حدیث، حدیثی را نقل کنند و یک نفر خبری بدهد که مخالف با آن جمع باشد، حتی اگر آن خبر صحیح هم باشد بالطبع باطل است. یعنی ترک خبری که معلوم است برای خبری که با شک همراه است جائز نیست. پس جریان عزل ابوبکر و نصب علی علیه السلام و برگشتن ابوبکر به مدینه با حزن و اندوه و گفتگوی پیامبر صلی الله علیه و آله در کتب شیعه و سنی به وضوح دیده می شود.

34. انتخاب علی صلی الله علیه و آله در عزیمت به یمن

اشاره

جواب

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله علی علیه السلام را برای قضاوت و هدایت مردم یمن انتخاب کردند. در آن هنگام علی علیه السلام به ایشان فرمودند: من جوان هستم، چگونه مرا بر پیران قوم مبعوث می گردانید؟

حضرت فرمودند: به زودی خداوند قلب تو را (به علم قضا) راهنمایی می کند و زبان تو را ثابت می دارد.⁽¹⁾

پس معلوم می شود در امر هدایت و قضاوت مردم، کمی و زیادی سن مطرح نیست آنچه که در این امور لازم است، علم و فضل و تقوی و نصّ است.

35. جَفر جامعه

اشاره

جواب

سال دهم هجرت زمانی که رسول اکرم صلی الله علیه و آله از حجة الوداع برگشتند، جبرئیل آمد و به آن حضرت گفت: که عمرشان به سر رسیده، آن حضرت فرمودند: خدایا! تو به من وعده داده ای و هرگز خلف وعده نمی کنی.

از طرف پروردگار خطاب رسید که علی علیه السلام را بردار و بالای کوه احد، پشت به قبله بنشین و حیوانات صحرا را صدا کن. در میان آنها بُز سرخ رنگی وجود دارد که کمی شاخ او بالا آمده است. به علی بگو که او را ذبح کند و پوست او را از طرف گردن بکند و وارونه کند، آن را دبّاغی شده می بیند. سپس جبرئیل می آید و قلم و جوهری می آورد که از جنس مرکب زمین نیست. هر چه جبرئیل می گوید به علی بگو که بنویسد. آن نوشته و پوست باقی می ماند و هیچگاه کهنه نمی شود و سالم می ماند. هر زمان که آن را باز کنند تازه است.

رسول خدا صلی الله علیه و آله به این دستور عمل کردند و هر چه جبرئیل از وقایع کلّی و جزئی به پیغمبر صلی الله علیه و آله می گفت، پیغمبر صلی الله علیه و آله هم آن را به علی علیه السلام می فرمودند و ایشان بر آن پوست می نوشتند تا آنکه پوستهای باریک پاچه و دستها و پاهای او را هم نوشتند.

در آن کتاب هرچه بود و هر چه تا روز قیامت خواهد شد نوشته و ثبت شد. حتی اسامی فرزندان و دوستان و دشمنان آنها و آنچه تا روز قیامت بر سر هر یک وارد خواهد شد درآن کتاب ثبت شد.

سپس آن جفر را به علی علیه السلام دادند و جزء اسباب وراثت ایشان بود و بعد از ایشان هر امامی که می خواست از دنیا برود، به امام معلوم بعد از خود به ارث می داد.

36. بزغاله بابرکت

اشاره

جواب

با توجه به آنچه که نقل شده است، این بزغاله یک حیوان معمولی نبود و برای چنین کاری خلق شده بود. نوشته های این کتاب مانند سایر کتابها نبوده؛ بلکه به صورت رمز بوده و کلید آن رمز را رسول خدا صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام دادند و ایشان هم از روی وظیفه به ائمه بعد از خودشان منتقل کردند.

نکته جالب اینجاست که غیر از امیرالمؤمنین و ائمه بعد از ایشان (علیهم السلام)،کسی نمی تواند از آن کتاب بهره ببرد. چنانچه روزی علی علیه السلام، در زمانی که تمام فرزندانشان حاضر بودند، این کتاب را به محمد حنفیّه دادند. با اینکه او خیلی عالم و دانا بود ولی نتوانست از آن نوشته ها چیزی بفهمد.

37. شخص لایق خلافت

اشاره

جواب

علی علیه السلام به دو دلیل:

«بدرستی که علی علیه السلام بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله افضل بشر و احقّ و اولی به امر خلافت، از جمیع مسلمانان بوده است.»⁽¹⁾

پس چگونه ممکن است خداوند مفضولی را بر افضل مقدّم نماید. در حالی که قرآن (به صورت استفهام انکاری) می فرماید:«هَل یَستوِی الَّذینَ یَعلَمونَ وَ الَّذینَ لا یَعلَمونَ»⁽²⁾آیا آنانکه (مانند: علی علیه السلام) اهل علم و دانش اند، با مردم جاهل نادان یکسان هستند؟

و نیز در آیه دیگر می فرماید: «اَفَمَن یَهدی اِلَی الحَقِّ أََحَقُّ اَن یُتَّبَعَ أَمَّن لا یَهِدّی الاّ اَن یُهدی»⁽¹⁾آیا آنکه خلق را به راه حق رهبری می کند سزاوارتر به پیروی است یا آنکه رهبری نمی کند، مگر آنکه خود هدایت شود؟

چون سایر خلفا دارای این علم و مقام نبودند و توسط رسول خدا صلی الله علیه و آله انتخاب نشدند، ما آنها را شایسته برای مقام خلافت و وصایت رسول خدا صلی الله علیه و آله نمی دانیم.

38. برتری علی علیه السلام بر سایر انبیاء

اشاره

جواب

بله ، در جائی که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرموده اند:«علماء امّت من افضل و بهتر از انبیاء بنی اسرائیل هستند.»⁽²⁾پس حتماً علی علیه السلام از انبیاء گذشته بالاتر و برتر هستند و هرگز شک و تردیدی در آن نداریم.

