مشخصات کتاب

جواهر الکلام فی بیان مصائب سبط خیر الأنام علیه السلام سخنرانی های مرحوم آیة اللَّه سیّد عبدالسلام موسوی آل طیّب رحمه الله

تنظیم وتحقیق : سید محمد کاظم موسوی آل طیّب

تعداد صفحات: 372 ص

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

فهرست مطالب

مقدّمه محقّق 31

مجلس اوّل 35

شأن نزول آیه شریفه أجعلتم سقایة... 36

اولین کسی که به رسول خداصلی الله علیه وآله ایمان آورده است 37

تعریف ایمان 37

خداوند وعده بهشت را به مؤمنین داده است 38

مراتب ایمان 39

طمع شیاطین عدیله نسبت به ایمان مؤمنین 40

علامت ایمان 41

آثار محبت حضرت ابا عبداللَّه علیه السلام 41

اولین اثر محبت 42

دومین اثر محبت 42

سومین اثر محبت 42

چهارمین اثر محبت 42

وداع با قبر جدش 45

خواب دیدن سید الشهدا جدّش را 45

مجلس دوم 47

دنیا محل گرفتاری است 47

اهل دنیا هدفِ تیرهای بلاها هستند 48

مُردگان به وطنِ خود انس نمی گیرند 49

مقربان درگاهِ خدا در دنیا گرفتار بودند 50

گرفتاری های حضرت آدم علیه السلام در دنیا 50

اول: مفارقت بهشت 50

امتحان شدن هابیل و قابیل 51

کشته شدن هابیل 52

دوم: ابتلا به مصیبت فرزندش هابیل 53

گرفتاری حضرت نوح علیه السلام 54

گرفتاری حضرت ابراهیم علیه السلام 55

حضرت موسی علیه السلام وبلاهای دنیا 57

حضرت عیسی علیه السلام و بلاهای دنیا 57

مصائب انبیاءِ گذشته و امام حسین علیه السلام 58

مجلس سوم 63

دنیا محل گذر است آخرت سرایِ حقیقی 63

گفتگوی دو مَلَک 66

باید مهیّای سفر آخرت شد 66

به جز مؤمن صالح همه ضرر می کنند 67

توصیف ضرار امیر المؤمنین علیه السلام را برای معاویه 68

اسامی سیدالشهداعلیه السلام 69

خبر دادن حضرت از شهادتش 69

زرارة بن صالح و ابو محمد واقدی در خدمت حضرت 70

ملاقات محمد حنفیه با حضرت 71

تفأل حضرت علیه السلام سفر عراق را با قرآن 71

حرکت حضرت به سمت عراق 72

عذرخواهی محمد حنفیه از حضرت 73

منزل ذات عرق 73

ملاقات فرزدق با حضرت 73

منزل ثعلبیه 74

خواب قیلوله 74

علی اکبر خدمت پدر 74

ابا هرة ازدی خدمت حضرت علیه السلام 75

منزل زباله 75

طلبیدن حضرت زهیر را 75

منزل زرود 76

احوالپرسی عبداللَّه بن سلیمان و منذر بن اسماعیل از سواری که از کوفه می آمد 76

خبر دادن عبداللَّه و منذر به حضرت از شهادت مسلم 76

ملاقات دوم فرزدق با حضرت 77

رسیدن خبر شهادت مسلم به خیمه ها 77

خبر شهادت عبداللَّه بن یقطر 78

قصر مقاتل و عبداللَّه بن حرّ جُعفی و طلبیدن حضرت او را 79

تشریف فرمایی حضرت بر سراپرده عبداللَّه 79

خودداری عبداللَّه از یاری حضرت 80

پشیمانی عبداللَّه بن حرّ و اشعارش 80

بطن العقبه و ملاقات عمروبن بوزان باحضرت 82

منزل خزیمه وعلیا مخدره زینب خدمت حضرت 82

تکبیر گفتن یکی از اصحاب 83

منزل ذو خشب و خیمه زدن حضرت 83

رسیدن حرّ با لشکرش 83

آب دادن حضرت به حرّ و لشکرش 84

اذان گفتن حجاج بن مسروق 84

امامت حضرت نماز ظهر را برای هر دو لشکر وسخنرانی حضرت 85

امامت حضرت نماز عصر را برای هر دو لشکر و سخنرانی مجدد حضرت 85

بیان کردن حرّ مأموریت خود را برای حضرت 86

ممانعت حرّ از برگشتن حضرت به مدینه 86

خواهش حرّ از حضرت 87

منزل عذیب الهجانات 87

نامه ابن زیاد به حرّ 87

ورود به کربلا 88

دستور توقف در زمین کربلا 89

خیمه زدن حضرت 89

اشعار حضرت 90

علیا مخدّره زینب خدمت برادر 90

توصیه حضرت خواهرش را به صبر 90

بی تابی زینب 91

مجلس چهارم 93

مغرور شدن انسان به پروردگار 93

فکری به حال خود کنیم 94

مؤمن خدا ترس است 94

خداوند بین دو ترس جمع نمی کند 95

گریه انبیاء و اولیاء از خوفِ خدا 95

گریه حضرت شعیب علیه السلام 95

گریه حضرت داودعلیه السلام 95

گریه حضرت یحیی علیه السلام 95

موعظه نمودن حضرت زکریاعلیه السلام 97

خوف از خدا سبب رستگاری می شود 98

حکایت کفن دزد و خوفش از خدا 98

وصیت کفن دزد از ترس خدا 99

عملکرد مؤمن خداترس 100

گریه بر گناهان در دنیا سبب حضور در سایه در محشر 100

گریه از خوف خدا مانع جهنم رفتن 101

گریه امام سجادعلیه السلام از خوف خداوند 101

گریه های امیر المؤمنین علیه السلام از خوف خداوند 102

گریه های رسول خدا از خوف خداوند 103

افضلیت گریه برمصائب امام حسین علیه السلام از گریه خوف از خدا 103

مسمع بن عبدالملک خدمت امام صادق علیه السلام 104

اشعار منسوب به امام سجادعلیه السلام 105

مقایسه اعیاد برای مردم و اهل بیت علیهم السلام 105

فرمایش امام رضاعلیه السلام درباره ماه محرم 107

ریان بن شبیب خدمت امام رضاعلیه السلام 107

گریه امام هفتم در دهه عاشورا 108

نگاه امام حسین علیه السلام به زوار و گریه گنندگانش 108

ائمه علیهم السلام روضه خوان داشتند 108

خبردادنِ رسول خداصلی الله علیه وآله شهادت حسینش را به دخترش فاطمه علیها السلام 109

سبب تفضیل امت اسلام بر سایر امم 109

خدمت به مجلس عزاداری سبب نجات گنهکار 110

عظمت پاداش گریه بر مصیبت حضرت 111

خواهش علیا مخدره زینب از برادر 112

خبر شهادت قیس بن مسهر به حضرت 112

مرثیه خوانی خداوند و گریه موسی بن عمران علیه السلام 112

مرثیه خوانی جبرئیل و گریه آدم صفی اللَّه علیه السلام 112

انبیاء مجلس روضه تشکیل دادند 112

خود حضرت هم مجلس روضه تشکیل داد 113

مجلس پنجم 115

بنده ضعیف وآتش جهنم 116

گفتگوی دو ملک 117

تأثیر موعظه حضرت داوود 118

بیدار دلان در دنیا 118

شرکت در ثواب عمل شهداء کربلا 119

برداشتن بیعت از گردن اصحاب و بنی هاشم 120

اصحاب و اظهار مراتب اخلاص خود 120

اخلاص مسلم بن عوسجه 121

امتیاز حرّ بن یزید ریاحی 121

مذاکره حرّ با ابن سعد 122

حرکت حرّ جهت توبه خدمت حضرت 122

گفتگوی مهاجر بن اوس و حرّ 123

رسیدن حرّ خدمت حضرت 123

ورود حرّ به میدان و موعظه لشکر ابن سعد 124

آغاز مبارزه حرّ 125

شهادت حرّ 125

حبیب بن مظاهر خدمت حضرت 127

حبیب در میان عشایر 127

جنگ حبیب و همراهان با ازرق شامی 128

حبیب در میدان 129

فرمایش حضرت درباره حبیب 129

مسلم بن عوسجه و خواب همسرش 129

شدّت علاقه مسلم به حضرت 130

حبیب خدمت حضرت بر بالین مسلم 130

وصیت مسلم به حبیب 130

عابس بن شبیب شاکری 131

عابس خدمت حضرت برای اجازه گرفتن 131

عابس در میدان 131

ترس لشکریان ازعابس به جهت شجاعتش 131

لشکر عابس را سنگ باران می کنند 132

تهاجم لشکر و شهادت عابس 132

ابو ثمامه صیداوی 132

طلبیدن ابن سعد عروة بن قیس را 132

اعلام آمادگی کثیر بن عبداللَّه به ابن سعد 133

گزارش ابو ثمامه به حضرت راجع به کثیر 133

گفتگوی ابوثمامه باکثیر 133

خواهش ابو ثمامه از حضرت 134

نماز ظهر حضرت با اصحاب 134

هلال بن نافع 135

جدیت هلال در حمایت از امام علیه السلام 135

حضرت در تاریک شب بیرون از خیمه ها 135

تقاضایِ هلال از حبیب جهت خاطر جمع نمودن اهلبیت 137

ای اصحاب باوفا! عصر عاشورا کجا بودید 137

مجلس ششم 139

ای کمیل! این دلها ظرفند 139

مردم سه دسته اند علمایِ ربانی و فراگیرندگانِ علم 140

افراد بی اراده 141

علم بهتر از مال است 142

دنیا سرای زحمت است و بهشت سرای آسایش 143

نیابت مجتهد از حضرت ولی عصرعلیه السلام 144

مسلم بن عقیل نائب خاص 145

مقامات حضرت مسلم 145

معرفی حضرت مسلم توسطسیدالشهداءعلیه السلام 146

دعوت کوفیان امام حسین علیه السلام را 146

اعزام حضرت مسلم را 146

حرکت مسلم 147

مُردن راهنماهاازتشنگی 148

ورود حضرت مسلم به کوفه 148

بیعت کوفیان با مسلم 148

اعتراض هوا خواهان یزید به استاندار 149

نامه منافقین به یزید 149

عبیداللَّه بن زیاد استاندار می شود 149

ابن زیاد از بصره به کوفه آمد 150

ابن زیاد شب وارد کوفه شد 150

تصور کوفیان از ورود حسین بن علی علیهما السلام 150

ابن زیاد بر درب دار الاماره 151

آمدن ابن زیاد به مسجد 152

مأموریت معقل 152

مسلم بن عوسجه ومعقل 152

هانی مریض است 153

پیغام گلایه هانی به ابن زیاد 153

عیادت ابن زیاد از هانی 153

بدگمانی ابن زیاد از هانی 154

آگاهی ابن زیاد از حضور مسلم علیه السلام در خانه هانی 154

ابن زیاد از نیامدن هانی پرسید 155

ورود هانی بر ابن زیاد 155

برخورد ابن زیاد با هانی 155

انکار هانی وآمدن معقل 155

هانی: مسلم را تحویل نمی دهم 156

مجروح و زندانی شدن هانی 156

خروج حضرت مسلم 156

حضرت مسلم شب در مسجد برای نماز 157

پراکنده شدن کوفیان 157

تنها شدن حضرت مسلم وحرکت برای خروج از کوفه 158

بسته بودن دروازه ها 158

حضرت در خانه محمد بن کثیر 158

شهادت محمد بن کثیر وفرزندش 158

حرکت مسلم برای بیرون رفتن از کوفه در شب 159

پناه بردن مسلم به مسجد خرابه 159

خروج مسلم در شب از مسجد خرابه 159

مسلم و طوعه 160

جا دادن طوعه حضرت مسلم را 160

بلال ملعون به خانه آمد 160

خوابِ مسلم 161

بلال دربِ دارالاماره 161

خلعت ابن زیاد به بلال 161

فرستادن محمد اشعث برای دستگیری مسلم 162

شجاعت حضرت مسلم 162

سرزنش ابن زیاد محمد اشعث را 163

معرفی ابن اشعث مسلم را 163

سنگ باران کردن مسلم 163

حفر گودال برای دستگیری مسلم 164

مسلم در گودال 164

مذاکرات مسلم بر درب دار الاماره 165

ورود مسلم بر ابن زیاد 166

وصیت نمودن مسلم 166

هرزه گوئی ابن زیاد 167

مسلم و پشت بام قصر 168

مصائب مسلم پشت بام قصر 168

شهادت مسلم و هانی 169

تشییع جنازه مسلم و هانی 169

مجلس هفتم 171

بایدها و نبایدها 171

رویدادهایِ پیش از قیامت 172

صور و اسرافیل 172

دمیدن اول در صور 172

نفخه دوم همه می میرند 173

تنها ذات پاک پروردگار می ماند 174

اراده خداوند جهت زنده کردن خلق 175

زنده شدن و دمیدن اسرافیل 175

زنده شدن مرده گان 176

خلق اولین وآخرین در صحرای محشر 177

هفتاد اسم در قرآن برای روز محشر 177

امت اسلام ده صنف محشور می شوند 178

اعضایِ وضویِ مؤمن در محشر نور می دهند 179

تولی و تبری 179

وظیفه مؤمن برادری است 180

نگرانی حضرت و محمد حنفیه 180

حقوق برادری 181

جسارت به مالک اشتر 181

شجاعتِ مالک 181

برادری کردن دو سبط رسول خداصلی الله علیه وآله حسن وحسین علیهما السلام 183

امام حسین علیه السلام وشهادت برادرش امام حسن علیه السلام 183

نوحه گری امام حسین علیه السلام بر سر قبر برادر 183

خشنودی حضرت به یادگاری برادرش قاسم 184

اسباب محبت 185

صفات کمالیه قاسم 185

گفتگوی قاسم با سید الشهداءدرشب عاشورا 186

اجازه گرفتن قاسم از عمو 187

اجازه ندادن حضرت به یادگار برادر 188

تعویذ امام مجتبی علیه السلام بر بازوی قاسم 188

وصیّت امام حسن علیه السلام به برادرش 189

مقایسه دو عروسی 190

اجازه یافتن قاسم 191

ورود قاسم به میدان 191

بازگشت قاسم خدمت عمو 192

استغاثه قاسم از عمو در میدان 192

حضرت بر بالین قاسم 192

مجلس هشتم 195

نعمت آب 196

احکام مخصوصِ آب 196

ثواب آب دادن 197

بستن آب به رویِ... 199

نامه حر به ابن زیاد 200

نامه ابن زیاد ملعون به حضرت 200

جواب حضرت به مأمور ابن زیاد 201

ابن زیاد و ابن سعد وفرمان استانداری ری 201

تفکر عمر سعد درباره جنگ با حضرت 203

اشعار عمر سعد راجع به سر انجامش 204

اعلام آمادگی عمر سعد برای رفتن به کربلا 205

ورود عمر سعد به کربلا 205

ملاقات ابن زیاد وشریح 207

فتوای شریح 208

تقاضای عمر سعد از حضرت برای ملاقات 209

نامه خولی به ابن زیاد 210

نامه ابن زیاد به عمر سعد 210

بستن عمر سعد شریعه فرات رابه روی حضرت 210

چهار سقا برای این لب تشنگان 211

اول: حضرت رسول صلی الله علیه وآله 211

دوم : خود امام حسین 212

سوم : شیعیان 212

چهارم : ابا الفضل علیه السلام 213

صفات صوری ابا الفضل علیه السلام 214

صفات معنوی ابا الفضل علیه السلام 214

اجازه گرفتن ابا الفضل علیه السلام برای میدان رفتن 215

حضرت: اول فکر آبی کن 216

حرکت ابا الفضل علیه السلام به طرف شریعه فرات 216

هجوم لشکریان و حمله اباالفضل بر ایشان 217

رجز خوانی حضرت برای معرفی خود 217

شجاعت ابا الفضل و فرار دشمنان 217

تصرف فرات وپر کردن مشک 218

بالا آمدن اباالفضل از شریعه و هجوم دشمنان 219

اباالفضل هشتصد نفر از لشکر به جهنم فرستاد 219

جدا کردن دست راست ابا الفضل 219

جدا کردن دست چپ اباالفضل 220

تیر به مشک آمدن و ریختن آب آن 220

بلند شدن ناله اباالفضل علیه السلام وصدایِ سید الشهداء علیه السلام 221

مجلس نهم 223

فضیلت وصف صبر 223

تعریف وصف 223

اقسام صبر و صبر بر طاعت 224

صبر بر ترک معصیت و صبر بر بلا و افضل اقسام صبر 224

خواص صفات 225

پاداش و خاصیت و قوت صبر 226

صبر بر ترک معصیت 227

پاداش صبر بر بلا 228

مهمانی رفتن رسول خدا صلی الله علیه وآله 228

بهشت دری به نام باب البلاء دارد 229

صبر بر فوت فرزندان 230

پاداش بر فوت فرزند بشرط... 231

شخصی که زن نمی گرفت 232

بالاتر از صبر وصف رضا 233

جابر خدمت امام محمد باقرعلیه السلام 233

گریه حضرت شعیب از خوف خدا 234

سید الشهداء مرحله صبر و رضا را گذرانید 235

تعجب ملائکه از صبر حضرت 235

علاقه سید الشهداعلیه السلام به علی اکبر 235

لذیذترین و تلخ ترین چیزها 236

صفات کمالیه علی اکبر 236

تسلّی دادن به پدر 237

شباهت علی اکبر به جدش رسول خداصلی الله علیه وآله 238

جمال رسول خداصلی الله علیه وآله 238

خلق رسول خدا 239

آواز رسول خدا 239

شباهت علی اکبر به جده اش فاطمه زهرا و جدش امیرالمؤمنین و عمش امام حسن علیهم السلام 240

مصائب سید الشهداء هنگام عزیمت علی اکبر به میدان 240

وداع علی اکبر با اهل حرم 241

سید الشهداء علی را از دست زنها رها کرد 242

علی اکبر روانه میدان شد وسید الشهداء به دنبال فرزند 243

نفرین سید الشهداءعلیه السلام به عمر سعد 243

علی اکبر در میدان 244

جنگ و شجاعت علی اکبر 244

تشنگی سبب مراجعت علی اکبر خدمت پدر 245

رزم علی اکبر 246

ضربت شمشیر بر فرق علی اکبر 247

افتادن علی اکبر برزمین 247

سید الشهداءعلیه السلام بالین علی اکبر 248

مجلس دهم 251

امشب چه شبی است؟ (اشعار صاحب معالم رحمه الله) 251

اشعار ابن حمادرحمه الله 252

اشعار سیّد رضی رحمه الله 254

جهت امتیاز از دیگران چه عملی انجام بدهیم؟ 255

قبر سید الشهداء را زیارت کنیم 256

گناه مقبل 257

مریض شدن مقبل 257

توبه مقبل 258

خواب دیدن مقبل 258

مرثیه خوانی محتشم به دستور رسول خدا صلی الله علیه وآله 258

مرثیه خوانی مقبل به دستور فاطمه زهرا علیها السلام 259

خلعت سید الشهدا برای مقبل 261

قضیه مرد نصرانی 262

شهود نصرانی در حالت بیداری 264

سید الشهدا دو قبه دارد 266

قضایایِ شب عاشورا 266

حضرت بعد از نماز صبح دست به دعا بلند کرد 268

صف آرائی ابن سعد ملعون لشکر خود را 268

صف آرائی حضرت لشکر خود را 268

آتش زدن هیزم های خندق به دستور حضرت و هجوم لشکر ابن سعد 268

سخنان ابن ابی جویریه ملعون و سرانجامش 269

سخنان تمیم بن حصین و عاقبتش 269

هرزه گوئی محمد بن اشعث و نفرین حضرت علیه السلام به آن ملعون 270

شهادت اصحاب و بنی هاشم و تنها شدن حضرت 271

عزم حضرت برای میدان رفتن 271

زینب و ام کلثوم مرکبش را آوردند 272

مرغ سفیدی با منقار رکابش را گرفت 272

هیبت و شکوه این سوار بزرگوار 272

حضرت به میدان آمد 273

استغاثه حضرت 274

اول اجابت کننده حضرت 274

اجابت ملائکه و جنیان حضرت را 275

اجابت فرزندِ بیمارش زین العابدین 276

ناله اهل حرم 277

وداع حضرت با اهل حرم و دخترش سکینه خاتون 277

طلب نمودن حضرت کهنه جامه از خواهرش زینب 279

وداع حضرت با فرزند شیرخواره اش علی اصغر 279

شهادت علی اصغر در آغوش پدر 280

طلبیدن حضرت ابن سعد را و بیان سه حاجت 281

عزم حضرت بر جهاد و معرفی خود با رجز 282

اول کس تمیم بن قحطه ملعون به جنگ حضرت آمد 283

بعد از او یزید ابطحی ملعون آمد 284

هنوز شجاعت الحسینیه بروز نکرده است 284

فرمان عمر بن سعد ملعون به تهاجم عمومی به لشکر 285

عزم حضرت علیه السلام برای جهاد و رجزهای آن حضرت 285

درهم شکستن حضرت میمنه لشکر را 287

پراکنده شدن لشکر، هنوز شجاعة الحسینیه ظهور نکرده است 288

تکیه بر نیزه بی کسی به جهت استراحت 289

جمع آوری لشکر وحمله به آن لشکر بیکران 289

هجوم لشکر به خیمه ها و ندایِ حضرت بی غیرتان را به جنگ با خودش 290

اشعار سید بحرالعلوم رحمه الله 290

چرا اینطور برای کشتنم جدّیت می کنید؟ 291

دلِ سید الشهداعلیه السلام یک دریایِ از غصه 292

روز عاشورا همه عبادات را بجا آورد 292

استغاثه حضرت از شهدایِ زنده دل 292

چیره شدن تشنگی بر حضرت و حرکت به طرف فرات 293

تصرف حضرت فرات را 294

دروغ گفتن ملعونی به حضرت 295

حضرت بردرب خیمه ها و وداع آخرین 295

وصیّت حضرت به خواهرش زینب 296

وداع با زین العابدین علیه السلام 297

حرکت حضرت به طرف میدان و آمدن زینب عقب برادر 299

حضرت زیر خیمه خواهرش زینب 301

آمدن حضرت به میدان و غضب بر اشقیا 301

ظهور شجاعة الحسینیه 301

تیرباران کردن حضرت 303

پاشیده شدن شیرازه لشکر و تکیه حضرت بر نیزه بی کسی به جهت استراحت و آمدن سنگ بر پیشانی 304

