مشخصات کتاب

سرشناسه:میردامادی،سید محمود، 1336 -

عنوان و نام پدیدآور:آفاق الولایه فی فقه الامامه: اجتهادی در بحث تفقه و سؤال .../ دروس و مباحث سیدمحمود بحرالعلوم میردامادی؛ تقریر جمعی از فضلاء حوزه علمیه نجف اشرف.

وضعیت ویراست:ویراست ؟.

مشخصات نشر:تهران: دلیل ما ، 1399 -

مشخصات ظاهری:578 ص

شابک:دوره 978-600-442-212-3: ؛ 750000 ریال:ج. 1 978-600-442-211-6:

وضعیت فهرست نویسی:فاپا

یادداشت:ج. 1. چاپ دوم (فاپا).

مندرجات:ج.1.مزین به تقریظ مراجع و علمای عظیم الشان.

موضوع:ولایت فقیه -- دفاعیه ها و ردیه ها

موضوع:Wilayat al-faqih -- Apologetic works

موضوع:امامت -- دفاعیه ها

موضوع:Imamate -- Apologetic works

موضوع:فقیهان شیعه

موضوع:*Faqihs, Shiite

رده بندی کنگره:BP223/8

رده بندی دیویی:297/45

شماره کتابشناسی ملی:6195201

وضعیت رکورد:فاپا

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

فهرست مطالب

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تقریظهای مراجع و علماء.

اشاره

تقریظ مرجع عالیقدرحضرت آیت اللّه حاج شیخ بشیر حسین النجفی «دام ظلّه العالی»

تقریظ مرجع عالیقدرحضرت آیت اللّه حاج شیخ بشیر حسین النجفی «دام ظلّه العالی»

تقریظ فقیه عظیم الشأن حضرت آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حقیقت «قدس سره»

تقریظ فقیه عظیم الشأن حضرت آیت اللّه حاج شیخ عبدالکریم حقیقت «قدس سره»

بسم اللّه الرحمن الرحیم

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی رسوله و امینه محمّد وآله الطیبین الطاهرین لاسیّما بقیّة الله فی الارضین ولعنة الله علی اعدائهم اجمعین

قال مولانا أبو عبدالله جعفر بن محمّد(سلام الله علیهما)

« إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ وَلَایَتَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ قُطْبَ الْقُرْآنِ وَ قُطْبَ جَمِیعِ الْکُتُبِ عَلَیْهَا یَسْتَدِیرُ مُحْکَمُ الْقُرْآنِ وَ بِهَا یُوهَبُ الْکُتُبُ وَ یَسْتَبِینُ الْإِیمَانُ وَ قَدْ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)أَنْ یُقْتَدَی بِالْقُرْآنِ وَ آلِ محمّد وَ ذَلِکَ حَیْثُ قَالَ آخِرِ خُطْبَةٍ خَطَبَهَا إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ الثِّقلُ الْأَکْبَرَ وَ الثِّقلُ الْأَصْغَرَ فَأَمَّا الْأَکْبَرُ فَکِتَابُ رَبِّی وَ أَمَّا الْأَصْغَرُ فَعِتْرَتِی أَهْلُ بَیْتِی فَاحْفَظُونِی فِیهِمَا فَلَنْ تَضِلُّوا مَا تَمَسَّکْتُمْ بِهِمَا».⁽¹⁾

دین عهد و پیمان خدا است، دین یعنی پیوند با ولایت محمّد و آل محمّد صلّی الله علیهم اجمعین. یعنی انس و الفت و ولایتِ کسانی که از اساس خلقت، تکوین شان برایِ عهدِ هدایتِ ما سوی الله ایجاد شده است همان کسانی که عملاً نیز در عرصه تشریع به همه لوازم و شرایط آن عهد الهی وفا کردند و تمام وجود خویش را در راه رضای خداوند تبارک و تعالی صرف نمودند تا همه خلایقِ عَوالمِ ملک و ملکوت با حقایق به نحوی آشنا شوند و عبودیتِ واقعی تحقق یابد و برای نوعِ بشر نیز با تبعیت و اطاعت از این والیانِ امر، کمال و سعادت انسان رقم بخورد.

امّا هر صفحه از تاریخ خجل از صفحه دیگری است که امر ایشان شنیده نشده

«... فَلَمْ یُطَعْ لَکُمْ أَمْرٌ وَ لَمْ تُصْغ إِلَیْکُمْ أُذُنٌ فَصَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَی أَرْوَاحِکُمْ وَ أَجْسَادِکُمْ».⁽¹⁾

ابعاد جنایت بانیان سقیفه نسبت به ثقل اکبر هم قابل توصیف نیست ما می بایست معانی هر کلمه و لغت قرآن را از عترت اخذ می کردیم تا به ثقلین رسول خدا جفا نشود و به خطاب «فاحفظونی فیهما» عمل گردد.

چه ظلمی بالاتر از این است که با خیانتِ به دین، فاصله مردم از اساسِ قرآن هر لحظه بیشتر شود و عترت رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) منزوی تر.

عامل این دوری و انزوا در مرتبه اوّل دشمنان دین و توحید هستند و در مرتبه دوّم کسانی هستند که در پاسخ به ندای «سلونی» امیرالمؤمنین و اهل بیت طاهرین سلام الله علیهم اجمعین یا ساکت ایستادند و یا با سؤالات پوچ خویش به لغو و استهزاء نشستند و فرصت درک معانی یک یک کلمات قرآن را تباه کردند. لَعنهم الله اِلی یَوم الدّین.

این که پس از دوره تابعین اصطلاح «قیّم القرآن» مطرح است⁽²⁾و سؤال از مصداق اصطلاح «قیّم القرآن» روشن ضمیران جهان اسلام را در عصر امام صادق(علیه السلام) به عترت و اهل ذکر و حاملان وحی تسدیدی رهنمون می سازد شاهدی است که نشان می دهد معانی هر کلمه از کلمات قرآن در گذر اعصار و ازمنه

برای جمیع نسل ها محتاج صدها پرسش علمی از امام معصوم می باشد.

حاصل توقّفِ ننگین و ظالمانه آن گروهِ جاهل در عدم سؤال از قرآن ناطق، مصائب عظیمه ای ایجاد نموده که خواه و ناخواه، و کم و بیش بدان مبتلائیم.

سیره عالمان شیعه از ابتداء در نقد و ردّ و تحلیلِ مباحث اعتقادی و تفسیری همواره عامل صیانت از عقاید مکتب حقّه و باعث شناخت این مصائب عدیده و مانع

بروز انحرافات در آتیه بوده و خواهد بود.

بحمدالله و المنّه مجموعه حاضر، تفصیلی از آثار و دروس ارائه شده توسط محقّق مکرّم، آیت الله آقای حاج سیّد محمود بحرالعلوم میردامادی در حوزه کهن و با عظمت نجف اشرف، در جوار مضجع منوّر مولانا امیرالمؤمنین و امام المتقین و قائدالغر المحجلین، اسدالله الغالب علی بن ابی طالب علیه افضل صلوات المصلین می باشد.

الحق و الانصاف معظّم له توانسته اند که بر این نهج شریف، جهت ارتقاء معرفت نسبت به مقام امامت عظماء و ولایت کبرای اهل بیت عصمت و طهارت علیهم الصلوات و السلام قدم بردارند، کثّر الله امثاله فی الاسلام و وفّقه الله لمرضات مولانا صاحب الزّمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف).

اینجانب به عنوان یکی از میراث داران حریّت علمی و مکتب فقهی صاحب الزعامة التامة و المرجعیة العامة، استادنا الاعظم سید الطائفة، حضرت آیت الله العظمی حاج سیّد حسین طباطبائی بروجردی قدّس الله روحه و نوّر الله مضجعه، و منهج تفسیری صاحب تفسیر شریف المیزان، استادنا الامجد حضرت علامه حاج سیّد محمّد حسین طباطبایی رضوان الله تعالی علیه، برای همه علماء امامیّه که نظریاتشان در این کتاب، نقد و طرح و تنقیح شده علوّ درجات و برای حوزه های علمیّه و مجاهدان احیاء فقه امامت و ولایت توفیق مضاعف و اخلاص در عمل، تحت عنایات خاصّه ولیّ الله الاعظم ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء مسألت دارم.

والسّلام علیکم و رحمة اللّه و برکاته

حوزه علمیه شیراز - 5 ذی الحجّه 1435 ق

عبدالکریم حقیقت

دیدار با مرجع عالیقدر حضرت آیت الله حاج شیخ لطف الله صافی گلپایگانی (دام ظلّه العالی) و بیان معظّم له، پیرامون کتاب حاضر

تصویر

مرجع عالیقدر حضرت آیت اللّه حاج شیخ لطف الله صافی گلپایگانی (دام ظلّه العالی) در مورد کتاب حاضر فرمودند:

این کتاب را هم اینک بوسیدم و بعد از چاپ هم در حضور مردم بوسه می زنم.⁽¹⁾

تقریظ عالم جلیل القدر محدّث خبیر آیت الله حاج سید عبدالحسین روضاتی «قدس سره »

تصویر

بسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیم

الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِین حَمداً کَثِیراً کما هوَ أَهْلُهُ وَ مُسْتَحِقُّهُ و الصّلاةُ و السّلامُ عَلی سیّدنا و نبیّنا خاتم المرسلین محمّد بن عبد الله و علی اهل بیته الطّاهرین سیّما بقیة الله فی الارضین عجّل الله تعالی فرجه الشّریف، و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدّین فبعد، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله و سلم): إِذَا ظَهَرَتِ الْبِدَعُ فِی أُمَّتِی، فَلْیُظْهِرِ الْعَالِمُ عِلْمَهُ، فَمَنْ لَمْ یَفْعَلْ، فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ.⁽¹⁾

بنا بر این حدیث شریف، از صدر اسلام تا کنون، بزرگان دین و علمای عاملین، سعی داشته اند، حق و حقیقت را بیان کنند، و با شبهات و بدع مبارزه نمایند.

لذا عالم جلیل القدر، آیت الله حاج سید محمود بحرالعلوم میردامادی، که موفّق به تأییدات الهیّه شده، و در جوار حرم مطهّر باب علم رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم)، به تدریس و تعلیم و تربیت طلاب پرداخته، و یکی از خدمات ایشان، کتاب آفاق الولایة می باشد، در همین رابطه به احیای امر ولایت، و ردّ شبهات و بدع پرداخته اند.

امید است این دورس با این شیوه، بیش از پیش منتشر گردد، تا همگان، خاصّه حوزویان از آن بهرمند شوند.

از آن عالم بزرگوار و سروران معظّم که استفاده از بیانات و دقائق روایات را در نجف اشرف می نمایند، التماس دعا دارم.

و السّلام علیکم و رحمة الله

24 شوال المکّرم 1439

اصفهان – حفید صاحب الروضات

سیّد عبد الحسین روضاتی

متن تقریظ محقق عالیقدر آیت اللّه حاج شیخ مهدی فقیه ایمانی «دام ظله»

تصویر

بسمه تعالی

با توجّه به حدیث ارزشمند امام صادق(علیه السلام) که فرمودند: خَیْرُ النَّاسِ بَعْدَنَا مَنْ ذَاکَرَ بِأَمْرِنَا وَ دَعَا إِلَی ذِکْرِنَا، بهترین مردم بعد از ما خاندان پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) کسی است که امر ما را مورد مذاکره قرار داده و مردم را به سوی ولایت ما دعوت نماید، بنا بر این آشنا نمودن مردم با اهل بیت عصمت و طهارت: عالی ترین و سرنوشت سازترین خدمات دینی بشمار می آید.

بحمد اللّه تعالی کتاب ارزشمند آفاق الولایة فی فقه الامامة، اثر آیت اللّه حاج سید محمود بحرالعلوم میردامادی دام بقائه، از مصادیق حدیث فوق می باشد.

این کتاب به بررسی آیات و روایات پیرامون ولایت و امامت پرداخته و با تحقیق و استدلال، در احیاء امر اهل بیت: خصوصاً حضرت امیر المؤمنین(علیه السلام) کوشیده است.

امید است اهل تحقیق، بویژه حوزویان محترم، به این مباحث توجّه نمایند و از این کتاب بهرمند گردند. ان شاء الله تعالی

حوزه علمیه اصفهان

عید غدیر خم 1439

مهدی فقیه ایمانی

متن تقریظ ره یافته بصیر، دانشمند خبیر دکتر عصام العماد یمنی«دام عزه»

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله رب العالمین ، و الصلاة و السلام علی سید المرسلین و آله الطاهرین سیّما بقیة الله فی الارضین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

قد قرأت کتاب «آفاق الولایة فی فقه الإمامة» الذی کتبه آیة الله العلامة المحقق المجتهد السید محمود بحر العلوم المیردامادی، فی بیان أهمیة دراسة فقه الإمامة، و وجدت له رسوخاً فی فقه الإمامة، و بصراً بالنصوص الإلهیة فی الإمامة، و أنا أطمع من طلاب العلم الإهتمام بهذا الکتاب القیم.

و أنا و غیری من المشتغلین بالدعوة إلی ضرورة اﻹهتمام بفقه اﻹمامة، وجدنا بأن الذین ضلوا الطریق، إنما کان سبب ضلالهم هو قلة فقههم فی اﻹمامة.

و الغریب أنک تجد بعض طلبة العلوم الدینیة یبذل کل وقته فی فقه الفروع، لکنه لا یفقه فی الإمامة شیئا.

و قراءة قلیلة فی فقه الإمامة، و قراءة کثیرة فی فقه الفروع، لا تعطیان صورة دقیقة عن فقه الإمامة، إذ لابد من توازن بین قراءة ذلک و قراءة هذا.

و کیف نحسن الدعوة إلی إمامة الأئمة الاثنی عشر من أهل البیت(علیهم السلام)إذا کان وقتنا کله یمضی فی دراسة فقه الفروع، و لا نبذل جهدا فی دراسة فقه الإمامة.

إن أهل الفقه فی اﻹمامة هم الذین یمکنهم أن یتحدثوا عن إمامة الأئمة الاثنی عشر من أهل البیت(علیهم السلام)و یشرحون الآیات القرآنیة و الأحادیث التی تتحدث عن الإمامة، أما الذی أشتغل فی فقه الفروع و هجر فقه الإمامة فستجد لدیه قصورا و تقصیرا فی فقه الإمامة.

و الکثیر من طلاب العلم یعانون من الضعف العلمی فی فقه الإمامة، و أنا لا أعجب من غیر الشیعی اﻹمامی إذا هجر دراسة فقه الإمامة و اعتکف علی دراسة فقه الفروع؛ ﻷن

الإمامة لدیه قضیة فرعیة هامشیة، ولکن عجبی علی طالب العلم الشیعی اﻹمامی الذی هجر فقه الإمامة مع إیمانه بأنها من أصول دین اﻹسلام.

و أنا أری بأن أکبر مشکلة تقود المسلم إلی الضلال، هی مشکلة إهمال التفقه و التدبر فی اﻵیات القرآنیة و فی الأحادیث الواردة فی الإمامة، و بالتالی فالنجاة من الضلال لا یکون إلا بالتفقه و التدبر فی اﻵیات القرآنیة و فی الأحادیث الواردة فی الإمامة.

و لیس سماحته من الذین فرقوا بین شجرة تعالیم اﻹسلام و حصروا اﻹسلام فی فقه اﻷصول و أهملوا فقه الفروع، فوقعوا فی الضلال؛ لأن الإسلام یهتم بفقه الفروع کما یهتم بفقه الأصول.

و قد عرفت منهجه دام ظله من خلال دروسه فی بحث الخارج فی حوزة النجف الأشرف، و محاضراته فی قم المشرفة، و وجد طلبة الحوزة فی دروسه فی بحث الخارج عمقاً فی تدریس فقه أصول الدین و تحقیقاً فی تدریس فقه فروع الدین.

و له مسیر طویلة فی تدریس فقه الإمامة و لا سیّما فقه المهدویة للمستبصرین، و لأجل فقه اﻹمامة و المهدویة قام _ حفظه الله _ بتأسیس مراکز علمیة متخصصة فی فقه الإمامة و المهدویة منتشرة فی بعض المدن الإسلامیة مثل مدینة النجف الأشرف و مدینة قم المقدسة و مدینة إصفهان و مدینة شیراز.

أسأل الله _ جل ثناؤه _ أن یرزقنا التفقه و التدبر فی الإمامة، إنه سمیع مجیب و هو ولی التوفیق.

عصام العماد

25-فبرایر-2020

ترجمه تقریظ ره یافته بصیر، دانشمند خبیر دکتر عصام العماد یمنی«دام عزه»

بسم الله الرحمن الرحیم

کتاب «آفاق الولایة فی فقه الإمامة» را که آیت الله علامه محقق مجتهد سید محمود بحر العلوم میردامادی در بیان اهمیت آموختن فقه امامت نوشته اند، مطالعه کردم و ایشان را دارای رسوخ علمی و بصیرت در نصوص الهیه در موضوع امامت یافتم.

بنده از طلاب علوم دینیه خواهش می کنم که به این کتاب ارزشمند اهمیت بدهند.

برای من و غیر من از کسانی که مشغولند به تبلیغ دین، لازم است که به مطالعه ی پیرامون امامت اهتمام داشته باشند.

ما دیدیم کسانی را که از راه منحرف شدند که سبب گمراهی آنها قلّت فهم آنها بود نسبت به امامت، و عجیب است که بعضی از طلاب علوم دینیه را می بینی که تمام وقتشان را صرف در فقه حلال و حرام می نمایند ولی در امامت چیزی را نمی دانند. مطالعه ی کم در امامت و زیاد پرداختن در علم فقه و اصول صورت دقیقی از فقه امامت را تشکیل نمی دهد، زیرا که لازم است بین این دو توازن برقرار شود.

چگونه ما می توانیم از ائمه ی دوازده گانه ی اهل البیت؟عهم؟، تبلیغ خوبی داشته باشیم، در حالی که همه ی وقت ما در آموختن فقه و اصول بگذرد، و در فقه امامت تلاشی نداشته باشیم.

براستی که اهل تفقّه در امامت کسانی هستند که قدرت دارند که در باره ی امامت ائمه ی دوازده گانه ی اهل البیت(علیهم السلام)صحبت کنند و آیات قرآنی و احادیث مربوط به امامت را شرح بنمایند، امّا کسی که مشغول به فقه و اصول شده و از فقه امامت فاصله گرفته، در فقه امامت قاصر و مقصّر است، و بسیاری از طلاب علوم دینیه به ضعف علمی در فقه امامت دچارند.

و من از غیر شیعه ی امامیه تعجب نمی کنم، اگر از فقه امامت فاصله بگیرد و فقط

فقه و اصول را دنبال کند، زیرا که امامت در نظر او قضیه ی فرعیه و حاشیه ای است، ولی تعجبم از طلاب شیعه ی امامی است که از فقه امامت فاصله گرفته با وجود اینکه ایمان دارند که امامت از اصول دین اسلام است.

اعتقادم این است که بزرگترین مشکلی که فرد مسلمان را به سوی گمراهی سوق می دهد مشکل ترک کردن تفقّه و تدبّر در آیات قرآنی و احادیث وارده در امامت است. در نتیجه نجات از گمراهی جز با تفقّه و تدبّر در آیات قرآنی و احادیث وارده در امامت حاصل نمی شود.

و جناب سید دام ظله از آن کسانی نیستند که بین درخت تعلیمات اسلام، جدایی انداخته باشند و اسلام را در تفقّه در اصول دین محو نموده و تفقّه در فروع دین را رها کرده باشند، زیرا که اسلام به فقه فروع اهمیت می دهد همانطور که فقه اصول را اهمیت می دهد.

و من در خلال دروس معظم له در بحث خارج در نجف اشرف، و محاضرات ایشان در قم مشرفه برنامه ی ایشان را دانستم و طلاب حوزه در دروس ایشان در بحث خارج اصول دین، ژرف نگری و در تدریس فقه فروع دین تحقیق را می یابند.

آیت الله سید محمود بحرالعلوم میردامادی هدف بزرگی را برای آشنایی مستبصرین نسبت به فقه امامت و مهدویّت دنبال می کنند و به همین دلیل، ایشان به تأسیس مراکز علمی تخصصی پیرامون این موضوع، قیام نمودند، که این مراکز در بعضی شهرها مثل نجف اشرف و قم مقدّسه و شهر اصفهان و شهر شیراز، مورد استفاده می باشد.

از خداوند جل ثنائه مسئلت دارم که تفقّه و تدبّر در امامت را روزی ما بفرماید.

انّه سمیع مجیب و هو ولی التّوفیق

عصام العماد

25 _ فوریه _2020

مقدمه مجمع

مقدمه مجمع مطالعات و تحقیقات مسائل امامت و مهدویّت

بدون تردید علم و معرفت بزرگترین نعمتی است که خداوند سبحان به بندگان عطا کرده است. ارزش و فضیلت دانش، امری بدیهی و روشن است و در ضرورت دست یابی به معرفت صحیح تردیدی وجود ندارد. شعله اشتیاق به آگاهی از حقایق، همواره در جان انسان، مشتعل بوده و پیوسته او را به تلاش در راه رسیدن به حقیقت سوق داده است.

ضرورت تفقّه در دین یا شناخت وظایف بندگی

در میان همه حقایق عالم، خودشناسی و شناخت شأن و جایگاه خویشتن یکی از مهمترین معرفت ها است. شاید بتوان گفت از جهتی علمِ به اینکه انسان کیست، از کجا آمده، برای چه آمده و به کجا خواهد رفت، از هر دانش دیگری با ارزش تر است و اهمیّت بیشتری دارد. برهمین اساس در روایت آمده است: «من عرف نفسه فقد عرف ربه»⁽¹⁾یعنی «هر کس خود را شناخت، پروردگارش را شناخته است»؛ زیرا با وجود

معرفتی که خدای متعال به بندگانش عطا فرموده است، انسان با توجّه به خویش به روشنی می یابد که به خودی خود به وجود نیامده و روی پای خویش نایستاده است، بلکه آفریده خدای متعال است و به اذن او بقا دارد. درنتیجه به مالکیت و مولویت خداوند و مملوکیت و عبودیت خویش متذکر می شود و می داند که شأن اصلی و جایگاه حقیقی او بندگی و خضوع در برابر خداوند است. برای چنین انسانی، آگاهی از فرامین الهی ضروری است؛ یعنی اینکه باید بداند خداوند از او چه می خواهد و چه اموری او را از دین خدا خارج می سازد.

حضرت امام صادق(علیه السلام) می فرمایند:

«وَجَدْتُ عِلْمَ النَّاسِ کُلُّهُ فی اَرْبَع، اوّلها اَنْ تَعْرِفَ رَبَّکَ وَ الثّانی اَنْ تَعْرِفَ ما صَنَعَ بِکَ وَ الثّالِثُ اَنْ تَعْرِفَ ما أرادَ مِنْکَ وَ الرّابِعُ اَنْ تَعْرِفَ ما یُخْرِجُکَ مِنْ دِینِکَ».⁽¹⁾

همه علم مردم را در چهار چیز یافتم: اوّل اینکه پروردگارت را بشناسی. دوم اینکه بدانی خداوند برای تو چه کارهایی انجام داده است و سوم اینکه بدانی از تو چه می خواهد و چهارم اینکه بدانی چه چیزی تو را از دین بیرون می کند.

بنابراین بعد از شناخت پروردگار و توجّه به مخلوقیت و مملوکیت و بندگی خویش، آگاهی از اوامر و نواهی خداوند سبحان و شناخت اموری که انسان را از دین الهی خارج می کند، مهمترین علم می باشد و از همین جا اهمیّت فوق العاده و ضرورت تفقّه در دین به روشنی فهمیده می شود.

شناخت خدا و نعمت های او

به بیانی دیگر انسان ابتدا باید آفریدگار، مولا و ولی نعمت خود را بشناسد و بداند حیات و بقاء وی و هر آنچه دارد به اوست، حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام) بر همین اساس می فرمایند:

«معرفة الله سبحانه أعلی المعارف».⁽¹⁾

شناخت خداوند سبحان، برترین و والاترین معرفت هاست.

بعد از معرفت خدای متعال، انسان باید بداند که او چه چیزهایی را به بندگانش عطا کرده؛ آنان را از چه اموری بهره مند ساخته و چه نعمت هایی به آنان ارزانی داشته است.

نعمت معرفت اللّه

خداوند صاحب تمام نعمت ها و کمالات است اما بی شک مهمترین امری که خداوند به بندگان عطا کرده، معرفت الله است. این نعمت را هرگز نمی توان با نعمت های مادی مقایسه کرد. حضرت امام صادق(علیه السلام) درباره اهمیّت و فضیلت معرفت الله می فرمایند:

«لَوْ یَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِی فَضْلِ مَعْرِفَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مَا مَدُّوا أَعْیُنَهُمْ إِلَی مَا مَتَّعَ اللَّهُ بِهِ الْأَعْدَاءَ مِنْ زَهْرَةِ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَ نَعِیمِهَا وَ کَانَتْ دُنْیَاهُمْ أَقَلَّ عِنْدَهُمْ مِمَّا یَطَئُونَهُ بِأَرْجُلِهِمْ، وَ لَنُعِّمُوا بِمَعْرِفَةِ اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ وَ تَلَذَّذُوا بِهَا تَلَذُّذَ مَنْ لَمْ یَزَلْ فِی رَوْضَاتِ الْجِنَانِ مَعَ اوّلیَاءِ اللَّهِ. إِنَّ مَعْرِفَةَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ آنِسٌ مِنْ کُلِّ وَحْشَةٍ وَ صَاحِبٌ مِنْ کُلِّ

وَحْدَةٍ وَ نُورٌ مِنْ کُلِّ ظُلْمَةٍ وَ قُوَّةٌ مِنْ کُلِّ ضَعْفٍ وَ شِفَاءٌ مِنْ کُلِّ سُقْم».⁽¹⁾

اگر مردم ارزش معرفت خداوند عزّ و جلّ را می دانستند، چشمانشان را به نعمت های گذرا و فریبنده دنیا که خداوند دشمنان را از آنها بهره مند کرده است نمی دوختند؛ و دنیای آنها نزد ایشان بسیار خوارتر از آن چیزی می شد که زیر پایشان لگدمال می کنند و با معرفت خدا به نعمت و لذت می رسیدند؛ همچون لذت کسی که تا ابد، در باغ های بهشت با اوّلیای الهی است.

به راستی معرفت خدای عزّ و جلّ مایه اُنس انسان در هر وحشت، همدم او در هر تنهایی، نور او در هر تاریکی، قوّت او در هر ناتوانی و شفای او از هر بیماری است.

نعمت عقل و علم

بعد از اعطای معرفت الله مهمترین امری که انسانها به فضل خداوند از آن بهره مندند، عقل و علم است. عقل نوری است که به وسیله آن حق و باطل، خوبی و بدی، زشتی و زیبایی و وجوب و حرمت شناخته می شود. خدای متعال می فرماید:

«وَنَفْسٍ وَمَا سَوّاهَا»،«فَأَلْهَمَهَا فُجورَهَا وَتَقْوَاهَا»،«قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکّاهَا»، «وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسّاهَا»⁽²⁾

و سوگند به نفس و آنچه آن را کامل ساخت، پس پلیدی ها و پرهیزکاریش را به او الهام کرد، به تحقیق آن که نفس خویش را تزکیه کرد، رستگار شد، و آن کس که آن را (با پلیدی ها) پوشانید، بی بهره گشت.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:

«اَلعقلُ نُورٌ فی القَلبِ یفرقُ بِهِ بَینَ الحَقِّ وَ الباطِلِ».⁽¹⁾

عقل نوری است در قلب که میان حق و باطل با آن تمیز داده می شود.

براساس احادیث، عقل نوری است که انسان را به عبادت خدای رحمان و اکتساب بهشت رضوان می خواند. از امام صادق(علیه السلام) روایت شده است که فرمودند:

«العَقلُ ما عُبِدَ بِهِ الرَّحمانُ وَ اکتُسِبَ بِهِ الجِنان».⁽²⁾

عقل چیزی است که خدای رحمان با آن عبادت و بهشت با آن اکتساب می شود.

نعمت ولایت و معرفت حجّت اللّه

اما نعمتی که بهره گیری از دو نعمت پیش گفته را ممکن و میسّر می سازد، نعمت ولایت و معرفت حجة الله است. زیرا آن کس که بندگانِ غافل از خدا را به نعمت فراموش شده معرفت الله توجّه می دهد و متذکر می سازد، حجّت خداوند است. آن کس که گنج های مدفون عقل را بیرون می آورد و انسان را به تعقل از منظر الهی رهنمون می شود، حجّت الله است. بر همین اساس حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام) در خطبه اوّل نهج البلاغه می فرمایند:

«...فَبَعَثَ فِیهِمْ رُسُلَهُ وَ وَاتَرَ إِلَیْهِمْ أَنْبِیَاءَهُ لِیَسْتَأْدُوهُمْ مِیثَاقَ فِطْرَتِهِ وَ یُذَکِّرُوهُمْ

مَنْسِیَّ نِعْمَتِهِ وَ یَحْتَجُّوا عَلَیْهِمْ بِالتَّبْلِیغِ وَ یُثِیرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُولِ...».⁽¹⁾

پس خداوند رسولانش را در میان مردم مبعوث کرد و پیامبرانش را پی در پی به سوی آنها گسیل داشت تا پیمان فطرتش را از آنها مطالبه کنند و نعمت فراموش شده اش را به یاد آنها بیاورند و با تبلیغ، حجّت را بر آنان تمام کنند و گنج های پنهان عقل ها را آشکار سازند.

آری تذکار به معرفت فراموش شده کار حجّت های الهی است و بدون این تذکار انسانها هرگز از غفلت بیرون نمی آیند و به خدای معروف فطری توجّه و تذکّر نمی یابند بر همین اساس امام باقر(علیه السلام) می فرمایند:

«بِنا عُبِدَالله وَ بِنا عُرِفَ اللهُ وَ بِنا وُحِّدَ اللهُ تَبارَکَ وَ تَعالی».⁽²⁾

به واسطه ما خداوند عبادت و شناخته می شود و به واسطه ما اعتقاد به توحید و یکتایی خدای تبارک و تعالی تحقق می یابد.

و امیرالمؤمنین(علیه السلام) می فرمایند:

«إنّ الله تبارک و تعالی لَوْ شاءَ لَعرَّفَ العبادَ نَفْسَه و لکن جَعَلنا أبْوابَهُ و صِراطَهُ وَ سبیلَهُ وَ الْوَجْهَ الَّذی یُؤْتی منه».⁽³⁾

همانا اگر خدای تبارک و تعالی می خواست، خود را به بندگانش می شناساند؛ ولی ما را درب ها و صراط و راه خویش و جهتی قرار داده است که از آن می توان به او رسید.

حجّت های خداوند همچنین گنج های پنهان شده عقل را بیرون می آورند و انسانها تحت تربیت ایشان از نور عقل خویش بهره می گیرند. انسان برای درک حقایق باید عقل خود را به کار گیرد و درست تعقل کند و خداوند حجّت های خود را فرستاده است تا راه درست تعقّل کردن را به بندگانش بیاموزند.

امام کاظم(علیه السلام) خطاب به هشام بن حکم می فرمایند:

«یا هِشام! ما بَعَثَ الله أَنْبِیائَه وَرُسُلَه الی عِبادِهِ اِلاّ لِیَعْقِلُوا عَنِ الله، فَأَحْسَنُهُمُ إسْتِجابَةً أَحْسَنُهُمْ مَعْرِفَةً وأَعْلَمُهُمْ بِأَمْرِ الله أحْسَنُهُمْ عَقَلاً وَأکْمَلُهُمْ عَقْلاً أَرفَعُهُمْ دَرَجَةً فی الدُّنیا وَالآخِرَة».⁽¹⁾

ای هشام! خداوند پیامبران و رسولانش را به سوی بندگانش نفرستاد جز برای این که از منظر الهی تعقل کنند. پس هر که معرفتش بهتر باشد، اجابتش نیکوتر خواهد بود و آن که به امر الهی آگاه تر باشد، عقلش نیکوتر خواهد بود و هر کس که خردش کامل تر باشد درجه اش در دنیا و آخرت بالاتر است.

ضرورت مراجعه به حجّت های خدا برای شناخت وظایف بندگی

حاصل آن که انسان بعد از شناخت پروردگار خویش و آن چه که او برای بندگانش انجام داده، باید به دنبال آن باشد که خالق و ولی نعمتش از وی چه می خواهد؟ برای یافتن پاسخ این سؤال باید به خدای متعال مراجعه کرد اما روشن است که عموم بندگان به طور مستقیم با خدا ارتباط ندارند پس لازم است برای آگاهی از وظایف بندگی خویش در مقابل خداوند سبحان به کسانی که با او در ارتباط اند مراجعه کنند.

به دیگر سخن مهمترین وظیفه بندگان در برابر خداوند حفظ بندگی است و آن هم جز با شناخت وظایف بندگی حاصل نمی شود و برای شناخت وظایف بندگی باید به حجّت های خدا مراجعه کرد. عدم شناخت و مراجعه نکردن به حجّت های خداوند، انسان را از شناخت وظایف دینی محروم می سازد و در نتیجه او را از دین بیرون می کند. به همین جهت امام صادق(علیه السلام) به شیعیان توصیه می کند که در زمان غیبت حجّت خدا پیوسته این دعا را بخوانند:

«اَلّلهُمَّ عَرِّفْنی نَفْسَکَ فَاِنَّکَ اِنْ لَمْ تُعَرِّفْنی نَفْسَکَ لَمْ أَعْرِفکَ اَلّلهُمَّ عَرِّفْنی نَبِیَّکَ فَاِنَّکَ اِنْ لَمْ تُعَرِّفْ نَبِیَّکَ لَمْ أَعْرِفْهُ قَطُّ اَلّلهُمَّ عَرِّفْنی حُجَّتَکَ فَاِنَّکَ اِنْ لَمْ تُعَرِّفْنی حُجَّتَکَ ضَلَلْتُ عَنْ دِینِی».⁽¹⁾

خدایا! خودت را به من بشناسان؛ که اگر خودت را به من نشناسانی، هیچ گاه تو را نخواهم شناخت. خدایا! پیامبرت را به من بشناسان؛ که اگر او را به من نشناسانی هرگز او را نخواهم شناخت. خدایا! حجّت خود را به من معرفی کن؛ که اگر او را به من معرفی نکنی؛ از دینم منحرف خواهم شد.

امر به تفقّه در د ین

براساس آنچه گذشت ضرورت تفقّه در دین و شناخت صحیح آموزه های دینی روشن شد. خدای متعال در این باره می فرماید:

«وَمَا کَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنفِرُواْ کَآفَّةً فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن کُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌ لِّیَتَفَقَّهُواْ فِی الدِّینِ وَلِیُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ».⁽²⁾

و بر عهده مؤمنان نیست که همه آنان کوچ کنند، پس چرا از هر طایفه ای از مؤمنان تعدادی کوچ نمی کنند تا در دین تفقّه کنند و هنگامی که بازگشتند، قوم خویش را انذار کنند، امید است که آنان (از مخالفت با دین) حذر کنند.

خداوند سبحان در این آیه شریفه عده ای از بندگان را به تفقّه در دین امر می کند. درنتیجه تفقّه در دین همواره برای عده ای از مؤمنان واجب است. برای عمل به این دستور الهی ضرورتاً باید دین و مسائل آن را شناخت و در همه دین تفقّه کرد.

دین عبارت از احکام، قوانین و وظایف بندگی است. وظایف بندگی شامل دو حوزه اعتقاد و عمل می شود. پس دین به معنای مجموع آموزه های اعتقادی و عملی است. احکام و اخلاق به عمل بندگان نظر دارند و عقاید اموری اند که هدف اصلی در آنها معرفت و اعتقاد است؛ درنتیجه تفقّه در دین شامل تفقّه در اعتقادات، اخلاق و احکام می شود و منحصرکردن فقه و فقاهت به فروعات احکام انحرافی آشکار در امتثال امر الهی به تفقّه در دین است.

ضرورت اهتمام به تفقّه در اصول اعتقادی

تردیدی نیست که فروعات احکام، شاخه ای از آموزه های دینی هستند و تفقّه در آنها ضرورت دارد. اما باید دانست که دین منحصر در فروعات احکام نیست، بلکه اصول اعتقادی پایه و اساس دین هستند؛ پس اهمیّت و ضرورت تفقّه در حوزه اعتقادات بسیار بیشتر است و اهتمام به مباحث اعتقادی و رسیدن به معرفت صحیح در این حوزه ضروری است.