هنگامی که علی علیه السلام در بستر شهادت بودند، صعصعه از ایشان پرسید: شما افضل هستید یا آدم؟ یا نوح؟ یا ابراهیم؟ یا موسی؟ یا عیسی؟

ایشان فرمودند: این زشت و قبیح است که انسان از خودش تعریف نماید ولی از باب اینکه «و اَمّا بِنِعمَة رَبِّکَ فَحَدِّث»⁽³⁾نعمت هایی را که خدا به تو داده نقل کن:

بیرون شد.

در حالی که خداوند مرا از آن درخت منع نکرده بود ولی چون میل به دنیا نداشتم، از گندم آن درخت نخوردم.

(کنایه از این است که: برتری انسان در برابر خدا به تقواست و هر کسی که از دنیا بیشتر دوری کند، قطعاً به خدا نزدیکتر می شود.)

(کنایه از این است که هر کس صبرش بر بلاها بیشتر باشد، به خداوند بیشتر نزدیک می شود.)

اگر پرده ها بالا رود و حجاب برداشته شود، یقین من زیاد نخواهد شد.

(کنایه از این است که بزرگی مقام هر کس به اندازه یقین اوست.)

«خدایا، من یکی از فرعونیان را کشته ام و می ترسم که مرا به قتل برسانند. اگر واقعاً این رسالت بر گردنم است، برادرم هارون را که از من فصیح تر صحبت می کند یار و شریک من گردان تا مرا قبول کنند. می ترسم آنها رسالتم را تکذیب کنند.»

اما زمانی که رسول خدا صلی الله علیه و آله به امر خداوند مرا مأمور کرد که بروم و بالای کعبه سوره برائت را قرائت نمایم، با آنکه در آنجا افراد زیادی بودند که خویشان آنها به دست من کشته شده بودند، با این وجود نترسیدم و مأموریتم را انجام دادم و برگشتم.

(این نکته کنایه از این است که فضیلت هر شخصی به امید و توکّل او به خداست. هر کس که توکّلش بیشتر باشد، برتری او بیشتر است.)

به همین خاطر حضرت مریم از آنجا بیرون رفت و در کنار درخت خرمائی در میان صحرا، حضرت عیسی علیه السلام به دنیا آمد.

اما زمانی که مادرم فاطمه بنت اسد را درد زایمان گرفت، در حالی که در وسط مسجد الحرام بود؛ خداوند را به خانه کعبه و سازنده آن قسم داد که این درد را بر او آسان کند.در همان وقت دیوار کعبه شکافته شد و مادرم وارد آنجا شد و من در خانه کعبه به دنیا آمدم.

(این مطلب کنایه از این است که شرف انسان، به حسب و نسب و پاک بودن محل ولادتش است و نشان دهنده جسم و روح پاک او است.)

جابر از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل می کند:

«فانّ فیه تسعین خصلة من خصال الانبیاء جمعها الله فیه و لم یجمعها فی احد غیره»⁽¹⁾پس همانا در علی علیه السلام نَوَد خصلت از خصلتهای انبیاء وجود دارد که خداوند در او جمع کرده است؛ نه در غیر او.

رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: هر کس می خواهد علم آدم را بداند، به علم علی توجه کند و هر کس می خواهد حقیقت تقوای نوح یا حکمت او را ببیند و خلّت و حلم ابراهیم و هیبت موسی و عبادت عیسی را ببیند، پس به سوی علی بن ابی طالب نگاه کند. ⁽²⁾

در این صورت کسی که بهترین صفات از انبیاء گذشته را داشته، معلوم می شود که از همه آنها افضل است.

39. خورشید ولایت

اشاره

جواب

خداوند به هیچ وجه این امر عظیم را پوشیده و پنهان باقی نمی گذارد و به هر وسیله و هر شرایطی حتّی به دست مخالفان ایشان، این خورشید را نمودارتر می نماید.

با توجه به این نکته که دشمنان علی علیه السلام سعی می کنند تا مردم را از وجود آن حضرت دور کنند و فضائل ایشان را مخفی نگه دارند، در بین آنها افرادی مانند محمد بن جریر طبری و نسائی و ابن عقده( که از بزرگان اهل تسنن بودند،)وجود داشتند.

زمانی که می دیدند در منابرامیرالمؤمنین علیه السلام را دشنام می دهند، به مخالفت برخاسته و کتابهایی در فضائل آن حضرت نوشتند و احادیثی که پیامبر صلی الله علیه و آله در فضائل ایشان فرموده اند، نقل کردند ولی به جای اینکه سخنان آنها را قبول کنند، به آنها رافضی گفته و ایشان را خوار و ذلیل کرده و یا می کشتند.

محمد بن ادریس شافعی:

«من از حال علی علیه السلام تعجب می کنم، چون دشمنان آن حضرت (اموی ها و نواصب و خوارج) از روی بغض و کینه فضائل آن حضرت را نقل نمی کنند، دوستان علی علیه السلام هم از روی تقیّه و ترس از ذکر فضائل آن حضرت خودداری می نمایند. با این حال تمام کتابها مملو از فضائل و مناقب آن حضرت است که نُقل تمام مجالس است.»

40. اطاعت او، اطاعت خدا و رسول خدا صلی الله علیه و آله

اشاره

جواب

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: هر کس علی را اطاعت کند، مرا اطاعت کرده و کسی که مرا اطاعت کند، خدا را اطاعت کرده و کسی که علی را انکار نماید، مرا انکار کرده و کسی که مرا انکار کند، خدا را انکار کرده است. ⁽¹⁾

41. علی علیه السلام شخص لایق نبوّت

اشاره

جواب

بله، و اوّلین دلیل برای اثبات این مطلب حدیث «منزلت» است که از شیعه و سنی مکررا نقل شده است:

«یا علی! انت منّی بمنزلة هارون من موسی الاّ انّه لا نبیّ بعدی»⁽²⁾ای علی! تو نسبت به من به منزله هارون از موسی هستی، غیر از آنکه بعد از من پیغمبری نخواهد بود.

از ابن عباس نقل نموده اند که روزی عمر بن خطاب گفت:«از پیغمبر صلی الله علیه و آله شنیدم که فرمود«در علی سه خصلت است...» که اگر یکی از آنها برای من که عمر هستم بود از هر چه آفتاب بر او می تابد بیشتر دوست داشتم.