آمدن تیر سه شعبه بر روی دلِ حضرت 305

ضعف حضرت و ترس لشکر 305

نیزه بر پهلو و افتادن حضرت از بالای اسب 306

صورت بر خاک 306

نائبة الزهراء بالای تلّ معروف 306

ریختن لشکر دور حضرت 307

حضرت روی زمین و آمدن عبداللَّه بن حسن نزدعمو 308

جسارت و ضربت شمشیر مالک بن یُسر 308

خوابیدن حضرت روی خاک به واسطه ضعف 309

مناجات حضرت 309

چهل نفر از اشرار دور نعش حضرت 309

قاتلان حضرت 310

حرکت شمر ملعون به طرف قتلگاه 311

شمر در قتلگاه 311

بهم خوردن اوضاع عالم 312

خورشید بر بالایِ نیزه 313

مجلس یازدهم 315

ترس امیرالمؤمنین علیه السلام از ستم نمودن 315

حُسن و قبح عقلی احسان و عدوان 317

آیات قرآن و روایات معصومین علیهم السلام فرمان به عدالت می دهند 317

پاداش یک ساعت عمل به عدالت میان رعیت 318

رسیدگی ملکشاه به شکایت پیره زنی و نتیجه آن 319

فوائد دنیویه عدل و داد 320

مجازات ظالمین درقرآن 322

مجازات ظالمین در کلام معصومین علیهم السلام 323

اقسام و مراتب ظلم 324

ارتکاب اهل کوفه و شام تمام اقسام ظلم را نسبت به اهلبیت علیهم السلام 324

ذوالجناح با کاکل خونین بر در خیمه ها و سر انجامش 325

غارت اسلحه و البسه حضرت 326

آتش زدن خیمه های حضرت 327

مردن دو طفل ازتشنگی 328

عرض تسلیت به رسول خدا و امیرالمؤمنین و فاطمه زهرا و حسن مجتبی علیهم السلام 329

پاسداری زینب و ام کلثوم خیمه ها را در شب یازدهم 329

مجلس دوازدهم 331

مسلمان برادرِ مسلمان است 331

بهترین خلق 332

شاد کردن دلِ مؤمن و اذیت کردن او 332

خواصِ شاد کردنِ دل مؤمن 333

اذیت کردنِ مؤمن 334

احترام میتِ مؤمن 335

پاداش تشییع جنازه مؤمن 335

پاداش غسل دادن میت مؤمن 336

پاداش کفن کردن میت مؤمن 336

پاداش حفر قبر مؤمن 336

رسول خداصلی الله علیه وآله در تشییع جنازه سعد بن معاذ 337

مراتب ثواب تشییع جنازه مؤمن 337

ابوذر ودخترش در ربذه 338

خبردادن رسول خدا صلی الله علیه وآله از مرگ ابوذر 339

گریه اصحاب پیامبر بر جنازه ابوذر 339

ندایِ زنانِ بنی اسد برای دفن شهدایِ کربلا و آمدن بنی اسد به کربلا 340

آمدن سوارِ نقابدار 341

دستور ترتیب دفن شهدا 341

دفن امام علیه السلام و فرمایشات آن ناشناس 341

دفن اباالفضل علیه السلام و دو نفر دیگر 342

ضمیمه 345

دنیا سرای ناخوشی ها 346

شهادت طفلان مسلم 347

لرزش عرش از گریه یتیم 349

همراهی محمد وابراهیم با پدر در سفر کوفه 350

ورود به خانه شریح قاضی 350

اندیشه شریح برای فرستادن پسران مسلم به مدینه 351

نرسیدن طفلان به کاروان وگرفتار شدن ایشان 352

زندانی شدن طفلان مسلم نزد ابن زیاد 351

طفلان مسلم خود را به زندانبان معرفی کردند 353

اعزام زندانبان طفلان را به قادسیه نزد برادرش 353

طفلان راه را گم کردند 353

دستور کشتن زندانبان توسط ابن زیاد 354

شهادت زندانبان 355

کنیز حارث پسران مسلم را دید 355

پسران مسلم در خانه حارث 356

ورود حارث به خانه 357

خستگی حارث و مردن اسبش از جستجو برای پسران مسلم 357

خواب دیدن محمد و تعبیر وی به شهادت 358

متوجه شدن حارث به پسران مسلم 358

تلاش حارث برای کشتن پسران مسلم 359

کشتن غلام 360

حارث پسر و زن خود را هم کشت 360

شهادت فرزندان مسلم توسط حارث 361

منابع 363

بسم الله الرحمن الرحیم

مقدّمه محقّق

حضرت آیة اللَّه العلّامة الفهّام آقا سیّد عبدالسلام آل طیّب ( قدّس اللَّه نفسه الزکیّة ) فرزند الفاضل المتّقی السیّد محمّد تقی رحمه الله واز احفاد علّامه کبیر، محدّث شهیر آقا سید نعمت اللَّه جزائری قدس سره، در ماه مبارک رمضان سال 1330 هجری قمری در خاندان علم و فقاهت در شهر دار المؤمنین شوشتر دیده به جهان گشود.

تحصیلات ابتدائی را در خدمت والد ماجدش و سطوح نهایی را خدمت اخوی بزرگ خود آیت اللَّه العظمی آقا سید محمد مهدی آل طیب و آیت اللَّه العظمی حاج شیخ محمّد کاظم حفید آیت اللَّه العظمی حاج شیخ جعفر شوشتری به پایان رسانید، سپس به دزفول مهاجرت نمود و از محضر آیت اللَّه العظمی حاج شیخ محمد رضا معزی دزفولی - مرجع تقلید وقت مردم شریف استان خوزستان - استفاده نمود و به درجه اجتهاد نائل گردید.

ایشان از آیات عظام آقا سید محمد مهدی آل طیب و حاج شیخ محمد کاظم شیخ و حاج شیخ محمد رضا معزی دزفولی و حاج شیخ محمد علی معزی دزفولی اجازه اجتهاد دریافت نمود و مرحوم آیت اللَّه العظمی آقا سید محمد حجت کوه کمره ای در تقریظی که بر حاشیه معظم له بر عروة الوثقی مرقوم نمودند تایید مقام علمی ایشان را به بیانی نگاشته که از حکم اجتهاد بالاتر است.

در سفرهائی که به نجف اشرف، قم و مشهد مقدس علی مشرفها آلاف التحیّة والثناء نموده با مراجع و آیات عظام اصفهانی، حکیم، خوئی، صدر، حجت کوه کمره ای، بروجردی، خمینی، گلپایگانی، مرعشی نجفی، میلانی مذاکرات و مباحثه علمی داشتند.

ایشان طول سالیان متمادی در حوزه علمیه شوشتر به تدریس مشغول و شاگردان زیادی از محضرشان استفاده نمودند، از آن جمله آیات و حجج اسلام: حاج سید محمد حسن مرعشی شوشتری، حاج سید محمد جزائری، حاج سید هاشم حسن زاده رضوان اللَّه تعالی علیهم اجمعین می باشند.

در عبادت و تقوی و ورع اسوه بودند، در تبلیغ و ارشاد جدّی تمام داشتند، ماه مبارک رمضان منبر تشریف برده و مورد استقبال و حضور جمعیت مؤمنین بود تا آخر عمر با برکت ایشان منبر شبهای دهه عاشورا و بعضی دهه های صفر ترک نشد، مردم را انذار و در عین حال بشارت به رأفت و رحمت الهی می دادند.

لیکن منبر ایشان در بیان مصائب خامس آل عبا حضرت سید الشهداء

ارواحنا فداه در شبهای دهه عاشورا یگانه و بی نظیر بود. مسجد با آن وسعت و اطراف آن مملو از جمعیت مشتاقی بود که برای شنیدن مقتل ابا عبداللَّه الحسین علیه السلام از زبان و بهره مندی از نفس ایشان در آنجا حاضر شده بودند.

تاثیر کلام ایشان در مستعمین به گونه ای بود که بعضی چنان منقلب می شدند و از خود بی خود می گشتند که غش نموده و از حال می رفتند.

شدت علاقه و محبت و ارادت خودشان نسبت به حضرت قابل توصیف و بیان نیست، لذا بسیاری از مراجع عظام بخصوص از این بابت علاقه و ارادت خاصی به ایشان داشتند که شرح این مطالب خود محتاج فرصت دیگری است.

برای منابر ایشان در دهه عاشورا کرامات بسیاری در زمان حیاتِ خودشان و بعد از وفات ایشان دیده شده بود که این وجیزه اجازه بیان از آنها را نمی دهد.

سرانجام این صاحب کمالات نفسانیه از علم و عمل و تقوی و ورع و جامع بین فن وعظ و خطابه و مقام فقاهت و صاحب تألیفات، پس از عمری خدمتگزاری به شرع انور و خاندان عصمت و طهارت خاصه وجود اقدس حضرت ابا عبداللَّه الحسین علیهم الصلاة والسلام در فجر روز جمعه اول شعبان المعظم 1406 هجری قمری مطابق با 22 فروردین 1365 هجری شمسی دعوت حق را لبیک گفت و به اجداد طاهرینش پیوست.

شهرستان شوشتر و شهرهای همجوار در روز تشییع پیکر مطهر ایشان یکپارچه عزادار و بزرگانی که از قم جهت شرکت در تشییع جنازه خود را به

شوشتر رسانیده بودند وقتی وارد شهر می شوند و شهر را خالی می بینند از رهگذری سبب خالی بودن شهر را سؤال می کنند، جواب می دهد که شوشتر عاشورا است و مردم برای تشییع پیکر پاک و مطهر آقا به مقام صاحب الزمان عجّل اللَّه تعالی فرجه الشریف رفته اند.

مرحوم آیت اللَّه العظمی حاج شیخ محمد تقی شیخ رحمه الله با آن ضعف مزاج و خستگی و شدت تأثر به جهت ارتحال این عالم وارسته به پیشنهاد خودشان بر پیکر مطهر ایشان اقامه نماز نموده و سپس در یکی از شبستان های مقام صاحب الزمان دار المؤمنین شوشتر به خاک سپرده شد.

والسلام علیه یوم ولد ویوم مات ویوم یبعث حیّاً ورحمة اللَّه و برکاته.

کتابی که پیش رو دارید متن سخنرانی های ایشان در شب های دهه عاشورا در مسجد آیت اللَّه آل طیب در شوشتر می باشد و حالت گفتاری آن حفظ گردیده است تا روح کلام شریف ایشان همچنان تجلی بخش باشد.

شوشتر

سید محمد کاظم آل طیب

جمعه 7/4/1398

24 شوال المکرم 1440 هجری قمری

بسم الله الرحمن الرحیم

مجلس اوّل

اشاره

نحمدک اللهمّ یا من لا یصفه نعت الواصفین، کلت الألسن عن غایة صفته وانحصرت العقول عن کنه معرفته وتواضعت الجبابرة لهیبته وعنت الوجوه لخشیته وانقاد کلّ عظیم لعظمته والصلاة والسلام علی أشرف أنبیائه ورسله سیّدنا ونبیّنا وحبیب قلوبنا وطبیب نفوسنا أبی القاسم محمّد صلی الله علیه وآله، رحمةً للعالمین وعلی آله الطیّبین الطاهرین، سیّما الإمام المظلوم، ریحانة رسول الثقلین، غریب العراقین، دامی الوریدین، باکی العینین، المقتول بین النهرین، مولانا ومولی الکونین أبی عبداللَّه الحسین أرواحنا وأرواح العالمین له الفداء.

مولای ما خاب واللَّه من تمسّک بک وأمن من لجأ إلیک یا غریب یا مظلوم.

وبعد ؛ فقال تعالی فی محکم کتابه: « أَجَعَلْتُمْ سِقَایَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ کَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَجَاهَدَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ لَا یَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ ».⁽¹⁾

شأن نزول آیه شریفه أجعلتم سقایة...

بعض مفسّرین در تفسیر این آیه شریفه نوشته اند:

عبّاس وشیبه با هم مذاکره کردند، عبّاس گفت: من أفضلم زیرا که سقایت حاج به من واگذار است و من متعهّد آن هستم، تهیه آب برای حجّاج.

شیبه گفت: من أفضلم زیرا که پرده داری کعبه به عهده من واگذار است، اختلاف کردند، حضرت امیر صلوات اللَّه وسلامه علیه از راه گذشت، آن حضرت را حَکَم قرار دادند یعنی موضوع را خدمتش عرض کردند و گفتند: تو میان ما حکم کن، که ما اختلاف کرده ایم، فرمود به ایشان: افضل آن کسی است که: « ضرب خراطیکما حتّی قادکما إلی الإسلام » أفضل، آن کسی است که دست از شر شما وخیشوم شما بر نداشت تا شما را راند به سوی دین اسلام.

عرض کردند: کنایه از خودت می زنی. - چه عیبی دارد! - بنا بر این شد که خدمت حضرت رسول صلی الله علیه وآله بیایند و در این باب حضرت حکم کند.

آمدند خدمت آن حضرت، قضیّه را عرضه داشتند، جبرئیل نازل شد، این آیه را آورد: « أَجَعَلْتُمْ سِقَایَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ کَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَجَاهَدَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ لَا یَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ »⁽¹⁾شما گمان کرده اید، قرار داده اید که سقایت حاج یا عمران مسجد الحرام، کسی که متصدی اینها باشد، مثل آن کسی است که از اول ایمان به خدا و روز جزا آورده است؟ و در راه خدا جهاد کرده است؟ نه اینطور است، لا یستوون عند

اللَّه، اینها مساوی نیستند پیش خدا⁽¹⁾او خیلی مهم است، اصل ایمان است، لا یستوون عند اللَّه، این آیه در شأن حضرت امیر صلوات اللَّه وسلام علیه نازل شده است.

اولین کسی که به رسول خدا صلی الله علیه وآله ایمان آورده است

زیرا اول کسی که وارد اسلام شده است، از اولِ امر کی بوده است؟

ایمان آورده است به حضرت پیغمبر و پیغمبر صلی الله علیه وآله را تصدیق کرده است؟ حضرت امیر، ودر راه خدا جهاد کرده است، مجاهده کرده است.

پس وصف ایمان بالاتر است از هر کار خیری، بلکه هیچ عمل خیری بدون این صفت یعنی بدون وصف ایمان نتیجه ای ندارد، عمل خیر وقتی فائده دارد که از مؤمن سر زند و آدمی که ایمان ندارد اعمال خیرش هیچ نتیجه ای ندارد.

این است که وجود مقدس مولای متقیان امیر مؤمنان صلوات اللَّه وسلامه علیه می فرماید: دینکم دینکم! ای مردم دین خود را محکم بگیرید که گناه با داشتن دین و ایمان، بهتر است از حسنه بجا آوردن بدون ایمان، چرا؟ چون که گناه با ایمان، امید عفو در آن هست ولی حسنه بدون ایمان قبول نمی شود، بی فائده است⁽²⁾سر آمد همه اعمال حسنه وخصال پسندیده وصف ایمان است.

تعریف ایمان

ایمان چیست؟ ایمان اعتقاد داشتن به عقاید حقه، اصول دین، از توحید و نبوت و معاد واصول مذهب عدل و امامت، اعتقاد به دل و اقرار به زبان

و عمل به ارکان، ایمان به اینها حاصل می شود.

کسی که دارای اینها باشد دیگر مؤمن است.

اقرار به زبان تنها کافی نیست اگر در دل اعتقاد ندارد. اعتقاد در دل تنها کافی نیست اگر اقرار به زبان نکند - فرعون هم توی دلش می دانست که خدائی دارد - مگر وقت تقیه ایمان خودش را مخفی بدارد.

بالجمله پس باید دانست که رأس همه عبادات ایمان است و همین است که باعث قبولی اعمال خیر می شود و کافر هر چه نماز کند هیچ فائده ندارد، زکاة بدهد هیچ فائده ندارد، روزه بگیرد هیچ فائده ندارد، بله اگر یک صفت حسنه ای به سر حد کمال در او باشد که قصد تقرب در آن شرط نیست، مثل سخاوت یا مثل عدالت، و صاحبش کافر باشد او نتیجه ای می دهد ولی عبادت بدون ایمان هیچ اثری ندارد.

صفت سخاوت مثل سخاوت حاتم، عدالت مثل عدالت انوشیروان، اما نماز یا روزه یا انفاق در راه خدا یا زکات یا حج یا سایر عبادات با نبودن ایمان یک ذره فایده ندارد، آنهم کافر اگر یک همچو امر خیری که قصد قربت در آن شرط نیست از او سر زند موجب تحفیف عذابش می شود و گر نه کافر محال است به بهشت برود.

خداوند وعده بهشت را به مؤمنین داده است

مؤمنین اند که خداوند وعده بهشت را به ایشان داده است وگر نه بهشت بر کفار حرام است.

یک ذره ایمان شخص همراه خود ببرد در قبر از سلطنت عمر دنیا قیمتش بیشتر است چرا؟ چونکه سلطنت عمر دنیا به آخر می رسد و فانی است اما

آن یک ذره ایمان بالأخره صاحب خود را به رحمت الهی می رساند، رحمتی و نعمتی که فنائی و زوالی ندارد، دولت بهشت.

مراتب ایمان

البته ایمان مراتبی دارد، ما مؤمنیم، سلمان فارسی هم مؤمن بود، حضرت امیر علیه السلام هم مؤمن بوده است.

در اخبار است که ایمان درجات و مراتبی دارد، سلمان در پایه دهم است ابوذر در پایه نهم است مقداد در پایه هشتم است.⁽¹⁾

یکی از ایمان دو سهم دارد، یکی چهار سهم دارد، به هر حال بایستی که شخص قدر ایمان خود را بداند و مراقب آن باشد و حفظ آن را از خدا بخواهد. چیز نفیس دشمن دارد، چیزی که گرانبها و پر قیمت است دشمن دارد، غارتگران در کمین آن هستند، دزدان در کمین آن هستند، فلذا عاقل چیزِ نفیس و گرانبها را خیلی در حفظش کوشش می کند، قفل می زند، مراقبت از آن می کند، مبادا یک دفعه دزد آن را برباید.

ایمان قیمت ندارد، یک ذره ایمان قیمت ندارد، پس بایستی در حفظ آن کوشش کرد اینطوری که چیز نفیس را شخص عاقل خیلی در حفظش کوشش می کند دشمن آن را نرباید، دزد آن را نبرد.

باید ریشه ایمان را محکم کرد که مَثَل ایمان مَثَل درختی است که ریشه آن به وسیله آبیاری محکم می شود، خرم می شود، درخت ثمر می دهد ثمر خوب می دهد ولی اگر خدمت به او نکنند، آبیاریش نکنند، افسرده می شود، پژمرده می شود، بسا بی اعتنائیِ به او منجر می شود که از بین برود.