ضرورت اهتمام به فقه عقاید به قدری روشن و واضح است که به برهان و استدلال نیازی ندارد. در قرآن و احادیث نورانی اهل بیت: توجّه ویژه ای به

اعتقادات شده است و عقل نیز به روشنی اهمیّت معرفت صحیح در حوزه اعتقادات را در می یابد.

قرآن کریم در آیات بسیاری بر مسأله هدایت تأکید می کند و امر هدایت در اعتقادات و رسیدن به عقیده درست، یقیناً از بخش های دیگر مهم تر است. اصحابی که در زمینه اعتقادات به ویژه در مسائل مربوط به ولایت ورود بیشتری داشتند، بیشتر مورد توجّه ائمّه: بودند. در حدیثی آمده است:

جمعی در محضر حضرت امام هادی(علیه السلام) بودند. در این جمع، بزرگانی از علویان و بنی هاشم حضور داشتند. کنار حضرت، تشکی بود که ایشان خارج از آن نشسته بودند. در این هنگام مردی از فقهای شیعه که با یکی از دشمنان اهل بیت: مناظره کرده و بر او غالب شده بود، وارد شد. حضرت او را بسیار احترام کردند و در کنار خود بر آن مسند نشاندند.

احترام حضرت به گونه ای بود که موجب ناراحتی برخی از افراد و بزرگان مجلس شد. یکی از بزرگان بنی هاشم عرض کرد: ای فرزند رسول خدا، چرا مردی غیر هاشمی را بر بزرگان بنی هاشم مقدّم می دارید؟ حضرت فرمودند: آیا دوست دارید من به روش قرآن عمل کنم یا برخلاف آن؟ گفت: معلوم است روشی که قرآن می فرماید مطلوب همه است. آنگاه حضرت، این آیه را تلاوت کردند:

«یَرفَعِ اللّهُ الَّذِینَ آمَنوُا مِنکُم وَ الَّذِینَ أُوتُوا العِلمَ دَرَجاتٍ وَاللّهُ بِما تَعمَلُونَ خَبِیرُ».⁽¹⁾

و بعد فرمودند:

خداوند راضی نشده که مؤمنانِ عالِم را در ردیف مؤمنانِ غیرعالِم بیاورد، بلکه آنها را به گونه خاصّی تکریم فرموده است.

سپس فرمودند: من این مرد را به این جهت مقدّم داشتم که او در دفاع از حق و اثبات آن، از آگاهی و توانایی کامل برخوردار است و هر کجا باشد، می تواند حق را اثبات کند.

«إنّ کَسرَ هذا لفلانٍ النّاصِبِ بحُجَجِ اللهِ التی عَلَّمَه إیّاها لأفضَلُ لَهُ مِن کلِّ شَرَفٍ فی النَسَبِ».⁽¹⁾

در هم شکستن فلان ناصبی با ادلّه ای که خدایش تعلیم فرموده، برای او از شرافت هرگونه نسبی بهتر است.

با بررسی شرح حال اصحاب خاصّ ائمّه: روشن می شود که هر یک از آن بزرگواران در زمینه خاصّی از مسائل اعتقادی تخصص داشته و در حوزه اعتقادات عالم بوده اند.⁽²⁾

بنابراین همواره بر عده ای فرض است که در اعتقادات تفقّه کنند و پاسخگوی سؤالات و شبهات اعتقادی باشند. جای بسی تأسف است که در حوزه های علمیه به مسائل اعتقادی توجّه لازم نمی شود.

طلاب علوم دینیه بعد از ادبیات بلافاصله به خواندن شرح لمعه، شرایع، مکاسب

و متون اصول فقه می پردازند و متأسفانه از اعتقادات چندان خبری در حوزه های علمیه نیست. این در حالی است که بیشتر اندیشمندان حوزه دین به وجود شبهات اعتقادی فراوان و انحراف های ویرانگر در حوزه معارف دینی آگاه اند، ولی بیشتر همت خود را صرف مسائل فقهی و اصولی مصطلح می کنند.

در ارزش و اهمیّت فقه احکام تردیدی وجود ندارد و روشن است که احکام عملی مردم را نمی توان نادیده گرفت و نیازهای مردم در این حوزه نیز کم نیست امّا باید دانست که تا اعتقادات درست و محکم نشود، رفتن به سراغ فروع فایده ای ندارد. پس پرداختن به فقه احکام هرگز نباید موجب غفلت از تفقّه در اعتقادات شود.

استاد معظّم آیت الله سید محمود بحرالعلوم میردامادی با درک عمیقی از اهمیّت معارف اعتقادی، درد بزرگ خلاء این مباحث در حوزه های علمیه را با تمام وجود احساس کرده و یکی از ریشه های اصلی آن را عدم درک معنای صحیح آیه تفقّه می دانند و معتقدند، تلقی نادرست از محتوای این آیه شریفه یکی از عواملی است که موجب شده این مصیبت عظیم گریبانگیر حوزه شود. بر همین اساس یکی از محورهای اساسی کرسی درس ایشان توجّه دادن طلاب به این مهم است.

انحصار مرجعیّت الهی به اهل بیت: و ضرورت سؤال از ایشان

از نظر استاد، معرفت صحیح در سایه تفقّه و تلاش و اجتهاد به دست می آید و برای تفقّه در دین که اوّلاً امام شناسی است، ضرورتاً باید به اهل بیت: مراجعه کرد زیرا امام را از زبان امام باید شناخت و این مدلول روایات ذیل آیه شریفه «نفر» است و نیز وفق مراد آیه شریفه «سؤال» و روایات ذیل آن مسئولیّت علمی و عملی و مرجعیّت الهی با اهل بیت: است.

هدایت بندگان به سوی ولایت در قرآن

بی شک خدای متعال دین خود را در کتاب خویش بیان فرموده است و قرآن

کریم کتاب هدایت و ارزنده ترین منبع تبیین حقایق و دربردارنده آموزه های دین الهی است.

خداوند سبحان درباره کتاب خود می فرماید:

«إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ یِهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ وَیُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِینَ الَّذِینَ یَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا کَبِیرًا».⁽¹⁾

همانا این قرآن به آنچه استوارتر است، هدایت می کند و به مؤمنانی که کارهای نیک انجام می دهند، بشارت می دهد که اجر بزرگی برای آنان خواهد بود.

براساس روایات نورانی اهل بیت: مراد از «هی اقوم» ولایت است. در کتاب شریف کافی آمده است.

عن ابی عبدالله(علیه السلام) فی قول الله تعالی: «إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ یِهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ» قال: «یهدی الی الامام»⁽²⁾.

از امام صادق(علیه السلام) روایت شده است که درباره آیه: «إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ یِهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ» فرمودند: «[یعنی] به سوی امام، هدایت می کند.»

و در تفسیر عیاشی روایت شده است: «یهدی الی الولایة»⁽³⁾یعنی قرآن، بندگان خدا را به سوی ولایت، هدایت می کند. چرا که خداوند به صراحت می فرماید:

«بَلْ هُوَ آیَاتٌ بَیِّنَاتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ»⁽¹⁾

بلکه قرآن، آیاتی روشن در سینه کسانی است که علم داده شده اند.

بر همین اساس حضرت موسی بن جعفر(علیهما السلام) از امام باقر(علیه السلام) و ایشان از امام زین العابدین(علیه السلام) نقل می کنند که فرمودند:

«الْإِمَامُ مِنَّا لَا یَکُونُ إِلَّا مَعْصُوماً وَ لَیْسَتِ الْعِصْمَةُ فِی ظَاهِرِ الْخِلْقَةِ فَیُعْرَفَ بِهَا فَلِذَلِکَ لَا یَکُونُ إِلَّا مَنْصُوصاً. فَقِیلَ لَهُ: یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَمَا مَعْنَی الْمَعْصُومِ؟ فَقَالَ: هُوَ الْمُعْتَصِمُ بِحَبْلِ اللَّهِ وَ حَبْلُ اللَّهِ هُوَ الْقُرْآنُ، لَا یَفْتَرِقَانِ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ الْإِمَامُ یَهْدِی إِلَی الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ یَهْدِی إِلَی الْإِمَامِ وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ: «إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ یِهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ»».⁽²⁾

امام از ما نیست جز آنکه معصوم باشد و عصمت در ظاهر خلقت آشکار نیست تا بدان شناخته شود؛ به همین دلیل، امام باید منصوص باشد. به امام عرض شد: ای فرزند رسول خدا! معنای معصوم چیست؟ فرمودند: او کسی است که به ریسمان الهی چنگ زده است، و ریسمان خدا، همان قرآن است. امام و قرآن تا روز قیامت از هم جدا نمی شوند و امام به سوی قرآن هدایت می کند و قرآن به سوی امام، رهنمون می شود و این (معنای) فرمایش خدای عزّ و جلّ است که فرمود: «همانا این قرآن به آنچه استوارتر است هدایت می کند».

بر این اساس قرآن، بندگان خدا را برای شناخت حقایق دین به استوارترین راه هدایت یعنی امام الهی راهنمایی می کند، پس تفقّه در دین اوّلاً تفقّه در ولایت و

امامت است و ثانیاً تفقّه در معارف و احکامی است که صاحب الولایه بیان داشته است.

ضرورت تفسیر قرآن در مکتب اهل بیت

دین خدا در قرآن تبیین شده و تأویل قرآن را فقط خداوند متعال و راسخان در علم می دانند. خدای متعال درباره کتاب و منبع دین خویش می فرماید:

«وَمَا یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلاّ اللّهُ وَالرّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ».⁽¹⁾

و تأویل قرآن را جز خدا و راسخان در علم کسی نمی داند.

به دیگر سخن، خداوند، دین و آئین بندگی را از طریق رسول خویش فرو فرستاده است اما بیان آن، بر عهده عترت و جانشینان پیامبر یعنی ائمّه اطهار: است. چرا که فقط ایشان راسخ در علم اند و تأویل قرآن را می دانند. پس قرآن ضرورتاً باید در مکتب اهل ذکر تفسیر شود. بر همین اساس خدای متعال به بندگانش دستور می دهد: «فَاسْأَلواْ أَهْلَ الذِّکْرِ»⁽²⁾براساس صریح روایات مراد از اهل ذکر عترت و اهل بیت پیامبر صلوات الله علیهم اجمعین هستند.⁽³⁾

بطلان قول به مرجعیّت علمی یهود

اما دشمنان دین خدا و مخالفان حجج الهی و در رأس آنها یهود از سر دشمنی و بعضی دیگر به علّت ناآگاهی کوشیده اند القا کنند که مراد از «اهل ذکر» در آیه سؤال،

یهود است. بی شک این قول سخیف به حکم روشن عقل و روایات معصومان: باطل و مردود است.⁽¹⁾

امام صادق(علیه السلام) در نامه ای به عده ای از شیعیان می فرمایند:

«وَ اعْلَمُوا أَنَّهُ لَیْسَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ وَ لَا مِنْ أَمْرِهِ أَنْ یَأْخُذَ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ فِی دِینِهِ بِهَوًی وَ لَا رَأْیٍ وَ لَا مَقَایِیسَ قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ الْقُرْآنَ وَ جَعَلَ فِیهِ تِبْیَانَ کُلِّ شَیْءٍ وَ جَعَلَ لِلْقُرْآنِ وَ لِتَعَلُّمِ الْقُرْآنِ أَهْلًا لَا یَسَعُ أَهْلَ عِلْمِ الْقُرْآنِ الَّذِینَ آتَاهُمُ اللَّهُ عِلْمَهُ أَنْ یَأْخُذُوا فِیهِ بِهَوًی وَ لَا رَأْیٍ وَ لَا مَقَایِیسَ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ عَنْ ذَلِکَ بِمَا آتَاهُمْ مِنْ عِلْمِهِ وَ خَصَّهُمْ بِهِ وَ وَضَعَهُ عِنْدَهُمْ کَرَامَةً مِنَ اللَّهِ أَکْرَمَهُمْ بِهَا وَ هُمْ أَهْلُ الذِّکْرِ الَّذِینَ أَمَرَ اللَّهُ هَذِهِ الْأُمَّةَ بِسُؤالِهِمْ».⁽²⁾

و بدانید که در علم خدا نگذشته است و از امر خداوند این نیست که احدی در دین خدا، هوای نفس و رأی و قیاس، اِعمال کند. خداوند قرآن را نازل کرده و بیان هر چیزی را در آن قرار داده است، و برای قرآن و یادگیری آن اهلی قرار داده است. اهل علم قرآن و کسانی که خدای تعالی علم قرآن را به ایشان عطا کرده است حق ندارند در آن هوای نفس و رأی و قیاسی اعمال کنند. خداوند به سبب علمی که به ایشان عطا فرموده و آن علم را به ایشان اختصاص داده و نزد ایشان ودیعه نهاده و با آن علم ایشان را گرامی داشته است، آنان را از اِعمال رأی و قیاس بی نیاز ساخته است. ایشان اهل ذکر هستند که خداوند این امت را به سؤال از آنها امر کرده است.

بر این اساس دین خدا را نمی توان با رأی و قیاس فهمید بلکه باید آن را از قرآن

که بیان هر چیز در آن است آموخت و علم قرآن تنها نزد اهل ذکر است اهل ذکر به اعطای الهی از علم معصوم و بی خطا بهره مند هستند به همین دلیل بندگان به سؤال از ایشان امر شده اند. روشن است که یهود هرگز از چنین علمی برخوردار نیستند و در عمل هم محرّف و شدیدترین دشمنان دینند و چنان که گذشت مراد از عالمان به علوم قرآن و منظور از اهل ذکر فقط اهل بیت پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) هستند؛ درنتیجه برای فهم دین و آگاهی از معارف نهفته در قرآن ضرورتاً باید به ائمّه اطهار: مراجعه و از آن بزرگواران سؤال کرد.

بی معرفتی نسبت به اهل ذکر و عدم مراجعه به ایشان برای اخذ دین سبب انحراف از دین الهی می شود. بدون تردید فلسفه علم نیست و علم نزد فیلسوفان یافت نمی شود. همچنین عرفای صوفیّه هیچ بهره ای از علم ندارند، کشف و شهود آنان علم نیست و علم در خانقاه نیز یافت نمی شود. در سقیفه ظلم و ظلمت هم اثری از علم نیست و جبتیان و طاغوتیان بویی از علم نبرده اند.

بر همین اساس استاد معظّم معتقدند که عاقل هرگز نباید عمر گرانمایه را به خواندن فلسفه و اصطلاحات عوام فریبانه و پوشالی سپری کند. جایز نیست که به دنبال درویشی و قطب تراشی رود و یا با دورشدن از مکتب اهل بیت: به دامان اهل سقیفه افتد.

دغدغده اصلی معظّم له تذکار به این واقعیت است که حوزه و حوزویان باید علم و عالمان راستین را بشناسند و برای اخذ دین به ویژه در زمینه اعتقادات، که پایه اساسی دین خداست، به اهل ذکر مراجعه و از ایشان سؤال کنند؛ لذا محور دیگر کرسی درس استاد، تفسیر و تبیین آیه سؤال است.

ایشان در نخستین سال اقامت در حوزه علمیه نجف اشرف ضمن تدریس فقه و اصول،

در یکی از کرسی های درسی خویش در میان جمعی از فضلاء به شرح و تفسیر آیه تفقّه و آیه سؤال پرداخته است. اثر حاضر محصول جلسات یاد شده است که حدود یک سال درسی، هر هفته دو جلسه در حوزه مقدّس نجف اشرف افاده شده است.

از آنجا که هدف اصلی جلسات درس معظّم له، تفهیم کامل مطالب به مستمعین بوده است، لذا در مواردی مباحث تکرار شده و استاد به بیانهای مختلف به شرح مطلب پرداخته اند.

در تدوین و تنظیم این اثر که مرجع عالیقدر، فقیه عظیم الشأن حضرت آیت الله حاج شیخ بشیر حسین النجفی و فقیه عظیم الشأن علامه ذوالفنون حضرت آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حقیقت ادام الله عزهما بر آن تقریظ نوشته اند، سعی بر آن بوده که نظام طرح بحث معظّم له بر هم نخورد و بر شکل درس گفتاری مطالب حفاظت شود.

ایشان نیز این اثر را مطالعه کرده و ضمن اضافه نمودن بعضی مطالب مقدمه ای تفصیلی نگاشته اند.

در ادامه به ارائه گزارشی اجمالی از محتوای اثر حاضر خواهیم پرداخت.

ویژگیهای فقیه و معنای تفقّه

استاد در مقدمه به ترسیم ویژگی های فقیه دین و معنای صحیح تفقّه در دین پرداخته و مباحث کلیدی و مهمی را که یک فقیه دین باید در آنها تفقّه کند به صورت فهرست وار مطرح کرده اند. ایشان در ابتدای مقدمه امامت الهی را پناهگاه و رفیع ترین خانه خدا برای بشر، علّت مبقیه دین و عامل جاودانگی قرآن معرفی کرده و یادآور شده اند که دشمنان خدا و دین از سر حسادت و استکبار به مبارزه با ولایت پرداخته اند و در مقابل فقهای دین و مرزبانان ولایت به مبارزه با آنان برخاسته اند.

به اعتقاد ایشان تفقّه در دین باید از فاتحة الکتاب آغاز گردد و فقیه باید «صِرَاطَ

الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ»، «المَغضُوبِ عَلَیهِمْ» و «الضَّالِّینَ» را به خوبی بشناسد، گوی سبقت را در معرفت حجّت های الهی از همگان برباید، با تفقّه در آیات ذمّ یهود و نصاری خط دشمنان دین را شناسایی کند و بداند که اوّلین امری که بعد از توحید از سوی خدا نازل شده، مسئله امامت و ولایت است و دشمنان نیز با تحریف کلام خدا و مخفی سازی حقایق به مبارزه با این اصل مهم و علّت مبقیه دین پرداخته اند.

استاد معظّم یکی از راهکارهای دشمنان برای مبارزه با ولایت الهی را مقابله با مرجعیّت الهی اهل بیت: دانسته اند؛ زیرا با تفقّه در آموزه های وحیانی به هویدایی تمام معلوم می شود که مسئولیّت علمی و عملی و مرجعیّت الهی، منحصر به اهل بیت: است و یهود با همکاری منافقان آن را برای خود ادعا کرده است. ایشان همچنین یادآور شده اند که مکتب تراشی در برابر مکتب اهل بیت: یکی دیگر از اقدامات دشمن است که با همین هدف شوم انجام گرفته و منجر به پیدایش مکتب سقیفه و خانقاه و... شده است.

ایشان در ادامه با بیان این حقیقت که امامت از اصول دین است بر لزوم توجّه مسلمانان به احادیث معصومان: تأکید کرده اند؛ سپس با اشاره به اهمیّت بالاتر اصول اعتقادی نسبت به فروع احکام به اهتمام فقهای شیعه بر تبیین و تشریح عقاید حقّه و نگارش کتاب های مهمی در بحث ولایت و امامت اشاره فرموده اند و با استناد به روایات به ذکر مقام بالا و شأن والای فقهای مدافع حریم ولایت و تعهّد ایشان در برابر صاحب الولایة پرداخته اند.

ایشان تصریح می کنند:

«اگر فقیهی نسبت به وظائف معیّنه در دفاع از ولایت و امامت حضرات معصومین: بی تفاوت باشد، به ویژه امروز در دفاع از ولیّ نعمت، یعنی حضرت بقیة الله الاعظم(عجل الله تعالی فرجه الشریف)، کم کاری و سستی کند، فروع و حجّت در فقه فروع را، بر اصول عقائد و مسائل مهم فقه ولایت و امامت ترجیح دهد و حوزویان را به

کسب معرفة الحجّة(عجل الله تعالی فرجه الشریف) و مبارزه با انحرافات عقیدتی ارشاد ننماید، در فقاهت و دانش او به قرآن و سنّت پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) و اهل بیت:، تردید می شود».

استاد معظّم معتقدند که براساس آیات قرآن و احادیث عترت:، دینی که فقیه باید حافظ آن باشد، چیزی غیر از ولایت و امامت اهل بیت: نیست. ایشان با استناد به حدیثی که در آن ویژگی های فقیه شایسته تقلید ذکر شده است، نتیجه می گیرند که مجاهده نفس با اطاعت از صاحب الولایة گره خورده است و فقیهی که بر نفس خویش حاکم باشد می تواند حافظ دین و مطیع مولا باشد.

از نظر استاد، به دلیل رعایت افراد کم استعداد و کم ظرفیّت و نیز به خاطر پیشگیری از ضربه منافقان به دین، اسرار و رموزی برای ورود به دین قرار داده شده و بر همین اساس آیات قرآن، به ویژه آیات مربوط به ولایت و مهدویّت، رموز و بواطنی دارند که فقیه برای دستیابی به حقایق آنها باید زحمت بکشد و با هدایت ائمّه هدی: و تقوی و تفقّه به اندازه ظرفیّت خویش از آن بهره برد.

ایشان با تأکید بر ضرورت پرداختن به اصول عقاید و فراهم ساختن اسباب معرفت صحیح و قوّه یقین، تفقّه در آیات ولایت و مهدویّت را از واجبات مهمی دانسته اند که اگر صورت نگیرد، اجتهاد برای کسب علم فروع بیهوده و بلکه مضرّ خواهد بود.

در پایان مقدمه نیز نکاتی درباره هدف کتاب، ساختار و محتوای کتاب، ضرورت مطالعه دقیق همه کتاب و نحوه شکل گیری و خاستگاه مباحث کتاب ذکر شده است و استاد شعری نیز در مدح حضرت بقیة الله الاعظم (ارواحنا فداه) آورده اند.

بررسی هدف خلقت انسان و وظیفه بندگان

چنان که پیشتر اشاره شد، محور مباحث استاد در این کتاب تفسیر و تبیین دو آیه تفقّه و سؤال است. استاد بحث را با بررسی هدف خلقت انسان آغاز می کنند و با استناد به آیه پنجاه و ششم سوره مبارکه ذاریات، هدف خلقت را عبادت دانسته اند و تأکید می کنند که برنامه عبادت باید از سوی مولا به عبد ارائه شود چون عبد موظّف است فقط از امر مولا و امر کسانی که مولا به ایشان حق امر و نهی عطا فرموده است، اطاعت کند. بنابراین گام اوّل در بندگی، شناخت مولا و نمایندگان او و سپس اخذ دستورات از ایشان است.

از نظر استاد، خمیرمایه انسان، خدایی است، لذا همه انسانها اراده شناخت خدا را دارند و هیچ کس نمی تواند منکر خالق و آفریننده جهان باشد، چون که براساس آیه 172 سوره اعراف، همه در روز «الست» به ربوبیّت او «بله» گفته اند. انکار خدا از سوی ملحدان به خاطر آن است که گرد و غبار هوی و هوس و تاریکی ظلم و گناه، چراغ فطرتشان را به خاموشی سوق می دهد، لذا در این مسیر غبارآلود برای حرکت به سوی خدا ناگزیر باید به راهنما و هادی الی الله تمسّک جست؛ چرا که حرکت به سوی الله، بدون شناخت اسماء الله غیرممکن است.

همچنین با تفقّه در روایات دوستی اهل بیت:، روشن می شود که معرفت اسماء الله و مودّت ایشان مطلوب اساسی خدا و رسول اوست و موضوعیّت دارد و قول به موضوعیّت نداشتن مودّت عترت مردود است.

استاد ضمن ارائه ادلّه، مستندات و شواهد متعدد به بررسی تفصیلی این موضوع پرداخته اند. سپس به بحث اصلی بازگشته و مجدداً بر ضرورت شناخت ائمّه دین و

نمایندگان ربّ العالمین برای شناخت راه بندگی تأکید کرده اند.

ایشان یادآور می شوند که پیروی از نمایندگان خدا و پرسیدن شرح و تأویل سخن خدا از ایشان امر خداوند است، پس فقط اهل مودّت، همراهی کنندگان با صادقین و شاگردان راسخان در علم مصداق واقعی متدین اند؛ چرا که دین جز اعتقاد به خدا و مودّت نمایندگان او، چیز دیگری نیست و تکذیب دین، تکذیب ولایت نمایندگان خداوند است. در ادامه این بحث با استناد به برخی آیات و روایات بر ضرورت وجود حجّت الهی در هر زمان استدلال شده است.

شرح و تفسیر آیه تفقّه

پس از طرح این کلیات، استاد وارد شرح و تفسیر آیه تفقّه شده اند. خدای متعال در این آیه شریفه می فرماید:

«وَمَا کَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنفِرُواْ کَآفَّةً فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن کُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌ لِّیَتَفَقَّهُواْ فِی الدِّینِ وَلِیُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ».⁽¹⁾

و بر عهده مؤمنان نیست که همه آنان کوچ کنند، پس چرا از هر طایفه ای از مؤمنان تعدادی کوچ نمی کنند تا در دین تفقّه کنند و هنگامی که بازگشتند، قوم خویش را انذار کنند، امید است که آنان (از مخالفت با دین) حذر کنند.

استاد صیغه مضارع بودن «لیتفقهوا» را دلیل بر استمرار وجوب تفقّه در همه زمان ها می دانند و معتقدند که تفقّه در دین به معنای شناخت رهبر دین است درنتیجه از نظر ایشان مدلول آیه تفقّه با حدیث نبوی «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتة جاهلیة» یکی است و براساس آیه تفقّه، شناخت امام عصر در هر زمانی

واجب است. البته متفقّه، معرفة الحجّة را از مبدأ معرفت پاک و الهی می گیرد و بعداً به قوم و جامعه خود تعلیم می دهد و جامعه مأمور به معرفة الحجّة، در کلاس فقیه درس معرفت می آموزد. استاد سپس به همین مناسبت یکی از مباحثات خویش را با خطیب عراقی با استناد به این حدیث نبوی ذکر می کنند و از هدایت شدن او گزارش می دهند.

بعد از ذکر داستان مباحثه با خطیب عراقی مجدداً بحث درباره تفسیر و تبیین آیه تفقّه پی گیری شده است. به اعتقاد استاد این آیه شریفه علاوه بر بیان اهمیّت موضوع امامت و ولایت، طریق شناخت امام و مأخذ معرفت حجّت الهی را نیز به مؤمنان نشان می دهد.

ایشان همچنین یادآور می شوند که براساس این آیه شریفه غایت نفر، تفقّه؛ غایت تفقّه، انذار و غایت انذار، تحذیر است و مقصود اصلی از «لینذروا»، انذار مردم نسبت به عدم شناخت و بی اعتنایی به اصول عقاید (به ویژه توحید و شرط آن، یعنی ولایت و امامت) و بی تقوایی عقیدتی یعنی توجّه به جبت و طاغوت است. به همین جهت پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) نیز در انذار عشیره و نزدیکان خود، غیر از توحید، نبوّت و ولایت خویش و نیز وصایت و ولایت امیرالمؤمنین(علیه السلام) را اعلان فرمودند.

در پایان این بخش نیز یادآوری شده است که فقیه باید در تشریح مقاصد دشمنان اهتمام داشته باشد و پرده از مکر آنان بردارد؛ به ویژه با بررسی تاریخ یهود و خیانت های آنان، تأثیر تصمیم گیری ها و پروتکل های یهود در شکل گیری فرهنگ سقیفه را بررسی کند. در نهایت نیز نُه فایده برای این بحث ذکر شده و استاد به دو مطلب زیر اشاره کرده اند:

1- در جامعه شیعه، به ویژه حوزویان نسبت به آیه شریفه «نفر» بی توجهی شده و آیه عملاً به تفقّه در فروع تفسیر شده است.

2- حوزه های علمیه، وفق مراد آیه «نفر» اوّل باید به عقائد طلاب بپردازند و در فقه اکبر کار کنند و سپس، فروع را تعلیم دهند.

تأکید استاد بر ضرورت تفقّه در آیات ولایت

در بخش بعدی ضمن اشاره به آیه شریفه سؤال یادآوری شده است که با تفقّه در آیات و روایات مربوط به ولایت و فضائل پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) و اهل بیت ایشان: روشن می گردد که اهل بیت: منشأ خیرات و زیبائی ها و بزرگی ها؛ صراط مستقیم؛ صاحبان امر و دارندگان علم الهی اند و خداوند بشریت را به این بزرگواران ارجاع داده و به سؤال از ایشان امر کرده است.

استاد عدم تفقّه در آیاتی همچون آیه سؤال، آیه تطهیر، آیه نور، آیه اعتصام به حبل الله، آیه همراهی با صادقین و سایر آیات مربوط به امامت و ولایت را عامل دوری از هادیان الهی و گرفتار آمدن به دام صوفیّه و انحراف در عقیده دانسته اند و تأکید می کنند با تفقّه در آیه:

«أَلَمْ تَرَ کَیْفَ ضَرَبَ اللّهُ مَثَلًا کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِی السَّمَاء».⁽¹⁾

روشن می شود که امضاءکنندگان تقدیرات و تقسیم کنندگان آب حیات، یعنی ائمّه اهل بیت: «شجره طیّبه» و برترین پاکیزگان عالم وجودند.

بیان شرط تفقّه در آیات ولایت

از نظر استاد شرط تفقّه در آیات ولایت، جدّ و جهد فراوان، نیّت صادقانه، توکل، توسّل و تقواست و تفقّه بدون توفیق الهی و لیاقت روحی امکان ندارد؛ زیرا رسیدن به این معارف به ایصال ذوات مقدّسه اهل بیت: محتاج است و ایصال آن بزرگواران نیّت صادقه و قلوب طاهره می طلبد و به کار فراوان و جهاد مستمر نیاز دارد.

بررسی علّت مهجور شدن آیه نفر و تأکید دوباره بر ضرورت تفقّه در آیات ولایت

استاد در ادامه به بررسی علّت مهجور شدن آیه «نفر» پرداخته و این امر را سبب مهجور شدن تفقّه در آیات ولایت و مقامات صاحب الولایه دانسته اند. ایشان با اشاره به عظمت آیه «نفر» و نقش معنوی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی آن بر اهمیّت فوق العاده تبلیغ ولایت و تفقّه در آیات مهدویّت تأکید کرده و دفاع از مذهب تشیع و ردّ مخالفان را اوجب واجبات دانسته اند.

ایشان همچنین با یادآوری اینکه اهمیّت تفقّه در اصول اعتقادی و عظمت دفاع علمی از عقاید هرگز با تفقّه فروع شرعیّه قابل مقایسه نیست به کم توجهی حوزه در این جهت انتقاد کرده و نمونه ای از تفسیرهای نادرست به خاطر عدم توجّه به روایات بیانگر مطلوب آیه شریفه را مطرح و نقد کرده اند. ایشان در ردّ قول کسانی که هدف نفر در آیه شریفه را جهاد معرفی کرده اند، به ظهور آیه و روایات تفسیری آن استناد کرده و نادیده گرفتن روایات را سبب ابتلاء به تفسیر رأی دانسته اند.

از نظر ایشان اظهار نظر در مقابل روایات اهل بیت: مصداق بارز اجتهاد در مقابل نص است.

در ادامه برای تثبیت معنای صحیح و مطلوب آیه شریفه به کلامی از صاحب

تفسیر اطیب البیان(قدس سره) نیز استشهاد شده و استاد کلام ایشان را با ظاهر آیه و روایات ذیل آن موافق دانسته اند، سپس به مناسبت اهتمام فقیه عظیم الشأن مرحوم آیت الله سید علی بهبهانی(قدس سره) به مباحث امامت و ولایت و دفع فتنه وهّابیّت در اصفهان با تدریس این مباحث، یادی از ایشان به میان آمده و از جمله قسمتی از نقدهای ایشان به برخی از آراء صوفیّه در مجلسی که علماء حضور داشته اند، مطرح شده است.

انتقاد به بی توجهی حوزویان به فقه عقاید

استاد مجدداً با انتقاد به بی توجهی حوزویان به فقه عقاید این بی توجهی را زمینه ساز هجمه های فرهنگی و اعتقادی به جامعه شیعی حتی به حوزه های علمیه شیعه معرفی می کنند و یادآور می شوند که ولایت و امامت ائمّه معصومین: کتاب الطهارة عقاید است و کسانی که از ماء طهور ولایت آل رسول (صلوات الله علیهم اجمعین) فاصله گرفته اند، معتقدات پاکیزه و مهذّب ندارند، آنان که از آب حیات عترت: دورند به اقسام پستی ها و زشتی ها مبتلایند. ایشان معتقدند که اخلاقی که به کتاب الطهارة ولایت عرضه نشده باشد به وسوسه های فصوصی و الهامات ابلیسی آمیخته خواهد شد و موجب گرفتار آمدن طلاب در دام تصوف و عرفان مصطلح می شود.

استاد دانایی به مبانی ولایت و عالم بودن به معارف امامت را عامل قدرتمندی فقیه در مقابله با مخالفان می دانند و ضمن اشاره به توانمندی های فقهای بزرگی همچون خواجه نصیر الدین طوسی، علامه حلّی، میرداماد و... قدرت علماء، شجاعت، حقیقت گویی و قاطعیت ایشان را اثر تفقّه در دین و آشنایی با مقامات حجج رب العالمین معرفی کرده اند.

استاد در ادامه بار دیگر تأکید می کنند که کار فقیه بسیار مهم تر و فراتر از اجتهاد

در فروع شرعیّه است و فقیه وظیفه دارد علاوه بر نشر و ترویج حقایق مکتب معصومان: به مقابله با دشمنان و افشاء نقش یهود در مبارزه با توحید و ارتباط سیاسی یهودیان با سقیفه نشینان بپردازد. از نظر استاد احیاء امر ولایت و مبارزه با ائمّه شقاوت و انذار خلق، به سلاح ایمان، فقه و بصیرت در دین نیاز دارد و این سلاح در دست فقیه مؤمن موجود است و مرگ چنین فقیهی ضایعه ای جبران ناشدنی بر پیکر اسلام به شمار می رود.

تبیین حدیث شریف «اختلاف امتی رحمة»

بخش دیگری از درس های استاد به تبیین حدیث شریف «اختلاف امتی رحمة» اختصاص یافته است. از نظر ایشان مراد از اختلاف امّت، رفت و آمد آنان با معصومان: و بهره گیری از ارشادات علمی و عنایات معنوی آن بزرگواران است که وجودشان سراسر لطف و رحمت الهی است. این فیض رسانی بر دل فقهایی که روح لایق و قلب خاشع دارند، از عصر پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) تا دوران غیبت کبری همواره تداوم دارد.

استاد در ادامه به نقش فقها در حفاظت از دین در برابر تحریف غالیان و بدعت باطل گرایان و تأویل جاهلان پرداخته و تأکید می کنند که فقیه با تشویق مردم به تفقّه، جامعه خود را از مرتبه اَعرابی به اوج مدنیت ولایت سوق می دهد.

به اعتقاد ایشان دوری از محمّد و آل محمّد صلوات الله علیهم موجب باقی ماندن در خلق و خوی بادیه نشینی و جاهلیت است. امّا تمسک کنندگان به قرآن و سنّت پیامبر و ائمّه (صلوات الله علیهم) از آرامش روحی و سلامت نفس برخوردارند. دوری از مباحث ولایت و امامت سبب ابتلاء به دروس شیطانی و گرفتار آمدن در دام

تصوّف و قطب تراشی است.

تأکید بر لزوم تبلیغ معارف قرآنی و عترت در سطح جهانی

مطلب دیگری که در این دروس بدان پرداخته شده لزوم تبلیغ و ترویج معارف قرآن و عترت در سطح جهانی است، چرا که براساس قرآن و سنّت، منطق رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) و عترت: بر کل عالم پیروز خواهد شد و حضرت امام عصر(علیه السلام) حکومت جهانی تشکیل خواهند داد. از سوی دیگر امروزه با وجود وسایل ارتباط جمعی گویا همه سرزمینها به یک شهر تبدیل شده اند و فقیه با یک جهان خسته از رذائل و تشنه حقایق روبروست. لذا باید خود را برای مناظرات عقیدتی بزرگ جهانی آماده سازد، از تبلیغات و جاروجنجال معاندان نهراسد و با کالبد شکافی تبلیغات دشمن، انحرافات و مغالطات آن را کشف و برای مردم دنیا افشا کند. استاد همچنین نکاتی را درباره بایدها و نبایدهای تبلیغی ذکر کرده اند.