آنگاه گفت: من و ابوعبیده جرّاح و عده ای از اصحاب حاضر بودیم و رسول اکرم صلی الله علیه و آله بر علی بن ابیطالب علیه السلام تکیه داده بودند. آن حضرت بر شانه های علی علیه السلام زد و فرمود:

ای علی! تو از جهت ایمان، اولین مؤمن هستی و از نظر اسلام، اولین مسلمان هستی.

آنگاه فرمود: ای علی! جایگاه و منزلت شما نسبت به من، به منزله هارون از موسی است و بر من دروغ گفته است کسی که گمان می کند مرا دوست دارد، در حالی که تو را دشمن می دارد. ⁽¹⁾

این روایات سه چیز را ثابت می کند:

پیامبر صلی الله علیه و آله علی علیه السلام را به منزله هارون علیه السلام معرّفی کرده و حضرت هارون مقام نبوّت و خلافت حضرت موسی را داشته اند و بر تمام بنی اسرائیل افضلیت داشته اند.

دلیل نبوّت حضرت هارون: «واذکُر فی الکتابِ مُوسی اِنَّه کانَ مُخلَصاً و کانَ رَسولاً نَبیّاً و نادَیناهُ مِن جانِبِ الطّورِ الاَیمَن و قَرَّبناهُ نَجِیّاً و وَهَبنا لَه مِن رَحمَتِنا أخاهُ هارونَ نَبیّاً»⁽²⁾موسی را در کتاب یاد کن؛ به درستی که او خالص شده و رسولی پیغمبر بود و او را از جانب طور أیمن ندا کردیم و او را راز گوینده نزدیک گردانیدیم و از رحمت خود، برادری چون هارون که صاحب مقام نبوّت بود را به او بخشیدیم.

نبوّت بعد از پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله، ختم شد واگر خداوند می خواست پیامبری را برگزیند، علی علیه السلام بیشتر از همه شایستگی این مقام را داشتند.⁽¹⁾

از انس بن مالک روایت شده که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند:

به درستی که خداوند مرا بر انبیاء برگزید و مرا (به برگزیدگی) اختیار نمود، پس برای من وصیّی اختیار نمود و پسر عمّم (علی) را وصی من برگزید و بازوی مرا محکم نمود؛ همچنانکه بازوی موسی را به وسیله برادرش هارون محکم گردانید و او (علی) خلیفه و وزیر من است. اگر بعد از من پیغمبری بنا بود؛ هر آینه علی علیه السلام پیغمبر بود ولیکن بعد از من پیغمبری نخواهد بود.⁽²⁾

در قرآن کریم نیز از قول حضرت موسی علیه السلام نقل می کند که ایشان از خداوند درخواست کردند:

«رَبِّ اشرَح لی صَدری و یَسِّرلی اَمری و احلُل عُقدَةً مِن لِسانی یَفقَهوا قَولی و اجعَل لی وَزیراً مِن اَهلی هارونَ اَخی اَُشدُد بِهِ اَزری و اَشرِکهُ فی اَمری»⁽³⁾پروردگارا، سعه صدر (و تحمّل) به من عطا فرما و برای من کار مرا که تبلیغ رسالت است، آسان گردان و گره را از زبان من بگشا تا حرف مرا بفهمند و برای من وزیری از کسان من قرار بده که آن هارون برادر من باشد. و به وی پشت مرا محکم گردان و او را با من، در امر من (که تبلیغ رسالت است) شریک ساز.

42. امامت یا نبوّت

اشاره

جواب

ما یک نبوّت عامّه داریم که تمام پیغمبران آن را داشتند و یک نبوّت خاصّه که مخصوص پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله است و مقام امامت، از نبوّت عامّه بالاتر است ولی از نبوّت خاصّه پایین تر است.

سایر انبیاء چون نبوت عامّه داشتند، مقام حضرت علی علیه السلام از ایشان بالاتر است ولی چون پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله مقام نبوّت خاص دارند، مقام حضرت علی علیه السلام از ایشان پایین تر است.

43. برتری بر سایر خلفا

اشاره

جواب

3.علم و فضل و شرف و دانش

44. مقام علی علیه السلام

اشاره

جواب

به طور یقین مقام علمی علی علیه السلام از همه بالاتر است و حتی خلیفه هم چنین ادعائی نکرده است که بالاتر از امیرالمؤمنین علیه السلام باشد. در کتب اهل سنت نیز چنین چیزی نوشته نشده است.

عمر هیچ اطلاعی از مسائل فقهی و علمی نداشت و معمولاً سؤالاتش را از امیرالمؤمنین علیه السلام می پرسید و اصرار داشت عبدالله بن مسعود( که یکی از فقها بود) همیشه همراه او باشد.

زنی در مسجد حضور داشت، گفت: ای عمر! مگر خداوند در قرآن نمی فرماید: «وَ اِن اَرَدتُم استِبدالَ زَوجٍ مَکانَ زَوجٍ و اتَیتُم اِحداهُنَّ قِنطاراً فَلا تَأخُذُوا مِنهُ شَیئاً»⁽¹⁾اگر خواستید زنی را رها کرده و زن دیگری را به جای او اختیار کنید و مال بسیاری بر او مهر کرده اید، البته نباید چیزی از مهر او را پس بگیرید؟!

عمر که از جواب این زن مبهوت شده بود گفت:«همه شما از عمر فقیه تر و داناتر هستید، حتی زنان مخدّره در حجله ها»!

سپس بالای منبر رفت و گفت: آنچه درباره مهر زنان و مقدار خاص آن و مجازات بعد از آن گفتم، حرفم را پس می گیرم و اگر کسی انجام دهد مانعی ندارد.⁽²⁾

ناگهان در دل ابوبکر نیز شک به وجود آمد و سپس در تمام مردم شک و اضطراب ایجاد شد. علی علیه السلام با عجله و شتاب آمدند و گفتند: این چه هیاهوئی است که برپا کرده اید؟ مگر فراموش کرده اید که خداوند در قرآن می فرماید:«اِنَّکَ مَیِّتٌ و اِنَّهُم مَیِّتُونَ»⁽³⁾«تو می میری و امّت تو هم می میرند»؟! به حکم این آیه شریفه، رسول خدا صلی الله علیه و آله از دنیا رفته اند.