طاعت و اطاعت خداوند و عبادت او، خدمت کردن به ایمان است ایمان را محکم می کند، ریشه آن را در قلب ثابت می کند، معصیت برای ایمان بد است متزلزلش می کند، معصیت آتش است. اگر درختی را به عوض اینکه آبش دهند پای تنه آن آتش روشن کنند این موجب می شود که بالاخره خشک شود، از بین برود، ریشه آن سست می شود، می توان به زودی آن را از بیخ و بن بر کند.

طمع شیاطین عدیله نسبت به ایمان مؤمنین

این است که شیاطین عدیله نعوذ باللَّه در حال احتضار طمع می کنند ایمان را از صاحبش بربایند، اگر ریشه ایمان در قلبش محکم است، گول شیاطین را نمی خورد.

محتضر را عطشی عارض می شود شیطان هم می آید ظرف آبی در دستش، به او می گوید بگو: لا صانع لی، بگو خدائی نیست، من این آب را به تو می دهم، اگر که ایمانش محکم است از او رو می گرداند.⁽¹⁾

باز می آید پائین پا، جام را حرکت می دهد، به او می گوید: بگو عیسی پسر خداست، می خواهد نصرانیش کند باز اگر نور ایمان در دلش تابیده است و ایمانش محکم است از او اعراض می کند، جام را بر زمین می زند و می رود.⁽²⁾

آب هم نیست، به نظرش می آورد، همان وقت از چشمه بهشتی سیرابش می کنند، سیر آب از دنیا می رود.

و اگر نعوذ باللَّه ایمان ضعیف است، گول شیطان را می خورد، باید از درگاه خدا مسألت کرد، باید به درگاهش تضرع کرد، باید ایمان را شخص به خودش بسپارد تا محفوظ بماند تا إن شاء اللَّه برای صاحبش بماند، مستقر و ثابت باشد، نه نعوذ باللَّه مستودع باشد.

اللهم لا تجعلنی من المعارین.⁽¹⁾

علامت ایمان

ایمان علاماتی دارد، باید شخص مراجعه کند به حالش، ببیند ایمانش چطور است، صحیح است، خدای نکرده مریض است، نبض ایمان را بگیرد و اگر مریض است در صدد معالجه آن برآید، مریض اگر بخود نفهمد ولاابالی باشد کم کم مرض زور می گیرد، خدا نکرده خطرناک می شود.

مختصری امشب برای توسل، شب اول ماه محرم.

یکی از علائم ایمان می فرماید: « إنّ للحسین فی قلوب المؤمنین محبّة مکنونة »⁽²⁾از برای حسین است در دلهای مؤمنین محبت مکنونه ای، محبت مستوره ای، محبت مخصوصه ای، این یکی از علائم ایمان است.

آثار محبت حضرت ابا عبداللَّه علیه السلام این محبت آثاری دارد، اگر می خواهد ببیند این علاقه و محبت در قلبش هست، مراجعه کند به آثار و علاماتش، وقتی نور محبت حسینی در دل مؤمن تابید شعاع آن در چند جا بروز و ظهور می کند، علامت این است که

نور محبت ابی عبداللَّه در دلش تابیده، آثارش چیست؟ - از آثار همان محبت، همان محبتی که در قلب جایگزین است - که در چند جا شعاع آن نور ظاهر می شود.

اولین اثر محبت

یکی این است که وقتی وارد زمین کربلا شود محزون شود این یکی از علاماتش.

دومین اثر محبت

یکی از علاماتش آن است که وقتی نگاه به ضریح مقدّس و قبر مطهّر ابی عبداللَّه الحسین علیه السلام کند، محزون و گریان شود، به خصوص دو گوشه پائین پایِ ضریح مقدس و قبر مطهرش که منسوب است به فرزندش حضرت علی اکبر، خیلی مؤثر است.

سومین اثر محبت

یکی چون اسم ابی عبداللَّه را بشنود محزون شود، یکی وقتی اسم مبارکش را بر زبان جاری کند دلش شکسته و محزون شود، گریان شود.

چنانکه این مطلب اتفاق شد برای انبیاء گذشته، انبیاء سلف⁽¹⁾، طول نکشد.

چهارمین اثر محبت

یکی هم وقتی که هلال محرم طلوع کند، وقتی هلال محرم طلوع کند شخص مؤمن محزون و دل شکسته می شود یک غمی او را عارض می شود⁽²⁾این از علامات ایمان است. پس هر کس مراجعه به حال خود کند امشب، هر کس نشسته مراجعه به حال خود و ملاحظه حال خود بکند، ببیند اگر هیچ نگفته و نشنیده، محزون است و مغموم شده است، بشارت باد او را

که إن شاء اللَّه از علائم ایمان است این است شاعر عرب گوید:

إذا جاء عاشورا تضاعف حسرتی

وقتی دهه عاشورا بیاید غصه من برای آل رسول مضاعف می شود:

إذا جاء عاشورا تضاعف حسرتی

لآل رسول اللَّه وانهل عبرتی

هو الیوم فیه اغبرت الأرض کلّها

وجوماً علیها والسماء اقشعرت⁽¹⁾⁽²⁾

وقتی دهه عاشورا بیاید غصه من برای آل رسول مضاعف می شود ؛

اشک چشمم سرازیر می شود ؛

گفتم هلال را که چرا قامتت خم است؟

آهی کشید و گفت که ماه محرم است

دیگر همه موجودات محزونند، همه موجودات.

جن و ملک بر آدمیان نوحه می کنند

گویا عزای اشرف اولاد آدم است

در بارگاه قدس که جای ملال نیست

سرهای قدسیان همه بر زانوی غم است

هست از ملال گر چه بری ذات ذوالجلال

او در دل است و هیچ دلی نیست بی ملال⁽¹⁾

اللَّه اکبر ماذا الحادث الجلل

لقد تزلزل سهل الأرض والجبل⁽²⁾

هذا مصاب الذی جبریل خادمه

ناغاه فی المهد اذ نیطت تمائمه⁽³⁾⁽⁴⁾یاد بیاوریم اول مصیبتی که سید الشهداء گرفتار آن شد مفارقت قبر جدّش رسول خدا بود.

در مدینه بر حضرت سخت گرفتند، برای بیعت گرفتن از حضرت برای یزید بن معاویه ملعون، ولید که حاکم مدینه بود از طرف یزید - ولید بن عتبه - حضرت را احضار کرد - به آن تفصیلی که هست و طول نکشد - حضرت رفتند و در باب بیعت، ولید با حضرت مذاکره کرد. حضرت فرمودش که بیعت چیزی مخفی نیست وقتی فردا مردم برای بیعت حاضر شدند منهم حاضر می شوم - مفصل است - طوری شد این قضیه که حضرت دید صلاح نیست در مدینه بماند، خطرناک بود، حضرت عازم شد که از مدینه حرکت کند و به مکه معظمه برود. آن وقت، حضرت شب برای وداع قبر جدش آمد

در روضه منوره رسول خدا صلی الله علیه وآله، زیارت کرد، وداع کرد، به منزل برگشت.

وداع با قبر جدش

صاحب ناسخ نقل می کند از محمد بن ابی طالب حائری در مقتلش این طور می نویسد: شبانگاه دیگر حضرت برای وداع وارد روضه جدش رسول خدا شد، وقتی می آید در روضه جدش، نوری مشعشع می بیند که از قبر مبارک بالا می آید تُتُق می کشد و باز به محل خودش برمی گردد، حضرت رکعاتی نماز به جای آوردند بعد از نماز دست به دعا برداشت عرض کرد: اللهم هذا قبر نبیک محمد صلی الله علیه وآله وأنا ابن بنت نبیّک، خدایا من فرزند دختر پیغمبر تو هستم و اینهم قبر پیغمبر توست، خدایا می دانی که من معروف را دوست دارم و منکر را دشمن دارم اکنون به کاری در افتاده ام که تو می دانی، از تو خواهنده ام ای ذو الجلال والاکرام برای من پیش آوری آنچه رضا و خشنودی تو در آن است و آنچه رضای پیغمبر توست.

خواب دیدن سید الشهدا جدّش را

پس سر مبارک بر گوشه قبر مطهر نهاد و گریه بسیاری کرد تا همینطور حضرت به خواب رفت، در خواب می بیند که جدش پیغمبر دارد از دور می آید و افواج ملائکه اطراف حضرت جمعیت کرده اند جمعی از عقب سر، گروهی از جنب راست، گروهی از جنب چپ، جمع بسیاری از پیش رو، به این کیفیت تا رسول خدا نزدیک رسید، حسینش را در بغل گرفت، ما بین چشمانش را بوسید فرمود: حبیبی یا حسین کأنّی أراک عن قریب مرملاً بدمائک مذبوحاً بأرض کرب وبلا من عصاة من امتی وأنت مع ذلک عطشان لا تُسقی وظمان لا تُروی ؛ گویا می بینم در این نزدیکی که در زمین کربلا در خاک و خونت می غلطی، تو را می کشند جماعتی از عصاة امت من در حالتی که تشنه باشی

و تو را آب نمی دهند.

سید الشهدا در عالم خواب عرض کرد: یا جداه لا حاجة لی فی الرجوع إلی الدنیا ؛ مرا حاجتی به برگشتن به دنیا نیست مرا بگیر زنده با خودت در قبر ببر فخذنی الیک وادخلنی معک فی قبرک فرمود: لابد لک من الرجوع إلی الدنیا تو باید به دنیا برگردی به فیض شهادت برسی، از برای تو درجاتی هست نمی رسی به آنها مگر آنکه شربت شهادت نوشی.

سید الشهداء بیدار شد به خانه آمد، خواب خود را برای اهل بیت بیان کرد اینقدر حزن و غم بر اهل بیت روی آور شد که هیچ خانه ای در شرق و غرب در آن وقت نبود که حزنشان بیشتر از حزن اهل بیت باشد.⁽¹⁾

صدق کلام رسول خدا معلوم شد روز عاشورا وقتی سید الشهداء در میدان کربلا افتاده، اظهار عطش می کرد، کسی اجابتش نمی کرد، به عباراتی که از حضرت نقل شده است، گاه می فرمود: تفتت کبدی جگرم از تاب تشنگی ریزه ریزه شد، گاه می فرمود: احترقت کبدی من الظمأ.

دعونی ارد ماء الفرات ودونکم

لقتلی وکبدی للظمأ غلیل⁽²⁾

چه جوابش دادند؟

فنادوه مهلا یابن بنت محمد

ولیس الی ما تبتغیه سبیل⁽³⁾

بسم الله الرحمن الرحیم

مجلس دوم

اشاره

وبعد فمن کلام لأمیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام: « دَارٌ بِالْبَلاءِ مَحْفُوفَةٌ وَ بِالْغَدْرِ مَعْرُوفَةٌ لا تَدُومُ أَحْوَالُهَا وَ لا یَسْلَمُ نُزَّالُهَا أَحْوَالٌ مُخْتَلِفَةٌ وَ تَارَاتٌ مُتَصَرِّفَةٌ الْعَیْشُ فِیهَا مَذْمُومٌ وَ الْأَمَانُ مِنْهَا مَعْدُومٌ وَ إِنَّمَا أَهْلُهَا فِیهَا أَغْرَاضٌ مُسْتَهْدَفَةٌ تَرْمِیهِمْ بِسِهَامِهَا وَ تُفْنِیهِمْ بِحِمَامِهَا وَ اعْلَمُوا عِبَادَ اللَّهِ أَنَّکُمْ وَ مَا أَنْتُمْ فِیهِ مِنْ هَذِهِ الدُّنْیَا عَلَی سَبِیلِ مَنْ قَدْ مَضَی قَبْلَکُمْ مِمَّنْ کَانَ أَطْوَلَ مِنْکُمْ أَعْمَاراً وَ أَعْمَرَ دِیَاراً وَ أَبْعَدَ آثَاراً أَصْبَحَتْ أَصْوَاتُهُمْ هَامِدَةً وَ رِیَاحُهُمْ رَاکِدَةً وَ أَجْسَادُهُمْ بَالِیَةً وَ دِیَارُهُمْ خَالِیَةً وَ آثَارُهُمْ عَافِیَةً ».⁽¹⁾

دنیا محل گرفتاری است

مولی الموحدین أمیرالمؤمنین صلوات اللَّه وسلامه علیه در این خطبه شریفه دنیا را مذمت می کند و بد سلوکی او را با ساکنینش توضیح می دهد، آنهائی که در آن ساکن هستند، می فرماید: دنیا خانه ای است که به بلا و محن احاطه کرده شده است، و به غدر و مکر با اهلش شهره آفاق گردیده است،

احوالش دوام وثباتی ندارند، یک روز انسان را شاد می کند روز دیگر او را محزون می کند، واردینش در آن به سلامت نرهند، تا می فرماید: عیش زندگی در آن مذموم است و امان در آن معدوم است، در دار دنیا هیچ امانی از بلا نیست برای هیچ کس در دنیا ایمنی نیست، نه از حیث صحت ایمن است نه از حیث مرض، نه برای بقا در اوایمنی هست، باید برود.

اهل دنیا هدفِ تیرهای بلاها هستند

« وإنّما أهلها أغراض مستهدفة » مردمی که در دنیا ساکنند مورد نشانه های تیرهای بلاهای دنیا هستند، دنیا به اهل خود تیراندازی می کند، و اینها را نشانه قرار داده است و اهل خود رابه مرگ و موتی که در آن هست فانی می کند، از بین می برد، می فرماید بدانید ای بندگان خدا که حال شما در دنیا حال همان کسانی است که قبل از شما بودند، با اینکه عمرهاشان طولانی تر، خانه هایشان آبادتر، محکم، قصرهای عالی، آن گردنکشان، آن پادشاهان جبابره، أصبحت، صبح کردند، « أصبحت أصواتهم هامدة » صبح کردند در حالتیکه باد نخوت و تکبر ایشان فرو نشسته، خانه های ایشان خالی و خراب گشته، بدنهایشان هم « و اجسادهم بالیة ودیارهم خالیة فاستبدلوا » بدل کردند، عوض کردند آن قصرهای نیکو را، آن آپارتمانها را، آن کاخهای سلطنتی را، آن بناهای محکم خیلی زیبا، مثل بناهای بهشت، یک همچنین قصرهایی را، عوض کردند قصر اینطوری را به کنج لحد وآن بالش ها که از دیبا، پرنیان، چقدر نرم و زیبا و خوشرنگ، عوض کردند آنها را به سنگلاخ قبر، از درون آن کاخ او را سرازیر در قبر کردند.

« فاستبدلوا بالقصور المشیّدة والنمارق الممهّدة الصخور والأحجار

المسندة والقبور اللاطئة الملحدة » قبری که با چه محکم شده؟ ساختمان قبر با چه محکم شده، با خاک محکمش می کنند که هی لگد می کوبند خاکها را، محکم می کنند، آن قصرهای عالی را عوض کردند به قبرهای اینطوری، بالشت زیر سرش خشت لحد و سنگلاخ قبر.

امیرالمؤمنین مولای متقیان طبیب نفوس است.

« وشیّد بالتراب بنائها » با خاک محکمش می کنند « بین اهل محلة موحشین » ساکن شده در محله وحشتناکی، قبرستان، قبرستان که موحش است، محله وحشتناک « واهل فراغ متشاغلین » ساکن شد یک همچنین محله ای، در میان کسانی که از کار دنیا فارغ و به کار آخرت مشغولند، اهل قبرستان، اهل قبرستان از کار دنیا فارغ شده اند به کار آخرت مشغولند، آنجا را وطن کرده اند اما چه وطنی؟

مُردگان به وطنِ خود انس نمی گیرند

« لا یستأنسون بالأوطان ولا یتواصلون تواصل الجیران » هیچ وقت به وطن خود انس نمی گیرند، عادت نمی کنند، با همسایگان خود همسایگی نمی کنند، اهل قبرستان.

« علی ما بینهم من قرب الجوار ودنوا الدار » با اینکه خانه هایشان به هم متصلند، می بینید چقدر نزدیکند، با همدیگر همجوارند اما همسایگی نمی کنند، دید و بازدید بینشان نیست.

« لا یَسْتَأْنِسُونَ بِالْأَوْطَانِ وَ لا یَتَوَاصَلُونَ تَوَاصُلَ الْجِیرَانِ عَلَی مَا بَیْنَهُمْ مِنْ قُرْبِ الْجِوَارِ وَ دُنُوِّ الدَّارِ ».

خطبه شریفه مفصل است به قدری که وقت اجازه می دهد.

دنیا با اهلش اینطور رفتار می کند، اما دنیا مخصوصاً یک عداوت خاصی با نیکان دارد، همیشه خوبان در دار دنیا گرفتار بودند، همیشه مورد بلا بودند.

مقربان درگاهِ خدا در دنیا گرفتار بودند

« البلاء للأنبیاء ثمّ الأولیاء ثمّ الأمثل فالأمثل »⁽¹⁾همیشه خوبان، بندگان خوب و مقربان درگاه خدا در دار دنیا گرفتار بودند.

هر که در این بزم مقرب تر است

جام بلا بیشترش می دهند

گرفتاری های حضرت آدم علیه السلام در دنیا

حالا ببینید اول کس که در دنیا گرفتار شد آدم صفی اللَّه بود.

اول: مفارقت بهشت

اول گرفتار شد به مفارقت بهشت، سیصد سال گریه کرد⁽²⁾، تا دو جوی آب از چشمانش روان گشت⁽³⁾تعجبی هم ندارد، هیکل حضرت آدم، بعد که خدا توبه اش را قبول کرد بنای توالد و تناسل را در زمین گذاشت.

بعضی گفته اند که جبرئیل آمد و دو دسته خوشه یا مشتی دانه به آدم و حوا داد، باید نان پیدا بکنند، و گفت: زمین را شخم بزنید و تخم بپاشید و آنها را بکارید و از محصول اینها استفاده کنید و جفتی گاو بست.

نقل می کنند که وقتی آدم خواست گاوها را براند و مشغول کار شد، گاوها گفتند: آدم تو نا فرمانی خدا کردی از میوه ای که گفتند نخور خوردی و تو را از آنجا بیرون کردند، ما مبتلا شده ایم باید برای تو کار بکنیم؟! اینها بندها را بریدند فرار کردند، وقتی اینجور گفتند حضرت آدم منفعل شده. گفت: خدایا

گاوها هم دیگر مرا ملامت می کنند، جبرئیل آمد گاوها را گرفت و آورد و دست کشید بر سر و صورت اینها، گفت دیگر اینها زبان بسته اند، دیگر حرف نمی زنند، دیگر زبانشان بسته است.

آدم و حوا کِشت کردند محصول آدم گندم آمد محصول حوا جو.⁽¹⁾

خلاصه این است که پسران و دختران بسیاری از ایشان بوجود آمد از جمله هابیل و قابیل، حالا وضع دنیا را ببینید، حالا مختصر مدتی است آدم می خواهد نفسی بکشد، این مرتبه گرفتار شد به مصیبت فرزندش هابیل، جوانی بود بیست ساله، صورتش مثل قرص ماه و دارای کمال، هم جمال هم کمال، لذا حضرت آدم او را خیلی دوست می داشت.⁽²⁾

هنوز فرزندش شیث که شعشعه طلعت محمدی صلی الله علیه وآله از جبینش ظاهر بود، متولد نشده بود⁽³⁾لذا عزیزترین اولادش هابیل بود.

امتحان شدن هابیل و قابیل

هابیل و قابیل قربانی کردند، هابیل گوسفند فربهی آورد، بهترین مالش را گذاشت سر کوه، و قابیل که زراعتکار بود دسته خوشه کم دانه ای آورد، آتش سفید بی دودی از آسمان آمد، آمد نزد آن دسته خوشه قابیل، مثل این که بو کشید، مثل کسی که بو کشید بعد توجهی و اعتنائی نکرد، رفت نزد گوسفند هابیل، آن را تصرف کرد، آن را بخورد، سوزانیدش، این علامت قبولی است، همان گوسفند را خداوند در بهشت تربیت کرد که به جای

اسماعیل، جبرئیل فداء آورد.

این علامت قبولی قربانی هابیل بود، قابیل حسد برد، به هابیل گفت: تو را می کشم چرا قربانی تو قبول شد و قربانی من قبول نشد منهم تو را می کشم.

« وَاتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ ابْنَیْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمَا وَلَمْ یُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قَالَ لَأَقْتُلَنَّکَ قَالَ إِنَّمَا یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ »⁽¹⁾.⁽²⁾

خدا از پرهیزکاران قبول می کند، هابیل بهترینِ مالش را آورد و احترام کرد، قابیل دسته خوشه ضعیفِ کم دانه ای آورد، مگر نعوذ باللَّه خداوند با کسی لجاجتی دارد، او بی اعتنائی کرد، لذا از هابیل قبول شد از قابیل قبول نشد.