تأکید بر لزوم تفقّه در ولایت به بیانی دیگر

در ادامه بحث مجدداً به اهمیّت آیه نفر و نقش این آیه شریفه در هدایت مؤمنان به سوی معصومین: و معرفی طریق و مبدأ تفقّه اشاره شده است. استاد به بیان دیگری بر لزوم تفقّه در اعتقادات به ویژه تفقّه در شرط توحید یعنی ولایت خاندان رسالت: تأکید و معصومان: را ابواب معارف الهیّه، به ویژه توحید، معرفی کرده اند.

طرح دو مقدمه برای ورود به بحث پیرامون آیه «سؤال»

پس از تفسیر و تبیین آیه تفقّه، با ذکر دو مقدمه زمینه برای بحث درباره آیه سؤال فراهم شده است. در مقدمه اوّل یادآوری شده است که براساس آیه چهل و

سوم سوره مبارکه رعد و آیه هفدهم سوره مبارکه هود، قرآن و امیرالمؤمنین(علیه السلام) دو شاهد حقانیت رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) و پاسخگوی سؤالات مربوط به رسالت و دین خدا هستند. در مقدمه دوم، حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام) آئینه علم و حکمت پیامبر، مدافع حقانیت و اهداف مقدس آن حضرت در جبهه فرهنگی، علمی و اعتقادی و پاسخگوی سؤالات و شبهات دینی مردم معرفی شده است. همچنین با اشاره به نقشه های دشمنان دین برای مخفی ساختن بُعد علمی امیرالمؤمنین(علیه السلام) و عالم تراشی در برابر آن حضرت، محکومیت این توطئه دشمنان در آیات قرآن و احادیث عترت: شرح داده شده است.

ذکر مدلول آیه «سؤال»

در آغاز بحث پیرامون آیه سؤال، این آیه شریفه بیانگر علم و حکمت اهل بیت: و مرجعیّت علمی و معنوی ایشان معرفی شده است. سپس استاد یادآوری می کنند:

به نظر می رسد که مدلول «فسئلوا اهل الذکر» با آیه شریفه (نفر) یکسان باشد، در آیه نفر مؤمنین به تفقّه و علم آموزی از پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمّه هدی: خوانده شده اند، در این آیه هم شیفتگان علم بر اطلاع یابی از باب دانش الهی و باب دانشگاه پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم)

مأمور گشته اند.

بررسی علل مهجور ماندن آیه شریفه «سؤال»

استاد پیش از پرداختن به مقصد آیه شریفه براساس روایات معصومین: بحث مفصلی درباره مهجور و ناشناخته ماندن این آیه شریفه در اثر مکر دشمنان و بی توجهی دوستان مطرح ساخته و معتقدند مهجوریت آیه از آنجا ناشی می شود که برخی از روی عناد و بعضی از روی ناآگاهی «اهل الذکر» را علمای یهود یا مطلق علماء معرفی کرده اند در حالی که براساس روایات، مصداق «اهل الذکر» فقط عترت پیامبر: هستند.

بررسی نقش یهود درمهجور شدن آیه «سؤال»

ایشان سپس به طور مبسوط به نقش یهود در این زمینه و هدایت جریان نفاق و همکاری یهود با سقیفه نشینان پرداخته اند. استاد یادآوری می کنند که سیاست یهود آن است که اهداف خود را مخفیانه و از پشت پرده و با هدایت عمّال خویش پیش ببرد. به همین جهت برای مبارزه با اسلام با پیش انداختن منافقان قدرت طلب، از مبارزات خط سقیفه با قرآن و عترت پشتیبانی می نماید.

ایشان با ارائه مدارکی روشن می سازند:

رسانید.

و شعائر مذهبی دستورالعمل یهود است که به وسیله ایادی آنان، یعنی وهّابیّت و تصوف، صورت می گیرد؛ وهّابیّت عزاداری را از مظاهر شرک معرفی می کند و تصوف روز عاشورا را روز سرور می داند!

یادآوری نقش ائمّه و شاگردان مکتب اهل بیت: در مبارزه با توطئه یهود

استاد در ضمن افشاء و تحلیل نقشه های یهود و عمّال آنان برای مبارزه با دین و حجّت های خدا، بر مبارزه ائمّه: با مروجین فرهنگ یهود و نقش اساسی و مهم مکتب اهل بیت: در حفاظت و نگهبانی از کتاب و سنّت نیز تاکید می کنند و یادآور می شوند که شاگردان مکتب اهل بیت: نیز در مبارزه با ترویج فرهنگ یهود، خدمات بزرگی را ارئه داده اند. ایشان همچنین بر ثمرات مبارزه با فرهنگ یهود اشاره کرده و یکی از وظائف مهم مسلمانان را اخذ علم از مآخذ صحیح و سرچشمه پاک دانسته اند.

پرداختن به تفسیر تفصیلی آیه «سؤال» و بررسی آراء علماء

بعد از بررسی نقش یهود و خط سقیفه در مهجور کردن آیه شریفه سؤال، به تفسیر تفصیلی آیه پرداخته شده است. استاد با ذکر این نکته که امر به سؤال از «اهل الذکر» در دو آیه از قرآن یعنی آیه چهل و سوم سوره مبارکه نحل و آیه هفتم سوره مبارکه انبیاء مطرح شده است، به نقل و نقد آراء مفسران در ذیل این دو آیه پرداخته اند. ابتدا قول صاحب مجمع البیان را ذکر می کنند و می گویند:

«صاحب مجمع البیان(قدس سره) اگرچه اقوالی را در مورد معنی «اهل الذکر» می آورند ولی به مدلول روایاتی که «اهل الذکر» را اهل بیت: می دانند، نظر دارند». سپس استاد به بررسی قول شیخ انصاری(قدس سره) پرداخته و یادآور شده اند که ایشان در مقام ردّ استدلال به آیه سؤال بر حجیت خبر واحد، به سیاق آیه و قول منسوب به ابن

عباس، که «اهل الذکر» را یهود دانسته است، اشاره می کنند ولی قول مختار شیخ اعظم همان مدلول اخباری است که از نظر ایشان مستفیض اند و «اهل الذکر» را اهل البیت: معرفی می کنند.

استاد در ادامه جهت روشن ساختن دیدگاه شیخ انصاری(قدس سره)، نُه روایت از اصول کافی نقل کرده اند که در آنها تصریح شده مراد از «اهل الذکر» در آیه شریفه سؤال اهل بیت: هستند. در این روایات هم، مطلوب اثبات شده و اهل بیت: مصداق «اهل الذکر» معرفی شده است و هم، نفی ما عداه صورت گرفته و مصداق «اهل الذکر» بودن یهود و نصاری نفی شده است.

استاد با استناد به کلامی از مرحوم علامه مجلسی(قدس سره) درباره قول منسوب به ابن عباس، که «اهل الذکر» را یهود معرفی کرده است، می گویند: «اولاً ابن عباس طرفدار تفسیر اهل الذکر به اهل کتاب نیست، ثانیاً مگر ابن عباس امام معصوم است که ردّ قولش کفر آور باشد» ایشان یادآور می شوند که نظرات ابن عباس تا زمانی در بین علمای شیعه محترم است که وفق مراد قرآن و عترت: سخن بگوید.

نظریه سومی که درباره آیه سؤال مطرح و بررسی شده، نظریه علامه مجلسی(قدس سره) است. ایشان در باب بزرگی از کتاب شریف بحارالانوار بیش از 60 حدیث نقل می کند که براساس آنها اهل بیت: مصداق «اهل الذکر» و «المسئولون» هستند. علامه مجلسی(قدس سره) در تفسیر این آیه با مستفیض دانستن اخبار مربوط به «اهل الذکر» بودن اهل بیت: اقوال دیگر در تفسیر آیه شریفه سؤال را نفی و طرد کرده اند.

یادآوری اخبار ائمّه: از مکر یهود و خنثی سازی آن

استاد مجدداً در شرح احادیثِ ذیل آیه سؤال به اِخبار ائمّه: از مکر شیطانی یهود می پردازند و یادآور می شوند که معرفی یهود به عنوان «اهل الذکر» نقشه خود

یهودیان، برای تکیه زدن بر مرجعیّت علمی مسلمین بوده است.

ایشان به کارگیری تعبیر «یزعمون» و «یقولون» در طرح دیدگاه قائلان به «اهل الذکر» بودن یهود را نشانی از بی پایگی این قول معرفی می کند و تردید درباره دیدگاه ائمّه: با استناد به قول منسوب به ابن عباس، که انتساب آن هم ثابت نشده است، را بسیار عجیب می شمارند.

استاد به این نکته توجّه می دهند که ائمّه: در کلام خویش گاهی برای نفی این دیدگاه که مراد از «اهل الذکر» یهودند، استدلال فرموده اند و گاه قائلان به این قول را لعن و تکذیب و یا سؤال از یهود را سؤال از جهّال معرفی کرده اند. در کلام ائمّه: ضمن تأکید بر مسئول بودن ائمّه: مسئولیّت علمی هر شخص و گروه دیگری به شدت رد شده است.

استاد همچنین تاکید می کنند که قرآن از دروغ پردازی، تخریب و کتمان حقایق توسط یهود، پرده برداشته و ائمّه: از روح برتری جوئی و مبارزه فرهنگی یهود خبر داده و مسلمین را از مکر آنان بر حذر داشته اند. ایشان معتقدند که حدیث شریف منزلت علاوه بر بیان مقام و منزلت امیرالمؤمنین(علیه السلام) نسبت به پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) نشاندهنده تکرار تاریخ جنایات یهود علیه رسالت و وصایت است.

ترسیم نقشه یهود برای مصادر ه عنوان «اهل الذکر»

استاد یادآور می شوند که یهود به خاطر دشمنی با پیامبران، به ویژه رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) این شبهه را در جامعه مخاطبان پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) پراکندند که فرستاده خدا باید فرشته باشد، غذا نخورد یا عمر جاودان داشته باشد، و سپس القا کردند که برای رفع شبهه، مسلمانان باید به یهود و نصاری مراجعه کنند. امّا روشن است که

توقع پاسخ صحیح به این شبهه از سوی طراحان آن خطاست؛ حتی اگر طراح شبهه، مشرکین حجاز و غیریهود باشند باز هم رجوع به آنان که کینه، حسادت و دشمنی دیرینی با پیامبران علی نبینا و آله و علیهم السلام دارند، بی مورد است.

با تفقّه در آیات مربوط به یهود روشن می شود که این قوم، گمراه و گمراه کننده اند. به طوری که گمراهی نصاری نیز از یهود سرچشمه می گیرد و موافقت مسیحیت با صهیونیسم گواه این مدعاست. در اسلام نیز مذاهب باطل، مثل وهّابیّت و تصوف، با واسطه یا بی واسطه، در بدو امر یا در تکمیل و رشد به یهود مربوط می شوند. گاه عمّال یهود با عناوینی دینی و حوزوی در مراکز تفقّه و تحقیقات شیعه نفوذ می کنند و به میدان عقاید اسلامی می آیند و یا با چهره دانشگاهی و به نام روشنفکری علیه ولایت و امامت مبارزه می کنند.

استاد سپس به برگزاری نکوداشت صوفیّه انتقاد کرده و برخی مطالب یکی از کتاب های منتشر شده در این نکوداشت را به نقد کشیده اند.

بازگشت به بحث درباره آیه سؤال و نقد دیدگاه برخی مفسران

سیر مباحث دوباره به بحث پیرامون آیه سؤال باز می گردد و استاد یادآور می شوند که رجوع به عالم خبیر در هر کاری، دستور عقل است و آیه سؤال در حقیقت عالم خبیر در دین را به ما معرفی می کند، درنتیجه عاقل سلیم النفس با دو بال عقل و وحی به سوی اهل بیت: حرکت می کند. ایشان سپس به نقد دیدگاه بعض اصولیین می پردازند که آیه سؤال را بیانگر لزوم رجوع به هر عالم خبیری می داند و یهود را از مصادیق «اهل الذکر» معرفی می کند و معتقد است که چون سؤال مورد نظر آیه شریفه درباره فرشته بودن پیامبران است، پس مراد از «اهل الذکر» در این آیه

علمای یهود و نصاری هستند!

استاد نشاندن غیرمعصوم را در کنار معصوم با عباراتی همچون مرحله کامل و مصداق شاخص و... بی دلیل و باعث سرگردانی متفقّهینی می دانند که علی رغم پرداختن به تفسیر قرآن، از تفاسیر اهل بیت: ذیل آیات الولایة بهره نبرده اند و با تعمیم مصادیق، برای مقامات اهل بیت: شریک قائل می شوند. ایشان در ادامه برای نمونه، دیدگاه صاحب تفسیر نمونه را درباره آیه «امة وسطاً»⁽¹⁾و آیه «شاهد»⁽²⁾مطرح و نقد کرده اند. سپس یادآوری می کنند که اشتباه کاریهایی که در تفاسیری مثل تفسیر نمونه وجود دارد موجب سوء استفاده دشمن می شود به ویژه اگر حوزویان در برابر این اشتباهات ساکت باشند و اینگونه تفاسیر را نقد و بررسی نکنند.

در ادامه، معرفی یهود به عنوان «اهل الذکر» با استناد به سیاق آیه، مورد مناقشه قرار گرفته و تأکید شده است که ظهور سیاقی نمی تواند در برابر قرینه ایستادگی کند. برای تثبیت و روشن تر شدن این مطلب نیز به غلط بودن استناد به سیاق در تفسیر آیه «تبلیغ»⁽³⁾و آیه «تطهیر»⁽⁴⁾اشاره شده است.

تأکید مجدد بر کم کاری حوزه در اعتقادات و نقد دیدگاه تفسیر قرآن به قرآن

در سیر مباحث بار دیگر نمونه هایی از انحرافات عقیدتی در حوزه، ذکر و بر لزوم اهتمام به تفقّه در اعتقادات و مقدم داشتن آن بر فروع در حوزه تأکید شده است. استاد همچنین با یادآوری توجّه داشتن مرحوم علامه طباطبایی به روایات

معصومین:، قول ایشان مبنی بر عدم لزوم مراجعه به بیان احدی حتی پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) در فهم معانی آیات را نقد کرده و با این مقدمه به طرح و نقد دیدگاه صاحب المیزان درباره آیه سؤال پرداخته اند.

نقد نظر صاحب کتاب ا لمیزان در تفسیر آیه «سؤال»

صاحب المیزان معتقد است با قطع نظر از مورد آیه، اهل بیت: مصداق «اهل الذکر» هستند امّا با در نظر گرفتن مورد آیه، مصداق «اهل الذکر» اهل کتاب، به ویژه یهودند، زیرا شبهه انداز، دشمنی است که سخن پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) و اصحاب و پیروان او را نمی پذیرد، پس پاسخگو هم باید دشمن باشد تا او قبول کند!

استاد در پاسخ می گویند:

این مطلب به نظر ما قابل قبول نیست، زیرا اگر دشمن از گروه «فی قلوبهم مرض» است که فصل خصومتش «فزادهم الله مرضاً» است، یعنی پاسخگو هر که باشد قبول نمی کند، و اگر لایق هدایت است که بدون شک از هادی الهی، بهتر بهره مند می گردد.

پیوند دادن آیه سؤال با برخی آیات دیگر برای تحکیم مطلب

در ادامه برای تحکیم این مطلب که مراد از «اهل الذکر» اهل بیت: هستند، آیه سؤال به آیات «من عنده علم الکتاب»، «شاهد منه» و «انه لذکر لک و لقومک» پیوند خورده و تأکید شده است که حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام) صاحب علم کتاب و شاهد رسالت پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) است. پس تنها ایشان و اوّلاد معصومینشان: شأنیت و شایستگی دفاع علمی از مقام رسالت و حقانیت شریعت را دارند و خدای متعال نیز با تعبیر «کفی بالله» بر بی نیازی از مراجعه و سؤال از غیر معصومین: تأکید فرموده

است.

برر سی چند قول دیگر در تفسیر آیه سؤال

استاد یادآور می شوند که قرآن خود را برای پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) و قوم آن حضرت، که به تصریح روایات، اهل بیت: هستند، «ذکر» معرفی کرده است. پس تنها اهل بیت: «اهل الذکر» و مسئول هستند. ایشان سپس قول صاحب المیزان، صاحب مجمع البیان و مرحوم علامه مجلسی را در تفسیر این آیه مطرح و بررسی کرده اند.

در ادامه نیز مطالبی از مرحوم آیة الله سید علی بهبهانی(قدس سره) در تفسیر آیه شریفه «وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتاب» مطرح و مباحث پیرامون آیات مذکور جمع بندی شده است. پس از آن استاد به لزوم توجّه به روایات تأکید فرموده اند و آن گاه دیدگاه صاحب تفسیر نمونه و نظریه صاحب المنهج القویم را درباره آیه سؤال به تفصیل نقل و نقد کرده اند.

بحث پیرامون آیه سؤال با ذکر مطالب مفصلی از کتاب لوامع صاحبقرانی، کتاب مصباح الهدایة و طرح تفصیلی دیدگاه مرحوم علامه سید هاشم حسینی تهرانی پی گرفته شده است.

اشاره به برخی روایات اهل سنّت و طرح دیدگاه دو مستبصر پیرامون آیه سؤال

در ادامه مباحث روایاتی از برخی منابع اهل سنّت نقل شده که براساس آنها اهل بیت: مصداق «اهل الذکر» هستند. همچنین ذیل عنوان «نظریه یک مستبصر شهیر» دیدگاه آقای محمّد تیجانی سماوی مطرح شده است. آقای تیجانی معتقد است که آیه سؤال نازل شده تا اهل بیت:؛ یعنی پنج تن آل عبا و نُه نفر از فرزندان معصوم حضرت سیدالشهداء:، را معرفی کند. وی برای احتجاج با مخالفان با ذکر

سند به اعتراف برخی اندیشمندان و مفسران سنّی به نزول آیه سؤال درباره اهل بیت: اشاره کرده است. آقای تیجانی همچنین به طور مستدل به ردّ دیدگاهی می پردازد که یهود و نصاری را مصداق «اهل الذکر» می داند.

بعد از طرح دیدگاه آقای تیجانی، نظر یک بانوی مستبصره نیز به نقل از کتاب ولایت اهل البیت: فی القرآن و السنة، تألیف حسینة حسن الدریب مطرح شده است. این بانو نیز همچون آقای تیجانی در اثبات این معنا که مراد از «اهل الذکر» اهل بیت: است به بحث و استدلال پرداخته و با استناد به روایات و ارائه دلائل متقن با مخالفان احتجاج کرده است.

تأکید مجدد بر نقش ائمّه در مبارزه با فکر یهود و لزوم مراجعه به اهل بیت(سلام الله علیهم) برای تفقّه در دین

پس از بحث تفصیلی پیرامون آیه سؤال استاد مجدداً به همکاری منافقین و یهود برای ایجاد تفرقه و مبارزه علیه اسلام اشاره می کنند و یادآور می شوند که خدای متعال برای حفظ دین اسلام و مکتب قرآن در برابر کینه توزی و حسدورزی یهود و ایادی او عترت رسول(صلی الله علیه و آله و سلم) را به عنوان کهف و حافظ در کنار قرآن قرار داده و بدین گونه از شریعت مقدسه نگهبانی کرده است.

حدیث ثقلین یادآور و بلکه امرکننده به این معناست که معارف و مقاصد قرآن را باید از عترت فرا بگیریم. لذا خداوند قرآن را فقط برای مؤمنان شفا و رحمت و برای مخالفان اهل بیت: مایه خسران معرفی می کند، زیرا مؤمنان با اعتقاد به ولایت و امامت، قرآن را با عترت: تفسیر می کنند. به علاوه در جانب تکوین نیز، نظر کیمیا اثر عترت: شرط توفیق و پیروزی مفسّر و متفقّه در قرآن است. پس هیچ کس بدون هادی آسمانی به حقیقت

نمی رسد و تفسیر قرآن بدون مبین الهی ممکن

نیست.

پرداختن به تفسیر آیه شریفه «وَ مَا یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلاّ اللّهُ وَالرّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ»

استاد با این مقدمات به سراغ تفسیر آیه شریفه «وَ مَا یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلاّ اللّهُ وَالرّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ» می روند و پس از ذکر چند روایت از منابع اهل سنّت در ذیل این آیه، که حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام) را اعلم به قرآن و تأویل آن معرفی کرده اند، بیان علامه بلاغی(قدس سره) را درباره تفسیر این آیه شریفه مطرح می سازند.

علامه بلاغی دیدگاه مفسرانی را که «واو» را در «و الراسخون فی العلم» «واو» استیناف گرفته اند، نقد کرده و با ارائه دلائلی به اثبات این مدّعا پرداخته که «واو» در «و الراسخون فی العلم» «واو» عاطفه است.

استاد بعد از نقل و تبیین دیدگاه علامه بلاغی، برخی از آثار و پیامدهای نفی علم تأویل قرآن از اهل بیت: را بیان می کنند و سپس به اثبات عالم بودن اهل بیت: به تأویل قرآن می پردازند. همچنین یادآور می شوند که نفی علم به ذات خداوند، و ترک تعمق در این زمینه، که رسوخ در علم معرفی شده است، نه از باب تقصیر، بلکه از باب قصور امکانی است؛ پس راسخون در علم ضمن عالم بودن به تأویل قرآن و آگاهی از اسرار و بواطن کلام الهی به قصور در علم به ذات حق تعالی معترفند.

در ادامه همین بحث، قرآن غنچه ای معرفی شده که شکوفائی و عطرافشانی آن مشروط به تابش آفتاب ولایت پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) و عترت: است، درنتیجه کسانی که از نظام ولایت بیرونند، از فهم واقعی قرآن محروم و در رسیدن به رضایت الهی ناموفق اند.

تأکید بر ا حتیا ج قرآن به مبیّن ا لهی

استاد تأکید می کنند که براساس آیه 44 سوره مبارکه نحل، قرآن مبیّن می خواهد و با این استدلال که قرآن نور است و برای روشن شدن، به نور دیگری نیاز ندارد، نمی توان نیاز قرآن به مبین را نفی کرد؛ زیرا عوامل متعددی مانع بهره مندی غیرمعصوم از نور کتاب خدا می شود. چنان که کِندی علی رغم نور بودن قرآن به نوشتن کتاب «تناقض القرآن» اقدام کرده است. پس قرآن کتاب طب است و تبیین و حتّی ترجمه آن باید با نظر طبیب آسمانی صورت گیرد.

اهل بیت: حافظ قرآن و مفتاح و میزان علوم و اسرار قرآن کریم هستند، به همین جهت ما به معرفت یابی نسبت به اهل بیت: امر شده ایم. به عبارت دیگر عدم شناخت اهل بیت: به معنی عدم شناخت قرآن و نرسیدن به حیات طیّبه و رستگاری است. چنان که در احادیث نیز تصریح شده است، نجات انسان از مرگ جاهلی در گرو شناخت امام و حجت الهی است.

استاد با بیان این نکته که قرآن و عترت مرآت یکدیگرند، راه شناخت امام را مراجعه به قرآن می دانند و معتقدند که اوصاف امام الهی به گونه ای روشن در قرآن بیان شده است به این صورت که، امام فصل الخطاب، قاطع و به دور از عوامل تحیّر است. اوصاف ذکر شده برای ائمّه: منحصر به ایشان است و احدی را نباید و نمی توان با آل محمّد صلوات الله علیهم اجمعین مقایسه و ویژگی های آن بزرگواران را به دیگران تعمیم داد.

استاد همچنین با اشاره به برخی پیامدهای ناگوار تعمیم آیات ولایت به مکر و سیاست یهود در این زمینه تذکّر می دهند و نمونه هایی از تبلیغات شیطانی یهود را

مطرح می سازند.

در پایان این بخش نیز آمده است:

از آنچه گذشت، اجمالاً اهمیّت اصول عقائد خاصّه شرط توحید، یعنی ولایت و امامت هداة مهدیّین: معلوم گردید.

اگرچه در این کار مهم و اهم اصول، کم کاری شده است، ولی بعضی علمای شیعه و مرزبانان عقائد حقّه به شرح و بیان عقائد پرداخته و از حقائق دین و مکتب معصومین: دفاع نموده اند.

طالب فقه فروع شرعیّه، قبل از پرداختن به تحصیل اصول فقه باید به تحصیل اصول عقائد بپردازد و از کتبی که علماء در این باب نوشته اند استفاده کند.

انتقاد به کم لطفی برخی در حق مرزبانان عقاید

استاد همچنین بر وجوب تفقّه در علائم ظهور و اهتمام ویژه به آیات ولایت و نیز بر نقش و تأثیر القاء دشمنان دین در سستی و کم کاری نسبت به اصول عقائد، به ویژه شناخت امام عصر(علیه السلام)، تأکید می کنند. ایشان با انتقاد به کم لطفی برخی در حق مرزبانان عقاید، عامل اصلی این کم لطفی ها را دشمنان ولایت و امامت دانسته اند که باواسطه یا بی واسطه افراد ساده لوح را فریب می دهند تا به بهانه دفاع از فقه و فقاهت به مرزبانان عقائد بتازند!

استاد بی توجهی به اخلاق را عامل دیگری می دانند که زمینه ساز اهداف دشمن در مبارزه با مدافعان حریم عقاید می شود. ایشان ضمن تذکّر به این نکته که درس اخلاقی که مبدأش آیات و روایات وختامش ذکر و روضه مصائب اهل بیت: باشد، مفید و مؤثّر است، نمونه هایی از بی اخلاقی هایی را ذکر می کنند که ثمره دوری از

تعالیم اهل بیت: و هم آغوشی با صوفیان عارف نماست.

ذکر و بررسی علل کم توجّهی به عقاید در حوزه ها ی علمیّه

استاد در ادامه به مناسبت به بررسی علل استهزاء مجالس توسّل و طعن بر مجالس اهل بیت: می پردازند و ارتباط این امور با منع حدیث و حدیث سوزانی خط سقیفه را تشریح می کنند. ایشان برای کم توجهی به عقاید در حوزه و کمبود فقیه در موضوع عقاید پنج علّت ذکر می کنند:

1- بی توجّهی به آیات و روایاتی که وظیفه مردم را در قبال ولایت و امامت بیان می دارد، از جمله آیه شریفه (نفر) و مدلول (اوّلی) آیه نفر که در جهت تفقّه در اصول عقائد خاصه ولایت و مهدویّت است.

2- تحقیر مباحث ولایت و مهدویّت با القاء دشمنان دانا و فریب خوردن دوستان نادان.

3- بی توجّهی به تاریخ دشمنان دیروز و استعمارگران امروز.

4- فرار از مسئولیّتهای ناشی از طرح مباحث عقیدتی بویژه مباحث ولایت و مهدویّت.

5- بی توجّهی نسبت به اولویّت ها، ضرورتها و احتیاجات علمی، تحقیقی و تبلیغی حوزه.

استاد سپس به توضیح موارد پنجگانه می پردازند و در تبیین مورد پنجم یادآور می شوند که اگر معتقدات حوزویان با ادلّه همراه نشود و دچار ضعف گردد به کل جامعه آسیب عقیدتی وارد می شود. همچنین تأکید می کنند که صرف علم به فروع شرعیّه پاسخگوی مسائل جوامع بیگانه نیست و در آن جوامع باید از اصول عقائد و

امتیازات تشیع سخن گفت و انحرافات و کمبودهای سایر ادیان و مذاهب را تشریح کرد زیرا در پرتو پرداختن به مسائل اعتقادی و توجّه دادن به ولایت اهل بیت: است که حق جویانِ مستعد، هدایت می یابند، درنتیجه تفقّه در اصول عقائد بر تفقّه در مسائل فرعیّه تقدم رتبی دارد و باید در اولویّت باشد. ایشان با یادآوری مجدد پیامدهای ناگوار بی توجّهی به فقه عقاید تأکید می کنند که شناخت فروع شرعیّه در رتبه دوم قرار دارد و بعد از شناخت اصول دین و آشنایی با بزرگی و صاحب اختیاری حجج رب العالمین، نوبت به شناخت فروع شرعیّه و مسائل مربوط به آن می رسد.

بحثی درباره مقدمات تفقّه در مسائل شرعیّه

استاد در پایان این بخش بحثی نیز درباره مقدمات تحقیق و تفقّه در مسائل شرعیّه فرعیّه مطرح می سازند و به تشریح مبدأ تأسیس اصول فقه و غایت و هدف آن می پردازند و فرق استنباط احکام از اصول متخذ از قرآن و سنّت با روش عامّه، یعنی قیاس و تفسیر به رأی را بیان می کنند.

ذکر آیات و احادیث باب 9 از «ابواب الآیات النازلة فیهم» از کتاب الامامة بحارالانوار

در انتهای کتاب نیز آیات و احادیث در «باب أنهم: الذکر، و اهل الذکر، و انهم المسئولون، و أنه فرض علی شیعتهم المسأله، و لم یفرض علیهم الجواب» به همراه تفسیر آیات و بیانهای مرحوم علامه مجلسی(قدس سره) ذیل روایات از کتاب شریف بحارالانوار، جلد 23، نقل و سپس ترجمه آنها ذکر شده است.

ذکر شعری از حاج آقا امیر ایزدی همدانی (دام عزّه)

حسن ختام این مجموعه شریف نیز اشعار بلند و رسائی از شاعر اهل بیت:، جناب استاد امیر ایزدی همدانی (دام عزّه) است که آیه سؤال را در آیینه شعر به تصویر کشیده است.

در پایان از کلیه دانشورانی که در آماده سازی اثر حاضر همکاری داشتند، خاصه محقق گرامی جناب آقای دکتر اصغر غلامی (دام عزّه) تشکر و قدردانی می شود. امید است این اثر برای حوزویان و دانشگاهیان و همه متفقّهان در اعتقادات سودمند باشد.

مجمع مطالعات و تحقیقات مسائل امامت و مهدویّت

رجب المرجب 1436 ه . ق

مقدمه استاد

بسم الله الرّحمن الرّحیم

سلام بر دژ امامت و حرم امن مهدویّت

سلام بر حصن حصین و بنای استوار و اقوم الهی، که قرآن مردم را به سوی آن هدایت می کند.⁽¹⁾

... عن ابی عبدالله(علیه السلام) فی قول الله تعالی : «اِنّ هذا القرآن...»، قال: «یهدی الی الامام».

... عن ابی جعفر(علیه السلام) «ان هذا القرآن یهدی...» قال: «یهدی الی الولایة»، البرهان، ج4، ص540.

«ان الکتاب لمّا کان هادیاً الی جمیع مایحتاج الیه المتقون و المؤمنون، فمن اهم مظاهر الهدایة و اعظمها حاجة هی الهدایة الی الخلیفة النبی 6 فان لم یهد الیه لم یکن هدی للمتقین و...» راجع: المنهج القویم فی اثبات الامامة من الذکر الحکیم، تألیف فقیه عظیم الشّأن، آیة الله السید محمد رجائی موسوی (دام ظله).

دژی که بر کاملترین نقشه، بدست اکمل انسانها ساخته شده و همه نیازهای پناهندگان را با تمامی نعمتی که دارد برآورده می نماید.⁽²⁾

سلام بر پناهگاه بشر که با ارکانی قوی بنا شده و به اذن خداوند متعال، رفیع ترین خانه امن⁽¹⁾برای بشریّت است.

سلام بر محمّد خاتم پیامبران(صلی الله علیه و آله و سلم) و بر عترت طاهرین ایشان: و لعن بر اعداءشان.

اهل اطّلاع می دانند که دشمنان اسلام برای نابودی دین مبین و شریعت خاتم النبیین(صلی الله علیه و آله و سلم)، مبارزه با ولایت و امامت و حذف اعتقادات شیعه اثنی عشریه را دنبال می کنند.

دستگاههای جاسوسی دشمنان دولت کریمه عترت: یعنی «بنی اسرائیل» دیروز و «صهیونیست» امروز خوب فهمیده اند که علّت مبقیه دین اسلام و عامل جاودانگی قرآن، ولایت، ارشاد و هدایت اهل بیت: می باشد.⁽²⁾

اسرائیلی!!!...] خاورشناسی توطئه ی خاورشناسان، نوشته ی مریم جملیه، ترجمه ی غلامرضا سعیدی؛ جمله ی مذکوره از مقدمه ی مترجم است: نقل از کتاب شهید مطهر افشاگر توطئه، ص224، نوشته ی دانشمند متتبع مرحوم استاد ابو الحسنی(منذر) 1.

آنان با مطالعه کتب سماوی قبل و دقّت در آیات قرآن و روایات فریقین می دانند، امامت حضرت ابراهیم(علیه السلام) بعد از رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم)، در عترت طاهرین: باقی و بوسیله حکومت و رهبری حضرت بقیة الله الاعظم(عجل الله تعالی فرجه الشریف) به اوج عظمت ظاهری و

باطنی خود می رسد.

ناگفته نماند که این دانستنیها را دشمنان برای بقاء خود و حکومتشان کسب کرده، تلاششان در جهت اطلاع یابی از تشیّع و مکتب غنی اهل بیت: برای خدا و رسیدن به معارف الهیّه نبوده و نیست.

آنها با حسادت و استکبار فراوان، پای نابودی علّت مبقیه دین و حافظ اسلام یعنی ولایت و امامت ائمّه اطهار: ایستاده اند.

البته دشمنان، حماقت به خرج می دهند و از این نکته غافل می شوند که رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمّه هدی:، از باطن آلوده و شیطانی آنها خبر داده و بوسیله ارشادات الهیّه، فقهای دین و مرزبانان ولایت امیرالمؤمنین(علیه السلام) را آماده مبارزه با آنان نموده اند.

براستی دشمنان عترت طاهرین:، علیرغم آگاهی هایی که دارند، بسیار نادان اند.

آنان بارها و بارها، در طول قرون و اعصار، در این میدان شکست خورده و بحول الله تعالی به ذلّت کشیده شده اند، ولی باز جاه طلبی، هوای نفس و نادانی آنها به باطن حقانیّت دین و عترت طاهرین: باعث شده، در جنگ تسلیحاتی و بیشتر فکری و فرهنگی علیه دین و پیشوایان آن تلاش نمایند.

در واقع دشمنان دین، از عظمت منطق اسلام و بزرگی دستورات رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم)و عترت طاهرین: ایشان با خبرند امّا چون اهل ایمان نیستند و دل به خدا و جهان غیب نداده اند، از بسیاری از حقائق و واقعیّت های غافلند، همین کور دلی را اینان نسبت به نگهبانان اسلام و مکتب ولایت یعنی فقهاء شیعه دارند، آنها فقهای شیعه را خوب می شناسند و بارها از این مرزبانان عقائد حقّه، شکست خورده اند ولی باز در

اثر قدرت طلبی و کوردلی به میدان مبارزه آمده، هر روز با عنوانی تازه و ظاهری آراسته علیه اصلِ هدف فقهاء و مراد آنان یعنی ولایت و مهدویّت فعالیت می کنند.

شناخت راه

قرآن کریم و روایات معصومین:، در مورد صراط مستقیم و خط اوّلیاء الله، بیانات بلند و اطلاع رسانی کافی دارند.

این دو ثقل بزرگ الهی پیرامون خط دشمنان دین نیز افشاگری نموده و جامعه مسلمین و شیعیان راستین را از فریب و نیرنگ آنان هشدار و انذار می نمایند.

مسلمانان در هر نمازی که می خوانند بوسیله سوره حمد، اجمالاً به فقه اوّلیاء الله و راه آنان و به شناخت خطوط انحرافی مرور می کنند.

طالب فقه تفقّهش از سوره حمد آغاز می گردد، و با عمل به دستور «فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ»⁽¹⁾به بالاترین شناخت نسبت به «صِراطَ الَّذینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ»، «مَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ» و «ضَّالِّینَ» می رسد.

از امیرالمؤمنین(علیه السلام) منقول است که فرمودند:

«لَا خَیْرَ فِی عِبَادَةٍ لَیْسَ فِیهَا تَفَکُّرٌ».⁽²⁾

در عبادتی که تفکّر نباشد خیری نیست.

از امام کاظم(علیه السلام) منقول است که فرمودند:

«إِنَّ فَضْلَ الْعَالِمِ عَلَی الْعَابِدِ کَفَضْلِ الشَّمْسِ عَلَی الْکَوَاکِبِ»⁽¹⁾

برتری فقیه و فردی که دین را می فهمد بر فرد عابد، همچون برتری خورشید بر ستارگان است.

و از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) منقول است که فرمودند:

«فَقِیهٌ وَاحِدٌ أَشَدُّ عَلَی الشَّیْطَانِ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ».⁽²⁾

تحمّل یک فقیه برای شیطان از هزار عابد سخت تر است.