مردم قبول کردند و یقین کردند که آن حضرت رحلت نموده اند.

سپس عمر گفت: گویا هرگز من این آیه را نشنیده بودم! حالا یقین کردم که آن حضرت وفات نموده اند.⁽¹⁾

عمر گفت: زنایشان ثابت شده، حضرت فرمودند: حکم زنا در موارد مختلف فرق می کند. عمر گفت: آنچه حکم خدا و رسول خدا صلی الله علیه و آله است، بیان کن. بارها از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که فرمودند:

«علی داناتر از همه شما و در مقام قضاوت، اولی از همه شما می باشد.»

سپس آن پنج نفر را آوردند و حد مختلف را برایشان جاری کردند. عمر تعجب کرد و گفت: چرا اینطور قضاوت کردی؟

ایشان فرمودند: اوّلی، کافری در پناه اسلام بود که با زن مسلمانی زنا کرده بود. از پناه اسلام بیرون رفته، حکم او کشتن و گردن زدن بود. دومی، مرد زن داری بود که زنا کرده بود، سنگسارش نمودم. سوّمی، مرد بی زن بود که زنا کرده بود، صد تازیانه به او زدم. چهارمی، غلامی بود که زنا کرده بود. حدّش نصف حدّ آزاد است، پنجاه تازیانه زدم. پنجمی، ابله و کم عقل بود، لذا بیست و پنج تازیانه به او زدم.

عمر گفت: اگر علی نبود، خطای حکم من باعث هلاکت من می شد. خدا نکند که یک روزی در امّت باشم که تو- یا علی! در آنجا نباشی.⁽²⁾

همانطور که ابن صباغ مالکی، یکی از علمای اهل سنت، در فضائل و علوم علی علیه السلام گفته:

«علی علیه السلام تسلط کامل بر علم فقه و مطلع بر تمام احکام و آشنا به حقایق اشیاء بودند و رسول خدا صلی الله علیه و آله در میان تمام امّت، علی علیه السلام را به علم قضاوت اختصاص داده و انتخاب نمودند. چون آن حضرت سزاوارتر از همه برای نشستن در این مسند بودند. »

در روایات متواتر شیعه و سنی نقل است که عمر در دوران خلافتش هفتاد مرتبه گفت:«لو لا علی، لهلک عمر»؛اگر علی نبود، عمر هلاک می شد.

و زمانی که خبر شهادت علی علیه السلام به معاویه، دشمن آن حضرت رسید او گفت:«فقه و علم با رفتن علی علیه السلام از میان رفت».⁽¹⁾

عمر شخصی را به دنبال امیرالمؤمنین علیه السلام فرستاد و جواب این معمّا را از ایشان پرسید. امیرمؤمنان علی علیه السلام فرمودند: اینکه گفته فتنه را دوست دارم، منظورش مال و اولاد است که خداوند در قرآن می فرماید:«وَ اعلَموا اَنَّما اَموالُکُم وَ اَولادُکُم فِتنة»⁽²⁾و بدانید که اموال و اولاد شما فتنه و اسباب امتحان هستند.

و اینکه می گوید:« از حق کراهت دارم»، منظورش مرگ است.«و جائَت سَکرَةُ المَوتِ بِالحَقِّ».⁽³⁾و هر آینه بیهوشی و سختی مرگ به حق و حقیقت فرا رسید.

و اینکه گفته:« یهود و نصاری را تصدیق می نمایم»، منظورش این آیه است که:«و قالَتِ الیَهودُ لَیسَتِ النَّصاری عَلی شَیءٍ و قالَتِ النَّصاری لَیسَت الیَهودُ عَلی

شَیء»⁽¹⁾یهود گفتند: نصاری بر حق نیستند و نصاری گفتند: یهود بر حق نیستند.

یعنی هر دو فرقه همدیگر را رد می کنند. این مرد می گوید: من حرف هر دو گروه را قبول دارم و او در حقیقت هر دو گروه را رد می کند.

و این که می گوید:« به چیزی که ندیده ام ایمان دارم»، یعنی ایمان به خدائی دارم که ندیده ام. و این که می گوید:« به چیزی که خلق نشده اقرار دارم»، منظورش قیامت است که هنوز به وجود نیامده است.

در این هنگام عمر گفت: پناه می برم به خدا از امر پیچیده ای که علی در او نباشد.⁽²⁾

«اَفَمَن یَهدی اِلَی الحَقِّ اَحَقُّ اَن یُتَّبَعَ اَمَّن لا یَهدّی اِلاّ اَن یُهدی فَمالَکُم کَیفَ تَحکُمُونَ»⁽³⁾«آیا کسی که خلق را به حق رهبری می کند سزاوارتر به پیروی است یا آنکه هدایت نمی کند؟ مگر آنکه خود هدایت شود. پس شما چگونه حکم می کنید؟»

«هَل یَستَوِی الَّذینَ یَعلَمونَ و الَّذینَ لا یَعلَمونَ»⁽⁴⁾آیا اهل علم و دانش با مردم جاهل نادان یکسان هستند؟

45. رتبه علی علیه السلام در بین خلفا

اشاره

جواب

هرگز نمی توانیم مقام علمی علی علیه السلام را زیر پا بگذاریم، چون ایشان هستند که از هر جهت لایق مقام خلافت و وصایت پیغمبر صلی الله علیه و آله هستند. خداوند در قرآن می فرماید:«وَقِفوهُم اِنَّهُم مَسؤولُونَ»؛⁽¹⁾در جایگاه حساب نگه داریدشان که در کارشان سخت مسئول هستند.

ابن عباس و ابن مسعود از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل می کنند: «انّهم مسؤولون عن ولایة علی بن ابی طالب».⁽²⁾از ولایت علی علیه السلام سؤال کرده می شوند.