کشته شدن هابیل

هابیل گفت: اگر تو می خواهی مرا بکشی من از خدا می ترسم که تو را بکشم خون ناحق کنم من از خدای می ترسم.

بالجمله قابیل در کمین بود که هابیل را بکشد اما تا آن روز کسی، کسی را نکشته بود، نمی دانست قابیل را چگونه بکشد تا وقتی که آدم رفت به زیارت بیت المقدس، قابیل فرصتی بدست آورد، شیطان یادش داد، قابیل آمد دید هابیل را زیر درختی خوابیده، خواب بود، سنگ عظیمی آورد چنان بقوت بر سر هابیل زد که مغز سرش پریشان شد، بعد کشته برادر خود را برداشت، نمی دانست با او چکار کند، تا آن وقت کسی نمرده بود، خداوند دو زاغ فرستاد « فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا یَبْحَثُ فِی الْأَرْضِ لِیُرِیَهُ کَیْفَ یُوَارِی سَوْأَةَ

أَخِیهِ »⁽¹⁾خداوند دو کلاغ فرستاد اینها را ملهمشان کرد با هم نزاع کردند یکی دیگری را کشت، بعد زاغ زنده با چنگالش زمین را گود کرد و آن زاغ کشته را گذاشت در خاک، خاک روی آن ریخت، قابیل یاد گرفت « قَالَ یَا وَیْلَتَا أَعَجَزْتُ أَنْ أَکُونَ مِثْلَ هَذَا الْغُرَابِ فَأُوَارِیَ سَوْأَةَ أَخِی »⁽²⁾دفنش کرد.⁽³⁾

دوم: ابتلا به مصیبت فرزندش هابیل

حضرت آدم از سفر زیارت برگشت، دید همه فرزندان به استقبالش آمده اند هابیل را نمی بیند، مضطرب شد، احوالش را از هر کس می پرسید می گفتند مدتی است از او خبری نداریم او را ندیده ایم، به قابیل رسید احوالش را از او گرفت گفت خبر ندارم، فرمودش: مبادا او را کشته باشی می بینم بدنت سیاه شده است، انکار کرد.

بالجمله حضرت آدم چند شبانه روز از حال هابیل در تفحص بود، از او اثری نیافت، شب هشتم هابیل را در خواب دید در جای بلندی ایستاده هی صدا می زد الغیاث یا أبتاه! بابا به فریادم برس، دهشت زده از خواب بیدار شد گریه کرد جبرئیل بر او نازل شد حضرت آدم گفت: برادر جبرئیل از هابیلم اطلاعی داری؟ جبرئیل او را تسلی و تعزیت گفت و گفت : عظم أجرک، اجرت زیاد باد که قابیل هابیل را کشته است. گفت: مرا راهنمایی کن سر قبرش، جبرئیل آدم را آورد سر قبر هابیل، حضرت آدم خاکهای قبر را

بیرون آورد نگاهش افتاد به فرق شکافته هابیل، چنان گریست حالش منقلب شد، مرثیه گفت در فوت هابیل:

تغیرت البلاد ومن علیها

فوجه الأرض مغبرّ قبیح⁽¹⁾⁽²⁾

صورت بر صورت هابیل گذاشت ملائکه آسمانها به خروش آمدند خداوند خطاب کرد به آدم سر بردار از روی نعش هابیل که از برای تو اجری عظیم است.⁽³⁾

گرفتاری حضرت نوح علیه السلام

دوم کس از مقربان درگاه خدا که در دار دنیا گرفتار شد حضرت نوح بود، مبتلای قومش شد یک هزار سال الّا پنجاه سال موعظه و نصیحت کرد به خرجشان نمی رفت⁽⁴⁾هر چه اینها را به راه راست هدایت می کرد، سنگ به او حواله می کردند، تعجبی ندارد « فَلَبِثَ فِیهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِینَ عَامًا »⁽⁵⁾هزار و الّا پنجاه سال حضرت نوح قومش را دعوت کرد به دین خداپرستی، سنگش می زدند.

یک روز یک پیری دست پسرش را گرفت برد حضرت نوح را نشانش داد و گفت : ببین این پیرمرد را، من پیر شده ام ممکن است بمیرم این مرد دیوانه است مبادا روزی حرفش را بشنوی اگر که تو را امر و نهی کرد سنگ باو

بزن . آن پسر بدبخت هم گفت چرا طولش بدهم همین حالا، سنگی برداشت زد به پیشانی حضرت نوح، پیشانیش را شکست.⁽¹⁾

گرفتاری حضرت ابراهیم علیه السلام

سومین کس ابراهیم خلیل اللَّه بود، قومش را به دین خداپرستی دعوت کرد، نمرود ادعای خدایی کرده بود « قَالُوا حَرِّقُوهُ وَانْصُرُوا آلِهَتَکُمْ »⁽²⁾بسوزانید او را و نصرت کنید خدایانتان را، شش ماه هیزم کشیدند.⁽³⁾

یک آتشی مشتعل کردند که مرغان از روی هوا بریان شدند، حالا چطور حضرت ابراهیم را در این آتش اندازند، آتش، کسی جرأت دارد نزدیکش برود؟ ممکن است؟⁽⁴⁾

شیطان ملعون آمد دستور منجنیق را به اینها داد، حضرت ابراهیم را از زندان آوردند و در منجنیق گذاشتند که در آتش اندازند، ملائکه آسمانها بخروش آمدند، عرض کردند: خدایا! یک همین خداپرست است روی زمین، او را هم می خواهند بسوزانند، چون از خدا یاری او را خواستند، فرمود: بروید اگر شما را اجازه داد یاریش کنید، آمدند ملک السحاب آمد، ملک الجبال آمد، ملک الریاح آمد، ملکی که موکل بود بر ابرها اجازه خواست که امر کند ابرها را ببارند تا آتش ها تمام خاموش شوند، ملک الریاح ملکی که موکل بر لشکرهای باد است آمد، وقتی ابراهیم دید یکی آمد و بر او سلام کرد، گفت: تو کیستی که این وقت بر من سلام می کنی؟ گفت من

ملکی هستم که موکلم بر بادها، اجازه فرمائی امر کنم لشکرهای باد را، این همه جمرات آتش را در خانه های نمرود و نمرودیان بیندازند و همه را بسوزانند. فرمود: من به شما حاجتی ندارم، وقتی که ابراهیم از منجنیق پرتاب شد یکدفعه جبرئیل نعره ای زد، بحضرت ابراهیم گفت: هل لک حاجة؟ خلیل خدا حاجتی داری؟ گفت اما الیک فلا بتو حاجتی ندارم. گفت: به آنکه داری از او بخواه، گفت: علمه بحالی حسبی من سؤالی او از حالم آگاه است دیگر کفایت می کند، وقتی از همه قطع کرد، از مخلوق، ندای پروردگار به آتش رسید « یَا نَارُ کُونِی بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَی إِبْرَاهِیمَ »⁽¹⁾ای آتش سرد و سلامت شو بر ابراهیم.⁽²⁾

گلی از گلشن رحمت عیان کرد

بر ابراهیم آتش گُل سِتان کرد

حضرت ابراهیم یکدفعه وارد باغ شد، جبرئیل از بهشت تختی و متکا آورد و برایش گذاشت و تکیه داد، دو ملک این طرف و آن طرفش⁽³⁾، فورا هر چوبی از هر درختی آورده بودند همان درخت شد سبز و خرم، بار داد و میوه داد، بلبلان در باغ مشغول خوانندگی شدند.⁽⁴⁾

نمرود که از پیش برایش تختی زده بودند مشرف بر آتش که ببیند ابراهیم چطور می سوزد، چطور وارد آتش می شود، وقتی این کیفیت را دید یک دفعه گفت : اللَّه اکبر! اگر کسی می خواهد خدایی بپرستد باید خدای ابراهیم را

بپرستد⁽¹⁾در جهنم است همه اش می سوزد زبانش نمی سوزد برای این تکبیری که گفت.

حضرت موسی علیه السلام وبلاهای دنیا

دیگر کس از مقربان درگاه خدا موسی کلیم اللَّه بود که از دست فرعون و فرعونیان فرار کرد، می خواستند او را بکشند، شش شبانه⁽²⁾روز بی نان و بی زاد و بی توشه پای پیاده، تا خود را به شهر مدین رسانید که از تحت حکومت فرعون خارج بود، وقتی بر حضرت شعیب وارد شد قضیه را به او گفت، خاطر جمعش کرد گفت « لَا تَخَفْ نَجَوْتَ مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ »⁽³⁾، مترس از ظالمین نجات یافتی.

حضرت عیسی علیه السلام و بلاهای دنیا

دیگری عیسی روح اللَّه بود، وقتی با رئیس یهود مذاکره کرد به عیسی گفتند تو چه می گویی در باب یهودیان؟ حضرت عیسی گفت اینها دشمنان خدا هستند. جماعتی هستند دشمن خدا. در غضب شد خواستند او را بکشند حضرت عیسی فرار کرد رفت میان اتاق. رفتند عقبش، طغیانوش رفت که او را بکشد، خداوند روزنه ای از سقف اتاق باز کرد جبرئیل از آن روزنه آمد عیسی را به آسمان چهارم عروج داد، طغیانوش هِیْ داخل اتاق را نگاه می کرد، این طرف آن طرف، دید کسی نیست، طول کشید، یهودیان گمان کردند که مشغول زد و خوردند، آمدند پیش خودشان که کمکش کنند وقتی وارد اتاق شدند خداوند شبیه صورت عیسی را بر طغیانوش انداخت،

تا آمدند طغیانوش را گرفتند بکشند، هِیْ به اینها می گفت: من طغیانوشم صاحب شمایم، من عیسی نیستم. گفتند: این طور نیست او را کشتند بدارش زدند.

بعد فکر کردند گفتند ما چه کردیم، اگر عیسی را کشته ایم طغیانوش کجاست، اگر طغیانوش را کشته ایم عیسی در کجاست؟⁽¹⁾« وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَکِنْ شُبِّهَ لَهُمْ ».⁽²⁾

مصائب انبیاءِ گذشته و امام حسین علیه السلام

لکن این دنیایِ دنی عداوت خاصی با خاندان رسالت داشته است، با خاندان پیغمبر آخر الزمان، بالاخص با خامس آل عبا حضرت سیدالشهداء ارواحنا له الفداء، شاعر خوب گفته است:

آنچه بر پیغمبران یک سر گذشت

جمله بر فرزند پیغمبر گذشت

بلکه از پیغمبران در هر بلا

بیشتر باشد بلای کربلا

اگر آدم صفی اللَّه گرفتار مفارقت بهشت شد، سیدالشهداء گرفتار مفارقت روضه جدش رسول خدا شد، اگر آدم صفی اللَّه مبتلا شد به مصیبت فرزندش هابیل که جوانی بود بیست ساله دارای جمال و کمال، سیدالشهداء هم گرفتار مصیبت جوان هیجده ساله اش علی اکبر بود که در عالم نظیری نداشت، آدم آمد سر قبر هابیل، خاکها را بیرون آورد نعش هابیل را دید فرقش شکافته و مغزش پریشان، گریه کرد صورت بر صورت هابیل گذاشت، مرثیه خواند، سید الشهداء هم روز عاشورا بالین جوان هیجده

ساله اش علی اکبر آمد، هم سرش را دید شکافته هم بدنش پاره پاره، صورت بر صورتش گذاشت: علی ولدی بعدک علی الدنیا عفا.⁽¹⁾

شاعر گفته است:

یا کوکبا ما کان اقصر عمره

و کذا تکون کواکب الاسحار⁽²⁾

فاذا نطقت فأنت أوّل منطقی

و اذا سکت فأنت فی مضماری⁽³⁾⁽⁴⁾

نوح نجی اللَّه گرفتار قومش شد نصیحت می کرد بخرجشان نمی رفت⁽⁵⁾سید الشهداء هم گرفتار گمراهان کوفه و شام شد هر چه روز عاشورا اینها را موعظه و نصیحت کرد هیچ بخرجشان نرفت تا اینکه صبح عاشورا سوار بر مرکب شد، برای اتمام حجّت مقابل لشکر آمد، عنان بکشید صدا زد: انشدکم باللَّه هل تعرفوننی شما را بخدا آیا مرا می شناسید؟ گفتند: تو را نیکو می شناسیم جدّت پیغمبر است پدرت امیرالمؤمنین است مادرت فاطمه زهراست برادرت حسن مجتبی است، فرمود: می دانید عم پدرم حضرت حمزه سیدالشهداء است؟ گفتند: می دانیم. فرمود: می دانید عمّ خودم جعفر طیّار است؟ گفتند: می دانیم. فرمود: می دانید این زره که در بر من است زره

پیغمبر است این شمشیر شمشیر پیغمبر است؟ گفتند: می دانیم.

هل تعلمون انّ هذه عمامة رسول اللَّه انا لابسها، شما را بخدا می دانید این عمامه که بر سر من است عمامه پیغمبر است؟ گفتند: همه اینها را می دانیم.

فرمود: فلم تستحّلون دمی؟ پس برای چه خون من مظلوم را حلال می دانید؟ گفتند: همه اینها را می دانیم و از تو دست بردار نیستیم تا تو را با لب تشنه بکشیم.⁽¹⁾

ابراهیم خلیل اللَّه گرفتار نمرود و نمرودیان شد تا خواستند او را بسوزانند، وقتی خواستند او را بسوزانند ملائکه برای نصرتش آمدند، روز عاشورا هم ملائکه برای نصرت ابی عبداللَّه آمدند کربلا، قبایل جنّ آمدند، زعفر جنّی با لشکرش آمد⁽²⁾، منصور ملک با چهار هزار ملک⁽³⁾، رؤسای دیگر ملائکه، سیدالشهدا همه را مرخص کرد از ایشان قبول نفرمود، آخر بار برای ابراهیم جبرئیل آمد، کربلا هم، روزِ عاشورا جبرئیل خدمت سیدالشهدا آمد، کی آمد؟ وقتی رسید دید حسین در میان خون.⁽⁴⁾

گفتا فدای این تن صد چاک جبرئیل

عریان چو دید نعش حسین کرد سایبان

شهپر به سبط احمد مختار جبرئیل

پر در پر زد با شهپرش سایبانی روی بدن ابی عبداللَّه، امّا سیدالشهداء راضی نشد.

جبرئیلا رفتنت زینجا نکوست

پرده کم شو در میان ما و دوست

رنجش طبع مرا مایل مشو

در میان ما و او حایل مشو

گرچه تو محرم بصاحب خانه ای

لیک تا اندازه ای بیگانه ای

می خواهی خدمت کنی؟

رو قتلگه سایه بیفکن بر اکبرم

سایه فکن بر آن گل گلزار جرئیل

گر اُفْتدت گذر به سر نهر علقمه

سایه فکن به میر علمدار جرئیل

موسی کلیم اللَّه فرار کرد از ترس فرعون و فرعونیان، در مدین که رفت برایش مأمن شد، امّا سیدالشهداء، او را از وطنش آواره کردند از مدینه جدش، پناه به خانه کعبه آورد « وَمَنْ دَخَلَهُ کَانَ آمِنًا »⁽¹⁾مکه بست است حتی برای وحوش، طیور، حشیش، علف، اما برای فرزند پیغمبر مأمن نشد می خواستند آنجا شهیدش بکنند. ربع مسکون عالم را بر سیدالشهداء گرفتند. که خودش در بین راه کربلا به عمرو بن بوزان فرمود، فرمودش: بنی امیه از من دست بردار نیستند تا خون دلم را بریزند.⁽²⁾

عیسی روح اللَّه اگر چه گرفتار یهودیان شد اما، نه او را کشتند نه بدارش زدند، اما سیدالشهداء را اشقیای کوفه و شام، هم او را کشتند، هم بدارش زدند، سر مقدسش را بالای نیزه کردند شهر به شهر دیار به دیار بردند،

خیمه هایش را آتش زدند خیمه هایش را سوختند.

حمید بن مسلم گفت زن مجلله ای را دیدم هِیْ بسوی خیمه ای که آتش آن را گرفته بود می رفت، آتش بر آن زن حمله می کرد بر می گشت، گفتم: یا امة اللَّه مگر بر جانت نمی ترسی؟ آتش است تو را می سوزاند، صیحه ای بر من زد گفت: چه کنم یک علیل و بیماری در میان این خیمه دارم.⁽¹⁾

همی ترسم که آتش بر فروزد

میان خیمه بیمارم بسوزد

همی ترسم که آتش شعله گیرد

میان خیمه بیمارم بمیرد

آخر اعتنا به آتش نکرد، رفت بعد از قدری بیرون آمد، دیدم یک جوان علیلی در بغل دارد. لا حول ولا قوّة إلّا باللَّه العلی العظیم.

بسم الله الرحمن الرحیم

مجلس سوم

اشاره

الحمدللَّه ربّ العالمین و العاقبة للمتّقین و الجنة للمطعین و الموحدین و النار للمشرکین و العاصین و الصلاة و السلام علی أشرف الانبیاء و المرسلین سیّدنا و نبیّنا و حبیب قلوبنا و طبیب نفوسنا أبی القاسم محمد صلی الله علیه وآله رحمة للعالمین و علی آله الطیّبین الطاهرین سیّما الامام المظلوم و الغریب المسموم ریحانة رسول الثقلین غریب العراقین دامی الوریدین باکی العینین المقتول بین النهرین مولینا و مولی الکونین أبی عبداللَّه الحسین ارواحنا و أرواح العالمین له الفدا.

مولای ما خاب و اللَّه من تمسک بک و امن من لجاء إلیک.

دنیا محل گذر است آخرت سرایِ حقیقی

و بعد فمن کلام لأمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیه السلام: « إنّما الدنیا دار مجاز و الآخرة دار قرار فخذوا من ممرکم لمقرکم و لا تهتکوا استارکم عند من یعلم أسرارکم انّ المرء إذا هلک قال الناس ما ترک

و قالت الملائکة ما قدّم؟ »⁽¹⁾

مولا می فرماید: اینست و غیر از این نیست که دنیا محل گذر است، خانه گذر است، مدتش سپری می شود. آخرت قرارگاه است او محل سکونت است فی الحقیقة، که دائمی و مستمری است. آری در قرآن مجید می فرماید: زندگانی دنیا لهو و لعب است « وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوَانُ لَوْ کَانُوا یَعْلَمُونَ »⁽²⁾دار آخرت او سرای زندگی است فی الحقیقه، پس کار بکنید در اینجا که محل گذر است برای آن سرای جاودانی، بوسیله کار کردن در دنیا، آخرت را معمور و آباد کنید.

اَلا اِنّما الدنیا کمنزلِ راکب

اَنَاخَ عَشیّاً و هو فی الصبح راحلٌ⁽³⁾

سرورُکَ فی الدنیا غرورٌ و حسرةٌ

شادیت در دنیا غرور است و حسرت است در آخرت.

سرورک فی الدنیا غرورٌ و حسرةٌ

و عیشک فی الدنیا محالٌ و باطلٌ⁽⁴⁾⁽⁵⁾

الا انما الدنیا کمنزل راکبٍ

اناخ عشیاً و هو فی الصبح راحلٌ

سرورک فی الدنیا غرور وحسرة

وعیشک فی الدنیا محال وباطل

پس باید برای آخرت کار کرد، اینجا عاریت سراست، وطن اصلی آخرت است، انسان در دار دنیا در حقیقت غریب است.

امام سجاد عرض می کند: إرْحَمْ فی هذه الدنیا غربتی.⁽¹⁾

تو در این اوطن غریبی ای پسر

خو بغربت کرده ای خاکت بسر

آن قدر در شهر تن ماندی اسیر

کان وطن یکباره رفتت ازضمیر⁽²⁾

هِیْ وسائل راحت و خوشی این تن را فراهم می کند، انسان مغرور هیچ بفکر راحت جان عزیزش نمی شود، این بدن فانی می شود این بدن از بین می رود این بدن خاک می شود تا دو مرتبه روز قیامت زنده شود، روح است که باقی می ماند هر چه هست روح است.

رو بتاب از جسم و جان را شاد کن

موطن اصلی خود را یاد کن

تا بکی ای هدهد شهر سبا

در غریبی مانده باشی بسته پا

تا بکی ای هدهد شهر سبا

در اسیری مانده باشی بسته پا

جهد کن این بند از پا باز کن

بر فراز لا مکان پرواز کن

که آنجا وطن اصلی است.