حکمت یا معرفت الحجّه

در بین جامعه اسلامی فقط فقهای عظیم الشّأن شیعه هستند که بیشتر و بهتر از دیگران به امر تفقّه و دستورالعمل آیه شریفه «نفر» توجّه و عمل نموده اند. فقهای شیعه که خود مبلّغ تفقّه و راهنمایان این امر عظیم می باشند، در اثر تفقّه و مطالعه دقیق پیرامون ولایت و مهدویّت، به مفتاح بصیرت و مدینه حکمت دست یافته، عامل به آیه شریفه «فَاسْتَبِقُوا الْخَیْراتِ أَیْنَ ما تَکُونُوا یَأْتِ بِکُمُ اللَّهُ جَمِیعاً»⁽³⁾شده، گوی سبقت را در بصیرت و حکمت یعنی معرفت حجج الهیّه از دیگران ربوده اند.

مگر نه اینست که خدای متعال می فرماید:

«وَ مَنْ یُؤْتَ الْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کَثِیراً»⁽¹⁾

و مگر روایات، حکمت را به «معرفة الحجّة» معنا و تفسیر نکرده است؟⁽²⁾

و مگر مودّت و معرفت اهل بیت: موضوعیّت⁽³⁾نداشته، اساس اسلام و فوق کل عبادات محسوب نمی شود؟

مگر امام صادق(علیه السلام) نمی فرمایند:

«لِکُلِّ شَیْ ءٍ أَسَاسٌ وَ أَسَاسُ الْإِسْلَامِ حُبُّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ».⁽⁴⁾

هر چیزی را اساس و پایه ای است و پایه اسلام محبّت ما اهل بیت است.

و نیز

«إِنَّ فَوْقَ کُلِّ عِبَادَةٍ عِبَادَةٌ وَ حُبُّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ أَفْضَلُ عِبَادَةٍ».⁽⁵⁾

بالاتر از هر عبادت عبادتی است و محبّت ما اهل بیت بهترین عبادت است.

آگاهی به خط دشمنان دین

فقهای شیعه با تفقّه در آیات قرآن خاصّه آیات ذمّ یهود و نصاری خط دشمنان

دین را خوب می شناسند.

آنها با تعلیم از سوره حمد و شناخت اجمالی «مغضوب علیهم» به جستجوی کامل درباره یهود می پردازند و پرونده آنها را نه از صدر اسلام، بلکه از زمان پیامبران گذشته تا به امروز تحت توجّه و بررسی قرار می دهند.

قرآن می فرماید:

«وَ لَیَزِیدَنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ طُغْیاناً وَ کُفْراً وَ أَلْقَیْنا بَیْنَهُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ إِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ کُلَّما أَوْقَدُوا ناراً لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَساداً وَ اللَّهُ لا یُحِبُّ الْمُفْسِدِینَ».⁽¹⁾

«عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ(علیه السلام) فِی قَوْلِهِ: کُلَّما أَوْقَدُوا ناراً لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ، کُلَّمَا أَرَادَ جَبَّارٌ مِنَ الْجَبَابِرَةِ هَلَکَةَ آلِ محمّد قَصَمَهُ اللَّهُ».⁽²⁾

جابر از حضرت باقر(علیه السلام) درباره آیه ی:« کُلَّما أَوْقَدُوا ناراً لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ»، هر وقت آتشی برای جنگ افروزند خدا خاموش می کند. فرمودند: هر یک از ستمگران که بخواهد به کشتار آل محمّد دست بزند خدا او را نابود می کند.

فقیه در پی شناخت «ما اُنْزِلَ إِلَیْکَ» که مورد غضب دشمنان اسلام است حرکت می کند و پیرامون علّت آتش افروزی اعداء و فسادانگیزی آنها تفقّه می نماید و به نتیجه می رسد.

آیا نتیجه چه می شود؟

قرآن می فرماید:

«وَ لَوْ أَنَّهُمْ أَقامُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجیلَ وَ ما أُنْزِلَ إِلَیْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَکَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ وَ کَثیرٌ مِنْهُمْ ساءَ ما یَعْمَلُونَ».⁽¹⁾

«ما اُنزِلَ» چیست که بر یهود و نصاری نازل شده و باید اقامه گردد؟

چه دستورالعمل مهمی بر آنان نازل گشته که اقامه آن برکات داشته است؟

در حدیث حضرت امام باقر(علیه السلام) نقل شده، که آن مهم «ولایت» بوده است.⁽²⁾

باز قرآن می فرماید:

«قُلْ یا أَهْلَ الْکِتابِ لَسْتُمْ عَلی شَیْ ءٍ حَتَّی تُقیمُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجیلَ وَ ما أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ مِنْ رَبِّکُمْ وَ لَیَزیدَنَّ کَثیراً مِنْهُمْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ طُغْیاناً وَ کُفْراً فَلا تَأْسَ عَلَی الْقَوْمِ الْکافِرینَ».⁽³⁾

در مورد این قسمت از آیه شریفه:

«... وَ ما أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ مِنْ رَبِّکُمْ»

از حضرت امام باقر(علیه السلام) منقول است:

«هِیَ وَلَایَتُنَا»⁽¹⁾

و در مورد

«وَ لَیَزیدَنَّ کَثیراً مِنْهُمْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ طُغْیاناً وَ کُفْراً »

حضرتش می فرماید:

«هِیَ وَلَایَةُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ(علیه السلام)».⁽²⁾

پس غیر از ادلّه تاریخی و حدیثی منقول از فریقین پیرامون آیه شریفه «یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ ...»⁽³⁾فقیه و متدبّر در قرآن کریم بر اینکه «ما انزل» ولایت و امامت است، دلیل داشته، اقامه برهان می نماید.

فقهای شیعه می دانند بعد از توحید اوّل چیزی که از طرف حق تعالی نازل شده است و بر تمام «احکام» تقدّم رتبی دارد، مسئله ولایت و امامت است.

آنان به فساد انگیزی و ستمگری معاندین، خاصّه، یهود، آگاه بوده، می دانند که این مخالفتها، به صدر اسلام منحصر نمی شود و به دشمنی با «ما انزل» یعنی ولایت و امامت در ازمنه سابقه بر می گردد.

فقهای شیعه با تدبّر در آیه:

«یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ»⁽¹⁾

برداشتند. راجع «مصقل صفا» نوشته ی علامه میر سید احمد علوی عاملی، با گفتاری از: پرفسور «هانری کربن».

و آیه:

«یا أَهْلَ الْکِتابِ قَدْ جاءَکُمْ رَسُولُنا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثیراً مِمَّا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثیرٍ قَدْ جاءَکُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ کِتابٌ مُبینٌ»⁽²⁾

حتّی به نوع روش مخالفین اسلام در براندازی علّت مبقیه این مکتب الهی، آگاهی داشته و برای مبارزه با «تحریف» و «اخفاء» حقائق سعی و تلاش دارند.

می دانید پیشگیری مقدّم بر درمان است، فقهای شیعه برای پیشگیری و مبارزه با مرض تحریف و اخفاء حقائق، مردم را به آیاتی مثل:

«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الْیَهُودَ وَ النَّصاری اوّلیاءَ بَعْضُهُمْ اوّلیاءُ بَعْضٍ وَ مَنْ یَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمینَ»⁽³⁾

و

«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا آباءَکُمْ وَ إِخْوانَکُمْ اوّلیاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْکُفْرَ عَلَی الْإیمانِ وَ مَنْ یَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ»⁽¹⁾

توجّه می دهند و برای درمان این مرض فرهنگی، با تدریس، نوشتن کتاب و خلاصه دفاع از دین و مبارزه با افکار ضد ولایت و مهدویّت که به اَشکال مختلف در جامعه ظاهر می گردد، مثل افکار التقاطی، عرفان نمایانه، روشنفکر مآبانه و مخالف با شعائر مودّت، به وظیفه خود عمل می نمایند.

هر لحظه به شکلی

مخالفین ولایت و معاندین امامت، یعنی یهود با زمینه سازی منافقینِ دیروز و امروز برای فریب مردم و گرمی بازار خود، هر لحظه به شکلی در آمده، عنوان، لحن و طرز گفتار و تبلیغ خود را عوض می کنند.

یکی از فریبنده ترین این عناوین و اَشکال، عنوان مرجعیّت علمی در بین جامعه اسلامی است که آنها با جعل و دروغ برای خود درست کرده اند.

فقهای شیعه با تفقّه در آیه شریفه «وَ إِنَّهُ لَذِکْرٌ لَکَ وَ لِقَوْمِکَ وَ سَوْفَ تُسْئَلُونَ»⁽¹⁾، و تدبّر در روایات کثیره، مسئول علمی و عملی و مرجعیّت الهی در آیه شریفه «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ»⁽²⁾را فقط اهل بیت:، می دانند و بیدار تبلیغات «مُحّرِفین کَلِم»، «مغضوب علیهم» و بدتر از آنان منافقین و پیروان جبت و طاغوت، هستند.

ما در این دروس می گوئیم که آیه سؤال هیچ ربطی به یهود ندارد و «أهل الذکر» فقط اهل بیت: می باشند.

سدّ ابواب

فقهاء با تفقّه در آیات مربوط به علم رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) و عترت طاهرین: و تدبّر در روایاتی مثل «سد ابواب»⁽³⁾خود از سرچشمه علم و حکمت قرآن و عترت: استفاده کرده، حوزویان را فقط به این سرچشمه ارجاع می دهند.

فقهای شیعه، با دارائی بزرگ قرآن و عترت:، خود و حوزه های شیعه را بی نیاز از آراء فلاسفه و دستورات عرفان نمایانه می دانند و با هشدار جامعه، ابواب فرهنگی بیگانگان را مسدود می کنند.

شرط توحید

فقهای شیعه در آیه شریفه «وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنا أَ جَعَلْنا مِنْ دُونِ الرَّحْمنِ آلِهَةً یُعْبَدُونَ»⁽¹⁾تفقّه داشته، و با اعتقاد راسخ به شرط توحید، که ولایت و مودّت اهل بیت: است، با عبادت علمی و عملی⁽²⁾«مغضوب علیهم» و «ضالین» و پیروان «جبت» و «طاغوت» شدیداً مخالفت می کنند.

دو گفتار

قال العلامه السیّد علی البهبهانی(قدس سره):

«فاعلم أنها «ای الآیة المذکوره» تدل علی اختصاص الامامة و الخلافة بمولانا امیرالمؤمنین(علیه السلام) و ابنائه الطاهرین سلام الله علیهم اجمعین، توضیح ذلک...»⁽³⁾

و قال العلامه، السیّد شهاب الدین النجفی المرعشی(قدس سره)، فی ربط ذیل الآیه بما قبلها:

«لا یبعد تعمیم الآلهه بحیث یشمل کل ما عبد من دون الله، فیشمل صنمی قریش»⁽⁴⁾

ترویج فرهنگ بیگانه، مکتب تراشی در برابر عقائد حقّه، حزب گرائی صوفیّه، تبلیغ جبت و طاغوت و مبارزه با شرط توحید، یقیناً یک نوع عبودیّت غیر توحیدی و همراه با شرک است.

إذا شئت أن ترضی لنفسک مذهبا

ینجیک یوم البعث من ألم النار

فدع عنک قول الشافعی و مالک

و أحمد و النعمان أو کعب الأحبار

و وال أناسا قولهم و حدیثهم

روی جدنا عن جبرئیل عن الباری ⁽¹⁾

اگر مذهب و را ه صدقی بخواهی

نجاتت دهد روز حشر و گواهی

برو دست از اهل طغیان تو بردار

شوند آل احمد برایت پناهی

کمی از زیاد

فقهای شیعه می دانند، آنچه از بزرگی بزرگان عالم، اهل بیت: به پیروان آنها

رسیده، کمی از زیاد و قطره ای از اقیانوس و دریا است.

ظرفیتهای کم، افکار ناتوان، مردم نا مستعد و مهمتر وجود منافقین و ایادی یهود، در جامعه، باعث گردید خدا و رسولش(صلی الله علیه و آله و سلم) از کمالات آل عصمت: برای همه بیان نکنند و بعضی از آن کمالات را به صورت رمزی و سرّی بیان دارند.

«لَوْ لَا أَنْ یَقُولَ فِیکَ طَوَائِفُ مِنْ أُمَّتِی مَا قَالَتِ النَّصَارَی فِی عِیسَی ابْنِ مَرْیَمَ لَقُلْتُ الْیَوْمَ فِیکَ قَوْلًا لَا تَمُرُّ بِمَلَإٍ مِنْهُمْ قَلُّوا أَوْ کَثُرُوا إِلَّا قَامُوا إِلَیْکَ یَأْخُذُونَ التُّرَابَ مِنْ تَحْتِ قَدَمَیْکَ یَلْتَمِسُونَ فِی ذَلِکَ الْبَرَکَةَ».⁽¹⁾

ترجمه: اگر نبود ترس از اینکه گروههایی از امّتم درباره ی تو همان گویند که ترسایان درباره ی عیسی می گفتند، درباره ی تو چیزهایی می گفتم که از میان مردم گذر نکنی مگر آنکه خاک پایت را برای تبرّک می بردند.

توصیف تو یا علی به دنیا نکنم با مردم پست شرح معنا نکنم

توصیف تو خوبست علی با زهرا با اهل، صفات بحر اخفاء نکنم

مگر آنچه در کمالات این خانواده در کتب سابقین و روایات آمده از گزند حوادث یعنی از خطر سرقت دزدان جهانی «یهود» و سقیفه نشینان در امان بوده است؟

چه خوب گفته اند که سه کس کمالات و فضائل امیرالمؤمنین(علیه السلام) را آنطور که باید بیان نداشتند، پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) از ترس منافقین و افراد کم ظرفیّت، و دوستان از ترس، و دشمنان از حسد، و با این حال شرق و غرب عالم را بزرگی فضائلش پر کرده است.

جایگاه ولایت و امامت

فقهای شیعه، که مرزبانان ولایت و امامتند، این اصل مهم را از اصول دین می شمرند.

قال المحقق الاکبر، الطوسی(قدس سره):

«اصول الدین ثلاثة: التصدیقِ بوحدانیة الله عزّ وجلّ فی ذاته و العدل فی افعاله، و التصدیق بنبوة الانبیاء و التصدیق بامامة الائمّة المعصومین:»⁽¹⁾

و قال العلامة البهبهانی(قدس سره):

«ان الامامة من اصول الدین و الاعتراف بامامة الامام و ولایته کالاقرار بنبوة النبی(صلی الله علیه و آله و سلم) من الاصول لامن الفروع، و لذا قال(صلی الله علیه و آله و سلم): من مات و لم یعرف امام زمانهِ مات میتة جاهلیة».⁽²⁾

توجّه به احادیث

توجّه به احادیث دریچه هائی از فقه و معرفت را به روی انسان متفقّه می گشاید.

شما ببینید حدیث مشهور بین فریقین «مَنْ مَاتَ وَ لَمْ یَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّة»⁽³⁾چه دلالت روشنی در وجوب «معرفة

الحجّة» دارد و چه مقدار برای ارائه طریق و راهگشائی افراد طالب حقیقت، دارای اهمیّت است.

کاتب این مقدمه، مستبصرین فراوانی را می شناسد که بوسیله همین حدیث نورانی به حصن حصین ولایت و دژ استوار امامت پناهنده شده اند.

احادیث بعد از قرآن و همراه با قرآن نه فقط در اصول عقائد و فروع شرعیّه راهنما هستند که در برنامه های اخلاق و تزکیه و مسائل اجتماعی و سیاسی نیز رهگشا می باشند.

فقیه عظیم الشّأن آیة الله صافی گلپایگانی (دام ظلّه) بیان می دارند:

«لاریب فی انّ ما عند المسلمین، بعد الکتاب المبین الذی هو الحبل المتین، لا یأتیه الباطل من بین یدیه و لا من خلفه تنزیل من حکیم حمید، من السنة النبویة و الاحادیث الشریفة المسندة المأثورة عن سیّدنا رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم)، و عن عترته الطاهرة، الذین هم احد الثقلین اللذین امرنا(صلی الله علیه و آله و سلم) بالتمسک بهما، ثروة علمیة کبیرة و تراث ضخم جلیل مملوء من المعارف الحقیقیة و البرامج التربویة و التعالیم الاخلاقیة و السیاسیة و الاجتماعیه، و اصول التقدم و الرقی و حقوق الانسان، الحریة و المدنیة و غیرها من التعالیم الصحیحة السلیمة و القواعد الحکیمة و المناهج القیمة القویمة التی لو تمسکت البشریة بها ما سقطت فی هاویة الفساد و الظلم و الاستکبار و الاستعباد، و لم تقهر و لم یستضعفها جبابرتها الاقویاء.⁽¹⁾

إنّی و إن اک قد کفرت بدینه

هل أکفرنّ بمحکم الآیات

إلی أن یقول:

و قواعد لو أنّهم عملوا بها

ما قیدوا العمران بالعادات

من دونه الأبطال فی کلّ الوری

من حاضر أو غائب او آت

و لم یقع المسلمون فیما وقعوا فیه من الفساد الاجتماعی و التفرّق و التخالف و التخاصم و غلبة الاشرار و سلطة الکفار و المعیشه الضنک، الا الاعراض عن هذه المناهج الحکیمه الالهیه و جهل بعضهم بقوة هذه التعالیم الرشیده البنّاءة، و اخذهم بالبرامج الاستیرادیة العلمانیة الشرقیه او الغربیة، فلم یکن حالهم اِلّا کحال تاجر، خزائنه مملوءة بالجواهر و الاحجار الکریمه و هو غافل عنها و لا یعرف قیمتها، و یشتری من غیره الرمال و الاحجار عوضاً عن الجواهر بقیمتها و بذهاب عزه و مجده و حریته و استقلاله و لا یفتح خزائنه لیری ان ما یوجد عنده من انواع الجواهر لا یوجد فی سوق من الاسواق و لا عند تاجر من التجار.

نعم، قال النبی(صلی الله علیه و آله و سلم): «ما من شی یقربّکم من الجنة و یباعدکم من النار اِلّا و قد امرتکم به، و ما من شی یقرّبکم من النار و یباعدکم من الجنه اِلا و قد نهیتکم عنه».⁽¹⁾

اِنّ الاحادیث الشریفه تتضمن جمیع ما یحتاج الیه الانسان، فیجب علینا الاهتمام بها، بدراستها و التفقه فیها فی الکلیات و الجامعات و فی المحاضرات و جمیع المناسبات و فی الصحف و المجلات و الجرائد و الاذاعات و غیرها، و ایم الله انی لا اظن باحد درس هذه الاحادیث و ما تحویه من العلوم و المعارف ان یعدل عنها الی غیرها، اللهم الا ان یکون فی قلبه مرض

و قد سعت السیاسات التی لاتری من مصلحتها عنایة المسلمین بالاحادیث و اهتمامهم لهذه الثروة العلمیة و الانظمة الحکیمة لاخفائها و ابعادها عن واقع حیاة المسلمین عقیدة و سیاسة و نظاماً و اخلاقاً، حتی صار المسلمون سائلین بعد ما کانوا مسئولین و خادمین بعد ما کانوا مخدومین کما وصفهم بذلک النبی(صلی الله علیه و آله و سلم)

بانهم (یستخدمون و لا یستخدمون).

ففی البرهة الاولی من الزمان حدثت مصیبة المنع عن تدوین السنة و حدثت الی جانبها مصیبة الاسرائیلیات و کان مثل کعب الاحبار بطلها الفذّ من خواص ذوی السلطة و مرجعهم فی تفسیر القرآن و قصص الانبیاء و الاخبار عن الملاحم و المسائل المهمة الاخری، هذا علی رغم اَنّ رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) لمّا رای بعضهم مشغولاً بقراءة کتاب من اهل الکتاب او مطالعته قال:

لوکان موسی حیّاً لما وسعه اِلا اتّباعی⁽¹⁾و علی رغم وجود امام مثل علی(علیه السلام) الذی هو باب مدینة العلم بنص الرسول(صلی الله علیه و آله و سلم) و قوله فیه «علی مع الحق و الحق معه و لا یفارقه» و علی رغم وجود عترته بینهم التی قال النبی(صلی الله علیه و آله و سلم) فیها و فی القرآن: «انهما لن یفترقا حتی یردا علیّ الحوض»

و فی الفترة الثانیة التی بدأت من عصر بنی امیّه و تکاملت فی عصر بنی العباس سیّما المأمون جاءت السیاسات الحاکمة المعارضه للقوانین الاسلامیه التی لا تسمح لارباب هذه السیاسات بسیاساتهم الاستضعافیه فی الحکم و الادارة و المال و ما یتعلق بالمسلمین و بیت مالهم، جاءت بالفلسفة الیونانیة بما یوجد فیها من الاراء الالحادیة و المبادی التی لا تتفق فی النهایه مع رسالة الله تعالی و هدایة الانبیاء فی معرفة الله تعالی و اسمائه الحسنی و صفاته الکمالیه و افعاله الحکیمه و إن أصرّ بعض المشتغلین بها علی التوفیق بین المدرستین.

مدرسة الأنبیاء و دعوتهم التوحیدیة التی قررّها و بیّنها القرآن بأحسن التقریر و أکمل التبیین و التی یتفق الکل علیها و علی اصولها القیّمة القویمة، فلم یختلفوا حتّی فی أصل واحد.

و مدرسة الفلاسفة الذین اختلفوا فی اصولهم اختلافاً کثیراً فلم یجمعوا فی المبادئ الأولیة علی کلمة واحدة و لم یجعلوا أمام البشریة مسلکا مشخصا بمبادئه الفکریة و العملیة و لم یهدوها الی حقّ اتفقوا علیه.

و قد اختلفت آراؤهم فی المسائل المتعلقة بالمبدإ و المعاد حتی لعلک لم تجد اثنین منهم اتفقا علی رأی واحد فی جمیع هذه المسائل، فلکل منهم مسلک سلکه و طریق یذهب فیه اللّهم إلا المتمسّکین منهم بحبل وحی الأنبیاء و المعتمدین علی هدایتهم و هدایة الأئمة المعصومین: ممن لم یغتروا بأقوال أصحاب الفلسفة و لم یخوضوا فی مباحث لم یأذن الشرع الخوض فیها.

و من سبر کتبهم و اصطلاحاتهم یعرف أنّ منطق الفلاسفة و لغتهم غیر لغة الأنبیاء و المتشرّعین بشرائعهم.

فاللّه الذی هو خالق الکلّ یفعل ما یشاء، و یبعث الرسل و یجازی العباد علی أفعالهم و یرزقهم، و یسمع دعاءهم، و یستجیب لهم، و هو موصوف بالصفات التی وصف هو تعالی نفسه بها، لیس هو ما أسماه الفلاسفة بالعلة الاولی التی لا یصح اطلاق أسماء اللّه الحسنی علیها حقیقة مثل: الخالق و الرازق و الغفار و التواب. . . الخ،

إلا بالتأویل و التسامح و التجوّز، فلیس فی أسماء اللّه تعالی ما هو مرادف للعلة الاولی و لا ما مفهومه مفهومها أو مفهوم غیرها مما أطلقه الفلاسفة الذین عبّروا عن اللّه تعالی بالعلة الاولی.

کما یعلم أنّ مفهوم مثل الخالق و الخالقیة و المخلوقیة و نحوها الذی یبین به الفرق بین اللّه و بین ما سواه لیس مفهوم العلة و العلیة و المعلولیة الذی یدور عندهم علیه تبیین ربط الحادث بالقدیم، علی تفاصیل و بیانات مختلفة فلسفیة مذکورة فی کتب القوم.

و سواء أمکن التوفیق بین ما بنیت علیه دعوة الأنبیاء و المعارف القرآنیة و المأثورة عن أهل بیت الوحی و الذین هم عدل الکتاب، و ما قرره حکماؤنا الإسلامیون الذین ثبتت استقامة طریقتهم و اعتمادهم فی مسالکهم علی هدایة الکتاب و السنّة أم لم یمکن فلا ریب أنّ المسلمین فی دور طویل و قرون متمادیة اشتغلوا بالبحث و الجدل حول مسائل لا یمکن إدراکها و الوصول الی حقیقتها، و لم یکلّفهم الشرع البحث عنها، و لم یستضیئوا فیها بأنوار القرآن و ما فی الأحادیث من العلوم و المعارف حق الاستنارة و الاستضاءة.

و لو لا عنایة جماعة من العلماء الأفذاذ و رجالات التفسیر و الحدیث و المعارف، و الذین لم یتتلمذوا إلا فی مکتب القرآن و الحدیث و لم یغترفوا إلا من بحار علوم أهل البیت(علیهم السلام) و لم یسألوا الا أهل الذکر، و لم یأخذوا إلا من اوّلئک الذین علمهم من علم اللّه تعالی، و عندهم ما نزل إلی الرسل و ما نزل به الروح الامین الی النبی(صلی الله علیه و آله و سلم) لاندرست آثار النبوة.

نعم، هؤلاء الأعاظم هم تلامذة مدرسة الإسلام و مدرسة القرآن و مدرسة الرسول(صلی الله علیه و آله و سلم)، و الإمام أمیر المؤمنین و سائر الأئمة:، لهم علینا حقّ کبیر عظیم،

فقد حفظوا الآثار و المعارف الإسلامیة طول القرون و الأعصار حتّی وصلت إلینا و هی کیومها الأوّل و زمان بلاغها أقوم المعارف الحقیقة و الإلهیة و أتقنها.

هذا و فی زماننا، و من عهد قریب، افتتن المسلمون بالفلسفة المادیة العلمانیة الحدیثة، و مال إلیها طائفة من المفتونین بالتمدن المادی العلمانی الغربی أو الإلحادی الشرقی، فآمنت فئة بالأول و شرذمة بالثانی، و کان وراء هذا المیل أیضا السیاسات الاستکباریة الشرقیة و الغربیة، فزیّنت بلسان عملائها ما حصل لغیر المسلمین من الرقیّ الصناعی و التقدم التکنیکی، فظن بعضهم أنّ ذلک معلول لمبادئهم العلمانیة، فأخذوا فی ترویج الحضارات المادیة و المبادئ المارکسیة و تشجیع الشباب

علی رفض الآداب الإسلامیة، و عمد عدد من الذین یعدّون أنفسهم من أهل الثقافة و التنوّر الفکری، و من الذین کل ثقافتهم و تنوّرهم لیست إلا الخضوع المفرط أمام المدینة المادیة و توهین المبادئ الفکریة الإسلامیة، عمدوا الی تفسیر اصول الإسلام و مناهجه علی الأصول المادیة حتی المارکسیة الملحدة.

و بالجملة فقد قلب هؤلاء المتسمّون بالمتنوّرین الامور فی الإدارة و السیاسة و الاقتصاد و التربیة و الفنّ و غیرها ظهرا لبطن، و کان بلاؤهم و فتنهم و ما یروّجون من الضلالات باسم الثقافة بلاء عظیما.

الا أن الاسلام بأحکامه البناءة الالهیة قام فی کل عصر و زمان فی وجه الضلالات بکل أسالیبها، و ما زال یسجل انتصاراته فی هذه المعارک الایدیولوجیة.

فکتابه العظیم کما کان فی عصر نزوله یهدی للتی هی أقوم، فکذلک هو فی بعده و فی کل العصور و القرون الی قرننا الخامس عشر هذا، و بعده الی آخر الدهر. . .

یهدی للتی هی أقوم، فهو دین الهی و وحی سماوی، جاء للبشریة کلها فی کل عصورها الی أن یرث اللّه الأرض و من علیها. دین جاء للبقاء و الخلود، لهدایة.

جمیع الأمم، و تحقیق العدل بینها، فهو لا یرضی بتسلط أمة علی أمة و لا بلد علی بلد، و لا قوم علی قوم، و لا ینظر مصلحة شعب دون شعب. . .

جاء لیختم الحیاة علی الأرض باقامة دولة العدل الالهی علی ید خاتم الأوصیاء و الحجج، صلوات اللّه و سلامه علیه، لیکون الدین کله للّه رب العالمین، و تکون الأمم کلها أمة واحدة، لا فرق بین أبیضهم و أسودهم، و أحمرهم و أصفرهم. . .

کلهم أمام الحق سواء.

و واجب المسلمین- سیما علماء الیوم، و قد یئست البشریة من جمیع المدارس و الایدیولوجیات المادیة و الأنظمة العلمانیة، واجبهم-عرض مبادئ الدین الحنیف

الإلهیة علی البشریة الحائرة، و بیان ما فیه من الطاقات القویة الجامعة الکافلة لجمیع ما تحتاج إلیه مقتصرا علی ما بیّن فی الکتاب و السنّة متعلّما عن القرآن و النبیّ(صلی الله علیه و آله و سلم) و عترته الطاهرة:.

فیا أیّها المسلمون کونوا شاکرین لهذه النعمة العظمی، و لا تکونوا عنها غافلین أو- و العیاذ باللّه- معرضین عنها أو کافرین، «وَ لا تَکُونُوا کَالَّذِینَ قَالُوا سَمِعْنا وَ هُمْ لا یَسْمَعُونَ»، «إِنَّ شَرَّ اَلدَّوَابِّ عِنْدَ اَللّهِ اَلصُّمُّ اَلْبُکْمُ اَلَّذِینَ لا یَعْقِلُونَ»،⁽¹⁾و اتّقوا من الإلحاد فی آیات اللّه و دینه، قال اللّه تعالی: «إِنَّ اَلَّذِینَ یُلْحِدُونَ فِی آیاتِنا لا یَخْفَوْنَ عَلَیْنا أَ فَمَنْ یُلْقی فِی اَلنّارِ خَیْرٌ أَمْ مَنْ یَأْتِی آمِناً یَوْمَ اَلْقِیامَةِ اِعْمَلُوا ما شِئْتُمْ إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ»،⁽²⁾فخوضوا فی بحار هذه العلوم و استخرجوا ما فیها من الدرر الغالیة، و علیکم بالسیر و السیاحة فی ریاضها التی عرضها أعرض من السماء و الأرض، فاقتطفوا من أزهارها الجمیلة البهیة و أثمارها الشهیة الروحانیة، و خذوا من هذا التراث الإسلامی ما به حیاة روحکم و إصابة نظرکم و سلامة فکرکم و نظام معاشکم و دینکم و دنیاکم و لا تبتغوا له بدلا، و کونوا من تلامذة مدرسة الحدیث و خرّیجی مدرسة الرسول(صلی الله علیه و آله و سلم)، و مدرسة أهل بیته و الأئمة الصادقین من عترته:.

قال اللّه تعالی: «یا أَیُّهَا اَلَّذِینَ آمَنُوا اِتَّقُوا اَللّهَ وَ کُونُوا مَعَ اَلصّادِقِینَ»⁽³⁾».⁽⁴⁾

بی شک سیره نبوی و احادیث شریف مستندی که از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) و خاندان پاکش، که یکی از ثقلین هستند که آن بزرگوار به ما دستور فرموده به دامن آنها

چنگ زنیم، رسیده و در دست مسلمان هاست، بعد از قرآن مجید، که ریسمان محکم الهی است و از جانب خداوند حکیم نازل گشته و باطل در آن هیچ راهی ندارد، ثروت علمی عظمی و میراث ارزشمند و گرانبها و گنجینه ای است از معارف حقیقی و برنامه های تربیتی و آموزه های اخلاقی و سیاسی و اجتماعی، و اصول پیشرفت و ترقی و حقوق انسان و آزادگی و مدنیّت و نیز شامل تعلیمات درست و قوانین حکمت آمیز و روش های ارزشمند و استواری است که اگر جامعه بشری به آنها چنگ می زد، هرگز به قعر دوزخ ظلم و فساد و استکبار و به بردگی کشیدن بندگان خدا سقوط نمی کرد و مغلوب زورگویان قدرتمند نمی گشت.

و اگر مسلمانان، امروز دچار فساد اجتماعی و تفرقه و اختلافات و دشمنی ها و غلبه اشرار و سلطه کفّار و زندگی های پرفشار و سخت شده اند. تنها به خاطر رویگردانی از این دستورات حکیمانه الهی و آگاهی نداشتن آنان از توان و قدرت کارایی این آموزه های استوار و سازنده و روی آوردن آنها به برنامه های وارداتی ضد دینی شرقی و غربی است. از این رو آنان را به تاجری می توان تشبیه کرد که صندوق هایش پر از جواهر و سنگ های گرانبهاست، در حالی که خودش از آنها و بهای سنگین آنها غافل است و سنگ و کلوخ هایی را به قیمت جواهر از دیگران می خرد و عزّت و بزرگواری و آزادی و استقلال خود را هم از دست می دهد و هیچ گاه گنجینه هایش را نمی گشاید تا ببیند انواع جواهراتی که نزد اوست در هیچ بازاری یافت نمی شود و هیچ تاجری مانندش را ندارد.

آری، پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «هیچ چیزی نیست که شما را به بهشت نزدیک و از آتش دوزخ دور کند مگر آن که شما را به آن امر کرده ام، و هیچ چیز نیست که شما را به آتش دوزخ نزدیک و از بهشت دور گرداند مگر آنکه شما را از آن بازداشته ام.»

احادیث شریف معصومین، سلام الله علیهم اجمعین، در بر دارنده همه نیازهای انسان است، از این رو بر ما لازم است با تحقیق و پژوهش و تدریس و طرح آنها در دانشکده ها و دانشگاه ها، مجامع علمی، سخنرانی ها و همه مناسبت ها و در روزنامه ها و مجلات و رسانه ها و غیره نسبت به آنها اهتمام ورزیم.

به خدا سوگند من تصوّر نمی کنم کسی که احادیث و علوم و معارف آنها را فرا گرفته است، از آنها دست شوید و به غیر آنها روی آورد مگر این که زنگار مرض آینه قلبش را پوشانده باشد.

مع الأسف سیاست هایی که توجّه مسلمانان به احادیث، و اهتمامشان به این ثروت علمی و این نظام قانون مند را به مصلحت خود نمی دیدند، در راستای محو این احادیث و دورکردن آنها از متن زندگی عقیدتی و سیاسی و اجتماعی و اخلاقی مسلمانان کوشیدند. و این جریان تا آنجا پیش رفت که مسلمانان که روزگاری دیگران از آنها درخواست می کردند و به آنها خدمت می نمودند، خود درخواست کننده و خادم دیگران شدند، حال آن که خدای متعال، آنان را برای رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم)در شب معراج چنین توصیف فرموده بود که «آنان دیگران را به خدمت می گیرند و خود به خدمت گرفته نمی شوند».

(تفصیل مطلب آن که) در دوره اوّل پس از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فاجعه منع از نگاشتن سنّت پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) رخ داد که خود، فاجعه دیگری را به دنبال داشت و آن رواج اسرائلیات بود و شخصی مثل کعب الأحبار که یکه تاز این عرصه بود، از خواص دستگاه حاکم و مرجع آنها در تفسیر قرآن و داستانهای پیامبران و اخبار آینده و سایر مسائل مهم گردید.

و این جریان در حالی بود که رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) هنگامی که مشاهده کرد یکی از مسلمانان در حال خواندن کتابی از اهل کتاب است، فرمودند: «اگر موسی زنده

بود چاره ای جز تبعیت از من نداشت» و نیز در حالی بود که امامی چون علی(علیه السلام) در میان امت بود که بنابر فرمایش صریح پیامبر، دروازه شهر علم بود و حضرت درباره اش فرموده بود: «علی همواره همراه حق است و حق نیز همیشه همراه اوست و هرگز از او جدا نخواهد شد» و همچنین در حالی بود که اهل بیت پیامبر در میان مسلمانان بودند که خود رسول اکرم در مورد آنها و قرآن کریم فرموده بود: «آن دو هرگز از هم جدا نخواهند گشت تا در کنار حوض (کوثر) بر من وارد شوند».

و در دوره دوّم که از عصر بنی امیّه آغاز شد و در دوران بنی عباس به ویژه در زمان مأمون، به اوج خود رسید، سیاست هایی بر جامعه حاکم شد که با قوانین اسلام که به مجریان این سیاست ها اجازه اجرای برنامه های سلطه طلبانه در حکومت و اداره جامعه و بیت المال و همه امور مربوط به مسلمانان را نمی داد، در تعارض و تضاد بود. اصحاب این سیاست ها فلسفه یونانی را (در جامعه) مطرح کردند. فلسفه ای با نظریات کفرآمیز و اصول و پایه هایی که در نهایت با رسالت الهی و تعلیمات پیامبران در باب شناخت خداوند و اسماء حسنی و صفات کمال و افعال حکیمانه اش هماهنگ نبود. گرچه برخی از اصحاب فلسفه بر هماهنگی و همخوانی بین این دو مکتب اصرار می ورزند.