هم چنین مسلمانان وظیفه دارند از گفتار رسول خدا صلی الله علیه و آله در همه موارد مخصوصاً در خلافت امیرالمؤمنین علیه السلام ،اطاعت نمایند. «و ما اتیکُمَ الرَّسولُ فَخُذوهُ و ما نَه-کُم عَنهُ فَانتَهُوا»⁽³⁾آنچه رسول اکرم صلی الله علیه و آله به شما داد پس فرا گیرید و آنچه شما را از آن نهی کرد پس باز ایستید.

رسول خدا صلی الله علیه و آله، علی علیه السلام را باب علم خود معرفی کرده و اطاعت ایشان را واجب شمرده اند: «من اطاع علیاً فقد اطاعنی و من اطاعنی فقد اطاع الله»؛ ولی آن حضرت به هیچ وجه امر نفرموده اند که اطاعت ابوبکر یا عمر و یا عثمان واجب است و آنها وصی و خلیفه من هستند.

46. بدعت شکنی علی علیه السلام

اشاره

جواب

نمونه اول، قضیه منبر است. در زمان خلافت خلفای قبل، جای منبر رسول خدا صلی الله علیه و آله را تغییر داده و از جائی که آن حضرت روی آن منبر می رفتند، به

جای دیگر منتقل کردند. وقتی امیرالمؤمنین علیه السلام به خلافت رسیدند گفتند: منبر را به همان جای اول که رسول الله صلی الله علیه و آله بالا می رفتند برگردانید.

ولی صدای داد و فریاد مردم بلند شد که خلیفه مخالفت با خلفای قبل می کند.

دوم: زمانی که علی علیه السلام به کوفه تشریف آوردند، مردم از ایشان خواستند که برایشان امامی تعیین کنند تا نماز نافله شبهای ماه رمضان را به او اقتدا کنند. آن حضرت آنها را از این کار منع کردند. ولی چون عادت کرده بودند، زمانی که آن حضرت تشریف بردند از طرف خود یکی را انتخاب کردند و با او نماز نافله را به جماعت خواندند.

وقتی آن حضرت باخبر شدند، امام حسن علیه السلام را فرستادند و فرمودند: تازیانه را بردار و مردم را از خواندن نافله جماعت منع کن.

زمانی که مردم این وضع را دیدند، صدای داد و فریادشان درآمد که علی ما را از نماز خواندن منع می کند.

47. علی علیه السلام، مشکل گشای عمر

اشاره

جواب

«اعوذ بالله من معضلة لیس فیها ابوالحسن»؛ به خدا پناه می برم از امر پیچیده و مشکلی که علی در او نباشد.

«لو لا علی، لهلک عمر»؛ اگر علی نبود، عمر هلاک می شد.⁽¹⁾

«کاد یهلک ابن الخطاب لو لا علیّ بن ابیطالب»؛« نزدیک بود پسر خطاب هلاک شود، اگر علی بن ابیطالب نبود.»

48. دلیل پنهان بودن مرقد علی علیه السلام

اشاره

جواب

شاید این وصیت از ترس بنی امیّه بی دین بوده است. چون آنان مردمی یاغی و دشمن آل محمد علیهم السلام بودند و ممکن بود اسائه ادب و بی احترامی به قبر مبارک آن حضرت بنمایند و این ظلم بالاتر از ظلمهای دیگر می شد.

49. مرقد امیرالمؤمنین علی علیه السلام

اشاره

جواب

شهادت امیرالمؤمنین علیه السلام در زمان خلافت معاویه و طغیان بنی امیّه اتفاق افتاد. به این دلیل حضرت امیر علیه السلام وصیت کردند تا بدن مبارکشان را شبانه و محرمانه دفن نمایند. حتی علامت معمولی هم بر روی قبر نگذاشتند و فقط تعداد اندکی از فرزندان و اصحاب خاص آن حضرت به هنگام دفن حاضر بودند.

صبح روز 21 ماه رمضان، برای اینکه کسی محل قبر آن حضرت را نداند، دو محمل بستند. یکی را به سمت مدینه و یکی را به طرف مکه روانه کردند.

50. آزار دهندگان علی علیه السلام

اشاره

جواب

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: هر کس این دو نفر (علی و فاطمه علیهما السلام) را آزار دهد، مرا آزار داده و کسی که مرا آزار دهد، خدا را آزرده است.

از ابن عباس نقل است که پیامبر صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمودند:

«هر کس تو را دشنام دهد، مرا دشنام داده و کسی که مرا دشنام دهد، خدا را دشنام داده و هر کس خدا را دشنام دهد خدا او را به رو، به آتش می اندازد.»⁽¹⁾

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: کسی که علی را اذیت کند، مرا اذیت کرده. ای گروه مردمان کسی که علی را اذیت کند، روز قیامت یهودی یا نصرانی مبعوث می شود.»⁽²⁾ای علی! هر کس به موئی از تو آزار برساند، به من آزار رسانده و هر کس به من آزار برساند، خدا را اذیت کرده و هر کس خدا را اذیت کند، لعنت خداوند بر او باد!⁽³⁾

51. دوست و دشمن علی علیه السلام

اشاره

جواب

«اگر با این شمشیر خود بر بینی مؤمنی بزنم که با من دشمن شود، هرگز با من دشمن نمی شود و اگر تمام دنیا را به منافق بدهم که مرا دوست داشته باشد، هرگز مرا دوست نمی دارد و این همان است که بر زبان رسول خدا6 جاری شد که فرمودند: تو را غیر از مؤمن دوست ندارد و تو را غیر از منافق دشمن نمی دارد.»⁽⁴⁾

52. جنگ با علی علیه السلام

اشاره

جواب

کاملاً واضح و آشکار است که جنگ او با آن حضرت و وادار کردن مردم به جنگ با آن حضرت، از روی کینه و دشمنی و بغض بوده که طبق گفتار رسول خدا صلی الله علیه و آله یکی از علامتهای کفر و نفاق، بغض و جنگ با علی علیه السلام است.