تو را ز کنگره عرش می زند صفیر

ندانمت که در این دامگه چه افتادست

مدتی موقتی اینجا زندگی می کند برای اینکه یک زراعتی، عمل صالحی برای آن نشئه تهیه بکند.

تا به کی در چاه طبعی سرنگون

یوسفی، یوسف بیا از چه برون

تا عزیز مصر ربّانی شوی

وارهی از جسم و روحانی شوی

اِرْحَمْ فی هذه الدنیا غربتی و عند الموت کربتی⁽¹⁾.⁽²⁾

باید پنبه غفلت را از گوش بیرون آورد، بدرگاه خدا تضرّع کرد، این عمر عزیز را که سرمایه ایست سرمایه خیلی مهمی است از هر سرمایه ای مهمتر است به بیند انسان در چه صرفش می کند افسوس که خواب غفلت، پنبه غفلت در گوش است، هر روز صبح دو تا ملک یکدیگر را به کلماتی جواب می دهند.

گفتگوی دو مَلَک

اوّل هر روز صبح، ملک اول صدا می زند ای کاش این خلق، خلق نشده بودند، ملکی دیگر از برابر جوابش می دهد می گوید: ای کاش حالا که خلق شده اند می دانستند برای چه خلق شده اند، کاش حالی میشدند.

دو مرتبه او می گوید: حالا که نمی دانند برای چه خلق شده اند کاش بقدریکه می دانستند عمل می کردند، باز او صدا می زند: حالا بقدریکه می دانند عمل نمی کنند ای کاش توبه می کردند.⁽³⁾

باید مهیّای سفر آخرت شد

باید فکری کرد، اینست که وجود مقدس مولی الموحدین صلوات اللَّه

و سلامه علیه، کثیراً ما صدا می زد در اصحاب: تَجَّهَروُا رَحِمَکم اللَّه فقد نُودِیَ فیکم بالرحیل⁽¹⁾آماده کوچ کردن باشید، که ندا کرده شده اید به الرحیل. آواز کوچ، منادی برای کوچ صدایش بلند است فقد نودی فیکم بالرحیل، باید انسان در دنیا فکری کند، هر انسانی در زیان است مگر مؤمن صالح.

به جز مؤمن صالح همه ضرر می کنند

اینست که می فرماید: « وَالعَصْر إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِی خُسْرٍ »⁽²⁾قسم به عصر که انسان در خسران و زیان و ضرر است « إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ »⁽³⁾مگر آنهایی که ایمان آورده اند و عمل صالح بجا می آورند و به حق گوئی سفارش کنند و به صبر توصیه کنند.

تنها این دسته در زیان و ضرر نیستند، چرا؟ چرا انسان در زیان است مگر مؤمن صالح؟ برای اینکه متصل از عمرش کم می شود، بدون اختیار، علی الاتصال دائماً از عمرش کم می شود دست خودش هم نیست، نمی تواند جلوگیری بکند، مگر نه این ضرر است؟ مگر مؤمن صالح ؛ چون او از عمرش کم می شود اما با اعمال صالحه تدارک می کند. او از این عمر که دارد کم می شود استفاده ها می کند خیلی استفاده ها، مثل زارع. او هم گندمها را از دست می دهد، زارع این گندم صاف پاک، را زیر خاک ها پنهان می کند وقتی گندم می کارد، اینها را دیگر از دست داده، اما روزی می آید در عوض این

صد مَنْ گندم بسا دو هزار مَنْ گندم استفاده می کند از همین گندمی که از دست داده. مؤمن صالح هم از همین عمریکه از دست می دهد چه استفاده های بزرگ، بهشت را بدست می آورد پس او در منفعت است، غیر مؤمنِ صالح در خسران و زیان است.

« وَالْعَصْرِ * إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِی خُسْرٍ * إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ » چون عمر علی الاتصال بپای خودش قدم برمی دارد بسوی عالم برزخ.

مَنْ مات قامتْ قیامَتُه⁽¹⁾کسی که از عالم رفت قیامتش برپا شده، عالم قیامت را معاینه کرده.

پس باید بخود بیاییم و از خدا توفیق بندگی خالص و عمل خالص و عمل صالح بخواهیم و بدرگاهش تضرع و زاری کنیم و از عمر خود، از این سرمایه که قیمت ندارد استفاده ای بکنیم. باید فکری کرد، آخر ما آمده ایم در دنیا چه بکنیم و برای آخرت چه کردیم؟ تا حالا چه کردیم؟ سفر آخرت سفر دور و درازی است، فعلاً چیزی که در این مجلس نقداً میسر است و ما دسترسی به آن داریم و می توانیم، این عمل خیلی نیک را و این عمل صالح را ما انجام بدهیم، متوسل بشویم به ابی عبداللَّه الحسین ارواحنا له الفداء.

توصیف ضرار امیر المؤمنین علیه السلام را برای معاویه

امیرالمؤمنین صلوات اللَّه علیه، ضرار برای معاویه حکایت کرد گفت: دیدم او را در محراب عبادت یَتَمَلْمُلُ تَمَلْمُلَ السلیم و یبکی بکاء الحزین پیچ و تاب می خورد و یقول یا دنیا إلیک عنی أبی تعرضت أم الیّ تشوقتِ لا حان

حینک هیهات غری غیری قد طلقتک ثلاثاً لا رجعة لی فیها فعیشک قصیر و خطرکِ یَسیرٌ ثمّ قال آه من قلة الزاد و بُعد السفر و وحشة الطریق ( و طولِ الطریق )⁽¹⁾این امیر مؤمنان است. علاج کار اینست ما بیاییم مسافرت بکنیم با یک مسافر بزرگواری، که سفر طولانی کرد سفر پر خطری کرد و با او هم زاد و هم توشه بشویم، امید اینکه از برکت این مسافر بزرگوار خداوند ما را از خطرات سفر آخرت و از وحشت سفر آخرت نجات بدهد . این مسافر بزرگوار سفر طولانی پر خطری کرد. کیست این مسافر بزرگوار؟.

اسامی سیدالشهدا علیه السلام غریب الغرباء او را می گویند، سیدالشهدا باو می گویند، مظلوم کربلا باو می گویند، ولی اسم مخصوصش، اسم خاصش که تأثیر مخصوصی در دلهای دوستانش دارد هو الحسین المظلوم. مسافرت کرد آقا از مدینه بمکه، از مکه بکربلا، از کربلا بکوفه از کوفه تا بشام. اما بدن نازنینش صحیح و سالم تا کربلا مسافرت کرد اما از کربلا تا شام سر مقدسش تنها بالای نیزه مسافرت کرد، جانهای عالم و عالمیان فدای این مسافر بزرگوار.

روز ترویه⁽²⁾آقا احرام را فرو گذاشت و حج را بدل بعمره مفرده کرد.⁽³⁾

خبر دادن حضرت از شهادتش

همان شبش حضرت در مسجدالحرام خطبه ای انشاء می کند، خطبه ای بیان می فرماید و در آن خطبه از شهادت خود خبر می دهد.⁽⁴⁾

ایام حج، حج را بدل بعمره مفرده کرد، چرا؟ ترسید که او را محاصره

بکنند، خیلی برای حضرت خطرناک بود. خطر جانی بود، خواستند حضرت را آنجا شهید بکنند، دیشب گفتم⁽¹⁾.

به امر یزید ملعون 30 تن از شیاطین بنی امیه شمشیرها زیر لباس احرام پنهان کرده بودند، دستور داده بود هر کجا حسین بن علی را دیدید او را بقتل رسانید ولو آنکه خود را بپرده های کعبه چسبانیده باشد.⁽²⁾

ناچار حضرت سفر عراق را عازم حرکت شد، شب که آن خطبه را حضرت در مسجدالحرام بیان فرموده بود کلماتش گوشزد محمد حنفیه شد.⁽³⁾

زرارة بن صالح و ابو محمد واقدی در خدمت حضرت

و سه روز هم قبل از حرکتش یعنی قبل از آنکه خیمه بیرون زند ، زرارة بن صالح و ابو محمد واقدی حکایت می کنند که ما وقتی شنیدیم حضرت ابا عبداللَّه عازم عراق شده خدمتش رفتیم ، عرض کردیم یابن رسول اللَّه بجانب عراق سفر مکن ما خود از جدت رسول خدا شنیدیم که فرمود: فرزندم حسین در زمین عراق کشته می شود. حضرت می خواست از اسرار برای ایشان چیزی نشان بدهد با دست مبارک بجانب آسمان اشاره کرد، گویند: بچشم خود دیدیم درهای آسمان باز شد افواج ملائکه و لشکرهای ملائکه اینقدر از آسمان بزمین می آمد که عدد آنها را بغیر از خدا کسی نمی دانست. فرمود: اگر وقت زائل نمی گشت و اجر باطل نمی شد با این فرشتگان با

دشمنان خود جنگ می کردم، لکن می دانم مصرع من و خوابگاه من و خوابگاه اصحاب من در آن زمین است و از آن مصیبت بزرگ، مصیبت عظمی غیر از فرزندم زین العابدین کسی رهایی نخواهد دید.⁽¹⁾

ملاقات محمد حنفیه با حضرت بالجمله محمد حنفیه هم که اطلاع پیدا کرد حضرت عازم حرکت است خدمت حضرت آمد، عرض کرد: برادر! تو غدر و مکر مردم کوفه را دانسته ای که با پدر و برادرت چه رفتاری کردند از آن ترسم آن مکیدت که در حق ایشان انجام دادند در حق تو به پای برند اگر در مکه بمانی چنان دانم که از همه کس عزیزتر و محفوظتر باشی. محمد حنفیه هم این جمله را که می گوید به ظاهر درست دیده بود، چون حضرت وقتی از مدینه حرکت کرد فراراً، از وقتی وارد مکه شد مردم دور و دایره حضرت را گرفته در کمال عزت و احترام به اقامه نماز جماعت و ترویج از دین جدّش مشغول بود. لکن محمد حنفیه خبر از حیله و کید یزید نداشت ، این بود که حضرت باو فرمود: برادر از آن ترسم یزید بن معاویه حیله ای کند ناگاه در این جا مرا بقتل رسانند از این جهت حرمت خانه خدا شکسته شود عرض کرد اگر از اقامت در مکه بیمناکی، بجانب یمن سفر کن، شیعیان در آنجا فراوانند. فرمود امشب می مانم در اطراف این مطلب تأملی می کنم⁽²⁾او هم بخانه اش مراجعت کرد.

تفأل حضرت علیه السلام سفر عراق را با قرآن

در خبر است که آنشب حضرت سفر عراق را از قرآن مجید استخاره

و تفأل زد این آیه شریفه برآمد: « کُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَکُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ »⁽¹⁾فرمود: صدق اللَّه و صدق رسوله، به حکم خدا و خبر جدّم پیغمبر عمل می کنم. و این هر دو تصریح می کنند بر شهادت من.⁽²⁾

صبح زود امر فرمود بارها بستند، همه را سوار کردند. خبر به محمد رسید دوان دوان آمد زمام شتر برادر بگرفت، گفت: نه تو مرا وعده دادی که در مسئلت و خواهشم رأیی زنی و تأملی نمایی؟ چه شد به این عجله بجانب عراق سفر می کنی؟ فرمودش برادر جان، چون تو بمنزلت برگشتی، خوابیدم در عالم خواب دیدم جدّم رسول خدا صلی الله علیه وآله را، به من فرمود: حبیبی یا حسین أُخْرُجْ إلی العراق إنّ اللَّه شاء أَنْ یراک قتیلاً، ای محبوب من! ای حسین بجانب عراق سفر کن خدا می خواهد تو را کشته و بخون آغشته به بیند. محمد گفت: إنّا للَّه و إنّا إلیه راجعون، اکنون حال که بر این منوال است پس چرا این زنان و اطفال را به همراهت می بری؟ فرمود: هم جدّم مرا خبر داده إنّ اللَّه شاء أنْ یراهنّ سبایا خدا می خواهد این زنان و اطفال را اسیر و دستگیر به بیند⁽³⁾هر دو گریه سختی کردند ، دیگر جای سخن برای محمد باقی نماند.

حرکت حضرت به سمت عراق

حضرت با اهل بیت حرکت کرد از مکّه معظمه، قطع منازل و طی مراحل نمود.

عذرخواهی محمد حنفیه از حضرت

ناگفته نماند که محمد حنفیه عذرخواهی می کند از حضرت، دستهایش زخم بودند نمی توانست شمشیری بگیرد و جنگ کند.⁽¹⁾

منزل ذات عرق

قطع منازل و طیّ مراحل کردند تا بمنزلی رسیدند که آن را « ذات عرق » می گفتند، چون می خواهیم مسافرت بکنیم با این مسافر بزرگوار که شدائد و سختی های سفر آخرت را خدا از ما بردارد. معنایش چیست ؟ چگونه با این مسافر بزرگوار مسافرت بکنیم؟ معنایش این است که در یادش باشیم و دل را بجانب او توجه دهیم بقدر ساعتی کم و بیش، به بینیم کجا می رود و چه می کند، و هرگاه غمی بر او وارد بشود ما شریک غم او بشویم، گریان می شود با او گریان بشویم و پیوسته هر کجا بار می اندازد در عالم معنا و توجه قلبی، ما هم با او بار بیندازیم وقتی حرکت کند با او حرکت کنیم تا به بینیم کجا بار می اندازد تا آنجائی که بارانداخت و ساکن شود ما هم با او در آنجا سکونت کنیم در عالمِ معنا و توجه قلبی که روح هر عبادتی توجه قلبی است و همان است حقیقت عبادت.

ملاقات فرزدق با حضرت

بالجمله حضرت وارد «ذات عرق » شد، خیمه ها برپا کردند، اتفاقا فرزدق شاعر مادرش را برداشته ، بقصد زیارت خانه خدا می رفت. در ذات عرق خیمه ها افراشته دید، پرسید از کیست؟ گفتند: از حسین بن علی علیهما السلام است، آمد در خیمه حضرت، وقتی رسید حضرت مشغول تلاوت قرآن

مجید بود، دست و پای حضرت را بوسه داد عرض کرد خدا آرزو و آمال تو را قرین اسعاف و انجاح بفرماید پدر و مادرم فدای تو باد یابن رسول اللَّه، چرا حج ناکرده از مکه بیرون آمدی؟ فرمود: لو لم أعجل لاخذت، اگر تعجیل نمی کردم مرا می گرفتند بعد می فرمایدش: خبر ده مرا از مردم کوفه ، عرض کرد: دل های ایشان با شما و شمشیرهای ایشان برشماست یعنی از دل تو را دوست دارند اما روز گیر و دار و روز کارزار وفا نخواهند کرد.⁽¹⁾

منزل ثعلبیه

از ذات عرق قطع منازل و طیّ مراحل کردند بار بستند و بر نشستند قطع منازل و طیّ مراحل نمودند تا رسیدند بمنزلی که آن را « ثعلبیه » می گفتند.

خواب قیلوله هنگام چاشت بود حضرت برای خواب قیلوله قدری استراحت فرمود، خواب قیلوله خواب قبل از ظهر است . آن ساعت برای خواب و خوابیدن خیلی خوب است . برای خواب قیلوله قدری استراحت فرمود ، وقتی بیدار شد فرمود: در خواب دیدم هاتفی می گفت این جماعت سرعت می کنند در طی طریق ، در طی مسافت، و مرگ در دنبال ایشان است. ایشان را می برد بسوی بهشت.

علی اکبر خدمت پدر

علی اکبر عرض کرد یا أبة أفلسنا علی الحق بابا ما بر حق نیستیم؟ فرمودش: قسم بخدا که ما برحقیم و حق با ماست. عرض کرد بابا در این صورت پس ما از مرگ چه باکی داریم. پدر را تسلی داد حضرت برایش دعای خیر فرمود. فرمود: جزاک اللَّه یا بنی، خدا تو را جزای خیر دهاد بهتر جزائی که داده می شود پسر را از پدر. شب را در ثعلبیه ماندند.

ابا هرة ازدی خدمت حضرت علیه السلام

صبح زود ابا هرة ازدی از کوفه بیامد خدمتش عرض کرد: یابن رسول اللَّه، چرا زود از حرم خدا و حرم جدّت مصطفی بیرون آمدی؟ فرمودش: ویحک یا أبا هرّة إنّ بنی أمیة أخذوا مالی فصبرت شتموا عرضی فصبرت طلبوا دمی فهربت، أبا هرّة، بنی امیه مالم را گرفتند صبر کردم، شتم عرضم نمودند صبر کردم خواستند خون من مظلوم را بریزند فرار کردم.⁽¹⁾

منزل زباله

از ثعلبیه بار بستند و بر نشستند، قطع منازل و طیّ مراحل کردند تا رسیدند بمنزلی که آن را « زباله » می گفتند.

طلبیدن حضرت زهیر را

از وقتی که حضرت از مکه حرکت کردند عده ای که رئیس ایشان، بزرگ ایشان، زهیر بن قین بود با حضرت هم حرکت کرده بودند، هر کجا حضرت بار می انداخت آنها هم بار می انداختند، وقتی حضرت حرکت می کرد آنها هم حرکت می کردند، لکن هر کجا وارد می شدند قدری دور از خیمه های حضرت خیمه می زدند از ترس بنی امیه. در حدود این منزل حضرت کس به طلب زهیر فرستاد وقتی که فرستاده حضرت وارد شد و پیغام را رسانید اینها مشغول نهار خوردن بودند، یکدفعه لقمه ها از دستشان بیافتاد، « کأنّما علی رؤسهم الطیر » مبهوت ماندند. چرا؟ چونکه از بنی امیه هراسان بودند، از طرفی مخالفت امام را هم کار کوچکی نمی دانستند، دیلم زوجه زهیر ملتفت شد نزدیک آمد، گفت زهیر حیا نمی کنی پسر پیغمبر تو را می طلبد، در اجابتش تأمل می کنی؟ بلند شو. زهیر برخاست خدمت حضرت رفت، در

حالیکه نور از چهره اش می تابید برگشت در این منزل به حضرت پیوست شد.⁽¹⁾

منزل زرود

بالجمله حرکت کردند، عبداللَّه بن سلیمان و منذر بن اسماعیل دو نفر از قبیله بنی اسد بودند وقتی از حج بیت اللَّه فارغ شدند سرعت کردند که خود را به حضرت برسانند، در این سرزمین منزل « زرود »، یا کمی جلو عقب وقتی به حضرت رسیدند، دیدند که سواری از طرف کوفه می آید، حضرت هم سوار بودند دیدند که آن سوار از طرف کوفه می آید، حضرت ایستادند.

احوالپرسی عبداللَّه بن سلیمان و منذر بن اسماعیل از سواری که از کوفه می آمد

همچه معلوم می داد که حضرت می خواهد از او احوال پرسی کند آن سوار هم ملتفت شد که امام اراده احوال پرسی از او دارد شاهراه را گذاشت در بیراهه رفت، وقتی اینکار را کرد حضرت دیدند میل ندارد از او احوال پرسی شود احوال نپرسیده از او ردّ شدند. عبداللَّه و منذر که ناظر این قضیه بودند، نه حضرت تشریف برد، اینها سرعت کردند در بیراهه خودشان را به آن سوار رسانیدند، بر او سلام کردند جواب شنیدند گفتند که کیستی؟ از کجا می آیی و چه نام داری؟ گفت مردی از بنی اسدم گفتند ما هم از بنی اسدیم، هم طایفه بودند، نام من بکر است از کوفه می آیم. عبداللَّه و منذر باو گفتند از کوفه چه خبرداری؟ بما اطلاع بده.

خبر دادن عبداللَّه و منذر به حضرت از شهادت مسلم

گفت: ای عبداللَّه و منذر چه می پرسیدید، از کوفه بیرون نشدم مگر وقتی که مسلم بن عقیل و هانی بن عروه را کشته دیدم و دیدم پاهای ایشان را به ریسمانی بسته بودند در بازارها کشان کشان می گردانیدند. وقتی عبداللَّه

و منذر این را شنیدند روی خود را از او گرداندند خدمت حضرت آمدند. این سرّ را فاش نکردند تا محلی که اصحاب در خدمت حضرت انجمن بودند. عبداللَّه و منذر عرض کردند آقا نزد ما خبری هست، اگر اجازه می دهید آشکارا گوئیم و الّا سرگوشی عرض می کنیم . فرمود: هر چه هست آشکارا بگویید که نزد این جماعت سرّی و سرگوشی نیست، هر چه دارید آشکارا بگویید. گفتند: همان سواری که خواستید از او احوال پرسی کنید و احوال نپرسیده برگشتید ما او را دیدیم و خبر اهل کوفه را از او پرسیدیم ، گفت: از کوفه بیرون نشدم مگر وقتی که مسلم بن عقیل و هانی بن عروه را کشته دیدم.