یکی مکتب پیامبران و دعوت توحیدی آنها که قرآن با بهترین بیان و کاملترین شیوه، آن را تبیین کرده و همه پیامبران، روی آن دعوت و اصول ارزشمندش اتفاق نظر داشته حتی در یک اصل آن هم اختلافی ندارند، و دیگری مکتب فلاسفه که خودشان در اصولشان با هم اختلاف زیادی دارند و در اصول و پایه های اوّلیه هم بر روی مطلب واحدی اتفاق نظر ندارند، و از همین رو نتوانسته اند راه و روش مشخصی را همراه با مبانی نظری و عملی آن، فراروی

جامعه بشری قرار دهند و آن را به راه حقّی که مورد قبول همه آنها باشد راهنمایی کنند.

نظرات آنها در مسائل مربوط به مبداء و معاد، دارای اختلافات زیادی است تا جایی که شاید نتوان دو نفر از آنان را یافت که در همه این مسائل هم عقیده و هم نظر باشند.

هریک از ایشان روشی دارد که طبق آن حرکت می کند و راهی دارد که در آن راه قدم برمی دارد، به جز آن دسته از ایشان که با چنگ زدن به ریسمان وحی پیامبران و با تکیه بر هدایت ایشان و راهنمائی ائمّه معصومین: فریب حرف های فلاسفه را نخورده اند و در مباحثی که شرع مقدّس اجازه ورود به آنها را نداده است، وارد نشده اند. و هرکس درکتاب ها و اطلاحات فلاسفه غور کند، در می یابد که منطق فلاسفه و زبان آنان با منطق و زبان پیامبران و پیروان آنها متفاوت است.

خدایی که خالق همه هستی است، هر چه بخواهد انجام می دهد، پیامبران را مبعوث می کند، بندگان را بر اعمالشان جزا می دهد، به آنها روزی می رساند، دعایشان را می شنود و اجابت می کند و متّصف به صفاتی است که خودش، ذات خود را بدان ها وصف نموده است، خدایی نیست که فلاسفه آنرا «علّت اوّلی» نامیده اند که اطلاق اسماء حسنای الهی از قبیل خالق و رازق و غفّار و توّاب و غیره بر او صحیح نیست، مگر با ارتکاب تأویل و تسامح و مجاز.

اساساً در میان اسماء خداوند، اسمی که هم معنا و هم مفهوم باشد با «علّت اوّلی» و یا سایر نام هایی که فلاسفه خداوند را به آنها تعبیر کرده اند، یافت نمی شود.

همچنان که روشن می شود که مفهوم خالق و خالقیّت و مخلوقیّت و مانند اینها که به وسیله آنها فرق میان خدا و غیرخدا مشخص می شود، چیزی غیر از مفهوم علّت و علیّت و معلولیّتی است که در نظر فلاسفه، رابطه میان و حادث و قدیم - با آن تفصیل ها و بیان های مختلف فلسفی که در کتاب هایشان ذکر شده است بر محور آن می چرخد و مبتنی بر آن است.

(حال با توجّه به این همه اختلافهای بنیادی و ریشه ای) خواه امکان توافق و هماهنگی میان آنچه دعوت انبیاء برآن پایه گذاری شده و معارف قرآنی و معارف رسیده از اهل بیت وحی، که هم تراز قرآنند، و میان آنچه حکمای اسلامی ما که راهشان مستقیم و تکیه آنها بر هدایت کتاب و سنّت است، بیان کرده اند، وجود داشته باشد یاخیر، آنچه مسلّم است این است که مسلمانان در سالیان دراز و قرن های متمادی، خود را سرگرم بحث و جدل درباره مسائلی کرده اند که نه درک نهایی آنها و رسیدن به حقیقتشان ممکن بوده و نه شارع مقدّس، آنها را به بحث در مورد آنها تکلیف کرده است و در این مجال، از انوار قرآن کریم و علوم و معارفی که در احادیث هست، آن طور که باید و شاید بهره نبرده اند.

و اگر نبود توجّه گروهی از علمای بی نظیر و مفسّران و حدیث شناسان و متخصّصان معارف دینی وکسانی که جز در مکتب قرآن و حدیث زانو نزده اند و از غیر دریای علوم اهل بیت جرعه نوشی نکرده اند و تنها از اهل ذکر کسب معلومات کرده و فقط از کسانی علم آموخته اند که علمشان از علم خداوند سرچشمه می گیرد وآنچه بر پیامبران نازل شده و جبرئیل امین بر رسول مکرم اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) وحی کرده، نزد آنان موجود است، قطعاً آثار و نشانه های نبوّت از بین رفته بود.

آری، این بزرگان که شاگردان مکتب اسلام و قرآن و پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)و امیرالمؤمنین و دیگر ائمّه: اند، حق بزرگی بر گردن ما دارند، چرا که آنان احادیث و معارف

اسلامی را در طول قرن ها و دوران های گذشته نگهداری کرده اند تا این که امروز به دست ما رسیده و همانند روز نخست و زمان ابلاغ، صحیح ترین و استوارترین معارف حقیقی و الهی است.

این چنین بود تا دوران معاصر و اندکی پیش از آن، که مسلمانان گرفتار فلسفه های جدید مادّی ضد دین شدند و گروهی ازکسانی که شیفته تمدّن ضدّ دینی غربی یا الحادی شرقی بودند بدان گرویده، گروهی به غرب و گروهی به شرق ایمان آوردند.

در پس این گرایش ها نیز سیاست های استکباری شرقی و غربی پنهان بود که از طریق مزدورانشان، پیشرفتهای علمی و صنعتی غیر مسلمانان را به رخ مسلمانان می کشیدند تا آنجا که گروهی از نا آگاهان گمان کردند که این پیشرفتها محصول اصول ضدّ دینی آنهاست، از این رو اقدام به ترویج وگسترش فرهنگ های مادّی و اصول اعتقادی مارکسیسم نموده و جوانان را به ترک آداب اسلامی تشویق کردند.

گروهی از کسانی هم که خود را اهل فرهنگ و روشنفکری می دانستند و از آنهایی بودند که همه فرهنگ و روشنفکریشان چیزی جز تسلیم مذلّت بار در برابر تمدن مادّی و سست شمردن و بی پایه جلوه دادن اصول فکری اسلام نبود، به تأویل اصول اسلامی و تطبیق معارف و اندیشه های دینی بر اصول مادّی حتی مارکسیستی الحادی روی آوردند.

خلاصه این افراد که از روشنفکری تنها نام آنرا یدک می کشند، همه چیز را در اداره جامعه و سیاست و اقتصاد و امور تربیتی و هنر و غیره دگرگون کردند و مصیبت و بلای آنها و انحرافاتی که به اسم فرهنگ ترویج می کردند فاجعه بزرگی بود.

امّا اسلام با احکام و دستورات الهی و سازنده اش در هر دوره ای، در برابر گمراهی ها با همه شیوه ها و روش هایش ایستاده و همواره در این میدان های مبارزه عقیدتی، پیروزمند و سربلند بیرون آمده است.

قرآن عظیم همانگونه که در زمان نزولش به محکمترین و استوارترین راه، هدایت می نمود، پس از آن هم، در تمام زمان ها و قرن ها تا همین قرن پانزدهم ما و پس از آن تا ابد، همچنان به استوارترین راه، هدایت می کند؛ چراکه اسلام دین الهی و وحی آسمانی است و برای همه بشریّت در همه زمان ها تا آنگاه که خدا زمین و اهلش را به ارث ببرد، آمده است.

اسلام دینی است که برای بقا و جاودانگی و برای هدایت همه امّت ها و ایجاد عدالت میان آنها آمده است، از همین رو، به سلطه امّتی بر امّت دیگر، یا سرزمینی بر سرزمین دیگر و قومیتی و قومیت دیگر رضایت نداده و مصالح هیچ ملّتی را بر دیگر ملّت ها ترجیح نمی دهد.

اسلام آمده است تا زندگی بر کره خاکی را با تشکیل دولت عدل الهی به دست آخرین حجّت الهی و آخرین وصیّ پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) به پایان برد تا دین در همه جای زمین، دین خدا پروردگار جهانیان باشد و همه امّت ها امّتی یگانه شوند، فرقی میان سیاه و سفید و زرد و سرخشان نباشد و همگی در برابر حق یکسان باشند.

امروز که بشریّت از تمام مکاتب و ایدئولوژی های مادّی و نظام های ضدّ دین نا امید شده است، آنچه بر همه مسلمانان به ویژه علما واجب است عرضه دین راستین الهی و اصول و پایه های آن و بیان توانایی های بالا و جامعیت آموزه های آن در سطح تمام نیازمندی های انسان بر بشر سرگردان است، آن هم تنها با بهره گیری از قرآ ن و بیان رسول اکرم(صلی الله علیه و آله

و سلم)و ائمّه اطهار: و در همان چارچوبی که آنها مشخص و معیّن کرده اند.

پس ای مسلمانان، شکر گذار این نعمت بزرگ باشید و مبادا از آن غافل شوید و یا - العیاذ بالله - روی از آن برتابید و به آن کافر شوید.

«وَ لا تَکُونُوا کَالَّذینَ قالُوا سَمِعْنا وَ هُمْ لا یَسْمَعُونَ»، «إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُکْمُ الَّذینَ لا یَعْقِلُونَ»

و مانند کسانی نباشید که گفتند شنیدیم، با آنکه نمی شنوند. بدترین جنبدگان نزد خدا کسانی هستند که (از شنیدن حق و گفتن آن) نا شنوا و گنگ اند و هیچ تعقّل نمی کنند.

و از کجروی در آیات خداوند و دینش بپرهیزید که می فرماید:

«إِنَّ الَّذینَ یُلْحِدُونَ فی آیاتِنا لا یَخْفَوْنَ عَلَیْنا أَ فَمَنْ یُلْقی فِی النَّارِ خَیْرٌ أَمْ مَنْ یَأْتی آمِناً یَوْمَ الْقِیامَةِ اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصیرٌ».

آنانکه در آیات ما کجروی می کنند بر ما پوشیده نیستند، آیا کسی که روز قیامت در آتش دوزخ افکنده می شود بهتر است یا آنکه در امن و امان می آید؟ هرچه می خواهید انجام دهید که خداوند به همه اعمالتان بیناست.

پس در دریای این علوم غوطه ور شوید و مروارید های گرانبهای آن را استخراج نمایید، در بوستان هایی که از آسمان و زمین پهناورتر است بگردید، شکوفه های زیبا و دل انگیز و میوه های دلپذیر و روحانی آن را بچینید و از این میراث اسلامی، آنچه را که موجب حیات روح و درستی نظر و سلامت فکر و نظام معیشت و دین و دنیایتان می شود، برگیرید و به دنبال هیچ جایگزینی برای آن نباشید.

از دانش آموختگان مکتب حدیث و فارغ التحصیلان مکتب پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) و مکتب اهل بیت او و امامان راستین عترتش: باشید که خداوند می فرماید:

«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقینَ»، ای اهل ایمان، از خدا پروا کنید و با راستگویان باشید.⁽¹⁾

توجّه به اصول ایمان

آشکار است که در بنای فکری مؤمن آنچه باید اوّل به آن پرداخته شود ارکان ایمان می باشد و توجّه به فروع در مرحله دوم قرار دارد.

امام صادق(علیه السلام) می فرمایند:

«أَحْسِنُوا النَّظَرَ فِیمَا لَا یَسَعُکُمْ جَهْلُهُ وَ انْصَحُوا لِأَنْفُسِکُمْ وَ جَاهِدُوهَا فِی طَلَبِ مَعْرِفَةِ مَا لَا عُذْرَ لَکُمْ فِی جَهْلِهِ فَإِنَّ لِدِینِ اللَّهِ أَرْکَاناً لَا یَنْفَعُ مَنْ جَهِلَهَا شِدَّةُ اجْتِهَادِهِ فِی طَلَبِ ظَاهِرِ عِبَادَتِهِ وَ لَا یَضُرُّ مَنْ عَرَفَهَا فَدَانَ بِهَا حُسْنُ اقْتِصَادِهِ وَ لَا سَبِیلَ لِأَحَدٍ إِلَی ذَلِکَ إِلَّا بِعَوْنٍ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ».⁽²⁾

نیک نظر و دقّت کنید در آنچه نادانی آن بر شما جایز و روا نیست، و برای خود خیر اندیشی کنید و بکوشید در بدست آوردن آنچه ندانستن آن بهانه و عذر شما نشود، زیرا برای دین خدا رکنها و پایه هائی است که کوشش بسیار در عبادت با ندانستن آنها سودی ندهد، و هر که آنها را شناخت و معتقد و متدیّن بدان ها شد میانه روی در عبادت به او زیان نزند (مقصود شناختن امام است که کوشش در عبادت بدون شناسائی امام سود ندهد، و میانه روی در عبادت با معرفت به امام زیان نزند) و برای هیچ کس راهی به شناسائی ارکان دین نیست جز به یاری خدای عزّ و جلّ.

بر این اساس عدّه ای از فقهای شیعه در طول تاریخ برای تبیین و تشریح عقائد حقّه به نوشتن کتب مهم اقدام نموده و بخصوص پیرامون ولایت و امامت تلاش کرده و برای عمل به آیه شریفه «نفر» انذار خود را با تصنیف و تألیف کتب به گوش مردم رسانده اند.

این کار مهم یعنی تشریح مبانی ولایت و تبیین بزرگی امامت، خاصّه امامت حضرت بقیة الله الاعظم(عجل الله تعالی فرجه الشریف) چون مطلوب خداوند متعال و اوّلیای اوست، در بعضی از موارد بر آن از طرف صاحب ولایت(عجل الله تعالی فرجه الشریف) امر و دستور صادر شده است.

مقام فقهای مدافع

طبق آیه شریفه «نفر»⁽¹⁾غایت تفقّه انذار است و دفاع فقهای عظیم الشّأن از ولایت و مهدویّت و فریاد آنان علیه منحرفین و محرفین، از طریق تدریس، سخنرانی و یا نوشتن کتاب، مصداق بارز انذار محسوب می گردد.

در روایات معصومین:، از فقهای مدافع مدح شده و مقام آنها بیان گردیده است.

در حدیث امام عسکری(علیه السلام) از قول امام کاظم(علیه السلام) آمده است:

«فَقِیهٌ وَاحِدٌ یُنْقِذُ یَتِیماً مِنْ أَیْتَامِنَا الْمُنْقَطِعِینَ عَنَّا وَ عَنْ مُشَاهَدَتِنَا بِتَعْلِیمِ مَا هُوَ مُحْتَاجٌ إِلَیْهِ أَشَدُّ عَلَی إِبْلِیسَ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ لِأَنَّ الْعَابِدَ هَمُّهُ ذَاتُ نَفْسِهِ فَقَطْ وَ هَذَا هَمُّهُ مَعَ ذَاتِ نَفْسِهِ ذَاتُ عِبَادِ اللَّهِ وَ إِمَائِهِ لِیُنْقِذَهُمْ مِنْ یَدِ إِبْلِیسَ

وَ مَرَدَتِهِ فَذَلِکَ هُوَ أَفْضَلُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ أَلْفِ أَلْفِ عَابِدٍ وَ أَلْفِ أَلْفِ عَابِدَةٍ».⁽²⁾

وجود یک دین شناس راستین که بی پناهی از ایتام ما را که از فرهنگ ما دور افتاده و از مشاهده ما محروم شده است، با آموزش آنچه به آن نیاز دارد نجات دهد، (و او را رهایی بخشد) بر شیطان از هزار عابد دشوارتر است.

زیرا عابد فقط به فکر نجات خویش است و این گونه عالم به رهایی خود و دیگر مردان و زنان از بندگان خدا می اندشید. تا آنان را از دست شیطان و نوکرانش رهایی بخشد. بنابراین، این نوع عالم دینی از یک میلیون مرد و زنی که اهل عبادت باشند، برتر است.

امام عسکری(علیه السلام) از قول امام رضا(علیه السلام) بیان می دارند:

«... أَلَا إِنَّ الْفَقِیهَ مَنْ أَفَاضَ عَلَی النَّاسِ خَیْرَهُ وَ أَنْقَذَهُمْ مِنْ أَعْدَائِهِمْ وَ وَفَّرَ عَلَیْهِمْ نِعَمَ جِنَانِ اللَّهِ وَ حَصَّلَ لَهُمْ رِضْوَانَ اللَّهِ تَعَالَی وَ یُقَالُ لِلْفَقِیهِ: یَا أَیُّهَا الْکَافِلُ لِأَیْتَامِ آلِ محمّد الْهَادِی لِضُعَفَاءِ مُحِبِّیهِمْ وَ مَوَالِیهِمْ قِفْ حَتَّی تَشْفَعَ لِمَنْ أَخَذَ عَنْکَ أَوْ تَعَلَّمَ مِنْکَ فَیَقِفُ ...».⁽¹⁾

بدانید که فقیه کسی است که خیر خود را بر مردم فرو ریزد و آنان را از دشمنان برهاند، به فقیه گفته می شود: ای کسی که سرپرستی یتیمان خاندان محمّد را به عهده گرفتی و دوستداران و پیروان ناتوان آنان را هدایت کردی! بایست تا برای هرکس که از تو بهره مند شده یا دانش آموخته شفاعت کنی.

امام عسکری(علیه السلام) از امام هادی(علیه السلام) بیان می دارند:

«لَوْ لَا مَنْ یَبْقَی بَعْدَ غَیْبَةِ قَائِمِنَا(علیه السلام) مِنَ الْعُلَمَاءِ الدَّاعِینَ إِلَیْهِ وَ الدَّالِّینَ عَلَیْهِ وَ الذَّابِّینَ عَنْ دِینِهِ بِحُجَجِ اللَّهِ وَ الْمُنْقِذِینَ لِضُعَفَاءِ عِبَادِ اللَّهِ مِنْ شِبَاکِ إِبْلِیسَ وَ مَرَدَتِهِ وَ مِنْ فِخَاخِ النَّوَاصِبِ لَمَا بَقِیَ أَحَدٌ إِلَّا ارْتَدَّ عَنْ

دِینِ اللَّهِ وَ لَکِنَّهُمُ الَّذِینَ یُمْسِکُونَ أَزِمَّةَ

قُلُوبِ ضُعَفَاءِ الشِّیعَةِ کَمَا یُمْسِکُ صَاحِبُ السَّفِینَةِ سُکَّانها اوّلئِکَ هُمُ الْأَفْضَلُونَ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ.»⁽¹⁾

اگر در زمان غیبت امام قائم(علیه السلام) علمائی نبودند که داعی به سوی او بوده و اشاره به او کنند، و با براهین الهی از او دفاع نمایند، و بندگان مستضعف خدا را از دام ابلیس و اعوانش برهانند، و از بند نواصب (دشمنان اهل بیت) رهایی بخشند، همه مردم از دین خدا دست کشیده و مرتدّ می شدند، لکن علماء کسانی هستند که زمام قلوب شیعیان ضعیف ما را در دست داشته و مهار می کنند، همچون ناخدای کشتی که سکّان آن را در دست دارد. این گروه همان شخصیتهای برتر و افضل در نزد خداوند با عزّت و جلال می باشند.

حضرت فاطمه زهرا(علیها السلام) از پدرشان بیان می دارند:

«...إِنَّ عُلَمَاءَ شِیعَتِنَا یُحْشَرُونَ فَیُخْلَعُ عَلَیْهِمْ مِنْ خِلَعِ الْکَرَامَاتِ عَلَی قَدْرِ کَثْرَةِ عُلُومِهِمْ وَ جِدِّهِمْ فِی إِرْشَادِ عِبَادِ اللَّهِ ...».⁽²⁾

همانا علمائی که از شیعیان ما هستند وقتی در روز قیامت محشور می شوند به اندازه کثرت علومشان و جدّیتشان در ارشاد بندگان خداوند خلعتهای کرامت بر آنان می پوشانند...

در حدیثی امام صادق(علیه السلام) می فرمایند:

«الرَّاوِیَةُ لِحَدِیثِنَا یَشُدُّ بِهِ قُلُوبَ شِیعَتِنَا أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ».⁽³⁾

آنکه احادیث ما را روایت کند و دلهای شیعیانمان را استوار سازد از هزار عابد بهتر است.

امام عسکری(علیه السلام) از امام رضا(علیه السلام) بیان می کنند:

«أَفْضَلُ مَا یُقَدِّمُهُ الْعَالِمُ مِنْ مُحِبِّینَا وَ مَوَالِینَا أَمَامَهُ لِیَوْمِ فَقْرِهِ وَ فَاقَتِهِ وَ ذُلِّهِ وَ مَسْکَنَتِهِ أَنْ یُغِیثَ فِی الدُّنْیَا مِسْکِیناً مِنْ مُحِبِّینَا مِنْ یَدِ نَاصِبٍ عَدُوٍّ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ یَقُومُ مِنْ قَبْرِهِ وَ الْمَلَائِکَةُ صُفُوفٌ مِنْ شَفِیرِ قَبْرِهِ إِلَی مَوْضِعِ مَحَلِّهِ مِنْ جِنَانِ اللَّهِ فَیَحْمِلُونَهُ عَلَی أَجْنِحَتِهِمْ وَ یَقُولُونَ طُوبَاکَ طُوبَاکَ یَا دَافِعَ الْکِلَابِ عَنِ الْأَبْرَارِ وَ یَا أَیُّهَا الْمُتَعَصِّبُ لِلْأَئِمَّةِ الْأَخْیَارِ».⁽¹⁾

بهترین چیزی که یک عالم از دوست داران ما می تواند برای روز نیازمندی و احتیاج و خواری و مسکنت خود پیش فرستد این است که به داد یک مسکین از دوست داران ما برسد و او را از دست دشمن خدا و دشمن رسولش نجات دهد.

چنین عالمی هنگامی که از قبرش بیرون می آید ملائکه از سر قبرش تا مکانش در بهشت صف کشیده اند و او را بر روی بال هایشان حمل می کنند و به او می گویند:

خوش آمدی! آفرین بر تو! خوش به حالت! ای کسی که سگها را از بندگان خوب خدا راندی! و ای کسی که متعصّب بر ائمّه اطهار: که بهترین هستند باقی ماندی.

امام عسکری(علیه السلام) از قول امام صادق(علیه السلام) بیان می دارند:

«مَنْ کَانَ هَمُّهُ فِی کَسْرِ النَّوَاصِبِ عَنِ الْمَسَاکِینِ مِنْ شِیعَتِنَا الْمُوَالِینَ لَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ

یَکْسِرُهُمْ عَنْهُمْ وَ یَکْشِفُ عَنْ مَخَازِیهِمْ وَ یُبَیِّنُ عَوْرَاتِهِمْ وَ یُفَخِّمُ أَمْرَ محمّد وَ آلِهِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ جَعَلَ اللَّهُ هِمَّةَ أَمْلَاکِ الْجِنَانِ فِی بِنَاءِ قُصُورِهِ وَ دُورِهِ یَسْتَعْمِلُ بِکُلِّ حَرْفٍ مِنْ حُرُوفِ حُجَجِهِ عَلَی أَعْدَاءِ اللَّهِ أَکْثَرَ مِنْ عَدَدِ أَهْلِ الدُّنْیَا أَمْلَاکاً قُوَّةُ کُلِّ وَاحِدٍ تَفْضُلُ عَنْ حَمْلِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ فَکَمْ مِنْ بِنَاءٍ وَ کَمْ مِنْ نِعْمَةٍ وَ کَمْ مِنْ قُصُورٍ لَا یَعْرِفُ قَدْرَهَا إِلَّا رَبُّ الْعَالَمِینَ».⁽¹⁾

کسی که اهتمام ورزد در شکست دادن نواصب که در برابر شیعیان جبهه گیری کرده اند و برای ما اهل بیت جوانمردی و مروّت به خرج دهد، آنها را از (مقصودشان در اغوای) ضعفای شیعه باز دارد و در برابر شیعه آنها را خرد نماید و پرده از رسوایی های آنها بردارد و عیبهای آنها را واضح و روشن بیان نماید، و امر پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) و خاندانش را تمجید نموده و بستاید ، خداوند همت فرشتگان بهشتی را در ساختن خانه ها و کاخهای او قرار دهد. به عدد هر حرفی که در برابر دشمنان به کار برد، خدا فرشتگانی، بیش از تعداد مردم دنیا، را برای او بکار گیرد. بسا قصرهایی که ارزش آن را جز پروردگار جهانیان نداند.

و نیز امام عسکری(علیه السلام) از امیرالمؤمنین(علیه السلام) بیان می کنند:

«مَنْ قَوَّی مِسْکِیناً فِی دِینِهِ ضَعِیفاً فِی مَعْرِفَتِهِ عَلَی نَاصِبٍ مُخَالِفٍ فَأَفْحَمَهُ لَقَّنَهُ اللَّهُ یَوْمَ یُدْلَی فِی قَبْرِهِ أَنْ یَقُولَ اللَّهُ رَبِّی وَ محمّد نَبِیِّی وَ عَلِیٌّ وَلِیِّی وَ الْکَعْبَةُ قِبْلَتِی وَ الْقُرْآنُ بَهْجَتِی وَ عُدَّتِی وَ الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَانِی فَیَقُولُ اللَّهُ أَدْلَیْتَ بِالْحُجَّةِ فَوَجَبَتْ لَکَ أَعَالِی دَرَجَاتِ الْجَنَّةِ فَعِنْدَ ذَلِکَ یَتَحَوَّلُ عَلَیْهِ قَبْرُهُ أَنْزَهَ رِیَاضِ الْجَنَّةِ».⁽²⁾

کسی که درمانده ای را در دین و ناتوانی را در معرفتش، در برابر دشمن مخالف

ما توانا سازد تا آن دشمن را شکست دهد و به جایش بنشاند، خداوند روزی که او را به سوی قبرش می فرستند، به او تلقین می فرماید تا بگوید: الله پروردگار من است و محمّد پیامبر و علی ولی ّمن و کعبه قبله و قرآن موجب شادمانی و ذخیره من و مؤمنان، برادران من اند.

آنگاه خداوند خطاب به او می فرماید: حجّت را ادا کردی، پس اینک درجات بالای بهشت از آن توست. در این هنگام شاداب ترین باغ های بهشت، برایش آماده می شود.

و در حدیثی رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:

«مَنْ خَرَجَ یَطْلُبُ بَاباً مِنْ عِلْمٍ لِیَرُدَّ بِهِ بَاطِلًا إِلَی حَقٍّ أَوْ ضَلَالَةٍ إِلَی هُدًی، کَانَ عَمَلُهُ ذَلِکَ کَعِبَادَةِ مُتَعَبِّدٍ أَرْبَعِینَ عَاماً».⁽¹⁾

کسی که بیرون رود برای اینکه مطلب و پاره ای از علم و دانش طلب نموده و بدست آورد تا باطل و نادرستی را بحق و درستی یا ضلالت و گمراهی را به هدایت و راهنمائی باز گرداند عمل و رفتار او مانند عبادت و بندگی چهل سال عبادت کننده است.

و نیز می فرمایند:

«أخلصوا أعمالکم و أعزوا الإسلام، قالوا: یا رسول الله! و کیف نعز الإسلام؟ قال: بالحضور عند العلماء لتعلم العلم بالرد علی أهل الأهواء، فإن من رد علیهم و أراد به وجه الله، فله عبادة الثقلین: الجن و الإنس...».⁽²⁾

اعمالتان را خالص و اسلام را عزیز نمائید، عرض کردند: چگونه اسلام را عزیز کنیم؟ حضرت فرمودند: با حضور در نزد علماء برای یاد گرفتن علم کسی که دانش بیاموزد و جواب منحرفین را بدهد، و برای رضای خدا با آنها بحث نماید، در این صورت ثواب عبادت ثقلین، یعنی جنّ و انس، برای او است.

متفقّه با تدبّر و تفقّه در احادیث مذکوره به این نتیجه می رسد که مسئولیّتی فراتر از تفقّه و بیان فروع شرعیّه بر دوش حوزویان نهاده شده که آن، انقاذ عباد الله، دستگیری مساکین عقیدتی و فرهنگی، تقویت مردم در برابر مخالفین دین، رد باطل و اهل اهواء، دفع کلاب از ابرار، کسر نواصب و خلاصه نجات دوستان اهل بیت: از شبکه های انحرافی ابلیس و پیروان او می باشد.

به راستی از این احادیث شأن فقهاء و مقام حوزویان و تعهدشان در برابر صاحب الولایة معلوم می شود.

سستی در وظائف معینه

غیر از احادیث یاد شده، آیات قرآن بر این وظائف ناطق است.

قرآن کریم می فرماید:

«وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ».⁽¹⁾

در تفاسیر شیعه⁽²⁾و مخالفین⁽³⁾آمده است، که روز جزاء از ولایت علی بن ابیطالب(علیه السلام)، سؤال می شود، و معلوم است که در اعتقاد ولایت آن حضرت و اوّلاد

طاهرین ایشان:، ترویج آن و مبارزه با منحرفین و ایادی سقیفه، فقهاء مسئولیّتشان از همه مردم بالاتر و زیادتر است.

نکته ای که در اینجا باید بیان شود اینست که اگر فقیهی نسبت به وظائف معیّنه در دفاع از ولایت و امامت حضرات معصومین: بی تفاوت باشد، به ویژه امروز در دفاع از ولیّ نعمت حضرت بقیة الله الاعظم(عجل الله تعالی فرجه الشریف)، کم کاری و سستی کند، فروع و حجّت در فقه فروع را، بر اصول عقائد و مسائل مهم فقه ولایت و امامت ترجیح دهد و حوزویان را به کسب معرفة الحجّة(عجل الله تعالی فرجه الشریف) و مبارزه با انحرافات عقیدتی ارشاد ننماید، در فقاهت و دانش او به قرآن و سنّت پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) و اهل بیت:، تردید می شود.

یادم آمد یکی از دوستان اهل بیت:، شعر استاد شهریار(ره) را در این موضوع متذکر شدند که موعظه توجّه به ولایت معصومین: در آن، قلوب مستعده را خاضع می کند و حوزویان را بیدارِ «وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ» می نماید.⁽¹⁾

بابی انت و امّی

گوییا هیچ نه همّی به دلم بوده، نه غمّی

بابی انت و امّی

در تولا هم اگر سهو ولایت!چه سفاهت

اُف بر این شَمّ فقاهت

بی ولای علی و آل، چه فقهی و چه شمّی!

بابی انت و امّی

تو کم و کیف جهانیّ و به کمبود تو دنیا

از ثَری تا به ثریّا

شَر و شور است و دگر هیچ نه کیفیّ و نه کمّی

بابی انت و امّی

چون بود آدم کامل غرض از خلقت عالم

پس به ذریه آدم

جز شما مهدِ نبوت نبُوَد چیز مهمّی

بابی انت و امّی

عاشق توست که مستوجب مدح است و معظّم

منکرت مستحق ذَم

وز تو بیگانه نیرزد نه به مدحی و نه ذمّی

بابی انت و امّی

مبارزات فقهاء و نگرانی دشمنان

مبارزات فقهای شیعه و حفظ و حراست آنان از دین مبین و مکتب هداة مهدیین:، در طول تاریخ غیبت کبری، برای اهل مطالعه معلوم و آشکار است.

بزرگانی که برای نگهداری مکتب ولایت و امامت و احکام آن از هر طریق ممکن، مسئولیّت خود را انجام و بعضاً در این راه به شهادت رسیده اند.

لذا دشمنان اسلام و مکتب اهل بیت: از فقهاء و مرزبانان تشیّع دل خوشی نداشته در فکر براندازی و حذف آنان از جامعه می باشند.

حافظاً لدینه

در حدیث است:

«فَأَمَّا مَنْ کَانَ مِنَ الْفُقَهَاءِ صَائِناً لِنَفْسِهِ، حَافِظاً لِدِینِهِ، مُخَالِفاً لِهَوَاهُ، مُطِیعاً لِأَمْرِ مَوْلَاهُ فَلِلْعَوَامِّ أَنْ یُقَلِّدُوهُ».⁽¹⁾

هر کدام از فقهاء که صیانت نفس دارد، از دینش محافظت می نماید، با هوای نفس مخالفت می کند و امر مولای خود (ائمّه معصومین:) را اطاعت می کند، پس بر مردم است که از او تقلید کنند.

فقیهی که اهل مبارزه با نفس است و حافظ دینش می باشد می تواند در احکام الهیّه معتمَد مردم باشد.

اینجا «حافظاً لدینه» چه چیزی را تذکّر می دهد؟

«صائناً لنفسه» و «حافظاً لدینه» چه ارتباطی می توانند داشته باشند؟

آیا «حافظاً لدینه» همان دینی را نمی گوید که تفقّه در آن طبق آیه «لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ»⁽¹⁾لازم و واجب است، همان «دِینِ الْحَقِّ»⁽²⁾همان «دِینِ اللَّهِ»⁽³⁾همان «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ»⁽⁴⁾همان «رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دِیناً»⁽⁵⁾همان «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ»⁽⁶⁾همان «دِینُ الْقَیِّمَةِ».⁽⁷⁾

این ها و آدرس های فراوان دیگر از دینی است که فقیه باید حافظ آن باشد که آن غیر از ولایت و امامت معصومین: چیزی دیگری نیست.

و معلوم است اگر فقیهی اهل مبارزه با هوای نفس نباشد نمی تواند سرباز خوبی برای دین یعنی ولایت ائمّه معصومین: باشد.

و می بینیم که حدیث می فرماید: «مُخَالِفاً لِهَوَاهُ، مُطِیعاً لِأَمْرِ مَوْلَاهُ»، مجاهده نفس با اطاعت از صاحب الولایة (عجل الله تعالی فرجه الشریف) گره خورده است، فقیهی که حاکم بر نفس خویش است و در میدان مجاهده نفس پیروز گردیده، می تواند حافظ دین و مطیع مولا باشد. ⁽⁸⁾

شما بگوئید قطب صوفیّه، و مرشد دراویش، موافق اهل بیت : است؟ پس احادیث ذمّ این قوم منافق چه می شود؟!! آیا اقطاب و مرشدها مطیع معصوم اند؟ اگر مطیعند چرا صوفی اند؟ این همه روایات ذمّ صوفیّه برای آدم بصیر، کافی نیست، که بنام ولایت اهل بیت : از این فرقه ی ضالّ و مضل ترویج ننماید؟!!

تازه اینها که فوق فقه دین و روش معصومین :، کار می کنند، مثلاً در نماز میّت، ان هذا عبدی، می گویند، و من و ما و تو، «هو» شد، می گویند، آیا فقیهند؟

البته هر مذهبی برای خودش فقه دارد، فقه یهود، فقه نصاری، فقه ابو حنیفه و صوفی هم، فقه لامذهبی و هر لحظه به شکلی، حتی به شکل آخوند، که او را بر فرق فقه می کوبد، اینجا است که دیگر کشف، جای ظنّ را می گیرد و کشک گران می شود!!!

حصن امن و ر موز الهی

برای اهل تحقیق معلوم است قلعه توحید و دژ استوار دین مبین که حصن و پناهگاه امن مؤمنین است، با نقشه و حکم خداوند تبارک و تعالی و معماری انبیاء خاصّه رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) ساخته شده است.

انبیاء: برای ساختن این حصن و پناهگاه زحمت زیادی را متحمّل شده و رنج های فراوانی را بر خود هموار کرده اند.

بویژه پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم)، در راه بنای قلعه توحید و حصن امن برای مؤمنین بسیار اذیّت شدند.

یکی از مشکلات بزرگ، وجود منافقین بر سر راه پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) بوده است.

همانطور که بیان گردید وجود افراد کم ظرفیّت، نامستعد و بیشتر افراد منافق

باعث شد، این معمار الهی به دستور خداوند متعال، حفاظت و اداره خانه امن مؤمنین را با رموز و نشانه های مخصوص، انجام دهد و بطور سرّی به بعض کمالات خود و عترت طاهرین: اشاره فرماید.

چون دنیا قبل از ظهور حضرت بقیة الله الاعظم(عجل الله تعالی فرجه الشریف) به شب تشبیه شده است،⁽¹⁾در این شب ها، شب ظلمانی دوری از خدا و اوّلیای او، شب تاریک ظلم و جور، و شب وحشتناک جهل و بی معرفتی، دوست و دشمن و مؤمن و منافق را چگونه باید شناخت؟

نظام، نظام توحیدی است، وارد شدن در دژ و حصن توحید با تحقّق شرط میسّر است و ورود به این پناهگاه و پایگاه الهی، برای دشمن ممنوع است، حال چه باید کرد که دشمن به این دژ استوار، راه پیدا نکند و دوست از دشمن، جدا گردیده، تشخیص داده شود.