رسول اکرم صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام فرمودند:

یا علی، جنگ کردن با تو جنگ کردن با من است. خون تو خون من است و من در جنگ هستم با کسی که با تو جنگ نماید. یا علی، دوست نمی دارد تو را مگر حلال زاده و دشمن نمی دارد تو را مگر کسی که ولادتش ناپاک بوده، دوست نمی دارد تو را مگر مؤمن و دشمن نمی دارد تو را مگر منافق.⁽¹⁾

فصل دوّم

53.نافرمانی منافقین

اشاره

جواب

بله ، در جنگ بدر و احد و حُنین، پیامبر صلی الله علیه و آله به اصحاب فرمودند:«هنگام جنگ فرار نکنید و ایستادگی کنید.» اما در شدت جنگ پیامبر صلی الله علیه و آله را تنها گذاشته و فرار کردند.⁽¹⁾

در جنگ حدیبیّه هم بعضی از صحابه مخالفت با صلح پیامبر صلی الله علیه و آله کردند . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند:«اگر می خواهید بجنگید.» سپس جنگیدند و سخت شکست خوردند و رسول خدا صلی الله علیه و آله را تنها گذاشته و فرار کردند.

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: من می دانستم که شما اهل جنگ نیستید و فرار می کنید.

آنگاه حیدر کرّار (امیرالمؤمنین علیه السلام) را مقابل دشمن فرستادند، سپاهیان دشمن وقتی ایشان را دیدند فرار کردند و برگشتند. در آخر گروهی از سپاه اسلام که فرار کرده بودند برگشتند و عذرخواهی کردند.⁽²⁾

54.فضل صحابه

اشاره

54_ آیا با گفتن فضائل علی علیه السلام و انتخاب ایشان به عنوان خلیفه رسول خدا صلی الله علیه و آله ما منکر فضائل بقیه صحابه می شویم؟

جواب

خیر ، ما منکر خوبیهای صحابه و یاران پیامبر صلی الله علیه و آله نمی شویم. گروهی از آنها انسانهای شریفی بوده اند اما در میان آنها، علی علیه السلام را افضل و بالاتر از همه و مطیع و فرمانبردارتر نسبت به خدا و رسول خدا صلی الله علیه و آله می شناسیم.

55.شک و تردید صحابه

اشاره

جواب

بله ؛ مثلاً: عمر در حدیبیه در نبوّت پیغمبر صلی الله علیه و آله شک کرد. چنان چه نوشته اند: «ما شککت فی نبوّة محمّد قطّ کشکیّ یوم الحدیبیه»⁽¹⁾

او بارها در نبوّت آن حضرت شکّ می کرد؛ منتها شکّی که در حدیبیه کرد، از همه قویتر بود:

جریان از این قرار بود:

شبی پیامبر صلی الله علیه و آله در عالم رؤیا دیدند که: با اصحاب به مکه تشریف برده و عمره به جای آوردند. ایشان خواب را این طور تعبیر کردند: ان شاء الله به مکه خواهیم رفت و اعمال به جای خواهیم آورد.

ولی زمان آن را معلوم نکردند. در همان سال پیامبر صلی الله علیه و آله به قصد زیارت خانه خدا به راه افتادند. در محلّ حدیبیه کفّار قریش مانع عبور ایشان شدند، ایشان با آنها صلح نامه را نوشتند و برگشتند. در اینجا طبق نقل اهل سنت، عمر در نبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله شک کرد و به ایشان گفت:

شما که پیامبر و راستگو هستید، مگر نگفتید: «به حج می رویم و اعمال به جای می آوریم»؛ پس چرا این طور نشد؟

ایشان گفتند: من گفتم، اما نگفتم «امسال»؛ چون گاهی تعبیر خواب به امر خدا دیر و زود می شود.

در همین جا بود که این آیه نازل شد: «لَقَد صَدَقَ اللهُ رَسولَه الرُّویا بِالحَقِّ لَتََدخُلُنَّ المَسجِدَ الحَرامَ اِن شاءَ الله»⁽²⁾حقّاً خدا رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله خود را (که دیده بود)

تحقق بخشید. شما بدون شک، به خواست خدا در حالی که سر تراشیده و موی (و ناخن) کوتاه کرده اید با خاطری آسوده در مسجد الحرام درخواهید آمد. خدا آنچه را که نمی دانستید دانست و غیر از این پیروزی نزدیکی برای شما قرار داد.

56.لعن صحابه

اشاره

جواب

خیر؛ اوّلاً: اگر لعن کردن و دشنام دادن از روی دلیل و برهان و حق باشد، اشکالی ندارد و کفرآمیز نیست.

ثانیاً: اگر کسی به یکی از صحابه یا مؤمن دیگری فحش و ناسزا و لعن بگوید، کافر نمی شود بلکه فاسق است. مانند کسی که شراب بخورد یا دزدی کند.

زمانی حکم قتل برای کسی جاری می شود که دشمنی با خدا و رسول صلی الله علیه و آله داشته باشد و ناسزا به پیامبر صلی الله علیه و آله بگوید(العیاذ بالله). در این صورت با حکم حاکم شرع با او برخورد می شود.

می دانیم که صحابه و یاران پیامبر صلی الله علیه و آله معصوم و پاک از گناه نبوده اند و گاهی اشتباهاتی از آنها صادر می شد. پس اگر کسی انتقادی از آنها کرد، نمی توانیم بگوییم که او کافر است.

در زمان خلافت ابوبکر شخصی آمد و به شدت او را فحش داد به صورتی که اطرافیان ناراحت شدند و گفتند: خلیفه! اجازه بدهید او را بکشیم چون او کافر شده است.

ابوبکر گفت: نه هیچ کس غیراز پیامبر صلی الله علیه و آله نمی تواند این طور حکم کند.⁽¹⁾

همچنین در زمان خلافت عثمان، عایشه پیوسته به عثمان دشنام می داد و علناً در حضور خود عثمان به او می گفت: «این پیر خرفت را بکشید.» ولی هیچ کس او را کافر ندانست و نکشت.

و در جای دیگر نوشته اند: در زمان خلافت عمر به او پیغام دادند که شخصی به او دشنام داده است.

گفتند: اجازه بدهید تا او را بکشیم.