فقال الحسین علیه السلام: إنّا للَّه و إنّا إلیه راجعون.⁽¹⁾

ملاقات دوم فرزدق با حضرت

هم فرزدق عرض می کند: آقا مردم کوفه را مؤتمن می شماری و حال آنکه پسر عمت مسلم را شهید کردند. آقا گریه را سر داد اشک از چشمان مبارک می ریخت.

فرمود: رحم اللَّه مسلماً أما انه قد قضی ما علیه و بقی ما علینا ؛ خدا رحمت کند پسر عمم مسلم را، او نوبت خود را انجام داد. و لقد صار إلی روح اللَّه و ریحانه و تحیته و رضوانه نوبت ما باقی مانده است.⁽²⁾

رسیدن خبر شهادت مسلم به خیمه ها

این وقت این خبر در خیمه ها رسید، فریاد گریه و ناله از اهل بیت بلند شد، چطور این خبر رسید؟ حضرت برخاست، آمد ، دختر مسلم را

طلبید⁽¹⁾، یازده سال داشت او را نزد خود نشانید و دست ملاطفت و مهربانی بر سر و صورتش می مالید . عرض کرد: آقا امروز ملاطفت و محبتی نسبت به من می کنید که در خور یتیمان است، مگر پدرم را شهید کردند؟ دیگر آقا طاقت نیاورد، گریه کرد و فرمودش من بجای پدر تو. آقا نفرمود پدرت را شهید کردند بلکه فرمود من بجای پدر تو، یکدفعه ناله دختر بلند شد وا ابتاه وا مسلماه، آن وقت صدای شیون از اهل بیت برخاست.⁽²⁾

آقا این اشعار را برای تسلیت اهل بیت فرمود:

فإن تکن الدنیا تعد نفیسة

فدار ثواب اللَّه أعلی و انبل⁽³⁾

و ان تکن الأبدان للموت أنشأت

فقتل امرء بالسیف فی اللَّه أفضل⁽⁴⁾

و ان تکن الأموال للترک جمعها

فما بال متروک به الحر یبخل⁽⁵⁾⁽⁶⁾

خبر شهادت عبداللَّه بن یقطر

والهفاه هنوز آقا بجایی نرسیده، تیر بالای تیر بر جگر نازینیش می زنند، هم خبر آوردند عبداللَّه بن یقطر که حامل نامه حضرت بود بدست ابن زیاد شهید شد، آقا گریه کرد. فرمود: « أتانا خبرٌ فظیع قتل مسلمُ بن عقیل و هانیُ بن

عروة و عبدُاللَّه بن یقطر ».⁽¹⁾

قصر مقاتل و عبداللَّه بن حرّ جُعفی و طلبیدن حضرت او را

بالجمله از آن منزل وحشت انگیز کوچ کردند، قطع منازل و طیّ مراحل نمودند تا رسیدند بمنزلی که آن را « قصر مقاتل » می گفتند آنجا سراپرده ای افراشته و نیزه بلندی بر زمین نشانیده و مال سواری بر در خیمه بسته دیدند. حضرت فرمود: صاحب اینها کیست؟ گفتند: عبداللَّه بن حر جعفی.⁽²⁾

حضرت حجاج بن مسروق را که هم طایفه او بود به نزد عبداللَّه فرستاد که او را حاضر کند، وقتی حجاج رفت پیغام را رسانید عبداللَّه گفت: ای حجاج ابا عبداللَّه برای چه کاری مرا می طلبد؟ گفت: برای اینکه در راه جهاد با فرزند پیغمبر او را یاری کنی و بذل جان کنی و بر جانت بخل نکنی. عذرها آورد ، گفت : من دانستم که آخر امر حسین با کوفیان بمقاتله خواهد انجامید و کوفیان دست از حضرت وی خواهند کشید، من از کوفه بیرون شدم تا اگر کشته شود در میان قاتلان او نباشم. حجاج برگشت و صورت حال را خدمت حضرت اقدسش عرضه داشت جانهای عالم و عالمیان فدای لطف و مرحمت چنین بزرگواری.

تشریف فرمایی حضرت بر سراپرده عبداللَّه

فرمود: بهتر آنست من خودم بنزد او بروم و حجت را بر او تمام کنم. آقا برخاست بنفس نفیس بجانب سراپرده عبداللَّه روان شد. عبداللَّه که از دور ملتفت شد امام تشریف می آورد برخاست فرش پهن کرد ، متکا گذاشت به استقبال حضرت بیرون آمد، حضرت را در خیمه خود وارد کرد، در برابر آن

حضرت ایستاد. حضرت فرمودش: ای عبداللَّه تو درست معتقدی بر اینکه هر خیر و شری را فردایِ قیامت پاداشی و کیفری هست، من امروز تو را به نصرت خود دعوت می کنم اگر اجابتم کردی فردایِ قیامت جدم پیغمبر را از خود شاد خاطر خواهی یافت.

خودداری عبداللَّه از یاری حضرت

عرض کرد: البته چنان است و هر کس تو را اطاعت کند بهشت جاوید را بهره می برد اما چه کنم، مردم کوفه دست از نصرت تو برداشته اند و لشکرهای یزید از حوصله حساب افزون است، لابد بر اصحاب قلیل تو ظفر خواهند یافت من که یک تنم، از دستم چه برمی آید⁽¹⁾خواستارم که مرا معاف داری و این مادیان که مُلْحِقه نام دارد و این شمشیر که از دندان شیر کارگرتر است از من بخدمتی بپذیری. حضرت فرمودش: من به طلب اسب و شمشیر تو نیامده ام و ما را ببذل مال حاجت نیست، بلکه خواستم بموافقت من موفق شوی و در راه خدا بذل جان کنی⁽²⁾حالا که اجابت نمی کنی اینجا هم نمان و از اینجا دورتر برو که صدای استغاثه ما را نشنوی. رسول خدا فرمود: هر که فریاد استغاثه اهل بیت من بشنود و داد ندهد خدا او را روز قیامت کَبَّه⁽³⁾در آتش جهنم می اندازد . این بفرمود و برخاست و فرمود « وَمَا کُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّینَ عَضُدًا ».⁽⁴⁾

پشیمانی عبداللَّه بن حرّ و اشعارش

گویند عبداللَّه بن حر بعد از واقعه عاشورا بی نهایت پشیمان شد که چرا من

اجابت نکردم و در راه فرزند پیغمبر جان بازی نکردم و در مقام اظهار ندامت و پشیمانی انگشت به دندان می گزید و این اشعار می خواند:

فیا لک حسرةً ما دمتَ حیا

تُردَّدُ بین صدری و التراقی⁽¹⁾

حسین حین یطلب نصرَ مثلی

علی أهل العداوة و الشقاق⁽²⁾

مع ابن المصطفی روحی فداه

فویلی یوم تودیع الفراقی⁽³⁾

فلو انّی اواسیه بنفسی

لنلت الفوز فی یوم التلاقی⁽⁴⁾⁽⁵⁾

لقد فاز الذی نصروا حسینا

و خاب الآخرون ذووا النفاقی⁽⁶⁾⁽⁷⁾دیگر چه فائده دارد؟

خسته نشوید که این ساعتها از عمر حساب نمی شود. مجلس مهبط ملائکه، باید از عمر گرو گرفت. ما می خواهیم به امام مظلوم توسل کنیم، با او

مسافرت کنیم برای اینکه خدا سختی های سفر آخرت را از ما بردارد.

بالجمله از قصر مقاتل کوچ کردند بار بستند و بر نشستند.

بطن العقبه و ملاقات عمروبن بوزان باحضرت

بمنزلی رسیدند که آن را « بطن العقبه » می گفتند. در آن جا عمرو بن بوزان که از مشایخ بنی عکرمه بود خدمت حضرت رسید عرض کرد: یابن رسول اللَّه ترک این سفر کن، حضرت فرمودش: «یا عبداللَّه لیس بخفیٍ علیّ الرأی» این گونه نیست که عاقبت این کار را ندانسته باشم لکن آنچه خدا مقدّر کرده همانطور خواهد شدو بعد فرمود: « لا یدعوننی حتّی یستخرجوا هذه العلقة من جوفی » بنی امیه از من دست بر نمی دارند تا خون دلم را بریزند، به این فرمایش اشاره می کند بصدمه تیر سه شعبه روز عاشورا.⁽¹⁾

در همین منزل وقتی که خواستند حرکت کنند حضرت دستور داد که ظرفها را پر آب کنند و آب زیادی بردارند و در برداشتن آب سستی نکنند و فروگذار نباشند همه ظرفها را، اوانی را، همه را همه را طبق دستور⁽²⁾، پر آب کردند. حرکت کردند تا به منزل خزیمه رسیدند.

منزل خزیمه وعلیا مخدره زینب خدمت حضرت

صبح علیا مخدره زینب خدمت حضرت آمد، عرض کرد آقا دانی دیشب چه دیدم؟ چه شنیدم؟ فرمود: چه شنیدی؟ عرض کرد بعد از نیمه شب از خیمه بیرون شدم، از هاتفی شنیدم که می گفت:

الا یا عین فاحتفلی بجهدی

و من یبکی علی الشهداء بعدی

علی قوم تسوقهم المنایا

بمقدار إلی انجاز وعدٍ⁽¹⁾

فرمود: «یا اختاه کل الذی قضی فهو کائن»، آنچه خدا مقدر کرده همان طور می شود.⁽²⁾

تکبیر گفتن یکی از اصحاب

کوچ کردند، بار بستند و بر نشستند و بسوی منزل « شراف » حرکت کردند، قطع منازل و طیّ مراحل نمودند تا نزدیک ظهر ناگاه یک تن از اصحاب گفت: اللَّه اکبر امام فرمود: اللَّه اکبر بعد فرمود: چه دیدی که تکبیر گفتی؟ عرض کرد: نخلستانی بنظرم می آید و حال آنکه این اطراف نخلستانی نبوده است. بعضی دیگر از اصحاب هم اینطور گفتند. حضرت فرمود: خوب نگاه کنید. بعضی گفتند: ما همه گوش اسب و نوک نیزه می بینیم. فرمود: قسم به خدا غیر از این نیست و ما محل درستی نداریم که آن را پشتوانه خود سازیم و مهیای جنگ دشمن شویم.

منزل ذو خشب و خیمه زدن حضرت

اصحاب عرض کردند: چنین است لکن ذوجشم⁽³⁾یا ذوخشب⁽⁴⁾از جانب دستِ چپ شما با ما نزدیک است، عنان منعطف کرد و از آن جماعت سبقت گرفت، وقتی بذو جشم رسیدند حضرت امر فرمود خیمه ها برپا کردند.

رسیدن حرّ با لشکرش

ازعقب سر ایشان حرّ بن یزید ریاحی که قائد طایفه بنی تمیم بود با هزار

سوار در رسید، سواران حرّ غرق اسلحه و آهن، که جز چشم های ایشان چیزی از ایشان پیدا نبود، اصحاب سید الشهداء هم همه حامل اسلحه جنگ بودند، حرّ آمد در برابر حضرت لشکرگاه زد.

آب دادن حضرت به حرّ و لشکرش

این وقت هوا در نهایت گرمی، زمین چون کوره حدّاد، آب در لشکر حرّ نایاب، همگان تشنه بودند حضرت دستور داد آبها را آوردند و لشکر حرّ را همه را آب دادند بعد چارپایان ایشان را هم سیراب کردند.

علی بن طعّان محاربی ملعون گوید: من در لشکر حرّ بودم آخری همه رسیدم بی نهایت تشنه بودم وقتی حضرت تشنگی مرا بدید امر فرمود: شتر راویه را بخوابان تا من آب بخورم، من لب مشک را گرفتم باز کردم آب درست سیلان نمی گرفت که من بگوارائی آب بخورم، حضرت فرمود: عطف راویه کن که بگوارائی آب بخوری، من بر امتثال فرمان دانا نبودم، خودش، وجود مقدسش برخاست، آمد لب مشک را گرفت قسمتی پیچید و گرفت، مرا آب داد تا من آب خوردم و سیراب شدم.⁽¹⁾

مرحمت بین که در آن وادی پر خوف و محن

آب می داد حسین بن علی بر دشمن

آنکه شمشیر کشیدی به رُخش آبش داد

آنکه گرید ز غمش کِیْ رَوَد او را از یاد

اذان گفتن حجاج بن مسروق

وقت نماز بود حضرت فرمود: حجاج بن مسروق اذان گفت. حضرت برای نماز لباس پوشید و بیرون خرامید.

امامت حضرت نمازظهر را برای هر دو لشکر وسخنرانی حضرت

حرّ جلو حضرت بود ، فرمودش: تو اگر می خواهی با لشکرت جداگانه نماز بخوانید . عرض کرد: نه یابن رسول اللَّه ما هم به شما اقتدا می کنیم حرت نماز ظهر را بجماعت با هر دو لشکر ادا فرمود. آنوقت روی مبارک به جانب ایشان نموده فرمود:

من به طرف کوفه حرکت نکردم، مگر آنکه نامه های پی در پی برای من فرستادید که بجانب ما سفر کن تو امام ما هستی، من هم اجابت کردم، حالا می بینم مثل اینکه طور دیگری شده اگر از آمدنم پشیمان هستید طوری نشده، من همینطور که آمده ام برمی گردم، حرّ با لشکرش به کلمات حضرت گوش دادند، حرّ حرفی نزد و به محل خود برگشتند، اصحاب خدمت حضرت انجمن شدند.⁽¹⁾

امامت حضرت نماز عصر را برای هر دو لشکر و سخنرانی مجدد حضرت

لشکر حرّ هم نیمی نزد حرّ نشستند، پانصد تن دیگر هر کس زمام اسب خود را گرفته در سایه اسبان خود نشستند تا وقت نماز عصر شد، نماز عصر را هم حضرت بجماعت، برای هر دو لشکر ادا فرمود بعد از نماز عصر همان کلمات را حضرت اعاده و تکرار کرد که من نیامده ام مگر وقتی که نامه های پی در پی برای من فرستادید.⁽²⁾

دوازده هزار نامه برای حضرت فرستاده بودند.⁽³⁾

حرّ عرض کرد: یا ابا عبداللَّه من از این نامه ها اطلاعی ندارم. حضرت

فرمود: «یا عقبة بن سمعان اخرج الخرجین الذین فیهما کتبهم» بیاور آن دو خورجینی که نامه های اهل کوفه در آنهاست. عقبة بن سمعان آمد دو تا خورجین پر از نامه های اهل کوفه را جلو حرّ ریخت.

بیان کردن حرّ مأموریت خود را برای حضرت

حرّ نگاهی به آنها کرد گفت: من از اینها اطلاعی ندارم و من هم از آن مردم نیستم که دعوت نامه برای شما فرستاده اند ، من مأمور عبیداللَّه بن زیادم که هر کجا تو را دیدار کردم از تو جدا نشوم تا تو را به کوفه برم و در مجلس ابن زیاد حاضر کنم. حضرت به او فرمود: «الموت ادنی الیک من ذلک»، مرگ از این کار بتو نزدیکتر است. بعد به اصحاب فرمود: «قوموا فارکبوا» برخیزید همه سوار شوید، اهل حرم سوار شوند، اطفال را هم سوار کنید و راه مدینه را پیش بگیرید . طبق امر حضرت برخاستند، همگان سوار شدند و امر حرکت را فراهم نمودند، جملگی را سوار نمودند اطفال را هم سوار کردند همگان سوار شدند حضرت با اهل بیت حرکت فرمود، راه مدینه را پیش گرفتند.

ممانعت حرّ از برگشتن حضرت به مدینه

وقتی کمی حضرت حرکت کرد حرّ و لشکرش بسرعت آمدند جلو حضرت صف کشیدند و برگشتن را مانع شدند . حضرت به حرّ فرمود: «ثکلتک أُمّک ما تُرید»، مادرت عزایت را بگیرد، از ما چه می خواهی؟ حرّ عرض کرد: یا ابا عبداللَّه اگر کسی غیر از شما مادرم را بثکل یاد کرده بود نام مادرش را می بردم اما چه کنم مادر تو فاطمه زهراست به جز مدح و ستایش او چاره ای ندارم . حضرت فرمود: اکنون بگو از ما چه می خواهی؟ گفت: می خواهم تو را بکوفه برم و در مجلس ابن زیاد حاضر کنم . حضرت به او

فرمود: قسم بخدا که من متابعت تو نمی کنم. حرّ گفت: قسم بخدا من هم از تو دست بردار نیستم.

خواهش حرّ از حضرت

پس از مذاکرات بسیار خواهش کرد که راهی را بگیرید که نه راه مدینه باشد و نه راه کوفه، و من نامه ای به ابن زیاد بنویسم خدا مرا از این شکنجه بیرون بیاورد.⁽¹⁾

منزل عذیب الهجانات

از راه و بیراهه قطع منازل کردند تا رسیدند به منزلی که آن را « عُذَیْبُ الهجانات » می گفتند.⁽²⁾

صبح زود حضرت نماز صبح را با جماعت ادا فرمود. بعد از نماز صبح همان دم حضرت اسب طلبید بر نشست، همگان ملازم رکاب حضرت بودند⁽³⁾، فرمود : راه و بیراهه چه کسی می داند؟ طرماح عرض کرد: یابن رسول اللَّه من نیک می دانم. فرمود: جلو برو . طرماح جلو مرکب سواری حضرت حرکت کرد و به خواندن حدی مشغول شد⁽⁴⁾. این اشعار:

یا ناقتی لا تذعری من زجری⁽⁵⁾.

نامه ابن زیاد به حرّ

روز بالا آمد، آفتاب بالا آمد، یکدفعه دیدند سواری از طرف کوفه می آید کمانی هم بر دوش افکنده چنان به سرعت زمین را درهم می نوردد و الان است که می رسد، آمد، از جلو حضرت ردّ شد سلام نکرد، به حرّ بن یزید

رسید او را سلام داد و تحیت فرستاد و نامه ای که از ابن زیاد بود به دست حرّ داد⁽¹⁾. حرّ نامه را گشود دید نوشته است: اما بعد یا حرّ فجعجع بالحسین حین یَبْلُغکَ کتابی هذا وقتی نامه من بتو برسد راه نفس زدن را بر حسین تنگ بگیر، و لا تُنْزِلْهُ الّا بالعراء فی غیر خضر و علی غیر ماء نگذاری فرود آید مگر در زمین بی آب و علف، و فرستاده خود را گفته ام که سر دست تو باشد به بیند حکم مرا اجرا می کنی یا نمی کنی. حرّ نامه را برای حضرت و اصحاب حضرت خواند حضرت به اصحاب فرمود: به هر جانب که میل دارید حرکت کنید. حرکت کردند حرّ با لشکرش جلوگیری می کردند، حرکت می کردند حرّ مانع می شد، عرض کرد: یا ابا عبداللَّه، چه کنم اینک فرستاده ابن زیاد سردست من است.⁽²⁾

ورود به کربلا

بالجمله در این گیر و دار، رفتن و مانع شدن صبح روز پنجشنبه دوم محرم الحرام، مثل امروز گذشته،⁽³⁾یکدفعه اسب حضرت از رفتار بایستاد هر قدر حضرت رکاب زد اسب حرکت نکرد حضرت پیاده شد، اسب دیگری برایش آوردند سوار شد او هم حرکت نکرد، پیاد شده اسب دیگر آوردند او هم حرکت نکرد تا هفت اسب، بروایتی هشت اسب عوض کردند هیچ کدام گام از گام برنداشتند خیلی عجیب است.⁽⁴⁾

حضرت روی مبارک به حاضران کرد، فرمود: مگر این زمین را نام

چیست؟ گفتند: نینوا. فرمود: دیگر چه نام دارد؟ گفتند: غاضریه اش می گویند. فرمود: دیگر چه نام دارد؟ گفتند: شاطی الفراتش می گویند. فرمود: نام دیگری دارد؟ گفتند: این زمین را کربلا می گویند. وقتی اسم کربلا را شنید آه از ته دل برکشید فرمود: «ارضُ کربٍ و بلا هذه و اللَّه ارض کرب و بلا» قسم بخدا این زمین غصه و بلاست.