کد ورود و رمز شب

اینجا لزوم رمز شب و کُد ویژه برای حفظ و حراست دژ توحید و جلوگیری از سوء استفاده اغیار، خاصّه منافقین، مطرح می گردد. دوست را از دشمن و مؤمن را از منافق، بوسیله این رمز و نشانه مخصوص، تشخیص می دهند و راه ورود به حصن الهی و پایگاه توحیدی را برای آشنایان به این رمز باز می کنند.

پس وجود اسرار و رموز دینی، به دلیل رعایت افراد کم استعداد و کم ظرفیّت و

بیشتر بخاطر حفظ دین از ضربه منافقین می باشد.⁽¹⁾

می بینیم که قرآن کریم آیاتش، خاصّه آیات الولایة و آیات المهدویّة رموز و بواطن دارد و برای اطلاع یابی از آنها باید متفقّه زحمت بکشد.

آیاتی مثل:

«وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ »⁽²⁾

«إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ یَهْدی لِلَّتی هِیَ أَقْوَمُ وَ...»⁽³⁾

«حافِظُوا عَلَی الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطی وَ ...»⁽⁴⁾

«وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً»⁽⁵⁾

«وَ یَبْقی وَجْهُ رَبِّکَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِکْرامِ»⁽⁶⁾

«فَإِنْ کُنْتَ فی شَکٍّ مِمَّا أَنْزَلْنا إِلَیْکَ»⁽¹⁾

با هدایت «وَ الَّذینَ جاهَدُوا فینا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا»⁽²⁾

و با جهاد تفقّه در قرآن و روایات، تقوی و توسّل، برای افراد لایق و بقول قرآن «للمتّقین»⁽³⁾وفق مراد قائل «عزّ اسمه» تفسیر و باطن آن، آن هم به اندازه ظرفیّت باز می شود.

این آیات نمونه ای از صدها آیه ای است که در ولایت و امامت و عظمت شأن ولیّ الله و خلیفة الله سخن می گوید، حال جای سؤال است که در حوزه های علمیّه برای فهم این آیات که رمز سعادت و کُد ورود به پایگاه امنیّت است، آیا بصورت رسمی کلاس و تدریسی وجود دارد؟

آیا به اسرار و رموز معنوی ادعیه و زیارات، خطب و کلمات معصومین:، مثل خطبه شقشقیة، خطبه غدیر، فدکیّه، و یا دعای عرفه، دعای ندبه، دعای ابو حمزه، زیارت جامعه، زیارت آل یاسین، در حوزه چه اندازه توجّه می شود؟

درستی معرفت

پرداختن به اصول عقائد و فراهم نمودن اسباب صحّت معرفت و قدرت یقین، از واجبات مهمّی است که اگر صورت نگیرد، اجتهاد در راه کسب علم فروع و حجّت آن، بیهوده و بلکه مضرّ خواهد بود.

امام سجاد(علیه السلام) می فرمایند:

«... وَ إِنَّ لِلْقَائِمِ مِنَّا غَیْبَتَیْنِ، إِحْدَاهُمَا أَطْوَلُ مِنَ الْأُخْرَی، أَمَّا الْأُولَی فَسِتَّةُ أَیَّامٍ وَ سِتَّةُ أَشْهُرٍ وَ سِتُّ سِنِینَ، وَ أَمَّا الْأُخْرَی فَیَطُولُ أَمَدُهَا حَتَّی یَرْجِعَ عَنْ هَذَا الْأَمْرِ أَکْثَرُ مَنْ یَقُولُ بِهِ، فَلَا یَثْبُتُ عَلَیْهِ إِلَّا مَنْ قَوِیَ یَقِینُهُ وَ صَحَّتْ مَعْرِفَتُهُ، وَ لَمْ یَجِدْ فِی نَفْسِهِ حَرَجاً مِمَّا قَضَیْنَا وَ سَلَّمَ لَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ».⁽¹⁾

... و برای قائم ما دو غیبت است، که یکی از دیگری طولانی تر است، امّا غیبت اوّل شش روز و شش ماه و شش سال به طول می انجامد، و امّا غیبت دیگر طولانی می شود تا به حدّی که بیشتر معتقدین به آن امام از این امر باز گردند و بر آن ثابت نمانند، مگر کسی که یقینش قوی و معرفتش درست باشد و در دلش حرجی از آنچه حکم می کنیم نبوده و تسلیم ما اهل بیت باشد.

عالمی که از قوّه یقین و صحّت معرفت، بی بهره است و تفقّه و توجّه در بواطن آیات الولایة و رموز آیات المهدویّة، نداشته و تحقیق در خطبة الغدیر، فدکیّه و تفکّر در ادعیه و زیارات را کار روضه خوان ها معرفی می کند، چگونه می خواهد از ولایت و مهدویّت دفاع کند و دوست را از دشمن به وسیله رمز شب بشناسد؟

آیا این بی تفاوتی ها زمینه نمی شود که تصوّف که در جهالتکده تسنّنِ (یهودی) آب می خورد و در برابر ولایت الهیّه، قطب و مرشد می تراشد، حوزه های علمیّه را بکوبد و علمای شیعه را، قشری معرفی کند؟

عوامل بزرگی و افتخار

علی رغم تبلیغات دشمن، تمام عوامل بزرگی و افتخار نزد حوزویان موجود است.

حوزویان می توانند با تفقّه در قرآن و رموز آن و توجّه به مبانی ولایت و اسرار آن، از

بالاترین مراتب معرفت و روشنفکری واقعی برخوردار باشند.

امام باقر(علیه السلام) به امام صادق(علیه السلام) می فرمایند:

«یَا بُنَیَّ! اعْرِفْ مَنَازِلَ الشِّیعَةِ عَلَی قَدْرِ رِوَایَتِهِمْ وَ مَعْرِفَتِهِمْ، فَإِنَّ الْمَعْرِفَةَ هِیَ الدِّرَایَةُ لِلرِّوَایَةِ وَ بِالدِّرَایَاتِ لِلرِّوَایَاتِ یَعْلُو الْمُؤْمِنُ إِلَی أَقْصَی دَرَجَاتِ الْإِیمَانِ، إِنِّی نَظَرْتُ فِی کِتَابٍ لِعَلِیٍّ(علیه السلام) فَوَجَدْتُ فِی الْکِتَابِ أَنَّ قِیمَةَ کُلِّ امْرِئٍ وَ قَدْرَهُ مَعْرِفَتُهُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یُحَاسِبُ النَّاسَ عَلَی قَدْرِ مَا آتَاهُمْ مِنَ الْعُقُولِ فِی دَارِ الدُّنْیَا».⁽¹⁾

فرزندم، حدّ دانش و درک پیروان مکتب علیّ(علیه السلام) را از اینکه آنان چه مقدار سخنان معصومین را آموخته و درک نموده اند و به دیگران می آموزند بدست بیاور. زیرا، شناخت آنان از گفتار پیشوایان دین و آگاهی ایشان بوسیله درک فرمایشات معصومین باعث می شود که مؤمن، خود را به بلندترین قلّه های ایمان برساند، من کتابی از حضرت علی(علیه السلام) مطالعه می کردم که این عبارت را در آن مشاهده نمودم: معیار ارزش و مقام هر کس، اندازه آگاهی و شناخت وی می باشد، زیرا خداوند تبارک و تعالی هنگام سنجش اعمال انسان، به اندازه خردی که در دنیا به او داده است کردارش را حساب می کشد.

عالم خبره در آیات الولایة و احادیث پیرامون اهل بیت: می داند علم صحیح و آگاهی واقعی، یعنی نور، نزد آنهائی است که آیه نور، آدرس مدرسه و دانشگاه آنان است و مکتب بیگانه با اهل بیت:، یعنی بافندگی فلاسفه و متصوّفه، خالی از نور و آگاهی های آنان غیر واقع و ناصحیح است.

«إِنْ أَرَدْتَ الْعِلْمَ الصَّحِیحَ فَعِنْدَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ»⁽¹⁾

بر این اساس باید بگوئیم:

عالمی که دل به ولایت و امامت اهل بیت: نداده و در هدایت یابی، عوض «نصوص» به «فصوص» و کتب بیگانه روی آورده، هرگز نمی تواند الگوی خوبی برای جامعه خویش به حساب آید و در دین و مکتب ولایت و امامت استوار بماند.

انذار فقهاء

همانطور که تفقّه در حوزه های علمیّه اوّلاً باید پیرامون اصول عقائد، خاصّه ولایت و امامت و بحث مهدویّت باشد، انذار فقهاء برای جامعه نیز اوّلاً باید در همین موضوع انجام گیرد.

همانطور که گذشت فقهای شیعه و مرزبانان عقائد در اثر تفقّه در قرآن و احادیث، طرح های دشمنان دین، خاصّه یهود و بدتر از آنان منافقین و طرفداران سقیفه را خوب می دانند و جامعه اسلامی را از اثرات مخّرب این طرح ها می ترسانند.

«أَیُّهَا النَّاسُ دِینَکُمْ دِینَکُمْ تَمَسَّکُوا بِهِ وَ لَا یُزِیلَنَّکُمْ و لا یَرُدَّنَّکُم أَحَدٌ عَنْهُ لِأَنَّ السَّیِّئَةَ فِیهِ خَیْرٌ مِنَ الْحَسَنَةِ فِی غَیْرِهِ لِأَنَّ السَّیِّئَةَ فِیهِ تُغْفَرُ وَ الْحَسَنَةَ فِی غَیْرِهِ لَا تُقْبَلُ».⁽²⁾

ای مردم! دینتان را! دینتان را! به او بچسبید و هیچ گاه از آن دور نشوید، زیرا گناه در دین بهتر است از حسنه و کار خوب در غیر دین، چون گناه در دین آمرزیده است ولی کار خوب در غیر دین پذیرفته نیست.

تفقّه در حدیث فوق به حوزویان می آموزد آنچه باید اساس تبلیغ قرار گیرد، «دین»، یعنی مکتب ولایت ائمّه معصومین: است و آنچه باید مورد انذار قرار گیرد دور شدن و جدائی جامعه از ولایت و امامت است.

پایان مقدمه استاد

در پایان این مقدمه به چند نکته اشاره می گردد:

1- هدف در این کتاب تشریح مسئولیّت تفقّه در دین و تبیین سائل و مسئول در آیه سؤال بوده و در این سطور جایگاه رفیع فقهاء دین و وظائف آنان از آیات قرآن و روایات بررسی شده است.

2- این کتاب با نقد علمی همراه است، پس می طلبد که خواننده شرح صدر داشته باشد و به ویژه تفسیر صحیح آیه «نفر» و تفسیر صحیح آیه «سؤال» را به خوبی دریافت نماید.

3- آیات دیگری نیز مورد تفقّه قرار گرفته که زمینه بحث پیرامون دو آیه مذکوره بوده است.

4- ضمن تفسیر صحیح دو آیه مذکوره، غرضمان بیان وظائف حوزویان در قبال صاحب الولایه، و بیان عظمت اصل ولایت و امامت بوده است.

5- بحثهای این کتاب به یکدیگر مربوط است، خواهشمند است همه کتاب را با دقّت مطالعه فرمائید، از تذکّرات علمای اعلام و دیگر خوانندگان گرامی استفاده خواهیم کرد.

6- برای بنده حقیر، نگاه به این کتاب، ترسیم حال و هوای نجف اشرف را به

دنبال دارد، امیدوارم روح خوانندگان محترم هم با عنایت محمّد و آل محمّد صلوات الله علیهم اجمعین، به مودّت بیشتر ارتقاء پیدا کند و مطالعه این کتاب باعث بهره معنوی آنان گردد.

7- بخشی از این مباحث به زمان فقیه عظیم الشّأن، مرحوم آیة الله حاج سید علی بهبهانی(قدس سره)، که از اهواز به اصفهان تشریف می آوردند، و بحث ولایت و امامت داشتند، برمی گردد.

البته از اساتید بزرگوار، فقیه عظیم الشّأن حضرت آیت الله حاج شیخ محمّد تقی مجلسی دام ظلّه، مرحوم آیت الله حاج شیخ عبدالحسین خراسانی(واعظ)(قدس سره)، مرحوم پدرم، آیت الله حاج سید بحرالعلوم میردامادی (قدس سره)، مرحوم آیت الله حاج شیخ احمد رحمانی همدانی(قدس سره)، مرحوم آیة الله حاج سید حسن فقیه امامی(قدس سره) و اخیراً از فقیه عظیم الشّأن، علامه عالی مقام حضرت آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حقیقت دام ظلّه نیز بهره برده ام.

همچنین از توجّه ویژه مرجع عالیقدر، فقیه عظیم الشّأن حضرت آیة الله آقای حاج شیخ لطف الله صافی گلپایگانی (دام ظلّه العالی) به مباحث ولایت، امامت و مهدویّت و پاسخگوئی معظّم له به سؤالات و شبهات عقیدتی، بسیار بهره برده، درس وفاداری نسبت به شریعت مطهّره علی صاحبها و آله السّلام و دفاع از عترت طاهرین: ، خاصّه حضرت بقیة الله الاعظم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را از ایشان آموخته ام، خداوند متعال وجود با برکت ایشان را محفوظ بدارد.

در اینجا لازم است از مرجع عالیقدر، فقیه عظیم الشّأن حضرت آیة الله حاج شیخ بشیرحسین النجفی دام ظلّه و فقیه عظیم الشأن علامه عالیمقام حضرت آیة الله حاج

شیخ عبدالکریم حقیقت (دام ظلّه)، به خاطر تقریظی که بر این کتاب مرقوم فرموده اند و بنده را مورد لطف قرار داده اند تشکر فراوان نمایم.

و نیز از دانشمندان محترم آیة الله حاج سید محمّدرضا موسوی، آیة الله حاج سید یحیی حسینی، دکتر حاج سید محسن قائم فرد و حجج الاسلام و المسلمین آقایان شیخ نورمحمد ثالثی، سید فیاض حسین حسینی، سید احمد عباس عابدی موسوی، حاج سید محمّدجعفر روضاتی، حاج سید محمّدمهدی تجویدی، سید رضا طالقانی، فاضل ارجمند آقای دکتر سید علی آیت اللهی و صدیق گرامی آقای مهندس حاج احمد جعفری (دام بقائهم) و دوستان خدمتگزار در مرکز جهانی حضرت ولی عصر(عجل الله تعالی فرجه الشریف) تشکر می نمایم.

و تشکر فراوان دارم از محقّق گرامی، خادم الحجّة(عجل الله تعالی فرجه الشریف) جناب آقای دکتر اصغر غلامی (دام عزّه) خداوند متعال به همه خدّام ولایت و مهدویّت خاصّه ایشان توفیقات روزافزون و سلامت عطا فرماید.

و نیز در خاتمه از امام ثانی عشر، ولیّ منتظر، امیر انس و جان، مولانا صاحب الزّمان حضرت بقیة الله الاعظم(عجل الله تعالی فرجه الشریف)، بالاترین تشکر را داشته، طلب عفو و درخواست عنایت بیشتر دارم، شعری را به یاد حضرتش سروده ام، خدا کند قبول افتد.

ای هویدا ز انفس و آفاق

سفره دار ضیافت عشاق

هیچ قیدی مقیدت نکند

جز که خلقی به بندگی الصاق

سنریهم ز قول حق خواندم

مادح خور نباشدش اغراق

سامره قبله گاه اهل دل است

بوسه دادم به خاک صحن و رواق

فخر عرش است نام نامی تو

هست منقوش صد هزاران ساق

تطمئن القلوب حق دانم

شاهد روز توست با اطلاق

می کنم ار طلب ز تو بخشش

مهربانی کن ای رفیق ارفاق

ای ذخیره ز علم و حشمت و جاه

ناتوانند به مدح تو نطاق

«کوچک» بی نوا چه می گوید

کن نگاهی، نگاه استحقاق⁽¹⁾

والسّلام علیک و علی امّک الزّهراء و علی آبائک. نجف اشرف 1435 ه ق

سیّد محمود بحرالعلوم میردامادی

تفقّه در آیات «نفر» و «سؤال»

آیات مورد بحث

قال الله تبارک و تعالی:

«وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیَتفقّهوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ»⁽¹⁾

و قال تبارک و تعالی:

«وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ إِلاَّ رِجالاً نُوحی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ»⁽²⁾

و قال تبارک و تعالی:

«وَ ما أَرْسَلْنا قَبْلَکَ إِلاَّ رِجالاً نُوحی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ»⁽³⁾.

سیری در اصول عقائد

قرآن کریم هدف خلقت انسان را عبادت و بندگی معرّفی نموده است.

قال الله تبارک و تعالی:

«وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُونِ»⁽¹⁾

تاریخ تقریر این دروس سال 1432 هجری قمری بوده است.

این آیه پاسخ کسانی است که آفرینش را بیهوده انگاشته و برای خلقت انسان هدفی فراتر از ماده (= متافیزیک) قائل نیستند.

با اعتقاد به این هدف مقدّس سؤالی پیش می آید که عبادت و بندگی، بر چه منهج و روشی باید انجام گیرد و مکلِّف و مقنِّن در برنامه های عبادی و کل آنچه بشر بدان محتاج است چه کسی است؟

پاسخ اینست که برنامه عبادت و بندگی چون نقشه کمال بشریّت و سعادت انسانهاست، باید از مبدأ کمال یعنی خالق ذو الجلال نازل گردد.

یعنی عبد باید ببیند مولا و صاحب اختیارش چه برنامه ای را برای او تکلیف کرده و مطلوب او چه می باشد.

چون عبد اگر به دستور دیگری جز مولا عمل کند، عبد محسوب نمی شود و از جادّه عبودیّت بیرون می گردد.

ممکن است مولا بگوید به امر و نهی نماینده من عمل کن و یا تفسیر و تأویل

گفتار مرا از او اخذ نما که توجّه به این فرمان نیز عین عبودیّت و توجّه به دستور و فرمان مولا به حساب می آید.

شناخت مولا

آنچه انسان را به سمت بندگی و عبودیّت سوق می دهد، شناخت مولای حکیم و ربّ کریم است.

مکلَّف اگر مکلِّف و فرمانده خود را بشناسد، بهتر به انجام وظائف و تکالیف کمر همّت می بندد.

شناخت نمایندگان مولا نیز در اخذ دستور صحیح، در بهتر عمل نمودن به دستورات مولا، و در قبول شدن اعمال، نقش اساسی و مهمّی را دارا می باشد.

اینجاست که می بینیم، در آیات و روایات بر معرفت نسبت به خداوند متعال و اوّلیای او، امر و دستور فراوان رسیده است.

وقتی شناخت حق تعالی برای عبد حاصل گردد، شناخت نمایندگان او نیز هویدا می گردد.

«اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی نَفْسَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی نَفْسَکَ لَمْ أَعْرِفْ نَبِیَّکَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی رَسُولَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی رَسُولَکَ لَمْ أَعْرِفْ حُجَّتَکَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی حُجَّتَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی حُجَّتَکَ ضَلَلْتُ عَنْ دِینِی».⁽¹⁾

بحارالانوار، ج 52، ص146، ح70؛ الکافی، ج 1، ص337، ح5؛ کمال الدین و تمام النعمة، ج 2، ص342، ح24.

در بعضی از زیارات حجج الهیّه، ذکر (الله اکبر) وارد شده است،⁽¹⁾چرا؟

شاید برای غلوّ زدائی است، کما اینکه بعضی از بزرگان علماء این مطلب را نقل نموده اند.⁽²⁾

به نظر می رسد باید بیشتر در مورد این دستور فکر کرد، هادی راه می خواهد رهرو از بزرگی سلطان به بزرگی نماینده اش واقف شود و ولیّ الله را بوسیله بزرگی «الله» ببیند.

می خواهد زائر از بزرگی خداوند متعال و عظمت او به بزرگی نماینده او یعنی «ولیّ الله» معرفت پیدا کند.

خداوندِ بزرگ، عالم و قادر، آیا نماینده اش کوچک، جاهل و ناتوان است؟

یا نمایش دهنده بزرگی حق باید نسبت به سایر خلائق، بزرگ، عالِم و قادر باشد؟

بدون شک نماینده خدای متعال باید بزرگ، عالم و قادر باشد، مثلاً امام زمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف)، که آنچه خوبان همه دارند، ایشان به تنهایی دارا می باشند، اگر بزرگی و علم و قدرت نداشته باشند، چگونه ولیّ خداوند متعال محسوب می شوند و چگونه قیام می کنند و صلح و سعادت می آورند.

البته اوّلیای الهی: در مقام عبودیّت و مناجات با خدای متعال «انا الصغیر» و «انا الجاهل»⁽¹⁾می گویند و یا استغفار می کنند. چرا؟

این دلیل بزرگی معرفت آنان، نسبت به خدای متعال است، آنان نسبت به خالق جلَّ و علَی، فقیر و نادارند و مشمول آیه شریفه: «یا أَیُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَی اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمیدُ»⁽²⁾می باشند، امّا نسبت به خلائق، امارت، ولایت، بزرگی، غنی و قدرت دارند و استغفار آنان، نه به خاطر تقصیر در بندگی و اطاعت است، بلکه به دلیل قصور امکانی آنان است، یعنی به لسان حال و قال می گویند: ما بیشتر و بهتر از این توان بندگی و اطاعت نداریم.⁽³⁾

همانطور که از شناخت خداوند به شناخت حجّت الهی نائل می شویم، از شناخت حجّت الله نیز می توانیم به معرفت «الله» تبارک و تعالی برسیم.

دلیل این مطلب روایات صحیحه ای است با این مضمون که: «بوسیله ما خداوند متعال شناخته می شود»⁽⁴⁾، و در زیارت جامعه کبیره می خوانیم:

«مَنْ أَرَادَ اللَّهَ بَدَأَ بِکُمْ...»، «بِمُوَالاتِکُمْ عَلَّمَنَا اللَّهُ مَعَالِمَ دِینِنَا...»⁽¹⁾.

البته این مطلب بلند عقیدتی، در کلاسهائی مستقل باید به خوبی تشریح و تبیین گردد.

خمیر مایه انسان

کدام انسانی است که اراده شناخت حق تعالی را نداشته باشد و نسبت به خالق کریم و منعم رئوف بی محبّت باشد؟

«فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنیفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْها»⁽²⁾.

جبلّی و خمیر مایه انسان، خدائی است و انسانِ بدون اعتقاد به خدا، بدبختی و شقاوت را برای خود ترسیم کرده است.

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ»، «وَ الْعَصْرِ»، « إِنَّ الْإِنْسانَ لَفی خُسْرٍ»، «إِلاَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ»⁽³⁾.

ولی وقتی گرد و غبار هوی و هوس و ظلمت بندگی شیطان، بر چراغ فطرت بنشیند، انسان از خالق خویش و معرفت او دور شده، فصل را بر قرب الهی ترجیح

می دهد و در مسیر ترقّی و رسیدن به سعادت خویش، مانع تراشی می کند.

مگر انسان می تواند منکر خالق و آفریننده جهان بشود؟

مگر خمیر مایه انسان خدائی نیست؟

مگر انسان روز «الست» به ربوبیّت خالق «بلی» نگفته است؟⁽¹⁾

ترجمه: و به یاد آر هنگامی که خدای تو از پشت فرزندان آدم ذرّیه ی آنها را برگرفت و آنها را بر خودشان گواه ساخت که آیا من پروردگار شما نیستم؟ همه گفتند: بلی، ما گواهی دهیم. (و ما این گواهی گرفتیم) که دیگر در روز قیامت نگویید: ما از این واقعه غافل بودیم.

پس چرا؟

ماتریالیست یا منکر خدا

پس چرا ما به افرادی که حق را انکار می کنند و از جادّه مستقیم منحرف شده اند، مواجه می شویم؟

پاسخ همان است که در دروس گذشته بیان گردید، گرد و غبار هوی و هوس و تاریکی ظلم و گناه، چراغ فطرت انسان را به خاموشی سوق می دهد و ندای درون بشر را که «لبیک» گوئی به خدا است، به ضعف و ناتوانی می کشاند.

ماتریالیست و منکر خدا، منکر خدا نمی تواند باشد، مگر او روز «الست» به خدا «بلی» نگفته است، پس این انکار، انکار چه چیز است؟

به قول یکی از بزرگان علم و معرفت، منکر خدا، منکر تصوّر ذهنی خودش است،⁽¹⁾

انکر ما بذهنه تصوره

مگر کسی می تواند منکر بنّا برای ساختمانِ کوچک و یا بزرگ شده، و یا کاتب و مؤلّف کتاب و نوشته ای را انکار نماید؟

و مگر ...؟⁽²⁾

او اخیراً به صورت مشخص تری عقیده خود در مورد وجود خداوند را در مصاحبه های مختلف و همچنین در کتاب 2010 خود به نام طرح عظیم، The Grand Design، بیان کرده است. او در این کتاب نوشت؛ «مسئله این است: آیا مسیر آغاز جهان توسط خداوند و به دلایلی نامعلوم برای ما، بوده است یا آن که با قوانین علمی تعین یافته است؟ من معتقد به دومی هستم. به دلیل قانونی همچون جاذبه است که جهان می تواند خود را از هیچ به وجود آورد و در آینده نیز به وجود خواهد آورد». کتابها و نظریات متعددی در پاسخ به عقاید هاوکینگ نوشته شده که از آن جمله می توان به کتاب«خدا و استفان هاوکینگ: بالاخره طراحی از آن کیست؟» به قلم جان کارسون لنوکس استاد ریاضیات آکسفورد اشاره کرد.

متن زیر جوابیه ای از استاد معظم است:

بعضی از دانشجویان از بنده خواسته اند، به اظهارات پروفسور استفان هاوکینگ (Professor Stephen Hawking ) که اخیراً بر خلاف علم و منطق سخن گفته و آب به آسیاب ماتریالیستها و حکومت های مستکبر ریخته مطالبی را بیان کنم.

بنده به حول الله و قوته و با تکیه به عنایات حضرت صاحب الامر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) مطالبی را بیان می کنم.

1- مگر بشر چه مقدار از جهان فیزیک اطلاع دارد که بتواند به نفی جهان متا فیزیک بپردازد او که هنوز اندر خم یک کوچه است و قرن ها زمان و تلاش علمی لازم دارد که تا پنج درصد اطلاعات فعلیش رشد و ترقی نماید آنوقت تازه هنوز اندر خم یک کوچه است.

2- جهان فیزیک در این مورد پاسخ گوست و اطلاعات بشر از عالم آفرینش پاسخ می دهد که عالم آفرینش و جهان فیزیک بدون بنّا و معمار نمی تواند باشد، یعنی اثبات صانع و اقرار به بنّا و معمار برای جهان فیزیک از مقررات خود فیزیک و دانستنی های مادی گرفته شده است و مربوط به جای دیگر نیست.

3- انسان جزئی از فیزیک است و از هر نظر، از دیگر مخلوقات مادی برتر است. این انسان با این برتری اقرار دارد که هر ساختمان، محتاج معماری خبیر و سازنده ای داناست، پس مسئله اثبات خدا، مربوط به پیامبران نیست بلکه مربوط به فکر بشری است که جزء فیزیک است. البته جهان حیوانات، نباتات، جمادات و کل جهان فیزیک هم، با زبان بی زبانی همین مطلب را می گویند، که مصنوع و پدیده، بدون پدید آورنده نمی شود.

برگ درختان سبز در نظر هوشیار

هر ورقش دفتری است معرفت کردگار

4- مطالعه ی علل گرایش به ماتریالیسم (Materialism)، به ما می گوید که برخی ماتریالیست ها عمل مدعیان دین داری را ملاک حق بودن مکتب خداپرستی قرار داده اند و چون از بعضی از آنان صداقت و عدالت ندیده اند، به اصل مکتب بد بین شده، به انکار خدا قیام کرده اند. در حالی که در مقابل، گروهی از خدا پرستان و در رأس آنان پیامبران و جانشینان حقیقی آنان راست کردار و عادل بوده و برای برپایی عدالت رنج فراوان کشیده اند.

5- علت گرایش بعضی به مادی گری و انکار خدا این است که، اینها می بینند دین برای شهوترانی، بی بندباری، بی عدالتی و خلاصه خلافکاری ترمز است و این عده می خواهند افسار گسیخته باشند و به نام آزادی به حریم ناموس، مال و زندگی دیگران تجاوز کنند. لذا می گویند ما وجود خدا را منکریم، یعنی انکارشان بر مبنای شهوترانی و افسار گسیختگی است و جنبه عقلی و علمی ندارد.

6- حکومت های ظالم، چگونه با مقصد انبیاء و جانشینان واقعی آنها خودشان را وفق بدهند. روحیه ستم گری اینان با مکتب انبیاء که بشارت عدالت صد در صد، در دولت کریمه را می دهد و برای رسیدن به مدینه فاضله (Utopia)، مردم را به پاکی و عدالت دعوت می کند، نمی سازد. لذا اندیشه ماتریالیستی و الحاد را ترویج می کنند تا مانعی به نام دین، سر راه ستمگری آنان نباشد.

7- مطالعه ی علت های گرایش به ماتریالیسم و انکار خدا، به ما می گوید که این مسئله گاهی جنبه علم زده گی و شهرت طلبی دارد، مثلا چون شخص خیلی خود را دانشمند می داند و نیز شهرت طلبی دارد، بر خلاف فطرت و عقل یک حرفی می زند تا رسانه ها و روزنامه ها بگویند و بنویسند و او از این تبلیغ عقده گشایی کند و شهرتی کسب نماید.

8- همانطور که گفتیم چون مادی گری و انکار خدای متعال به سود حکومت های ظالم است، لذا دانشمند تحت نظارت حکومت، در اثر قدرت زده گی باید در برابر این نظریه ی خلاف علم، تسلیم باشد و بنا بر مصالح سیاسی حکومت، جوّ را علیه خدا پرستی تخریب نماید و با تلقین مطالب ظاهراً علمی و روشنفکری، منکر متافیزیک (Metaphysics) و جهان ماوراء طبیعت (Beyond nature) گردد و این کار بویژه از قدرت های صهیونیستی (Zionism) و دانشمندان آنان که آخر کار جبراً دیوانه می شوند و خود راباید به تخدیر بزنند، اصلاً بعید نیست.

9- رجوع به متخصص از مطالبی است، که در دنیای دانش، معروف و مشهور است. یعنی هر رشته ای استاد خبیر خودش را می طلبد. آیا این دلیل نمی شود که برای شناخت بنّا و معمار فیزیک که فوق فیزیک و ماوراء طبیعت است، به کسانی رجوع کنیم که مدعی اند با ماوراء فیزیک ارتباط دارند و ادعایشان با معجزه و کارهای خارق العاده و مافوق فیزیک، همراه است. (برای اصل اعتقاد به خدا یعنی اثبات صانع عقل کفایت می کند اما برای شناخت خدا و اعتقاد به توحید علم و عقل می گوید باید به پیامبران رجوع نمود.) (اصل نبوت)

10- مکتب انبیاء و قوانین آنان مطابق با قوانین فیزیک، خاصه مطابق با خلقت روحی و جسمی انسان است و این مطلب چیزی نیست که از نظر دانشمندان بزرگ دور باشد.

11- در جهان فیزیک هر چیزی جای خود و در مسیر تعیین شده ی خود حرکت می کند ولی انسان که از آزادی برخوردار است، خلاف مسیر معین، سعی و تلاش دارد. لذا انبیاء به موعظه انسان پرداخته و او را از سوء استفاده از آزادی خدا دادی منع می کنند.

12- مطلوبیت عدالت در جهان فیزیک که هر چیزی کار خودش را باید بکند و در مسیر تعیین شده خودش حرکت نماید، مثل مطلوبیت علم و آگاهی، قبول کننده ی تغییر نمی باشد و جریان تز (thesis) و آنتی تز (Antithesis) بر آن حکومت ندارد.

13- در جهان فیزیک هر چیزی در جایگاه خودش باید باشد و هر شیئی کار خودش را باید بکند. آیا این همان معنای عدالت نیست، که پیامبران در جوامع بشری خواهان آن بوده اند؟

14- خالق فیزیک که عدالت را بر عالم آفرینش و جهان فیزیک حاکم کرده، روزی که عقل و دانش بشر ارتقاء یابد، به فرماندهی یک انسان معصوم، عدالت را در زندگی بشر، حاکم می گرداند و انسان در کنار موجودات دیگر، لذّت عدالت را می چشد (اصل مهدویت).

15- هیچ انسانی نمی تواند بنّا و سازنده جهان را منکر شود. هرکه ادعای انکار کند، منکر بنّا و سازنده جهان نشده بلکه تصور ذهنی خویش را منکر شده است.

در خاتمه می گویم، آقای دکتر استفان هاوکینگ(stephen hawking) و امثال او اگر دانشمند به بندکشیده ی حکومت های ستمگر نیستند، بیایند اسلام را با دو اصل قرآن و عترت، مطالعه نمایند. آن وقت از انکار خدا خجالت می کشند و از نام او، امر و نهی او، عبادت و نیایش با او، لذت می برند. بهرحال ما آماده ی مباحثه در موارد فوق هستیم.

من اراد اللّه

در مورد اثبات وجود خداوند و قائل شدن به خالق هستی، بشر با بال عقل و فطرت خود، طی طریق می کند.

البته اگر بالَش را ضربت گناه و شلّاق تبلیغات سوء نشکسته باشد.

غالب مردم در همه ازمنه، چوب تبلیغات سامری ها و شلّاق گناهان خود را می خورند و در توجّه به خداوند و عبادت او مردود می شوند.

حال در این ظلمت تبلیغات سوء و در این مسیر غبارآلود، اگر کسی خواست به

مدینه معرفت و عبودیّت حق تعالی برسد و به بلد امین توحید راه یابد، باید به رهنما و هادی راه پناهنده شود و دست در دست امیر کاروان، طی مسیر نماید.

مگر حرکت بسوی خداوند متعال و مهاجرت الی الله، یک سفر آسمانی نیست؟

چگونه در مسافرت های زمینی، مسافر به مدیر کاروان و مترجم، محتاج است، در این مسافرت الهی و عروج آسمانی، صد چندان و هزار برابر، این نیاز ضروری به نظر می رسد.

اینجا طالب عبودیّت و مهیّای سفر معنویّت، اضافه بر بال عقل به بال وحی محتاج است و باید دست در دست «ید الله» و با سرپرستی «َالصَّادِقِین»⁽¹⁾

فخر رازی مفسّر معروف عامّه می نویسد: «کسی که جایز الخطاست واجب است به کسی که معصوم است اقتدا کند و معصومین همان کسانی هستند که خداوند آنان را «صادقین» نامیده است؛ لذا این آیه دلالت دارد بر این که افراد جایز الخطا واجب است که با معصومان از خطا، همراه باشند تا اینان، مانع خطای آنان شوند و این معنا، در هر زمانی ثابت است؛ لذا در هر زمانی باید معصومی وجود داشته باشد و الّا این دستور، تکلیف به مالایطاق است.» (تفسیر رازی، ج16، ص221) و مصادری همچون شواهد التنزیل، ج1، ص259، ح350 الی 357؛ تاریخ مدینه ی دمشق، ترجمه ی علی بن ابی طالب(علیه السلام)، ج42، ص361؛ مناقب خوارزمی، منقبت 273؛ فتح القدیر شوکانی، ج2، ص502؛ الصّواعق المحرقه ابن حجر: ص316؛ روح المعانی آلوسی، ج11: ص40 و... به انحصار مفهوم «صادقین» در وجود مقدّس اهل بیت پیامبر اکرم 6 اذعان نموده اند.

این احتیاج، یعنی نیاز به نماینده خداوند متعال، همه گانی است، بویژه فقیه و مبیّن قانون الهی، حرکتش باید به «اسم الله» باشد و با استفاده از امر و نهی آسمانیِ «ولیّ خدا» باید در موضوع احکام الله و اصول و فروع دین تلاش و سعی نماید.

«عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ(علیه السلام): یَا أَبَا حَمْزَةَ! یَخْرُجُ أَحَدُکُمْ فَرَاسِخَ فَیَطْلُبُ لِنَفْسِهِ دَلِیلًا وَ أَنْتَ بِطُرُقِ السَّمَاءِ أَجْهَلُ مِنْکَ بِطُرُقِ الْأَرْضِ فَاطْلُبْ لِنَفْسِکَ دَلِیلًا». ⁽¹⁾

فقیهی که تکیه به عقل و رأی شخصی نماید و به بهانه زمان، آراء زمینی را بر آراء آسمانی ترجیح دهد، حتّی بال عقل را هم نداشته، در این حرکت باز مانده، مصداق «اخلد الی الارض»⁽²⁾می گردد.

شناخت اسماء اللّه

حرکت بسوی معنویّت و مهاجرت «الی الله» بدون شناخت «اسماء الله» برای بشر غیر ممکن است.

عبد باید در مقام عبودیّت «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیمَ»⁽³⁾

حاکم حسکانی در کتاب «شواهد التّنزیل» که به تفسیر آیات نازله در شأن اهل بیت اختصاص دارد با نقل این روایات و نظایر آن، منظور از «صراط مستقیم» را منحصر در وجود مقدّس پیغمبر خدا 6 و اهل بیت معصوم ایشان : می داند.

قندوزی حنفی در تفسیر آیه ی شریفه ی: «وَ إِنَّ الَّذینَ لا یؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّراطِ لَناکِبُونَ» (سوره مؤمنون (23)، آیه، 74) از اصبغ ابن نباته از لسان در افشان امیرالمؤمنین(علیه السلام) نقل می کند که فرمود: «صراط، اهل بیت هستند». (ینابیع المودة، ج1، ص338 با ذکر چند روایت دیگر با این مضمون). وی همچنین در ذیل آیه ی شریفه ی: «وَ إِنَّکَ لَتَدْعُوهُمْ إِلی صِراطٍ مُسْتَقیمٍ» (سوره مؤمنون (23)، آیه 73) از حضرت امام جعفر صادق(علیه السلام) می نویسد: «صراط مستقیم» ولایت امیرالمؤمنین(علیه السلام) است (ینابیع المودة، ج1، ص339).

خطیب خوارزمی در مناقب می نویسد: صراط بر دو قسم است: صراط دنیا و صراط آخرت، منظور از صراط دنیا، علی بن ابی طالب(علیه السلام) و منظور از صراط آخرت، پل (روی) جهنّم است؛ کسی که صراط دنیا را بشناسد می تواند از صراط آخرت بگذرد. انس بن مالک گوید: رسول خدا 6 فرمودند: «آن گاه که قیامت بر پا شود و صراط بر جهنّم نصب شود، احدی از آن نمی گذارد، مگر کسی که جوازی با عنوان ولایت علی بن ابی طالب(علیه السلام) به همراه داشته باشد و این همان قول خداوند تعالی است که فرمود: «وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ» (سوره صافات (37)، آیه 24) آنها را نگاه دارید که مورد بازخواست و پرسش هستند». (ینابیع المودّة، ج1، ص338).

ابواسحاق ثعلبی مفسّر معروف عامّه نیز در تفسیر «الکشف و البیان» به نقل از ابوهریره منظور از «صراط مستقیم» را صراط و راه محمّد و آل محمّد می داند.

قندوزی حنفی با نقل چند روایت دیگر به اثبات دلالت صراط مستقیم بر وجود اقدس حضرات معصومین : می پردازد که ذیلاً به بعض آنها اشاره می شود:

حضرت علی بن الحسین(علیه السلام) می فرماید: «ما (اهل بیت) ابواب الله و صراط مستقیم و گنجینه ی علم الهی و ترجمان وحی خدا و ارکان توحید و جایگاه سرّ خداوندی می باشیم.» (ینابیع المودة، ج1، ص76 و ج 3، ص259).

امام باقر و امام صادق 6 می فرمایند: «منظور از صراط مستقیم امام است و منظور از این که خداوند فرموده است: «وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبیلِهِ» (سوره انعام (6)، آیه 153) راه غیر امام است و ما (اهل بیت) راه خدا هستیم». (ینابیع المودّة، ج1، ص322).

رسول اکرم 6 خطاب به امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرمودند: «یا علی! انت حجّة الله و انت باب الله و انت الطّریق الی الله و انت النّبا العظیم و انت الصّراط المستقیم...». (ینابیع المودة، ج3، ص402).

معبود او را به

دلیل راه و هادی طریق بسپارد.

اینجاست که به بزرگی آیه شریفه «وَ ابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسیلَةَ»⁽¹⁾پی برده، ضرورت شناخت اسماء الله⁽²⁾و معیّت با صادقین برای ما معلوم می گردد.

رمز موفقیّت فقهای بزرگ در همین است که کارشان با توکّل بر خداوند متعال و توسّل به «اسم الله» و در معیّت با صادقین صورت می گیرد.

آشنایی با اسماء حُسنی، نگاه به آیاتی است که بزرگی، علم و قدرت حق تعالی را نشان می دهد و مهاجر الی الله را دلیل و راهنما می گردد.

در طول این مسیر الهی و تا پایان این هجرت آسمانی، نگاه به این آیات الهی واجب و ضروری است، پس معرفت اسماء الله و مودّت و محبّت آن بزرگواران طریقیت داشته و بنا به دلائلی که بعداً خواهیم گفت نیز موضوعیّت⁽¹⁾دارد و مهمترین اصل اصول دین و به تعبیر بهتر تمام دین به شمار می رود.⁽²⁾

امیرالمؤمنین(علیه السلام) «دین الله» هستند، دین استوار خدا، فراموش نکنیم آیه ی شریفه ی قرآن را که می فرماید: «إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ یهْدی لِلَّتی هِی أَقْوَمُ» (سوره اسراء (17)، آیهیهآ 9) قرآن هادی بشریّت به سوی دین استوار و طریق راست، می باشد. راجع: البرهان فی تفسیر القرآن، ج 3، ص509.

بعضی از علماء پیرامون مودّت آل عصمت: گفته اند:

«... دوستی خاندان رسالت، خود مطلوب اساسی و به اصطلاح (موضوعیت) ندارد، بلکه صد در صد جنبه تربیتی داشته و مقصود از محبّت و مودّت آنان، پیروی از گفتار و کردار آنان است ...».⁽³⁾

چون سخن ما بیشتر با اهل تفقّه است، عرض می کنیم که اگر متفقّه، روایات دوستی اهل بیت: را دقیقاً مطالعه کند، به این نتیجه می رسد که این کیمیای سعادت، مطلوب اساسی خداوند متعال و رسول او(صلی الله علیه و آله و سلم) می باشد و موضوعیّت دارد، پس سخن فوق در موضوعیّت نداشتن مودّت، مردود است، روایات فراوان این باب می گوید اگر کسی عمل نیک مثل نماز، روزه، حج و انفاق داشته باشد به تعبیر بعضی به نسخه پزشک الهی خوب عمل کند ولی این پزشک را دوست نداشته باشد، این شخص رستگار نمی باشد.

توضیح مطلب اینکه ممکن است کسی عامل به دستورات دینی باشد ولی در دستور مودّت نمره صفر بیاورد، این چنین شخصی اعمالش پذیرفته نمی شود. (بعضی مَثَل زده اند که فردی به دلیل علم و تخصص پزشکی، از او پیروی می کند و ضمن پیروی نسبت به او حسد دارد، یعنی عامل اینکه از پزشک پیروی می کند دوستی پزشک نیست، بلکه عامل این است که می داند پزشک از روی آگاهی سخن می گوید، و برای همین هم، نسبت به پزشک حسد دارد و می خواهد سلب نعمت آگاهی از پزشک بشود. این مَثَل برای این بحث، نارسا است، زیرا پیروی از پزشک محسود، ممکن است مفید باشد ولی پیروی در مثلاً نماز و روزه و غیرهما از حجّت الهی که محسود واقع شده و مودّتش در قلب عمل کننده نباشد، مورد قبول خدای متعال نیست و موجب فلاح نمی شود.)

نتیجه اینکه دوستی عترت:، خود موضوعیّت دارد، به طوریکه اگر کسی اعمال صالحه ای بدون مودّت داشته باشد، ذره ای ارزش نداشته، اضافه بر این، با او معامله منافق می شود.

سخن آیت اللّه رحمانی همدانی(قدس سره)

فقیه و محدّث گرانقدر آیة الله رحمانی همدانی(قدس سره) در کتاب شریف «الامام علی(علیه السلام) من حبه عنوان الصحیفة» باب اوّل، فصل 24، روایاتی را تحت عنوان «حبّ علیّ و الائمّة من ولده: عبادة و مکفِّر للسیئات»، نقل فرموده اند که ما به بعضی از آنها اشاره می نمائیم:

1- عن رسول اللّه(صلی الله علیه و آله و سلم)، قال: «أیّها النّاس! مَن أرادَ أن یُطفِیءَ غَضَبَ اللّه وَ أن یَقبِلَ اللّهُ عَمَلَهُ فَلیَنظُر إلَی عَلیِّ بنِ أبِی طالِب(علیه السلام)، فالنّظَرُ إلَیهِ یَزیدُ فِی الإیمان، وَ إنّ حُبّهُ یَذیبُ السّیِئات کَما تَذیبُ النّار الرّصاص».⁽¹⁾

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: ای مردم! هرکه می خواهد خشم خدا را خاموش کند و خداوند عمل او را بپذیرد پس باید به علی بن ابی طالب(علیه السلام) بنگرد، که نگاه به او ایمان را می افزاید، و دوستی او گناهان را آب می کند چنانکه آتش قلع را.

2- عن جعفر بن محمّد(علیهما السلام)، قال: «حُبُّ عَلیٍّ(علیه السلام) عِبادَةٍ، وَ أفضَلُ العِبادَة».⁽²⁾

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: دوستی علی عبادت و برترین عبادت است.

3- روی عن محمّد بن حمید، قال: سمعت مهران بن أبی عمر یقول: سمعت سفیان الثّوری یقول: «حُبُّ عَلیٍّ(علیه السلام) مِنَ العِبادَة ...».⁽³⁾

سفیان ثوری می گفت: دوستی علی(علیه السلام) از عبادت است...

4- عن اللّه عزّ وجلّ: (یا آدم!) لَوْ لَا عَبْدَانِ أُرِیدُ أَنْ أَخْلُقَهُمَا فِی دَارِ الدُّنْیَا مَا خَلَقْتُکَ، قَالَ: إِلَهِی فَیَکُونَانِ مِنِّی؟ قَالَ: نَعَمْ، یَا آدَمُ! ارْفَعْ رَأْسَکَ انْظُرْ، فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَإِذَا مَکْتُوبٌ عَلَی الْعَرْشِ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، محمّد رَسُولُ الله نَبِیُّ الرَّحْمَةِ، وَ عَلِیٌّ مُقِیمُ الحجّة، وَ مَنْ عَرَفَ حَقَّ عَلِیٍّ زَکَی وَ طَابَ، وَ مَنْ أَنْکَرَ حَقَّهُ لُعِنَ وَ خَابَ، أَقْسَمْتُ بِعِزَّتِی أَنْ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ مَنْ أَطَاعَهُ وَ إِنْ عَصَانِی، وَ أَقْسَمْتُ بِعِزَّتِی أَنْ أُدْخِلَ النَّارَ مَنْ عَصَاهُ وَ إِنْ أَطَاعَنِی».⁽¹⁾

خدای متعال در خطاب به آدم(علیه السلام) فرمود: اگر نبودند آن دو بنده ای که آهنگ آفرینش آنها را در سرای دنیا دارم تو را نمی آفریدم. آدم گفت: خداوندا! آنها نسل من اند؟ فرمود: آری، ای آدم! سر بردار و ببین. آدم سر برداشت دید که بر عرش نوشته است: «خدایی جز الله نیست، محمّد رسول خدا پیامبر رحمت است، علی برپادارنده حجّت است؛ هرکه حق علی را بشناسد بالنده و پاکیزه باشد، و هرکه حق او انکار کند ملعون و زیانکار گردد. به عزّت خود سوگند خورده ام که فرمانبر او را به بهشت برم گرچه مرا نافرمانی نموده باشد، به عزّت خود سوگند خورده ام که نافرمان او را به آتش دوزخ برم گرچه مرا فرمان برده باشد».

5- عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله و سلم): «حُبُّ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ(علیه السلام) تَأْکُلُ السَّیِّئَاتِ کَمَا تَأْکُلُ النَّارُ الْحَطَب».⁽²⁾

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: دوستی علی بن ابی طالب(علیه السلام) گناهان را می خورد چنانکه آتش هیزم را.

6- عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله و سلم): «لَوِ اجْتَمَعَ النَّاسُ عَلَی حُبِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ لَمَا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ النَّار».⁽¹⁾

و فرمودند: اگر مردم بر دوستی علی بن ابی طالب گرد می آمدند خدای بزرگ آنش دوزخ را نمی آفرید.

7- عَن النّبیّ(صلی الله علیه و آله و سلم): «إِنَّ مَلَکَ الْمَوْتِ یَتَرَحَّمُ عَلَی مُحِبِّی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ(علیه السلام) کَمَا یَتَرَحَّمُ عَلَی الْأَنْبِیَاءِ:».⁽²⁾

و فرمودند: فرشته مرگ بر دوستان علی بن ابی طالب با مهربانی رفتار می کند چنانکه با پیامبران.

8- عَنْ أَبِی عَلْقَمَةَ مَوْلَی بَنِی هَاشِمٍ، قَالَ: «صَلَّی بِنَا النَّبِیُّ(صلی الله علیه و آله و سلم) الصُّبْحَ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَیْنَا، فَقَالَ: مَعَاشِرَ أَصْحَابِی! رَأَیْتُ الْبَارِحَةَ عَمِّی حَمْزَةَ بْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَ أَخِی جَعْفَرَ بْنَ أَبِی طَالِبٍ وَ بَیْنَ أَیْدِیهِمَا طَبَقٌ مِنْ نَبَقٍ، فَأَکَلَا سَاعَةً ثُمَّ تَحَوَّلَ النَّبِقُ عِنَباً، فَأَکَلَا سَاعَةً ثُمَّ تَحَوَّلَ الْعِنَبُ رُطَباً، فَأَکَلَا سَاعَةً، فَدَنَوْتُ مِنْهُمَا وَ قُلْتُ: بِأَبِی وَ أُمِّی أَنْتُمَا! أَیَّ الْأَعْمَالِ وَجَدْتُمَا أَفْضَلَ؟ قَالا: فَدَیْنَاکَ بِالْآبَاءِ وَ الْأُمَّهَاتِ وَجَدْنَا أَفْضَلَ الْأَعْمَالِ الصَّلَاةَ عَلَیْکَ، وَ سَقْیَ الْمَاءِ، وَ حُبَّ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ».⁽³⁾

ابوعلقمه مولای⁽⁴⁾بنی هاشم گوید: روزی رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) نماز صبح را با ما خواند. آن گاه به ما رو کرد و فرمودند: ای یاران! دیشب عمویم حمزه بن

عبدالمطلب و برادرم⁽¹⁾جعفر بن ابی طالب را در عالم رؤیا دیدم که در برابر آنا طبقی از آرد مغز ساقه نخل بود، لختی از آن خوردند و آن آرد تبدیل به انگور شد، لختی از آن خوردند و انگور به خرمای تازه بدل شد و باز لختی از آن خوردند. من نزدیک آن شدم و گفتم: پدرم فدایتان باد! شما کدام عمل را برترین اعمال یافتید؟ گفتند: پدران و مادران ما فدای تو باد! ما برترین اعمال را صلوات بر تو، سقّایی آب و دوستی علی بن ابی طالب یافتم.

9- عن أبی عبد اللّه(علیه السلام): «إِنَّ فَوْقَ کُلِّ عِبَادَةٍ عِبَادَةٌ، وَ حُبُّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ أَفْضَلُ عِبَادَةٍ».⁽²⁾

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: بالاتر از هر عبادتی عبادتی هست، و دوستی ما خاندان برترین عبادت است.

10- عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: «مَنْ أَحَبَّنَا وَ لَقِیَ اللَّهَ وَ عَلَیْهِ مِثْلُ زَبَدِ الْبَحْرِ ذُنُوباً کَانَ حَقّاً عَلَی اللَّهِ أَنْ یَغْفِرَ لَهُ».⁽³⁾

و فرمودند: هرکه ما را دوست بدارد و با گناهانی به قدر کفهای دریا خدا را دیدار کند، بر خداست که او را بیامرزد.

11- عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام): «إِنَّ الذُّنُوبَ تَسَاقَطُ عَنْ ظُهُورِ شِیعَتِنَا کَمَا تُسْقِطُ الرِّیحُ الْوَرَقَ مِنَ الشَّجَرِ».⁽⁴⁾

و فرمودند: گناهان از دوش شیعیان ما می ریزد بسان برگهای درخت که با وزیدن باد فرو می ریزد.

12- عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام): «إِنَّ حُبَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ لَیَحُطُّ الذُّنُوبَ عَنِ الْعِبَادِ کَمَا تَحُطُّ الرِّیحُ الشَّدِیدَةُ الْوَرَقَ عَنِ الشَّجَرِ».⁽¹⁾

و فرمودند: همانا دوستی ما خاندان گناهان را از بندگان می ریزد، چنانکه باد سخت برگ را از درختان.

13- عن النّبیّ(صلی الله علیه و آله و سلم): «حُبُّ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ یُحْرِقُ الذُّنُوبَ کَمَا تُحْرِقُ النَّارُ الْحَطَبَ».⁽²⁾

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: دوستی علی بن ابی طالب گناهان را می سوزد چنانکه آتش هیزم را.

14- عَنِ النَّبِیِّ(صلی الله علیه و آله و سلم): «حُبُّ عَلِیٍّ یُخْمِدُ النِّیرَانَ».⁽³⁾

و فرمودند: دوستی علی آتش دوزخ را خاموش می کند.

15- قال رسول اللّه(صلی الله علیه و آله و سلم): «مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً نَادَاهُ مَلَکٌ مِنْ تَحْتِ الْعَرْشِ أن یَا عَبْدَ اللَّهِ! اسْتَأْنِفِ الْعَمَلَ فَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَکَ الذُّنُوبَ کُلَّهَا، أَلَا وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً لَا یَخْرُجُ مِنَ الدُّنْیَا حَتَّی یَشْرَبَ مِنَ الْکَوْثَرِ، وَ یَأْکُلَ مِنْ شَجَرَة طُوبَی، وَ یَرَی مَکَانَهُ فِی الْجَنَّةِ، أَلَا

وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً وَ تَوَلّاهُ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ وَ جَوَازاً عَلَی الصِّرَاطِ وَ أَمَاناً مِنَ الْعَذَابِ».⁽¹⁾

و فرمودند: هرکه علی را دوست بدارد فرشته ای از زیر عرش او را ندا می دهد که ای بنده خدا عمل را از سر بگیر که خداوند همه گناهان (گذشته ی) تو را بخشید. هش دارید که هرکه علی را دوست بدارد از دنیا بیرون نرود تا از آب کوثر بنوشد و از میوه درخت طوبی بخورد و جای خود را در بهشت ببیند. آگاه باشد که هرکه علی را دوست بدارد و ولایت او را بپذیرد خداوند برات بیزاری از آتش دوزخ و جواز عبور از صراط و امان نامه از عذاب را برای او بنویسد.

16- قالَ رسُولُ اللّه(صلی الله علیه و آله و سلم): «إِنَّ شَأْنَ عَلِیٍّ عَظِیمٌ، إِنَّ حَالَ عَلِیٍّ جَلِیلٌ، إِنَّ وَزْنَ عَلِیٍّ ثَقِیلٌ، مَا وُضِعَ حُبُّ عَلِیٍّ فِی مِیزَانِ أَحَدٍ إِلَّا رَجَحَ عَلَی سَیِّئَاتِهِ، وَ لَا وُضِعَ بُغْضُهُ فِی مِیزَانِ أَحَدٍ إِلَّا رَجَحَ عَلَی حَسَنَاتِهِ».⁽²⁾

و فرمودند: همانا شأن علی عظیم است، حال علی جلیل است، وزنه علی سنگین است، دوستی علی را در ترازوی عمل کسی ننهند جز آنکه بر بدیهایش رجحان یابد، و دشمنی او را در ترازوی عمل کسی ننهند جز آنکه بر نیکی هایش سنگینی کند.

17- عن النّبیّ(صلی الله علیه و آله و سلم): «یَا عَلِیُّ! حُبُّکَ تَقْوَی وَ إِیمَانٌ، وَ بُغْضُکَ کُفْرٌ وَ نِفَاقٌ».⁽³⁾

و فرمودند: ای علی! دوستی تو تقوا و ایمان است، و دشمنی تو کفر و نفاق.

18- عن النّبیّ(صلی الله علیه و آله و سلم): حُبُّ عَلِیٍّ نِعْمَةٌ، وَ اتِّبَاعُهُ فَضِیلَةٌ إلی أن قال: لَوْ أُوحِیَ إِلَی أَحَدٍ بَعْدِی لَأُوْحِیَ إِلَیْهِ، فَزَیَّنَ اللَّهُ بِهِ الْمَحَافِلَ، وَ أَکْرَمَ بِهِ الْعَسَاکِرَ، وَ أَخْصَبَ بِهِ الْبِلَادَ، وَ أَعَزَّ بِهِ الْأَجْنَاد الحدیث».⁽¹⁾

و فرمودند: دوستی علی نعمت است و پیروی او فضیلت... اگر بنا بود پس از من به کسی وحی شود بی گمان به او وحی می شد، خداوند انجمنها را به او زینت داد، سپاهیان را به او گرامی داشت، سرزمینها را به او سبز و خرم کرد، و لشکریان را به او عزّت بخشید... .

19- عَن سَعدِ بنِ حُذَیفة، یقول: سَمِعتُ أبی حُذَیْفَةَ یَقُولُ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله و سلم) یَقُولُ: «مَا مِنْ عَبْدٍ وَ لَا أَمَةٍ یَمُوتُ وَ فِی قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةِ خَرْدَلٍ مِنْ حُبِّ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ(علیه السلام) إِلَّا أَدْخَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْجَنَّةَ».⁽²⁾

و فرمودند: هیچ بنده ای و کنیزی (مرد و زنی) نمیرد و در دل به وزن دانه های خردل از دوستی علی بن ابی طالب(علیه السلام) داشته باشد جز آنکه خدای بزرگ او را به بهشت در آورد.

20- نَزَلَ جَبْرَئِیلُ(علیه السلام) عَلَی النَّبِیِّ(صلی الله علیه و آله و سلم) وَ قالَ: «یَا محمّد! اللَّهُ الْعَلِیُّ الْأَعْلَی یَقْرَأُ عَلَیْکَ السَّلَامَ وَ قَالَ: محمّد نَبِیُّ رَحْمَتِی وَ عَلِیٌّ مُقِیمُ حُجَّتِی لَا أُعَذِّبُ مَنْ وَالاهُ وَ إِنْ عَصَانِی وَ لَا أَرْحَمُ مَنْ عَادَاهُ وَ إِنْ أَطَاعَنِی».⁽³⁾

جبرئیل(علیه السلام) بر پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) وارد شد و گفت: ای محمّد! خدای بلند پایه و والا مرتبه تو را سلام می رساند و می گوید: محمّد پیامبر رحمت من است و علی

برپادارنده حجّت من. دوست او را عذاب نکنم گرچه مرا نافرمانی کرده، و بر دشمن او رحم نیاورم گرچه مرا فرمان برده باشد.

أیّها الأخ العزیز! أنت بعد ما قرأت هذه الأخبار المرویّة من طرق العامة و الخاصّة، و أحطت بألفاظها و معانیها تتجلّی لک الحقیقة بأنّ حبّ علیّ علیه السّلام یأکل السّیّئات، و یذیب الآثام و یحطّ الذّنوب کما تسقط الرّیح الشّدیدة الورق من الشّجر، و یحرق الذّنوب کما تحرق النّار الحطب، و أنّ من أحبّه و اوّلاده و لقی اللّه و علیه مثل زبد البحر ذنوبا کان حقّا علی اللّه أن یغفر له، و أنّه ما وضع حبّه فی میزان أحد إلاّ رجح علی سیّئاته، أنّه أن یغفر له، و أنّه ما من عبد و لا أمة یموت و فی قلبه مثقال حبّة من خردل من حبّه علیه السّلام إلاّ أدخله اللّه عزّ وجلّ الجنّة...⁽¹⁾

ای خواننده گرامی! با مطالعه این اخبار که از طریق عامّه و خاصّه روایت شده است و پس از احاطه به الفاظ و معانی آنها این حقیقت برای او روشن می شود که دوستی آن حضرت گرچه وسیله تهذیب اخلاق و آشنایی و عمل به شریعت اسلامی است، ولی منحصر در این معنا نیست بلکه به خودی خود موضوعیّت دارد و موجب آمرزش گناهان دوستان اوست...

بعد مرحوم آیة الله رحمانی همدانی(قدس سره) در جواب کسی که برای مودّت موضوعیّت قائل نیست، می گویند:

إنّا إذا فرضنا رجلین مسلمین: أحدهما یحبّ علیّا و اوّلاده المعصومین: و الآخر بخلافه، و الحال أنّهما لم یوفّقا علی العمل بأحکام الإسلام قطّ، فهل هما عند اللّه تعالی سیّان؟ اجعل نفسک قاضیا. أو نفرض أنّهما عملا عملا تامّا کاملا ثمّ ماتا، و لکن أحدهما مات مع حبّ علیّ(علیه السلام)، و الآخر بدونه فهل هما سیّان عند اللّه عزّ وجلّ؟

فاجعل نفسک قاضیا.⁽¹⁾

اگر دو نفر مسلمان را فرض کنیم که یکی به علی و فرزندان معصوم او: محبت می ورزد و دیگری بر خلاف او یا دشمن آن حضرت است یا ارادتی نمی ورزد، و فرض کنیم که هیچ یک اصلاً به احکام اسلام عمل نکرده اند، آیا این دو تن نزد خداوند برابرند؟ یا فرض می کنیم که هر دو با عمل تام و کامل از دنیا روند امّا یکی با دوستی آن حضرت و دیگری بدون آن، آیا نزد خداوند برابرند؟ کلاه خود را قاضی کنید.

موضوعیّت داشتن مودّت در حدیث تمثیل

به مناسبت بحث موضوعیّت داشتن مودّت و دوستی اهل بیت:، حدیث شریف تمثیل را همراه با شرحی که محقق عظیم الشأن، مرحوم میرداماد(قدس سره) برای آن بیان داشته، نقل می نمائیم:

در امالی شیخ صدوق(قدس سره) از رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده که خطاب به حضرت علی(علیه السلام) فرمودند:

«مثَل تو در امّتم، مثَل «قل هو الله احد» است کسی که یک مرتبه این سوره را بخواند ثلث قرآن و کسی که دو مرتبه این سوره را بخواند، دو ثلث قرآن را خوانده و کسی که سه مرتبه این سوره را بخواند قرآن را ختم کرده است.

کسی که تو را با زبانش دوست بدارد، ثلث ایمان را دارا می باشد.

و کسی که با زبان و قلبش دوست بدارد، دو ثلث ایمان را دارا می باشد.

و کسی که با زبان و قلب تو را دوست بدارد و ناصر تو باشد براستی ایمانش کامل است.

سوگند به خدایی که مرا مبعوث نموده (ای علی) اگر مردم زمین، همانند اهل آسمان، تو را دوست می داشتند، عذاب از آنها برداشته می شد».⁽¹⁾

اصل روایت این است: «... عَن أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَمِعْتُ الصَّادِقَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ8 یحَدِّثُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ : قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ 6 یوْماً لِأَصْحَابِهِ أَیکُمْ یصُومُ الدَّهْرَ؟ فَقَالَ سَلْمَانُ;: أَنَا یا رَسُولَ اللَّهِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ: فَأَیکُمْ یحْیی اللَّیلَ؟ قَالَ سَلْمَانُ: أَنَا یا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ: فَأَیکُمْ یخْتِمُ الْقُرْآنَ فِی کُلِّ یوْمٍ؟ فَقَالَ سَلْمَانُ: أَنَا یا رَسُولَ اللَّهِ، فَغَضِبَ بَعْضُ أَصْحَابِهِ! فَقَالَ: یا رَسُولَ اللَّهِ! إِنَّ سَلْمَانَ رَجُلٌ مِنَ الْفُرْسِ یرِیدُ أَنْ یفْتَخِرَ عَلَینَا مَعَاشِرَ قُرَیشٍ، قُلْتَ: أَیکُمْ یصُومُ الدَّهْرَ؟ فَقَالَ: أَنَا وَ هُوَ أَکْثَرَ أَیامِهِ یأْکُلُ، وَ قُلْتَ: أَیکُمْ یحْیی اللَّیلَ؟ فَقَالَ: أَنَا وَ هُوَ أَکْثَرَ لَیلَتِهِ نَائِمٌ، وَ قُلْتَ: أَیکُمْ یخْتِمُ الْقُرْآنَ فِی کُلِّ یوْمٍ؟ فَقَالَ: أَنَا وَ هُوَ أَکْثَرَ نَهَارِهِ صَامِتٌ، فَقَالَ النَّبِی 6: مَهْ یا فُلَانُ! أَنَّی لَکَ بِمِثْلِ لُقْمَانَ الْحَکِیمِ، سَلْهُ فَإِنَّهُ ینَبِّئُکَ، فَقَالَ الرَّجُلُ لِسَلْمَانَ: یا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ! أَ لَیسَ زَعَمْتَ أَنَّکَ تَصُومُ الدَّهْرَ؟ فَقَالَ: نَعَمْ، فَقَالَ: رَأَیتُکَ فِی أَکْثَرِ نَهَارِکَ تَأْکُلُ، فَقَالَ: لَیسَ حَیثُ تَذْهَبُ إِنِّی أَصُومُ الثَّلَاثَةَ فِی الشَّهْرِ، وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ: «مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها» وَ أَصِلُ شَعْبَانَ بِشَهْرِ رَمَضَانَ فَذَلِکَ صَوْمُ الدَّهْرِ، فَقَالَ: أَ لَیسَ زَعَمْتَ أَنَّکَ تُحْیی اللَّیلَ؟ فَقَالَ نَعَمْ، فَقَالَ: أَنْتَ أَکْثَرَ لَیلَتِکَ نَائِمٌ، فَقَالَ: لَیسَ حَیثُ تَذْهَبُ وَ لَکِنِّی سَمِعْتُ حَبِیبِی رَسُولَ اللَّهِ6 یقُولُ: مَنْ بَاتَ عَلَی طُهْرٍ فَکَأَنَّمَا أَحْیا اللَّیلَ کُلَّهُ، فَأَنَا أَبِیتُ عَلَی طُهْرٍ، فَقَالَ: أَ لَیسَ زَعَمْتَ أَنَّکَ تَخْتِمُ الْقُرْآنَ فِی کُلِّ یوْمٍ؟ قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: فَأَنْتَ أَکْثَرَ أَیامِکَ صَامِتٌ، فَقَالَ: لَیسَ حَیثُ تَذْهَبُ وَ لَکِنِّی سَمِعْتُ حَبِیبِی رَسُولَ اللَّهِ یقُولُ لِعَلِی(علیه السلام): یا أَبَا الْحَسَنِ! مَثَلُکَ فِی أُمَّتِی مَثَلُ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، فَمَنْ قَرَأَهَا مَرَّةً قَرَأَ ثُلُثَ الْقُرْآنِ، وَ مَنْ قَرَأَهَا مَرَّتَینِ فَقَدْ قَرَأَ ثُلُثَی الْقُرْآنِ، وَ مَنْ قَرَأَهَا ثَلَاثاً فَقَدْ خَتَمَ الْقُرْآنَ، فَمَنْ أَحَبَّکَ بِلِسَانِهِ فَقَدْ کَمَلَ لَهُ ثُلُثُ الْإِیمَانِ، وَ مَنْ أَحَبَّکَ بِلِسَانِهِ وَ قَلْبِهِ فَقَدْ کَمَلَ ثُلُثَا الْإِیمَانِ، وَ مَنْ أَحَبَّکَ بِلِسَانِهِ وَ قَلْبِهِ وَ نَصَرَکَ بِیدِهِ فَقَدِ اسْتَکْمَلَ الْإِیمَانَ، وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ یا عَلِی! لَوْ أَحَبَّکَ أَهْلُ الْأَرْضِ کَمَحَبَّةِ أَهْلِ السَّمَاءِ لَکَ لَمَا عُذِّبَ أَحَدٌ بِالنَّارِ، وَ أَنَا أَقْرَأُ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ فِی کُلِّ یوْمٍ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَقَامَ وَ کَأَنَّهُ قَدْ أُلْقِمَ حَجَراً». الأمالی الصدوق، ص33، المجلس التاسع، ح5.

این حدیث شریف را مرحوم میرداماد(قدس سره) در رساله سورة الاخلاص، شرح نموده و می فرماید:

«ما این روایت را در شرح تقدمه تقویم الایمان آورده ایم».

و در این کتاب، شرح مفصل و بیان اسرار الهی این روایت را به اصل کتاب یعنی «تقویم الایمان» موکول نموده است.⁽¹⁾

شرح اجمالی حدیث

ما برای استفاده اهل تفقّه و شیفتگان معرفت به ترجمه عبارات محقق عظیم الشأن، مرحوم میرداماد(قدس سره) در شرح حدیث مذکور می پردازیم:

جمله ممکنات و نظام آنها «عموماً» که بزرگان حکماء از آن به انسان کبیر تعبیر می کنند، کتاب الله مبین است، این کتاب تکوینی الهی، جامع همه اشیاء، از کوچک و بزرگ است.

(باید دانست این کتاب از حروف و کلمات مفرده و کلام و جمل مرکبه و آیات و سور، تشکیل شده) اگر در آن ملاحظه اعمیت صنف نسبت به شخص، و اعمیّت نوع نسبت به صنف، و اعمیّت جنس نسبت به نوع، بشود (در این صورت) گفته شده که:

تشخصات و اشخاص، بمنزله حروف و کلمات

اصناف، بمنزله افراد کلام و جمل

انواع، بمنزله آیات

اجناس، بمنزله سور این کتاب الله مبین هستند

و قوی و لوازم و اوصاف، بمنزله تشدید و مد و اعراب می باشند.

(البته به صورت دیگری هم، می توان مسئله را مطرح ساخت، با این بیان که):

اگر، ترکیب نوع از جنس و فصل

صنف، از نوع و لواحق مصنّفه

شخص، از حقیقت صنفیه و عوارض مشخّصه

ملاحظه شود، مسئله عکس صورت اوّل می شود، زیرا در صورت اوّل

اشخاص کلمه، و در صورت دوّم اشخاص سوَر هستند.

بنابراین، نفس ناطقه بشری که به کمال واقعی در جانب علم و عمل رسیده باشد صورت کمالیه عالم وجود بتمامه است، که به دلیل شمول و جامعیتش، خود کتاب مبین می باشد، همانطوری که مجموع عالم وجود کتاب حق تعالی است.

از اینجاست که به انسان عارف،⁽¹⁾عالم صغیر و به مجموع عالم، انسان کبیر گفته می شود.

بلکه چون انسان عارف نسخه عالم کبیر و صورت کمالیه آفرینش است و از نظر روح و غیره، عظمت خاصی دارد، به او عالم کبیر و به مجموع عالم،

انسان صغیر گفته می شود.

حال که تو را از دو راه مذکور⁽¹⁾(عکس یکدیگر به تطبیق عالم وجود با کتاب تدوینی) راهنمایی نمودیم پس باید بدانی که برای هر کدام از این دو اعتبار (وراه) درجه ای از تحقیق هست.

به اعتبار اوّل (اطلاق کلمات بر اشخاص) قول خداوند جل سلطانه در قرآن کریم:

«إِنَّ اللَّهَ یُبَشِّرُکِ بِکَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسیحُ عیسَی ابْنُ مَرْیَمَ» ⁽²⁾

آشکار می گردد.

و به اعتبار دوّم (اطلاق سوره بر اشخاص) معنی و تفسیر قول رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم):

«مثل علی بن ابیطالب فیکم مثل قل هو الله احد فی القرآن» معلوم می شود.

و از دقّت در سخنان قبل، سخن (ارزنده ی) پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) که: «مثل علی بن ابی طالب فی هذه الامة مثل عیسی بن مریم فی بنی اسرائیل» ظاهر می گردد.

باید دانست همانطور که حضرت عیسی(علیه السلام) کلمة الله است، حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام) هم، کلمة الله هستند.