عمر در جواب گفت: خون هیچ مسلمانی به خاطر دشنام دادن مباح نمی شود؛ مگر اینکه به رسول خدا صلی الله علیه و آله فحش و ناسزا گفته باشد.⁽¹⁾

اگر دشنام دادن و لعن کردن دلیل بر کفر انسان بود و شخص لعن کننده واجب القتل می شد، پس چرا وقتی معاویه و پیروانش به امیرالمؤمنین علیه السلام که از بزرگترین صحابه بودند و آیه «تطهیر» در شأن ایشان نازل شده بود و معصوم از هر گناه و اشتباه بودند، لعن ودشنام دادند ولی لعن کنندگان واجب القتل نشدند و کسی آنها را کافر ندانست؟!

57.آیه تحت الشجره یا بیعت الرضوان

اشاره

جواب

خیر ؛ مادامی که انسان کار نیک و شایسته انجام دهد مستحقّ ثواب و احترام و تقدیر است، اما اگر شخصی مرتکب عمل زشتی شود مورد انتقاد قرار می گیرد و هیچ ربطی به اعمال خوب گذشته اش ندارد؛ به خاطر اعمال خوبش

احترام و به خاطر اعمال ناپسندش انتقاد می شود و صرف اینکه زمانی شخصی مورد احترام قرار گرفته و کار شایسته ای انجام داده، ما نمی توانیم بگوییم که او تا آخر عمر معصوم است و هیچ خطا و اشتباهی ندارد.

مثلاً: پیامبر صلی الله علیه و آله عدالت انوشیروان و سخاوت حاتم طائی را مورد تأیید و احترام قرار دادند، ولی این احترام و تقدیرها فقط به خاطر عمل نیک آنها بود و ربطی به اعمال دیگرشان نداشت.

در بیعت الرضوان در جنگ حدیبیه حدود هزار و پانصد نفر از صحابه وجود داشتند که این آیه نازل شد، در حالیکه عده ای از آنها مشمول آیات نفاق قرار گرفتند و خدا به آنها وعده عذاب و داخل شدن در آتش جهنم را داد.

به این ترتیب رضایت خداوند فقط در بیعت الرضوان نبوده بلکه این رضایت، بستگی به ایمان خالص و عمل صالح آن اشخاص داشته است.یعنی کسانی که با عقیده قلبی به توحید و نبوت بیعت کردند، مورد رضای خداوند و مستحق بهشت گردیدند. ولی افرادی که بیعت نکردند و یا در دلشان ایمان نداشتند و بیعت کردند مستحق آیه نفاق و عذاب و جهنم گردیدند.

58.حدیث اقتدا کنید

اشاره

«بدرستی که اصحاب من مانند ستارگان هستند. اگر به هر کدام از آنها اقتدا کنید هدایت می شوید؟»

جواب

خیر؛ چون در میان اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله افراد دورو و منافقی بودند که خداوند آنها را مذمت کرده و اهل آتش دانسته است. بنابراین نمی توانیم بگوییم که همه اصحاب پاک و معصوم و اهل بهشت بوده اند تا مستحق این باشند که ما از آنها پیروی نماییم.

از اهل سنت روایت شده:زمانی که پیامبر صلی الله علیه و آله از جنگ تبوک برمی گشتند، چهارده نفر از اصحاب که منافق بودند تصمیم گرفتند تا پیامبر صلی الله علیه و آله را به قتل برسانند.

جبرئیل از طرف خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله خبر داد و پیامبر صلی الله علیه و آله حذیفه نخعی را فرستادند تا خبر بیاورد. زمانی که آنها داخل مخفیگاه خود مشغول صحبت بودند، حذیفه آنها را شناخت. هفت نفر از آنها از بنی امیه بودند. سپس خود را به پیامبر صلی الله علیه و آله رساند و آنها را معرفی کرد.

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: این راز را به کسی بازگو نکن، خداوند ما را حفظ می کند. اول شب، پیامبر صلی الله علیه و آله در جلو حرکت می کردند و عمار یاسر افسار شتر را گرفته بود و حذیفه شتر را از عقب هدایت می کرد. وقتی که به راه باریکی رسیدند، منافقین دبّه های خود را پر از سنگ کرده (و یا شیشه های روغن) و با فریاد آنها را در مقابل شتر پیامبر صلی الله علیه و آله پرتاب کردند تا شتر رم کرده و پیامبر صلی الله علیه و آله را به درّه پرتاب نماید. ولی خداوند ایشان را حفظ کرد و گروه منافقین در میان جمعیت خود را پنهان کردند. البته در آن شب پیامبر صلی الله علیه و آله آنها را لعن فرمودند.⁽¹⁾

پس چنین گروه منافق و افرادی مانند: ابوهریره کذّاب، که عمر او را تازیانه می زد و می گفت:«او به دروغ، زیاد حدیث از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل می کند.»(سمرة بن جندب نیز یکی از افرادی بود که به دروغ حدیث می گفت.) که در گروه صحابه بودند، هرگز شایستگی این را ندارند که ما از آنها پیروی نماییم و به آنها اقتدا کنیم.

زمانی که اصحاب دو طایفه شوند یکی حق و یکی باطل، ما نمی توانیم از هر دو پیروی نماییم. البته وظیفه داریم گروه حق را انتخاب کنیم. از نمونه های بارز گروه حق، سلمان و ابوذر و مقداد و عمار و یاسر و حذیفه نخعی و خزیمه بن ثابت ذوشهادتین بودند که به بیعت با ابوبکر در سقیفه مخالفت کردند.

از نمونه های بارز گروه باطل، معاویه و عمرو بن عاص بودند که در برابر علی علیه السلام ایستادند و ایشان را دشنام داده و مردم را امر کردند که در مساجد و معابر ایشان را لعن و دشنام دهند در حالی که پیامبر صلی الله علیه و آله بارها فرموده بودند:

«کسی که علی را دشنام دهد، همانا مرا دشنام داده و کسی که مرا دشنام دهد، خدا را لعن و دشنام داده است.»

مثال دیگر گروه باطل طلحه و زبیر بودند که در بصره در برابر گروه حق یعنی علی علیه السلام قیام کردند.