دستور توقف در زمین کربلا

پس فرمود: قفوا و لا ترحلوا منها بارها بیندازید و از این جا، جای دیگری مَرَوید، فهیهنا و اللَّه مناخ رکابنا و هیهنا و اللَّه مقتل رجالنا ؛ اینجاست که خوابگاه شتران ماست، اینجاست که مردان ما را می کشند، اینجاست که اطفال ما را ذبح می کنند، و هیهنا و اللَّه مذبح اطفالنا و هیهنا و اللَّه مهتک حریمنا اینجاست که عیال پیغمبر اسیر می شوند، و هیهنا و اللَّه تزار قبورنا اینجاست که شیعیان ما تا روز قیامت قبور ما را زیارت می کنند این همان خاکست که جدّم رسول خدا وعده نهاد خبر جدم خلفی ندارد.⁽¹⁾

حضرت فرود آمد، به محض اینکه پای مبارکش به زمین کربلا رسید رنگ خاک کربلا زرد شد.⁽²⁾

خیمه زدن حضرت

دستور فرمود خیمه ها بر سر و پاکردند اهل بیت را در خیمه ها جا دادند آقا خودش نشست دَرِ خیمه، شمشیر گرفت آن را اصلاح می کرد و این اشعار می خواند:

اشعار حضرت

یا دهر أف لک من خلیل

کم لک بالاشراق و الأصیل

من طالب و صاحب قتیل

و الدهر لا یقنع بالبدیل⁽¹⁾

و إنّما الأمر ألی الجلیل

سبحان ربی ماله مثیل

و کلّ حی سالک سبیلی⁽²⁾⁽³⁾

زین العابدین می فرماید: این قدر پدر بزرگوارم این اشعار را خواند تا من آنها را حفظ کردم. گریه در گلوگاهم گره کرد دانستم بلا نازل شده است، اما برای خاطر زنها صبر کردم.

علیا مخدّره زینب خدمت برادر

لکن از آنجا که زنها رقیق القلبند و از آن علاقه بی حدّ و حساب، وقتی عمه ام زینب این اشعار شنید خودداری نمی توانست بکند برخاست آمد بی هشانه خود را نزد برادر بر زمین انداخت گفت: « لیت الموت أعدمنی الحیوة یا خلیفة الماضین و ثمال الباقین » - أبا عبداللَّه گرچه دوریم به یاد تو سخن می گوییم - . گفت : آقا، ای یادگار گذشتگان ای پناه بازماندگان کاش مرگ مرا نابود ساختی و این زندگانی را از من بپرداختی این چه خبر بد است که بما می دهی.⁽⁴⁾

توصیه حضرت خواهرش را به صبر

آقا فرمود: « یا اختاه لا یذهبنّ بحملک الشیطان فانّ أهل السماء یموتون

و أهل الارض لا یبقون » خواهر! شیطان حلم تو را نه رباید اهل آسمان ها می میرند اهل زمین باقی نمی مانند جز خدای کس بقا نپذیرد اکنون بگو جدم پیغمبر، پدرم امیرالمؤمنین، مادرم فاطمه زهرا، برادرم، همه از من بهتر بودند، رفتند، در مصیبت ایشان صبر کردی در مصیبت من هم صبر کن.⁽¹⁾

بی تابی زینب

نائبة الزهرا عرض کرد: آقا! جدّم رفت گفتم پدری دارم مادری دارم دو برادر دارم، مادرم رفت گفتم پدری دارم دو برادر دارم، پدرم رفت گفتم حسنی دارم حسینی دارم، حسنم رفت گفتم حسینی دارم، اما چون تو خواهی کشته شد بر بیکسان غم خوار کیست و هِیْ گریه می کرد سیدالشهدا او را برداشت به خیمه اش برد، به محل خودش برگشت . زنها دور زینب جمع شدند همه فریادِ گریه شان بلند شد، اینقدر علیا مخدره گریه کرد اینقدر بی تابی کرد تا بی هوش شد بر زمین افتاد از حال برفت، زینب از حال رفت سیدالشهدا ملتفت شد برخاست به تعجیل آمد خواهر را بلند کرد بدست مبارکش آب بر صورت خواهر می زد تا او را بهوش آورد و به صبر و سکون توصیه فرمود و دلداریش می داد.⁽²⁾

حالا ببینید شیعیان اینجا زینب خبری بیش نشنیده بود اینقدر بی تابی کرد، پس چه گذشت بر نائبة الزهرا روز یازدهم محرم، وقتی آمد در قتلگاه، حسینش را دید پاره پاره.

و جسمک عریان طریح علی الثری

علیک خیول الظالمین تجول⁽¹⁾

أخی أی المصائب اشتکی

فراقک أم هتکی و ذلی و غربتی⁽²⁾

گویا عرض می کند: زینتِ دوشِ نبی...

بسم الله الرحمن الرحیم

مجلس چهارم

اشاره

الحمدللَّه ربّ العالمین باری ء الخلائق اجمعین و الصلاة و السلام علی أشرف الأنبیاء و المرسلین و خاتم النبیین و فخر العالمین سیّدنا و نبیّنا و حبیب قلوبنا و طبیب نفوسنا أبی القاسم محمد - صلوات - رحمةً للعالمین و علی آله الطیّبین الطاهرین سیّما الإمام المظلوم ریحانة رسول الثقلین غریب العراقین المتقول بین النهرین مولینا و مولی الکونین أبی عبداللَّه الحسین ارواحنا و ارواح العالمین له الفدا مولای ما خاب و اللَّه من تمسک بک وامن من لجا إلیک.

مغرور شدن انسان به پروردگار

و بعد فمن کلامٍ لأمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیه السلام: « یا أیّها الإنسان ما غرّک بربّک و ما جرئک بذنبک و ما آنسک بهلکة نفسک أمّا من دائک بلول أم لیس من نومتک یقظة اما ترحم من نفسک ما ترحم من غیرها فلربما تری الضاحی من حرّ الشّمس فتظله أوتری المبتلی بالمٍ

یمض جسده فتبکی رحمةً له ».⁽¹⁾

فکری به حال خود کنیم

وجود مقدس مولی الموحدین مولای متقیان امیرمؤمنان صلوات اللَّه و سلامه علیه می فرماید: ای انسان چه چیز تو را به پروردگارت مغرور کرده است. در قرآن مجید هم می فرماید: « یَا أَیُّهَا الْإِنْسَانُ مَا غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَرِیمِ »⁽²⁾«ما غرک بربک و ما جرئک بذنبک» و چه چیز تو را جری و پر جرأت و قویدل کرده است بر ارتکاب معصیت، بر گناهت؟ و چه شده است که مأنوس شده ای به هلاکت نفست؟ بی باکی در معصیت موجب هلاکت است، هیچ از دردت بیزاری نمی جوئی؟ هیچ از خواب غفلت بیدار نمی شوی؟ آیا بر حال خودت رحم نمی کنی به قدری که بر دیگران رحم می کنی؟ تو اگر به بینی کسی را که آفتاب گرم بر او تابیده است بحالش رحم می کنی سایبانی برای او عمل می آوری، یا اگر به بینی مریضی را که ناخوشی ها بدنش را لاغر کرده اند وقتی او را به آن حال به بینی مبتلا و مریض و ناخوش، گوشت بدنش از بین رفته بحال او رقّت می کنی بر حال او گریه می کنی پس تو بقدری که نسبت بدیگران رحم می کنی بر حال خودت رحم نمی کنی؟ هیچ از دردت بیزاری نمی جویی؟ هیچ از خواب غفلت بیدار نمی شوی؟ اما من دائک بلول ام لیس من نومتک یقظة أمّا ترحم من نفسک ما ترحم من غیرها.

مؤمن خدا ترس است

مؤمن درست کسی است که در دار دنیا از خدا بترسد و از ارتکاب

معصیت به هراسد و بترسد، از مرتکب شدن معصیت بترسد چرا که از عذاب خدا می ترسد.

خداونت بین دو ترس جمع نمی کند

خداوند بین دو خوف و دو ترس جمع نمی کند، کسی که در دنیا از او ترسید در آخرت ترسی بر او نیست ، کسی که در دنیا از خدا نترسید در آخرت خدا او را می ترساند. ترسانیدن خداوند می دانید چطور است؟ نه مثل ترساندن بنده ضعیف است مخلوق ضعیف، و بین دو خاطر جمعی و دو اطمینان و دو ایمنی جمع نمی کند. کسی که در دنیا خاطر جمع نشست و از عذاب خدا ایمن بود، روز قیامت امن و امانی برایش نیست. کسی که از مکر خدا در دنیا ایمن نباشد، در آخرت خداوند ایمنش می کند.⁽¹⁾

گریه انبیاء و اولیاء از خوفِ خدا

این است که انبیاء و اولیاء خدا در دارِدنیا چقدر از خدا خائف بودند و چقدر از خوف خدا گریان بودند و چقدر از خوف خدا گریه کردند.

گریه حضرت شعیب علیه السلام

حضرت شعیب گریه کرد تا نابینا شد، چند بار.⁽²⁾

گریه حضرت داود علیه السلام

حضرت داوود به خاطر یک ترک اولی گریه کرد، چهل روز گریه کرد، سر بسجد نهاد هِیْ گریه می کرد⁽³⁾، سر از سجده بلند کرد عرض کرد: خدایا از من راضی شدی؟ خطاب آمد گریه ات بنظرت آمد ترک أولی را فراموش کردی؟ دو مرتبه به سجده رفت بنا کرد گریه کردن و تضرع نمودن.

گریه حضرت یحیی علیه السلام

حضرت یحیی طفل بود رفت در بیت المقدس، عُبّاد بنی اسرائیل را دید

و رهبانان را نگریست که جامه مو و کلاه پشم پوشیده اند، و خود را زنجیر کرده اند و زنجیرها را به ستونهای مسجد بسته اند به عبادت خدا مشغولند، به خانه آمد، به مادرش گفت: مادر! جامه ای از مو و کلاهی از پشم برایم درست کن، می خواهم من هم بروم با بنی اسرائیل در بیت المقدس مشغول عبادت پروردگار شوم. مادرش گفت: صبر کن تا پدرت پیغمبر خدا بیاید که حضرت زکریا باشد، مصلحت کنم. وقتی پدرش حضرت زکریا به خانه آمد مادر یحیی گفتار فرزند را برای پدرش بیان کرد . حضرت زکریا به یحیی فرمود: فرزند چه چیز تو را به این وادار کرده است و حال آنکه تو هنوز طفل خردسال هستی؟ عرض کرد: پدر مگر ندیده ای کوچکتر از من هم شربت مرگ را چشیده؟ فرمودش: بله. به مادر یحیی فرمود: آن چه می گوید همانطور کن . پس مادرش جامه ای و پوشش سری از برای او تهیه کرد، به بیت المقدس رفت و مشغول عبادت شد. اینقدر عبادت کرد، از خوف خدا گریست تا گوشت صورتش از بین رفت. وقتی زکریا و مادرش بدیدنش آمدند او را به آن حال دیدند حالشان منقلب شد . پدرش زکریا آستینش را فشار داد اشک چشم یحیی میان انگشتان زکریا جریان پیدا کرد. زکریا سر به آسمان بلند کرد عرض می کند: خدایا! این فرزند من است و اینهم اشک چشم اوست از خوف تو، تو ارحم الراحمینی. گریه کرد بعد گفت: فرزند چرا چنین می کنی؟ چه چیز باعث شده؟ من از خدا فرزندی خواستم که موجب سرور و خوشحالی من باشد گفت: پدر خودت گفتی، نگفتی ما بین بهشت و جهنم عقبه ای هست کسی از آنجا به آسانی نمی گذرد مگر آنکه بسیار از

خوف خدا گریه کند. فرمود: بله من خودم گفته ام، ای فرزند جدّ و جهد کن در عبادت پروردگار.

موعظه نمودن حضرت زکریا علیه السلام

بالجمله هر وقت حضرت زکریا بالای منبر برای بنی اسرائیل موعظه می کرد در مجلس نگاه می کرد اگر فرزندش یحیی بود نام بهشت و دوزخ را نمی آورد. روزی بالای منبر بود موعظه می کرد، فرزندش یحیی در مجلس نبود بعد یحیی سر خود را پیچیده بطوریکه پدر او را نشناسد میان جمعیت آمد و در مجلس پنهان شد، حضرت زکریا فرمود: حبیبم جبرئیل مرا خبر داد که در جهنم کوهی هست به اسم سکران، کوهی از آتش، هر چه در جهنم هست از آتش است، آتش جهنم هم ظلمانی است روشنایی ندارد، پایین کوه وادی هست، در آن وادی چاهی هست که صد سال راه گودی و عمق آن است ، در آن چاه تابوتها از آتش هست ، در آن تابوتها صندوق ها از آتش هست، در آن صندوق ها زنجیرهای آتشین هست، یکدفعه یحیی حالش بهم خورد از میان مجلس بلند شد گفت: و اغفلتاه من السکران چه در غفلت هستیم ، از ترس خدا گریان و نالان رو به صحرا نهاد و به بیابان رفت. زکریا از منبر به زیر آمد، به خانه آمد، مادر یحیی را گفت: به طلب فرزند بیرون برو، نبادا بعد از مرگش او را به بینی. مادر یحیی بیرون آمد، به سر وقت فرزند رفت، تا سراغش را از چوپانی گرفت. گفت: اینک در فلان جا پاهایش در اشک چشمش فرو نشسته است.

بالجمله پدر و مادر او را بخانه آوردند تا آخر قضیه⁽¹⁾. حضرت یحیی خیلی گریه می کرد و از خوف خدا خنده هم نمی کرد.⁽²⁾

خوف از خدا سبب رستگاری می شود

مقام خوف از خدا گفتم، خوفِ از خدا است که موجب رستگاری می شود . خداوند از کسی که از او ترسناک است و می ترسد ، می گذرد.

حکایت کفن دزد و خوفش از خدا

امام سجاد صلوات اللَّه علیه فرمود: در بنی اسرائیل شخصی بود که کفن های اموات را سرقت می کرد ، می دزدید. همسایه ای داشت مریض شده بود روزی فرستاد جلو آن نفر، جلو آن شخص کفن دزد، آمد بهش گفت: من از برای تو چطور همسایه ای بودم، همسایگی من برای تو چطور بود؟ گفت: خوب همسایه ای بوده ای خیلی من از تو راضیم . گفت: حالا حاجتی دارم. گفت: چه حاجتی داری؟ بخواه حاضرم. آن شخص بیمار، آن شخص مریض دو تا کفن جلوش گذاشت گفت: این دو تا کفن هر کدام بهتر است تو بردار، وقتی من از دنیا رفتم دیگر متعرض کفن من مشو. آن شخص کفن دزد ابا و امتناع می کرد که قبول کند. به اصرار زیاد آن بهتری را باو داد، او هم برداشت و برد و رفت. اتفاقاً آن مؤمن مریض وفات کرد، تجهیز کردند تا بردند در قبرستان دفنش کردند. بعد این آدم ، شب پیش خودش گفت : او که دیگر از دنیا رفته است، حالا من بروم کفنش ببرم یعنی گِله می کند، دیگر چه می داند، شیطان او را وادار کرد نیمه شب به قبرستان رفت، قبر او را بشکافت

خاکها را بیرون آورد ، آمد بکفنش دست زند، یکدفعه گوینده ای صدا زد: نکن! نگاه کرد دید گوینده را نمی بیند، خیلی واهمه کرد، ترسید، دست به کفن نگذاشت خاکها را همانطور داخل قبر ریخت، قبر را پر کرد به خانه آمد.

وصیت کفن دزد از ترس خدا

همان وقت اولاد خود را طلبید به اینها گفت: من چطور پدری برای شما بودم ؟ گفتند: خوب پدری، تو برای ما خیلی زحمت کشیدی و حق تو خیلی بزرگ است . گفت: حالا وصیتی دارم آنچه گویم بوصیتم عمل می کنید؟ گفتند: آنچه گویی عمل می کنیم . گفت: من التماسم این است، خواهشم این است وصیتم این است، وقتی از دنیا رفتم جسد مرا بسوزانید و استخوانهای مرا هم نرم بکوبید نیمی از آنها را وقتی باد شدید هست به باد بدهید و نیمی هم در دریا اندازید. اولادش انکار کردند. خلاصه اصرار کرد تا راضیشان کرد. وقتی از عالم رفت بچه هایش هم اینکار را کردند - البته مخفی از مردم - وقتی که استخوانهایش را کوبیدند خیلی هم نرم، نیمی را به باد دادند نصفی هم به دریا ریختند. خداوند هم به هوا و فضا امر فرمود: آن چه از بدن این میّت در توست جمع کن . جمع کرد، به دریا فرمود: آنچه در تو می باشد جمع کن. دریا جمع کرد. فرمان الهی، کن فیکون. قدرتش اجزایش را جمع آوری کرد، خداوند روح را به آن اجزاء تعلق داد، خطابش کرد فرمودش: این چه کاری بود که کردی؟ چرا اینکار کردی؟ برای چه اینکار کردی؟ این وصیت را نمودی؟ عرض کرد: خدایا بعزت و جلالت، من از ترس تو این وصیت را کردم که اینکار را انجام بدهند. خداوند بهش فرمود: حالا که تو از ترس عذاب من این وصیت کردی منهم خصمایِ تو را راضی می کنم و گناهان تو

را هم عفو می کنم.⁽¹⁾

چه امری موجب حسن عاقبتش شد؟ همین خوف از خدا.

عملکرد مؤمن خداترس

روزی حضرت رسول صلی الله علیه وآله با جمعی از صحابه بیرون شهر زیر درختی، نشسته بودند دیدند از دور یکی پیدا شد آمد لباسهایش را بیرون آورد، هوا خیلی گرم بود، خاکهای زمین هم گرم، داغ، این بدن را سر آن رمل های داغ می گذاشت و هی می گفت: ای بدن به بین، بچش حرارت و گرمی وحرارت را، بعد از قدری که این کار را کرد و بدن خود را از آن خاکها و رمل ها و ماسه های خیلی گرم و داغ متألم کرد، لباسهایش را پوشید. حضرت او را طلبید فرمودش: کاری از تو دیدم که از دیگران ندیدم، چه باعث این شد؟ عرض کرد: یا رسول اللَّه! نفس را تنبیه کردم و به او حالی کردم که تو که تاب این گرمی و حرارت را نداری چطور تاب عذاب الهی را داری؟ تا بفهمد و مرتکب گناه نشود. حضرت به او فرمود: خداوند به تو با ملائکه آسمانها مباهات کرد، یعنی همچه بنده ای دارم. بعد به اصحاب فرمود : بروید نزدیکش، التماس دعا از او کنید برای شما دعا کند اصحاب هم رفتند، التماس دعا کردند دعا هم کرد.⁽²⁾

گریه بر گناهان در دنیا سبب حضور در سایه در محشر

خلاصه این که، روزی که هیچ سایه ای نیست جز سایه لطف خدا که روز محشر است کسی که در دنیا گناهان خود را بیاد بیاورد آنها را پیش چشم خود مجسم کند و بر آنها از خوف خدا گریه کند خدا در قیامت او را در سایه

لطفش جا می دهد.⁽¹⁾

گریه از خوف خدا مانع جهنم رفتن

و از خاتم انبیاء صلی الله علیه وآله نقل شده است: کسی که از خوف خدا گریه کند به جهنم نمی رود تا شیری که از پستان دوشیده شده دو مرتبه به پستان برگردد.⁽²⁾

گریه امام سجاد علیه السلام از خوف خداوند

قصه خوف یحیی از خدا را شنیدید از یحیی بالاتر، زین العابدین صلوات اللَّه علیه.

طاووس یمانی گفت: دیدم حضرت در مسجد الحرام بود آواز مناجاتش را شنیدم آخر شب بود:

الهی غارت نجوم سمائک و خفیت أصوات عبادک،.⁽³⁾

خدایا پادشاهان همه به خواب رفتند ، دربانان ایشان به خواب رفتند اما تو پادشاه حقیقی هستی که هرگز بخواب نمی روی دربانان تو هم بخواب نمی روند چگونه من به خواب روم و حال آنکه ملک الموت بیدار است.

أتحرقنی بالنار یا غایة المنی فأین رجائی منک ثمّ أین مخافتی.⁽⁴⁾

بیک لحن دلربائی، یکدفعه صدایش خاموش شد رفتم بالینش، نمی دانست زین العابدین است ، سرش را بدامن گرفته دیدم بی حال شده پیشانیش را می مالیدم هوا روشن شد نگاه کردم بصورتش، دیدم علی بن الحسین زین العابدین است فرمود:

من الذی أَشْغَلَنی عَنْ ذکر ربّی؟

چه کسی مرا از ذکر پروردگارم باز داشت؟

گفتم: آقا منم طاووس یمانی، شما که فرزند پیغمبری، حجت خدایی اینطور می کنی پس ماهای روسیاه چه خاکی بر سر کنیم⁽¹⁾، عبادت آن بزرگوار خیلی معروف است عبادة السجادیه، عرض می کند:

الهی لیت شعری أللشّقاء ولدتنی أُمی أم للعناء ربتّنی فلیتها لم تلدنی.⁽²⁾

گریه های امیر المؤمنین علیه السلام از خوف خداوند

از زین العابدین بالاتر، امیرالمؤمنین صلوات اللَّه و سلامه علیه مقام خوفش از خدا و گریه هایش از خوف خدا مشهور و شهره آفاق است.