مطلب دیگر اینکه پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) خطاب به علی(علیه السلام) فرمودند:

اگر از مردم نمی ترسیدم که گویند درباره ات آنچه درباره عیسی(علیه السلام) گفتند، تو را تعریف و مدح می نمودم که خاک پایت را به تبرّک برگیرند.

یعنی اگر آنطور که هستی تو را تعریف نمایم، چون مردم کشش فکری و ظرفیّت ندارند، تو را خدا می خوانند همانطور که عیسی را خدا نامیدند.

و این چیزی است که از طریق عامّه و خاصّه روایت شده است.

وجه تشبیه حضرت علی(علیه السلام) به سوره توحید

در سوره «قل هو الله احد» خداوند متعال خود را به برترین صفات جلاله و بالاترین مقامات، وصف فرموده است (سؤال این است که به چه مناسبت علی(علیه السلام) به این سوره تشبیه شده و چگونه این تشبیه مخصوص ایشان گشته)، پاسخ باید گفت: حالِ علی(علیه السلام) در اخلاص برای خدای متعال و معرفت (آنحضرت) نسبت به حقایق توحید، گویای همان چیزی است که سوره «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» آنرا بیان می کند، و علی(علیه السلام) مظهر حق و مجسّم اخلاص و همانند «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» جامع معارف الهیّه و مخالف شرک می باشند، به این دلیل علی(علیه السلام) به سوره توحید تشبیه شده اند.

(آری) علی(علیه السلام) با سیره و روش خویش و با لسان حال به معارفی که در « قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» مندرج است گویا هستند و زبان حال، فصیحتر و رساتر از به کار بردن الفاظ است.

بدین جهت (مولای ما امیرالمؤمنین(علیه السلام) اشاره به قرآن نمودند و) فرمودند:

«این کتاب صامت است و من کتاب ناطق می باشم».

نتیجه

پس علی(علیه السلام) در کتاب آفرینش سوره اخلاص، توحید و صورت کمالیه «مشابه» عالم وجود است.

آنچه گفتیم به قدر فهم ما می باشد و اسرار آیات و وسیله درک آن نزد خدای علیم و حکیم و رموز احادیث و علم به آن، در پیشگاه نور بخش رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) است.

و فضل به دست خداوند و سعادت در پیروی رسول اکرم و توسّل به اهل بیت: می باشد. صلوات الله علیه و علیهم اجمعین.⁽¹⁾

بسوی تفقّه

انسانی را فرض کنید که اسماء الله یعنی ائمّه دین و نمایندگان ربّ العالمین را نمی شناسد، خوب این انسان در مقام عبودیّت از چه منهجی پیروی و از چه روشی متابعت می کند؟

مگر دستورالعمل بیگانه، روش عبودیّت حساب می شود؟ از کجا بیگانه روش بندگی معبود را می داند؟

همانطور که در جلسه گذشته گفتیم، مولا به عبد توصیه و امر نموده است، که از نمایندگان من پیروی نما و شرح و تأویل سخن مرا از آنان بخواه.

کما قال الله تبارک و تعالی:

«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَ أَطیعُوا الرَّسُولَ وَ اوّلی الْأَمْرِ مِنْکُمْ»⁽¹⁾

«عَنْ بَکْرِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَصْرِی عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِی عَنْ آبَائِهِ عَنِ الْبَاقِرِ(علیه السلام) قَالَ: أَوْصَی النَّبِی 6 إِلَی عَلِی وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَینِ : ثُمَّ قَالَ فِی قَوْلِ اللَّهِ: «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ»»، قَالَ: الْأَئِمَّةُ مِنْ وُلْدِ عَلِی وَ فَاطِمَةَ إِلَی أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ».

حضرت باقر(علیه السلام) فرمودند: پیامبر اکرم 6 وصیت کردند به علی و حسن و حسین : سپس درباره ی این آیه: «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ» فرمودند: ائمّه از نژاد علی و فاطمه زهرا3 هستند تا روز قیامت. بحارالانوار، ج 23، ص286، ح3.

و کما قال تبارک و تعالی:

«هُوَ الَّذی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ مِنْهُ آیاتٌ مُحْکَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَأَمَّا الَّذینَ فی قُلُوبِهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْویلِهِ وَ ما یَعْلَمُ تَأْویلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ »⁽²⁾

عبد بعد از اعتقاد به ولایت الله و ولایت اوّلیاء الله، صبغه الهی⁽¹⁾

عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ: «صِبْغَةَ اللَّهِ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً»، قَالَ: صَبَغَ الْمُؤْمِنِینَ بِالْوَلَایةِ فِی الْمِیثَاقِ. الکافی، ج 1، ص422، ح53.

فی تفسیر العیاشی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ: «صِبْغَةَ اللَّهِ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً»، قَالَ: الصِّبْغَةُ مَعْرِفَةُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ(علیه السلام) بِالْوَلَایةِ فِی الْمِیثَاقِ. بحارالانوار، ج 3، ص281، ح20؛ تفسیر العیاشی، ج 1، ص62، ح109.

اهل مودّت و شاگردان «الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ»، چون به نمایندگان الهی متصلند و معیّت با صادقین دارند، مصداق واقعی متدیّن می باشند.

در زیارت حضرت امیر المؤمنین(علیه السلام) می خوانیم:

«السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا دِینَ اللَّهِ الْقَوِیمَ».⁽²⁾

تدیّن و صبغه الهی به خود گرفتن زمان زیادی نمی طلبد، یک روز یا کمتر از آن، حر بن یزید ریاحی(علیه السلام) در کربلای معلّا و یا راهب; در مسیر صفّین در معنویّت و هجرت الی الله برنده شده، با اقتداء به سابق و حرکت بر منهج صادقین، مصلّی گردیدند.⁽³⁾

و این صلاة، همان صلاة خاشعین است، کما قال الله تبارک و تعالی:

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ»، «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ»، «الَّذینَ هُمْ فِی صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ»⁽¹⁾

پس دین جز اعتقاد به مبدأ کمال و مودّت نمایندگان خدای ذوالجلال، چیز دیگری نیست.

دین داران واقعی پاسخ گوی، هل من ناصر صاحب الولایه و تشریح کننده «هَلِ الدِّینُ إِلَّا الْحُبُّ»⁽²⁾، متخذین سبیل رب⁽³⁾، عاملین به آیه مودّت⁽⁴⁾

«عَن ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ: «قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی»، قَالُوا: یا رَسُولَ اللَّهِ! مَنْ هَؤُلَاءِ الَّذِینَ أَمَرَنَا اللَّهُ بِمَوَدَّتِهِمْ؟ قَالَ: عَلِی وَ فَاطِمَةُ وَ وُلْدُهُمَا». شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج 2، ص189، ح822.

بیضاوی مفسّر معروف عامّه می نویسد: «چون این آیه ی شریفه نازل شد، از رسول خدا 6 پرسیدند: نزدیکان تو (که خداوند امر به مودّت آنان فرموده) چه کسانی هستند؟

حضرت فرمودند: علی(علیه السلام) و فاطمه3

و دو پسرشان8، سپس فرمودند: معنی اقتراف حسنه (کار نیکو کردن) کسب طاعت، خصوصاً محبّت آل رسول است». شواهد التنزیل، ج2، ص397؛ دیگر مصادر عامّه نیز نظیر تفسیر کشّاف، ج4، ص220؛ مناقب ابن مغازلی، ص263؛ تفسیر رازی، ذیل آیه ی شریفه؛ تفسیر ثعلبی، ذیل آیه ی شریفه؛ الدّر المنثور، ج7، ص348؛ تفسیر طبری، ذیل آیه ی شریفه و ... مصداق قُربی را آل محمّد 6 و مصداق اقتراف حسنه را مودّت آل محمّد 6 می دانند.

لَکُمْ»⁽¹⁾هستند.

تکذیب دین چیست؟

تکذیب دین، تکذیب روش عبودیّت و منهج بندگی است، زیرا تکذیب مثلاً نمازهای یومیّه کفر شمرده می شود، در حالیکه تکذیب نماز تراویح کفر به حساب نمی آید.⁽²⁾

تکذیب صلاة بر منهج کتاب و سنّت رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) و عترت طاهرین:، تکذیب نماینده خدای متعال است و تکذیب نماینده خدا، تکذیب خداست و تکذیب خداوند متعال کفر است.

امّا تکذیب صلاة تراویح تکذیب چه کسی به شمار می آید؟ آیا آمر به صلاة تراویح، نماینده خدای متعال بوده است؟

پس معلوم شد تکذیب دین، تکذیب ولایت نمایندگان الهی و پیشوایان معصوم است و منظور از دین، ولایت و صاحب اختیاری معصومین: می باشد.

دین در آیات قرآنی

شما این نکته را اگر خوب تحقیق کنید و آیاتی را که بیان می کنیم با احادیث مربوطه بررسی نمایید، به همین نتیجه می رسید:

1- «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ»⁽¹⁾

«عن محمد بن مسلم عن أبی جعفر(علیه السلام) قال: «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ»، قال: یعنی الدّین فیه الإیمان». تفسیر العیاشی، ج 1، ص166، ح22.

«عَن الْبَاقِرُ(علیه السلام) فِی قَوْلِهِ: «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ»، قَالَ: التَّسْلِیمُ لِعَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ(علیه السلام) بِالْوَلَایة». مناقب ابن شهرآشوب، ج 3، ص95. البرهان فی تفسیر القرآن(5 جلدی)، ج 1، ص604.

2- «الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَرُوا مِنْ دینِکُمْ» ⁽²⁾

فی تفسیر العیاشی، «عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ(علیه السلام) فِی هَذِهِ الْآیةِ: «الْیوْمَ یئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ دِینِکُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ»، یوْمَ یقُومُ الْقَائِمُ(علیه السلام) یئِسَ بَنُو أُمَیةَ فَهُمُ «الَّذِینَ کَفَرُوا»، یئِسُوا مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ:». بحارالانوار، ج 51، ص55، ح39؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج 2، ص223، ح2901؛ تفسیر العیاشی، ج 1، ص292، ح19؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص587، ح24.

فی تفسیر علی بن إبراهیم قمی، «فی قوله: «الْیوْمَ یئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ دِینِکُمْ»، قال: ذلک لما نزلت ولایة أمیرالمؤمنین(علیه السلام)». البرهان فی تفسیر القرآن، ج 2، ص223، ح2900؛ تفسیر القمی، ج 1، ص162؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص587، ح23.

3- «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً»⁽¹⁾

امیرالمؤمنین(علیه السلام) می فرمایند: «رسول خدا 6 در حالی که دست مرا گرفته بودند فرمودند: هر که من مولای او هستم، علی مولای اوست، خدایا دوست علی را دوست بدار، و دشمنش را دشمن بدار، در این هنگام سلمان برخاست و گفت: ای رسول خدا! ولایت علی مانند ولایت کیست؟ رسول خدا 6 فرمودند: ولایت علی مانند ولایت من است، هر کسی که من بر او اولی هستم و ولایت دارم، علی نیز بر او ولایت دارد، پس از آن خداوند تعالی این آیه را نازل فرمود: «الْیوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیکُمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً»، و رسول خدا 6 فرمودند: الله اکبر بر اکمال دین، و اتمام نعمت، و رضایت پروردگارم به رسالتم، و بر ولایت علی بعد از من، آنگاه عده ای گفتند: ای رسول خدا، آیا این آیات خاص علی است؟ رسول خدا 6 فرمودند: آری، درباره ی او و اوصیای من تا روز قیامت است، گفتند: ای رسول خدا! آنان را برای ما بیان کن، رسول خدا 6 فرمودند: علی برادر، و وارث من و وصی من و ولی هر مؤمنی پس از من است، سپس فرزندم حسن و سپس فرزندم حسین و سپس نُه تن از فرزندان حسین هستند، قرآن با ایشان است و آنان هم با قرآن می باشند، و از قرآن مفارقت نکنند و قرآن هم از آنان جدا نشود، تا آن که در حوض کوثر بر من وارد شوند...».(ینابیع المودة، ج1، صص343 و 347)

ابو هریره گوید: «هر کس روز هیجدهم ذیحجه را روزه بگیرد، خداوند ثواب روزه ی شصت ماه را در نامه ی اعمال او می نویسد و آن روز، روز غدیر خم است، که پیامبر خدا 6 دست علیّ بن ابی طالب(علیه السلام) را گرفت و گفت: به به! مبارک باد تو را، ای پسر ابی طالب! ابو سعید خدری گوید: وقتی این آیه بر پیامبر 6 نازل شد، فرمودند: اللّه اکبر بر اکمال دین و اتمام نعمت و رضایت پروردگار به رسالت من و ولایت علیّ بن ابی طالب(علیه السلام) پس از من! سپس فرمودند: هر که من مولای اویم علی مولای اوست، خداوندا! دوست بدار کسی را که او را دوست بدارد و دشمن بدار کسی را که او را دشمن بدارد و یاری کن هر که او را یاری کند و خوار کن کسی را که او را خوار کند». (الدّر المنثور، ج2، ص259؛ مناقب خوارزمی، ص6؛ شواهد التنزیل، ج1، صص201 و 202؛ تاریخ مدینه ی دمشق، ج42، ص233)

«و مِن طرق العامه: عَنْ قَیسٍ عَنْ أَبِی هَارُونَ الْعَبْدِی: عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِی قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ 6 لَمَّا دَعَا النَّاسَ إِلَی عَلِی فِی غَدِیرِ خُمٍّ أَمَرَ بِمَا کَانَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ مِنَ الشَّوْکِ فَقُمَّ وَ ذَلِکَ یوْمَ الْخَمِیسِ، ثُمَّ دَعَا النَّاسَ إِلَی عَلِی(علیه السلام) فَأَخَذَ بِضَبْعِهِ، حتَّی نَظَرَ النَّاسُ إِلَی بَیاضِ إِبْطَی رَسُولِ اللَّهِ 6 ثُمَّ لَمْ یتَفَرَّقُوا حَتَّی نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیةُ: «الْیوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیکُمْ نِعْمَتِی» الْآیةَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ 6: اللَّهُ أَکْبَرُ عَلَی إِکْمَالِ الدِّینِ وَ إِتْمَامِ النِّعْمَةِ وَ رِضَا الرَّبِّ بِرِسَالَتِی وَ بِالْوَلَایةِ لِعَلِی مِنْ بَعْدِی. ثُمَّ قَالَ: مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِی مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ.

فَقَالَ حَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ الْأَنْصَارِی: یا رَسُولَ اللَّهِ! أَ تَأْذَنُ لِی أَنْ أَقُولَ فِی عَلِی أَبْیاتَ شَعْرٍ؟ فَقَالَ: قُلْ عَلَی بَرَکَةِ اللَّهِ. فَقَامَ حَسَّانُ، فَقَالَ: یا مَعْشَرَ مَشِیخَةِ قُرَیشٍ! اسْمَعُوا قَوْلِی بِشَهَادَةٍ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ، فَقَالَ:

ینَادِیهِمُ یوْمَ الْغَدِیرِ نَبِیهُمْ بِخُمٍّ وَ أَسْمِعْ بِالنَّبِی مُنَادِیاً

یقُولُ: فَمَنْ مَوْلَاکُمُ وَ وَلِیکُمْ فَقَالُوا- وَ لَمْ یبْدُوا هُنَاکَ التَّعَامِیا

إِلَهُکَ مَوْلَانَا وَ أَنْتَ نَبِینَا وَ لَا تَجِدَنْ مِنَّا لَکَ الْیوْمَ عَاصِیاً

فَقَالَ لَهُ: قُمْ یا عَلِی فَإِنَّنِی رَضِیتُکَ مِنْ بَعْدِی إِمَاماً وَ هَادِیا»

البرهان، ج3، ص189، ح18؛ فرائد السمطین، ج1، ص72، ح39.

اختصاص این کریمه به امر ولایت علوی و نزول آن در غدیر خُم در حد تواتر نقل شده، به کتاب قیّم (الغدیر) مراجعه فرمائید.

4- «هُوَ الَّذی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدی وَ دینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ»⁽¹⁾

«عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیلِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْمَاضِی(علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ: «... هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدی وَ دِینِ الْحَقِّ»، قَالَ: هُوَ الَّذِی أَمَرَ رَسُولَهُ بِالْوَلَایةِ لِوَصِیهِ، وَ الْوَلَایةُ هِی دِینُ الْحَقِّ، قُلْتُ: «لِیظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ»، قَالَ: یظْهِرُهُ عَلَی جَمِیعِ الْأَدْیانِ عِنْدَ قِیامِ الْقَائِمِ(علیه السلام)...». (الکافی، ج1، ص432، ح91؛ بحارالانوار، ج23، ص318، ح29 و ج24، ص336، ح59 و ج35، ص397؛ تفسیر نور الثقلین، ج2، ص212، ح125؛ البرهان، ج9، ص76، ح3).

5- «کَلاَّ بَلْ تُکَذِّبُونَ بِالدِّینِ»⁽¹⁾

فی تفسیر علی بن ابراهیم قمی: «« کَلَّا بَلْ تُکَذِّبُونَ بِالدِّینِ»، قَالَ: بِرَسُولِ اللَّهِ6 و أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ(علیه السلام)»، (البرهان، ج10، ص119، ح1؛ تفسیر القمی، ج2، ص409؛ تفسیر نور الثقلین، ج5، ص522، ح13).

ذکره أیضا علی بن إبراهیم فی تفسیره، «قال: و قوله عزّ وجلّ: «بَلْ تُکَذِّبُونَ بِالدِّینِ»، أی بالولایة فالدّین هو الولایة». (البرهان، ج10، ص120، ح6؛ تأویل الآیات، ج2، ص770).

6- «... وَ ذلِکَ دینُ الْقَیِّمَةِ» ⁽²⁾

«عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ(علیه السلام) فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ: «... وَ ما أُمِرُوا»، هَؤُلَاءِ الْأَصْنَافُ، «إِلَّا لِیعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ»، وَ الْإِخْلَاصُ الْإِیمَانُ بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ 6 وَ الْأَئِمَّةِ: وَ قَوْلُهُ: «وَ یقِیمُوا الصَّلاةَ وَ یؤْتُوا الزَّکاةَ»، فَالصَّلَاةُ وَ الزَّکَاةُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ(علیه السلام)، «وَ ذلِکَ دِینُ الْقَیمَةِ»، قَالَ: هِی فَاطِمَةُ3 ... ».(تأویل الآیات، ج2، ص829، ص1؛ البرهان، ج10، ص207، ح1).

«وَ رَوَی ابْنُ أَسْبَاطٍ عَنِ ابْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ: «دِینُ الْقَیمَةِ»، قَالَ: إِنَّمَا هُوَ ذَلِکَ دِینُ الْقَائِمِ(علیه السلام)». (البرهان، ج10، ص207، ح3؛ بحارالانوار، ج23: ص370، ح44؛ تأویل الآیات، ج2، ص831، ح2).

7- «أَ رَأَیْتَ الَّذی یُکَذِّبُ بِالدِّینِ»⁽³⁾

«قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَبَّاسِ: حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِی بْنِ زَکَرِیا بْنِ عَاصِمٍ عَنْ الْهَیثَمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الرَّمَادِی، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِی بْنُ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ:، فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ: «أَ رَأَیتَ الَّذِی یکَذِّبُ بِالدِّینِ»، قَالَ: بِوَلَایةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِی(علیه السلام)».(بحارالانوار، ج23، ص367، ح33؛ البرهان، ج10، ص244، ح1؛ تأویل الآیات، ج2، ص855، ح1).

«وَ رَوَی مُحَمَّدُ بْنُ جُمْهُورٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ: «أَ رَأَیتَ الَّذِی یکَذِّبُ بِالدِّینِ»، قَالَ: بِالْوَلَایةِ».(بحارالانوار، ج23، ص367، ح33؛ البرهان، ج10، ص244، ح2؛ تأویل الآیات، ج2، ص855، ح2).

8- «إِنَّ الَّذینَ فَرَّقُوا دینَهُمْ وَ کانُوا شِیَعاً»⁽¹⁾

فی تفسیر القمی، «فی قَوْلِهِ: «إِنَّ الَّذِینَ فَرَّقُوا دِینَهُمْ وَ کانُوا شِیعاً»، قَالَ: فَارَقُوا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ(علیه السلام) وَ صَارُوا أَحْزَاباً». (بحارالانوار، ج9، ص208، ح77؛ تفسیر نور الثقلین، ج1، ص782، ح361؛ تفسیر القمی، ج1، ص222؛ البرهان، ج4، ص49، ح1).

9- «قُلْ إِنَّنی هَدانی رَبِّی إِلی صِراطٍ مُسْتَقیمٍ دیناً قِیَماً مِلَّةَ إِبْراهیمَ حَنیفاً وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکینَ»⁽²⁾

فی تفسیر العیاشی، «عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی(علیه السلام) قَالَ: مَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ یدِینُ بِدِینِ إِبْرَاهِیمَ غَیرُنَا وَ شِیعَتِنَا».

فی تفسیر العیاشی، «عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مِیثَمٍ قَالَ: سَمِعْتُ الْحُسَینَ بْنَ عَلِی صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیهِ یقُولُ: مَا أَحَدٌ عَلَی مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْهَا بِرَاءٌ». (تفسیر العیاشی، ج1، ص388، ح144 و ح146؛ بحارالانوار، ج 65: ص 85، ح5 و ح6؛ تفسیر نور الثقلین، ج1، ص786، ح378 و 380؛ البرهان، ج4، ص53، ح5 و ح7).

10- «وَ الَّذینَ یُصَدِّقُونَ بِیَوْمِ الدِّینِ»⁽³⁾

«عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ(علیه السلام) فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ«... وَ الَّذِینَ یصَدِّقُونَ بِیوْمِ الدِّینِ»، قَالَ: بِخُرُوجِ الْقَائِمِ(علیه السلام)». (الکافی، ج8، ص287، ح432؛ بحارالانوار، ج24، ص313، ح18؛ تفسیر نور الثقلین، ج5، ص418، ح33).

11- «وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیَتفقّهوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ»⁽¹⁾.

وجود امام و حجّت الهی در هر زمان

با توجّه به آیات قرآن و احادیث معصومین به این نتیجه می رسیم که همواره باید روی زمین حجّتی از حجج الهی وجود داشته باشد.

آیه شریفه ای مثل:

«إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هادٍ»⁽²⁾

هنگامی که این آیه نازل شد، پیغمبر اکرم 6 دست خود را بر سینه اش نهاد و فرمودند: «منم بیم دهنده!» و با دست به شانه ی امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) زدند و فرمودند: «یا علی! تویی هادی؛ و به واسطه ی تو ای علی هدایت یافتگان هدایت می شوند». امیرالمؤمنین(علیه السلام) درباره ی تفسیر این آیه ی شریفه می فرمایند: «پیغمبر اکرم6 می فرمودند: منم بیم دهنده؛ و هادی (در هر زمان)، مردی از بنی هاشم است».

محمد بن مسلم گوید از جعفر بن محمّد الصّادق(علیه السلام) در مورد این آیه سؤال کردم، فرمودند: «کلُّ امامٍ هادٍ لِکُلِّ قومٍ فی زَمانِهِم»: هر امامی هادی هر قومی در زمان خودشان می باشد. (ینابیع المودة / ج 1، ص297 به نقل از مناقب)

ثعلبی نیز پس از نقل این روایت در تفسیر خود «الکشف و البیان»، ذیل آیه ی شریفه می نویسد: این روایتی است که عدّه ی بسیاری از مفسّرین و محدّثین از ابن عبّاس و محمّد بن مسلم نقل کرده اند. (همان)

امام باقر(علیه السلام) می فرمایند: رسول اللّه 6 در تفسیر این آیه ی شریفه، فرمودند: «اَنَا المُنْذِرُ وَ عَلیٌ الهادی، اَما وَاللّه ما زالَت فینا اِلَی السّاعَة: من ام بیم دهنده و علی است هدایت کننده، به خدا سوگند این (منصب) تا قیامت متعلّق به ماست». (ینابیع المودّة / ج 2، ص246 به نقل از مناقب)

حاکم حسکانی حنفی می نویسد: رسول اللّه 6 آب پاکیزه ای طلبیدند و علی بن ابی طالب(علیه السلام) نزد ایشان بودند. پس طهارت جستند؛ سپس دست علی(علیه السلام) را گرفتند و به سینه ی خود چسباندند و فرمودند: «اِنّما اَنْتَ مُنذِر» (یعنی مصداق بیم دهنده، من هستم) و بعد دست علی(علیه السلام) را به سینه ی خود آن حضرت گذاشتند و فرمودند: «وَ لِکُلِّ قَومٍ هاد» (یعنی مصداق هادی امت تویی) ... (شواهدالتّنزیل، ج1، ص302)

این احادیث و امثال آن در دیگر کتب عامّه از جمله کنزالعمّال، ح4443 ؛ تفسیر ابن کثیر، ج2، ص520 ؛ المُستَدرک علی الصَّحیحَین، ج3، ص140، ح4646 و 244 ؛ الدُّرّالمَنثور، ج4، ص608 ؛ ینابیع المودّة، ج1، ص90 و ص296 و تعداد بسیاری از دیگر کتب عامّه و تعداد بیشماری از تفاسیر و روایات شیعه نقل شده است.

و آیه شریفه ای مثل:

«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقینَ»⁽¹⁾

گویای این است که خدای متعال برای همه اقوام در طول زمان هادی معصوم و راهنمای صادق قرار داده است.

روایاتی که ذیل اینگونه آیات رسیده⁽¹⁾و حدیث شریف ثقلین⁽²⁾

(صحیح مسلم، طبع سعودی، کتاب فضائل الصحابة، باب من فضائل علی بن ابی طالب(علیه السلام) سنن الدارمی، دارالکتب العربی، ج2، ص524، ح3316).

«قال رسول اللّه 6: ...فانظروا کیف تخلفونی فی الثقلین؟ قالوا و ما الثقلان یا رسول اللّه؟! قال: کتاب اللّه طرفه بید اللّه و طرفه بایدیکم فاستمسکوا و لا تضلوا و الاخر عترتی و ان اللطیف الخبیر نبأنی انهما لن یفترقا حتی یردا علیَّ الحوض فسألت ذلک لهما ربی، فلا تقدموهما فُتهلَکوا و لا تقصروا عنهما فتهلکوا و لا تعلوهم فانهم اعلم منکم، من کنت اولی به من نفسه فعلی ولیه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه». (کنزالعمال، متقی هندی/ ح 957) و به عبارات دیگر در (مسند احمد، ج3، ص18 و ج 2، ص17 کنزالعلمال، متقی هندی: ح 943 و احادیث بعد از آن).

تفقّه در آیه تفقّه (نفر)

از جمله آیاتی که در این موضوع با اهمیّت اعتقادی، می توان مطرح کرد، آیه شریفه نفر است:

«وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیَتفقّهوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ»⁽¹⁾.

قابل دقّت است که «لیتفقّهوا» به صورت مضارع آمده و این دلیل استمرار وجوب تفقّه در همه ازمنه است و چون تفقّه فی الدّین، یعنی شناخت رهبر دین و امام عصر، پس شناخت امام و حجّت در همه ازمنه واجب است، و این همان مدلول حدیث معروف است که :

«مَنْ مَاتَ وَ لَمْ یَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً». ⁽²⁾

ترجمه: کسی که بمیرد و امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهلیّت مرده است. ینابیع الموده، قندوزی حنفی، ج3، ص456. این روایت در کتب مختلفه ی شیعه و عامّه با عبارات و طرق مختلفه از رسول اکرم 6 نقل شده است. همچنین صحیح مسلم، ج3، ص1478 (کتاب الامارة) و نیز تفسیر ابن کثیر ذیل آیه ی شریفه ی «اَطیعُوا اللّهَ وَ اَطیعُوا الرَّسولَ وَ اُولِی الاَمْرِ مِنْکُم» و دیگر کتب روایی از پیغمبر 6 نقل می کنند که فرمود: «کسی که بمیرد و بیعت امامی بر گردن او نباشد، به مرگ جاهلیت مرده است».

(در کتاب ارزشمند «شناخت امام، راه رهایی از مرگ جاهلی، نوشته ی آیت الله حاج شیخ مهدی فقیه ایمانی دام ظلّه»، هفتاد روایت با این مضمون، با عبارات مختلفه از طرق عامّه نقل شده است).

پس باید در هر عصری امام و حجّتی باشد تا تفقّه پیرامون او و یا امام بعد از او صورت بگیرد، طبق آیه شریفه در تمام اعصار از هر طایفه عده ای باید در طلب ولیّ پروردگار حرکت نموده، از یک مبدأ الهی از امام عصر و مقامات و فضائل او جستجو و

تفقّه نمایند⁽¹⁾

فی المثل فردی منظره ی زیبائی را می بیند ولی فکرش جای دیگر است، مثل اینکه اصلاً منظره را ندیده است. فرد دیگری پیدا می شود که آن منظره را می بیند ولی ظاهر بین است، یعنی می بیند ولی دقّت و تعمق ندارد. فرد سوّمی پیدا می شود که به منظره نگاه می کند و نگاهش نگاه دقّت است، عمیق می شود و در فهم علّت یا علل و کیفیت آن منظره سعی می نماید.

مطلوب آیه ی نفر این است که گلستان ولایت و بوستان امامت، نگاه دقیق و فهم عمیق می خواهد.

طلاب حوزه ی علمیّه ی شیعه بر اساس آیه ی«لیتفقّهوا فی الدّین»، باید در این بهشت جاوید یعنی شجره ی طیّبه ی عترت: و مقامات و فضائل آن حضرات کار علمی و تحقیقی فراوان داشته باشند. طلبه اضافه بر حفظ آیات الولایه و احادیث این موضوع مثل خطبه ی غدیر و خطبه ی فدکیّه و عبارات نورانی زیارات باید به عمق آیات و احادیث و زیارات برسد، و اضافه بر تفقّه، توسّل هم داشته باشد.

این آیه که در کتب اصول فقه (بحث حجیّت خبر واحد) عنوان گشته، از آیات امامت و مهدویّت است و وجوب تفقّه در جهت مقامات صاحب الولایه را بازگو می کند.

هدایت یابی خطیب عراقی

یکی از هدایت یافتگان اخیر آقای شیخ عبد الرّحمن العلی (عراقی) است.

او سنّی شافعی بود و در اثر بعض تبلیغات وهّابیّت، با شیعه و مکتب تشیّع،

مخالفت و ضدّیّت داشت. نامبرده در تاریخ 17/1/75 بوسیله عدّه ای از دوستان به مرکز جهانی حضرت ولیّ عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) آمد و اینجانب در محیطی که به استغاثه به حضرت صاحب الزمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و ذکر شریف(یابن الحسن) متبرّک شده است، با او بحث نمودم و این همان محیطی است که آقای مهندس بودائی سومیاکی (روح الله) و اهل ژاپن بعد از دو سه روز مباحثه در تاریخ 25/8/74 در برابر اسلام سر فرود آورد و به برکت عنایت حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) به گروه هدایت یافته و فرقه ناجیه پیوست.⁽¹⁾

نتیجه مباحثات ما با آقای شیخ عبدالرحمن العلی این شد، که به عنایت حضرت ولیّ عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ایشان از گذشته خویش نادم شده، با تمام وجود و از روی صمیم قلب مکتب اهل بیت(علیهم السلام) را پذیرفت.

احیاءگری امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) تا آنجا رسید که نامبرده جزوه ای به نام «موعظتی لکلّ مسلم» نوشته و مسلمین را به اتحاد زیر لوای امامت اهلبیت(علیهم السلام) فرا خوانده است.⁽²⁾

نمونه ا ی از مباحثات با خطیب عراقی

بنده حدیث «من مات...» که از طریق فریفتن، شیعه و سنی نقل شده است را مطرح کردم و به آقای شیخ عبدالرّحمن گفتم:

آیا شما این حدیث را قبول دارید؟

گفت: آری گفتم: آیا شما حدیث «الخلافة بعدی ثلاثون سنه» را دیده اید؟

گفت: این حدیث را ندیده ام و از آن خبر ندارم.

گفتم: این حدیث را فقط علماء شما از قول پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) نقل کرده و در پی توجیه حکومت خلفاء بوده اند و چند مأخذ از علمای شما دارد از جمله سنن ترمذی، جلد4: صفحه 436.

گفت: غرض شما از مطرح ساختن این دو حدیث چه می باشد؟

گفتم: اگر من و شما ساعت و آنِ بعد از وفاتِ پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) حیات داشتیم آیا مأمور به معرفت یابی نسبت به امام زمانمان بودیم؟

گفت: بلی!

گفتم: امام زمان ما در آن ساعت چه کسی بود؟

اگر بگوئید، ابابکر امامت داشت، می گوئیم او که بعد از مدتی انتخاب گردید، قبلاً که پیشوائی نداشت، صحبت ما آنِ بعد از وفاتِ پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) تا انتخاب ابابکر است، در این فتره و فاصله، امام مردم چه کسی بوده است؟

توضیح اینکه اهل سنّت انتخاب را کاشف حکومت نمی دانند بلکه مثبت حکومت می دانند، بنابراین قبل از انتخاب، ابابکر(به قول عامّه) هیچ کاره بوده

است.

شما بفرمائید بعد از وفات پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) تا انتخاب ابابکر(هر مقدار باشد) امام زمان مسلمین و پیشوای موحّدین چه کسی می باشد؟

اگر بگوئید در آن فاصله مسلمین امام زمان نداشته اند خلاف حدیث سخن گفته اید، چون معنی حدیث «من مات...» این می شود که همواره باید امام زمانی در جامعه باشد تا مردم او را بشناسند.

درمورد حدیث خودتان هم «الخلافة بعدی...» پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:

خلافت بعد از من سی سال است، ظاهر کلمه (بعدی) چه چیزی را می رساند،

یعنی: آنِ بعد وفات من، خلافت آغاز می گردد و تا سی سال طول می کشد، سؤال را تکرار می کنیم، در این فتره و فاصله زمانی یعنی از آنِ بعد از وفات رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) تا انتخاب ابابکر چه کسی خلیفه و جانشین پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) بوده است؟

اگر بگوئید ابابکر خلیفه بود، می گوئیم قبل از انتخاب که (روی قول شما)⁽¹⁾او کاره ای نبوده است.

اگر بگوئید در آن فاصله زمانی جامعه بدون خلیفه بوده است، این هم خلاف حدیثی است که خودتان نقل کرده اید که «الخلافة بعدی...» چون این حدیث گویای اینست که، لحظه بعد از وفاتِ پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) خلافت باید آغاز بشود و نه بعد از گذشت مدّتی از وفات او، پس:

1- حدیث «من مات...» که علمای ما و شما از پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) نقل کرده اند.

2- حدیث «الخلافة بعدی...» که علماء شما از پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) نقل کرده اند، این مطلب را به ما می گوید که: باید امام و خلیفه ای آنِ بعد از وفات رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) موجود باشد، تا مردم به عنوان حجّت و امام او را بشناسند و به او مراجعه کنند، و الّا در این فاصله زمین خالی از حجت می ماند و رهبری خلق گسیخته می شود، و مردم در معرفت یابی امام زمانشان، سرگردان می شوند و می گویند ما مأمور به شناخت کسی شده ایم که وجود ندارد.

این بود قسمت مختصری از صحبت اینجانب با آقای عبدالرحمن العلی که نقل کردیم و تفصیل مطالب در مورد ولایت تشریعیّه و تکوینیّه، و توسّلات به وجود مطهر امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) که مدتها طول کشید، باید زمان دیگر بیان شود.

ممکن است بگوئید، نتیجه این قسمت مباحثه چه شد و سخن به کجا کشید؟

وقتی اینجانب مطالب یاده شده را در مورد حدیث (من مات...) و (الخلافة بعدی...) گفتم، و از آقای عبد الرّحمن سئوال کردم، اگر ما، در آن زمان بودیم به امامت و خلافت چه کسی اعتقاد پیدا می کردیم و چه کسی را باید امام می دانستیم و می شناختیم تا مرگمان مرگ جاهلیت نباشد؟

ایشان خواست از بحث فرار کند، لذا بحثهای دیگری از قبیل آیه تطهیر و یا معجزه را پیش کشید.

حقیر گفتم: مسئله اصلی و اوّلی ما مسئله خلافت و رهبری بعد از رسول گرامی(صلی الله علیه و آله و سلم) است، چرا از بحث فرار می کنید و به مسائل دیگر می پردازید؟

گفت: من باید در مورد سؤال شما فکر کنم.

گفتم: بسیار کار خوبی است، اسلام آئین تفکّر و تدبّر است اگر خوب فکر کنید و