نکته جالب توجه اینجاست که گروهی از اهل سنت این حدیث را رد کرده اند و گفته اند که این حدیث ضعیف و دروغ و باطل است.⁽¹⁾

پس با توجه به این مطلب می توانیم بگوییم: اگر این حدیث سند معتبری داشت، شامل افراد صالح و مؤمن و خوبان اصحاب بوده و شامل همگی آنها نمی شود.

59.عصمت صحابه

اشاره

جواب

خیر، معصوم نبودند. علاوه بر گناهان کبیره ای که گروهی از آنها قبل از اسلام مرتکب می شدند، عده ای بعد از اسلام نیز این اعمال زشت و قبیح خود را ادامه دادند.

از علمای اهل تسنن نقل است که بعضی از صحابه در مجلس فساد، مخفیانه شراب می خوردند که یک نمونه آن مجلسی در منزل ابوطلحه زید بن سهل بود.⁽²⁾افرادی که در آنجا حضور داشتند:

می دانیم خداوند در قرآن شراب را حرام دانسته است: «یا ایُّها الّذینَ امَنوا لا تَقرَبوا الصَّلوة و اَنتُم سُکاری حَتّی تَعلَموا ما تَقولونَ»؛⁽¹⁾ای کسانی که ایمان آورده اید، هرگز در حال مستی نماز نخوانید تا بدانید که چه انجام می دهید و چه چیزی می گویید.

«یسئَلونَکَ عَنِ الخَمرِ و المَیسِر قُل فیهِما اِثمٌ کبیرٌ و منافِعُ لِلنّاسِ و اِثمُهُما اکبَرُ مِن نَفعِهِما»⁽²⁾ای پیغمبر صلی الله علیه و آله، از تو درباره حکم شراب و قمار می پرسند. بگو: هر دو گناهی بزرگ است و سودهائی برای مردم دارد، ولی ضرر گناه آن بیشتر از سود آن است.

«یا ایُّها الَّذینَ امَنوا اِنَّما الخَمر و المَیسِر و الاَنصابُ و الاَزلامُ رِجسٌ مِن عَمَلِ الشَّیطان فَاجتَنِبوهُ لَعَلَّکُم تُفلِحونَ»⁽³⁾ای اهل ایمان! شراب و قمار و بت پرستی و تیرهای گِروبندی همه ناپاک و از شیطان است. از آنها دور شوید تا رستگار شوید..

60.معنای صحابی پیامبر صلی الله علیه و آله

اشاره

جواب

«صحابی» در لغت به معنای معاشرت است و «مصاحب النبی صلی الله علیه و آله»، یعنی کسی که با آن حضرت معاشرت داشته باشد و این شخص یا مؤمن و خوب است و یا کافر و فاسق و منافق، و اسم «صحبه» برای هر دو گروه مؤمن و منافق استفاده می شود:

از این آیات شریفه که به عنوان نمونه ذکر شد، معلوم می شود که کلمه «صحبه» و «مصاحب» و «صاحب» و «اصحاب»، هم برای انسانهای خوب و مؤمن به کار برده می شود و هم برای انسانهای بد و کافر و این کلمه مخصوص گروه خاصی نیست.

ما می دانیم که در میان صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله انسانهای شریف و بزرگواری بودند که هیچ کدام از انبیاء چنین صحابی نداشتند. ولی در میان بعضی از همین صحابه پیغمبر صلی الله علیه و آله، گروهی نیز وجود داشتند که اهل خدعه و نفاق بودند. مانند: عبدالله بن اُبی، ابی سفیان، حکم بن عاص، ابوهریره، عمرو بن عاص، معاویه بن ابی سفیان، مغیره بن شعبه و...، که در زمان حیات پیامبر صلی الله علیه و آله و بعد از وفات آن حضرت، باعث فتنه و فساد بسیاری شدند.

61.ارتداد در بعضی صحابه

اشاره

جواب

بله؛ همانطور که خداوند در قرآن، آن را بیان فرموده: «اَفَاِن ماتَ اَو قُتِلَ انقَلَبتُم عَلی اَعقابِکُم»⁽²⁾اگر پیغمبر صلی الله علیه و آله به مرگ یا قتل درگذشت، باز شما به دین جاهلیت خود رجوع خواهید کرد؟

عبدالله بن مسعود می گوید که رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند:

من پیش از شما در کنار حوض (کوثر) به انتظار شما هستم و گروهی از شما را نمی بینم. می گویم: پروردگارا! اصحاب من کجا هستند؟ خطاب می رسد: تو نمی دانی که بعد از تو چه کارهائی انجام دادند و چه اموری در دین وارد نمودند.⁽¹⁾

ابن عباس می گوید که آن حضرت فرمودند:

آنچه که مانع ورود شما به آتش می شود را به شما فهمانیدم. باز هم می گویم: از آتش دوزخ بترسید و دین خدا را کم و زیاد نکنید. زمانی که بمیرم و شما را ترک کنم؛ قبل از شما بر حوض کوثر وارد می شوم. کسی رستگار می شود که در آنجا بر من وارد شود.

در آنجا جمعیت هایی را به من نشان می دهند که گرفتار عذاب الهی هستند. عرض می کنم:پروردگارا! اینها امت من هستند؟

خطاب می رسد: این گروه بعد از تو مرتد گردیده و به دین جاهلیت خود برگشتند.⁽²⁾

62.علامت منافق

اشاره

جواب

به سه علامت:

63.لعن بر معاویه

اشاره

جواب

رسول خدا صلی الله علیه و آله در عالم رؤیا دیدند که بنی امیه مانند بوزینه ها از منبر بالا و پایین می روند. در همان وقت جبرئیل این آیه را نازل کرد.⁽²⁾پس خداوند در قرآن بنی امیه را که سرکرده آنها ابوسفیان و معاویه بودند، به عنوان شجره ملعونه مورد لعن قرار داده است.

مضمون این آیه به معاویه برمی گردد. زیرا او قاطع ارحام بود و در دوره خلافتش باعث برانگیختن فساد شد.