حکایت ابوالدرداء معروف است که حضرت را در دل شب پشت نخلستان بنی النجار دید . گفت : به یک آواز حزین و دل ربائی مناجات می کرد که هر قلبی را از جای می کَند. مناجات کرد جملاتی از حضرت نقل می کند ، بعد رکعات بسیاری نماز گذاشت باز هم مشغول مناجات شد.

بسی گناهان که تو آنها را احصاء کردی و من من فراموش کردم، اگر روز قیامت به ملائکه خطاب کنی و بگوئی علی بن ابی طالب را بگیرید، وای بر آن گرفته شده، آن وقت چه کسی می تواند شفاعت کند؟ چه کسی می تواند حرف بزند؟ هِیْ گفت تا آوازش خاموش شد . من گفتم از کثرت عبادت و نماز و گریه خسته شده به خواب رفته است، بودم آنجا تا صبح طالع شد، دیدم برنخاست. تعجب کردم نزدیک رفتم صدا زدم ابا الحسن، چند بار او را

صدا زدم، دیدم جواب نمی دهد پیش رفتم او را حرکت دهم بیدارش کنم وقتی دست بر بدنش گذاشتم دیدم مثل قطعه چوب خشکی افتاده است، من یقین کردم از دار دنیا رفته، دوید بسوی خانه فاطمه زهرا، صدا زد: دختر پیغمبر بیرون بیا امیرالمؤمنین از دار دنیا رفته است. فرمود: ابو الدرداء قضیه را بگو، قضیه را عرض کردم فرمود: ابا الحسن از دنیا نرفته است بلکه این همان غشی است که غالب اوقات از ترس خدا او را عارض می شود. آبی آوردند بر صورت مبارکش پاشیدند تا او را بهوش آورد.⁽¹⁾

گریه های رسول خدا از خوف خداوند

از امیرالمؤمنین بالاتر، خاتم الأنبیاء صلی الله علیه وآله مقام خوفش و گریه هایش از خوف خدا بیشتر است. فی الجمله ای شنیدید که گریه از خوف خدا چقدر خاصیت دارد و چقدر فضیلت دارد.

گر خدا خواهد که غفاری کند

میل بنده جانب زاری کند

گریه بر هر درد بی درمان دواست

چشم گریان چشمه فیض خداست

گریه از خوف خدا گناهان را می شوید پاک می کند تطیهر می کند.

افضلیت گریه برمصائب امام حسین علیه السلام از گریه خوف

از خدا یک گریه دیگر سراغ دارم که بعض علما مثل جد اعلا مرحوم سید نعمت اللَّه جزائری اعلی اللَّه مقامه الشریف در کتاب مقامات النجاة می فرماید: « إنّ البکاء علی الحسین المظلوم أفضل من بکاء الخشیة » گریه کردن بر ابی عبداللَّه الحسین أفضل است از گریه از خوف خدا.

کسی که گریه کند بر سیدالشهدا و لو بقدر بال مگسی اشک از چشمش

بیرون آید همه گناهانش آمرزیده می شود.⁽¹⁾

« ألا و صلّی اللَّه علی الباکین علی الحسین رحمةً و شفقة »⁽²⁾از بالاترین عبادات است.

مسمع بن عبدالملک خدمت امام صادق علیه السلام

این است که حضرت صادق صلوات اللَّه علیه به مسمع بن عبدالملک فرمود: به زیارت حسین می روی؟ عرض کرد مولا از بنی امیه می ترسم. فرمودش: گریه بر مصائبش می کنی؟ عرض کرد: اینقدر گریه می کنم تا از خورد و خوراک باز می مانم و اهل من از چهره من می دانند. فرمود: تو از کسانی هستی که «یفرحون لفرحنا و یحزنون لحزننا» زود است هنگام وفات پدران من بالین تو حاضر می شوند سفارش تو را به عزرائیل می کنند این وقت ملک الموت بر تو مهربانتر از مادر مهربان است.⁽³⁾

بالجمله «انّ البکاء علی الحسین المظلوم أفضل من بکاء الخشیة»، «ألا و صلّی علی الباکین علی الحسین رحمةً و شفقة»، این است که زین العابدین همه عمرش در مصیبت پدر گریه کرد، تمام عمرش گریه کرد ، آب برایش می آوردند گریه می کرد ، غذا برایش می آوردند گریه می کرد ، می فرمود: قُتِلَ ابنُ رسولِ اللَّه جائعاً و عطشاناً⁽⁴⁾فرزند پیغمبر را با لب تشنه و شکم گرسنه شهید کردند.

نقل است دعا می کرد: « اللّهمّ طوّل أَحْزاننا و اَجْرِ دُمُوعَنا، اللّهمّ طول

احزاننا و اجرد دموعنا عَلَی ابنِ بنتِ نبیّک»، خدایا حزن ما را طولانی کن زین العابدین است دعا می کند، خدایا حزن ما را طولانی کن و اشک ما را جاری کن در مصیبت فرزند دختر پیغمبرت، «اللّهمّ طول احزاننا و اجر دموعنا علی ابن بنت نبیّک».

اشعار منسوب به امام سجاد علیه السلام

زین العابدین مدت العمر در مصیبت پدر گریه کرد. ای عزاداران ابی عبداللَّه، این اشعار منسوب به زین العابدین است:

نحن بنو المصطفی ذو غصص

یجرعها فی الانام کاظمنا

ما اولاد پیغمبر همیشه دارای غصه هستیم.

نحن بنو المصطفی ذو غصص

یجرعها فی الانام کاظمنا⁽¹⁾

عظیمةٌ فی الانام محنتنا

اولنا مبتلیً و آخرنا⁽²⁾

یفرح هذا الوری بعیدهم

و نحن اعیادنا مآتمنا⁽³⁾⁽⁴⁾

مقایسه اعیاد برای مردم و اهل بیت:

می فرماید : مردم وقتی روز عید می آید همه شادی می کنند ، اظهار سرور می کنند امّا ما اهل بیت هر عیدی که می آید از برای ما یک ماتم است. چرا؟ زیرا یاد می آورد از مصیبت سنگینی از مصائب سید الشهدا مثلاً وقتی روز عید فطر می آید که مردم، روزه داران بعد از یک ماه افطار می کنند به چه، به

شربت و شیرینی افطار می کنند، یاد می آورد از افطار سید الشهدا روز عاشورا، افطار کرد بعد از سه روز از دم شمشیر شمر بن ذی الجوشن. و چون روز عید اضحی می آید که مردم گوسفند قربانی می کنند یاد می آورد از قربانی های سید الشهدا در صحرای کربلا.

آورده ام همراه خود بسیار قربان

از اکبرم تا اصغرم با نوجوانان

و هم یاد می آورد از کیفیت شهادت خود امام مظلوم، چرا که حضرت رضا فرمود: ذبح الحسین کما یذبح الکبش⁽¹⁾جدم حسین را مانند گوسفند قربانی کشتند. و چون روز عید نوروز می آید که تحویل خورشید است از برج حوت به برج حمل، یاد می آورد از تحویل خورشید جمال حسینی از برج خیمه گاه به گودی قتلگاه، و هم روز عید نوروز مردم برای سیر باغ و گشت گلزار بیرون می روند، یاد می آورد از گلهای چمن علی و فاطمه، گلهای محمدی که همه را صحرای کربلا پرپر و پاره پاره کردند. شاعر خطاب به شیعیان از زبان حضرت گفته:

شیعیان روزی روید گر به تماشای گلشنی

سیدالشهدا به شیعیان خطاب می کند شاعر از زبان حضرت.

روزی روید گر به تماشای گلشنی

بینید بلبلی به صد افغان و شیونی

آن وقت یاد از گلِ جمال علی اکبرم کنید

فکرِ نوایِ العطشِ اصغرم کنید

روزی روید گر به چمن ای موالیان

ببینید سروی ز پا فتاده ای جمع شیعیان

آنوقت یاد آورید پیکر پاک برادرم

روزی روید گر به چمن ای موالیان

ببینید سروی زپا افتاده ای جمع شیعیان

آن وقت یاد آورید پیکر پاک برادرم

فرمایش امام رضا علیه السلام درباره ماه محرم

حضرت رضا علیه السلام فرمود: ایام جاهلیت ، اهل جاهلیت ماه محرم را احترام می کردند در آن جنگ نمی کردند قتال در آن را حرام می دانستند بنی امیه در این ماه حرمت ما را شکستند در این ماه با ما جنگ کردند سیدالشهدا را شهید کردند با اصحاب و انصارش، هیجده نفر از جوانان بنی هاشم که هر یک در عالم نظیری نداشتند.⁽¹⁾این غصه بما ارث رسید تا روز قیامت. در این ماه خیمه های ما را آتش زدند خیمه های ما را غارت کردند عزیز ما را ذلیل کردند.⁽²⁾

ریان بن شبیب خدمت امام رضا علیه السلام

ریّان بن شبیب گفت روز اول محرم خدمت حضرت رضا علیه السلام حاضر شدم حضرت را محزون و غمناک دیدم سبب پرسیدم فرمود امروز روز اول محرم است آنوقت از این مقوله حضرت برای او بیاناتی می فرماید بعد می فرماید:

یابن شبیب إن کنتَ باکیاً للشی ءٍ فابک علی الحسین.

اگر می خواهی گریه بکنی بر کسی یا بر چیزی، گریه کن بر جد غریبم که دیگر هیچ کس لایق گریه نیست فإنّه ذبح کما یذبح الکبش ؛ زیرا که جدم حسین را مانند گوسفند قربانی کشتند.

امام هشتم شهادت جدّش را تشبیه بذبح گوسفند می کند.⁽¹⁾

گریه امام هفتم در دهه عاشورا

حضرت رضا می فرماید: پدرم در دهه عاشورا پیوسته قرین غم و غصه بود از روز اول محرم، روزبروز بر گریه و حزنش افزوده می شد تا روز عاشورا می شد، گریه ها می کرد ناله ها می کرد.⁽²⁾

نگاه امام حسین علیه السلام به زوار و گریه کنندگانش

امام صادق علیه السلام می فرماید: جدم حسین بر جانب راست عرش منزل دارد بزوّار و گریه کنندگانش نگاه می کند و ایشان را می شناسد و اسم پدر و مادرشان را و برای ایشان طلب آمرزش و استغفار می کند و از جد و پدر و مادر و برادرش خواهش می کند که آنان هم برای ایشان استغفار بکنند.⁽³⁾

أنا قتیل العبرة⁽⁴⁾خودش فرموده است من کشته شده گریه هستم گریه بر اباعبداللَّه اکسیر اعظم است منظور روش ائمه طاهرین در دهه عاشورا است.

ائمه: روضه خوان داشتند

حضرت رضا مرثیه خوان داشته است.⁽⁵⁾

امام صادق روضه خوان داشته است ابی هارون مکفوف.⁽⁶⁾

موسی بن جعفر برایش مرثیه خواندند، خودشان حجت خدا بودند روضه خوان داشتند.

شعیتنا خلقوا من فاضل طینتنا و عجنوا بنور ولایتنا ؛⁽¹⁾یفرحون لفرحنا و یحزنون لحزننا ؛⁽²⁾

خبردادنِ رسول خداصلی الله علیه وآله شهادت حسینش را به دخترش فاطمه علیها السلام

مجلسی رحمه الله می نویسد: دیدم در بعض کتب اصحاب که وقتی رسول خدا صلی الله علیه وآله خبر شهادت فرزندش حسین را بفاطمه زهرا رسانید، فاطمه زهرا گریه کرد گریه شدیدی. عرض کرد: بابا این حادثه کِی واقع می شود؟ حسین را کی شهید می کنند؟ فرمودش: وقتی که نه مرا هست و نه تو را هست و نه پدرش علی را و نه برادرش حسن را. ناله فاطمه زهرا بلند شد عرض کرد: بابا پس حسینم عزاداری ندارد. فرمود: در این خصوص فاطمه خاطرت جمع باشد بعد از این شیعیانی بوجود می آید جیلا بعد جیل، طایفه ای بعد از طایفه ای، همه ساله عزای فرزندت حسین را برپا می کنند زنهای ایشان بر زنهای ما گریه می کنند مردان ایشان بر مردان ما، وقتی روز قیامت شود من مردان ایشان را شفاعت می کنم تو ای فاطمه زنهای ایشان را شفاعت کن.⁽³⁾

سبب تفضیل امت اسلام بر سایر امم

موسی بن عمران بمقام مناجات رفت، عرض کرد: پروردگارا برای چه مت پیغمبر آخر الزمان را بر باقی امم تفضیل دادی؟ خطاب رسید بواسطه خصلت هایی که در ایشان است ده خصلت، عرض کرد چیستند؟ خداوند

می شمارد: نماز است زکوة است روزه است حج است جهاد است جمعه است نماز جماعت است، قرائت قرآن است علم است عاشورا است. موسی عرض کرد: خدایا عاشورا چیست؟ خطاب آمد که گریه کردن و گریانیدن بر حسین سبط محمد مصطفی. ای موسی کسی که یک درهم در راه عزاداری حسین خرج کند، در دنیا به اضعاف مضاعف به او تلافی می کنم و در آخرت بهشت از برای اوست و کسی که یک قطره اشک در مصیبت حسین از چشمش بریزد در روز عاشورا یا غیر آن، ثواب یکصد شهید در نامه عملش ثبت می کنم.⁽¹⁾

باید سیدالشهداء را از خود خشنود کرد باید حسینی شد باید شوری شد باید جدّیت کرد در سوگواری امام مظلوم، باید صمیمانه خدمت کرد.

خدمت به مجلس عزاداری سبب نجات گنهکار

در بعضی کتب است ، از دربندی نقل می کنند که زنی بدکار در ایام دهه محرم خانه همسایه اش مجلسی داشتند که برای حضرت ابا عبداللَّه الحسین اقامه تعزیه می کردند. روزی صاحب منزل طعامی طبخ کرد که بعد از ختم روضه مستمعین مجلس را طعام بدهد نهار بدهد این زن بدعمل، رفت در آن خانه، خانه همسایه اش که این مجلس بود، برای اینکه آتشی بیاورد نه طباخ طبخ کرده بود وقتی رفت دید اتفاقاً طباخ حاضر نیست غفلت کرده و آتش دیگ خاموش شده است. نشست ساعتی دمید بر آتش تا آن را روشن کرد دستهایش چرکین شدند چشمانش اشک ریز شدند آتش طعام را روشن کرد برخاست بمنزلش آمد. پیش از ظهر ( همان وقت ) خوابید در خواب

دید صحرای محشر برپا شده، قیامت برپا شده ملائکه غلاظ و شداد او را گرفتند بسوی جهنم کشیدند. گفتند: ای زن غضب خدا بر تو تمام است. زن هر چه فریاد می کرد فریادرسی نبود تا او را کنار جهنم رسانیدند که در میان جهنم بیاندازند. ناگاه دید شخصِ جلیل القدری پیدا شد به ملائکه صدا زد: او را واگذارید. عرض کردند: آقا این زن بد عمل است. فرمود: این در مجلسی که اقامه عزای من می کردند، آتش طبخ طعام را روشن کرده است، او را بگذارید. گفتند: سمعاً و طاعةً و حُباً و کرامةً ای فرزند ساقی حوض کوثر.

در آن حالِ دهشت عرض کرد: قربانت شوم تو کیستی که این وقت بفریاد من رسیدی؟ مرا در جهنم نیاندازند. فرمود: منم حسین بن علی.⁽¹⁾

عظمت پاداش گریه بر مصیبت حضرت

چه توجهی به عزادارانش دارد. امام صادق علیه السلام می فرماید: کسی که گریه کند بر مصیبتش و اشک در چشمش حرکت کند پیش از آنکه اشک از چشمش بیرون آید خدا همه گناهانش را می آمرزد.⁽²⁾

حسین که جان گرامی فدای امت کرد

رواست امت اگر جان کنند فدای حسین

ایام، ایام سوگواری و عزاداری است، پس شیعیان بیایید یاد کنیم از مصیبتی از مصائب ابی عبداللَّه، سید الشهداء وارد زمین کربلا شده است. ما اگر بخواهیم ادامه بدهیم هم طول می کشد، این یک بحر بی پایانی است فضیلت گریه و عزاداری یک دریای بی پایانیست این یک اشاره ای بود.

خواهش علیا مخدره زینب از برادر

اینطور که دیشب شنیدی آقا ابی عبداللَّه وارد زمین کربلا شد ، وقتی خیمه ها را برپا کردند علیا مخدره زینب خدمتش آمد، عرض کرد: برادر اگر می شود از این سرزمین کوچ بکنیم یک جای دیگر برویم. چرا؟ عرض می کند از وقتی در این سرزمین وارد شده ایم گویا غم های عالم در دلم جای کرده است.⁽¹⁾

خبر شهادت قیس بن مسهر به حضرت

اینوقت برای حضرت خبر آوردند که قیس بن مسهر، حامل نامه سید الشهداء علیه السلام بدست ابن زیاد شهید شده است. سیدالشهدا گریه کرد،⁽²⁾حضرت برخاست و در خیمه اهل بیت آمد ، دستور فرمود همه دورش جمع شوند.

مرثیه خوانی خداوند و گریه موسی بن عمران علیه السلام

خداوند مرثیه خوانده موسی بن عمران گریه کرده.⁽³⁾

مرثیه خوانی جبرئیل و گریه آدم صفی اللَّه علیه السلام

جبرئیل مرثیه خوانده آدم صفی اللَّه گریه کرده⁽⁴⁾انبیاء همه گریه کردند همه عزاداری کردند مجالس روضه تشکیل دادند، پیغمبر مجلس تشکیل

انبیاء مجلس روضه تشکیل دادند

داده⁽⁵⁾امیرالمؤمنین⁽⁶⁾امام حسن⁽⁷⁾، انبیاء همه شان، سیدالشهدا هم خودش یک مجلس روضه ای تشکیل داد.

وقتی وارد عذیب الهجانات شد، این وقت همین ساعت تشریف آورد

دستور داد همه اهل بیت در خدمتش حاضر شوند همگان فراهم شدند جوانان بودند اطفال بودند زنان بودند اهل بیت خودش نه اصحاب، از هشتاد نفر متجاوز بودند همه دورش جمع شدند ایستاد وسط ایشان و بنا به روایتی بر بالای کرسی نشست اول یک نگاهی در همه اینها کرد یک نگاهی بصورتهای ایشان کرد و چشمان در ایشان گردشی داد آنگاه سر بسوی آسمان بلند کرد:

خود حضرت هم مجلس روضه تشکیل داد

اللّهمّ إنّا عترتُ نبیّک.

خدایا ما اولاد پیغمبر تو هستیم ما را از وطن آواره کردند کلمات دیگر فرمود، بنا کرد گریه کردن، از گریه حضرت همه اهل بیت به گریه در آمدند یکدفعه خروش از آن مجلس برخاست. این گریه چرا؟ چون نگاه می کند می بیند این جوانان الآن با این عزت و شوکت در برابرش، طولی ندارد اینها با بدن پاره پاره روی خاک افتاده اند، نگاه می کند می بیند این عیال محترم که عیال پیغمبرند طولی ندارد ایشان را اسیر می کنند.⁽¹⁾

بسم الله الرحمن الرحیم

مجلس پنجم

الحمد کلّه للَّه و الصلاة و السلام علی رسول اللَّه صلی الله علیه وآله خاتم النبیّین و فخر العالمین سیدنا و نبینا و حبیب قلوبنا و طبیب نفوسنا أبی القاسم محمد صلی الله علیه وآله ( صلوات ) رحمةً للعالمین و علی آله الطیّبین الطاهرین سیّما الامام المظلوم و الغریب المعصوم ریحانة رسول الثقلین غریب العراقین دامی الوریدین باکی العینین المقتول بین النهرین مولانا و مولی الکونین أبی عبداللَّه الحسین علیه السلام، مولای ما خاب و اللَّه من تمسک بک و أمن من لجأ إلیک یا غریب یا مظلوم.

أما بعد فمن کلام لأمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیه السلام: اعلموا انّه لیس لهذا الجلد الرقیق صبر علی النّار فارحموا نفوسکم فإنّکم قد جرّبتموها فی مصائب الدنیا أفرأیتم جزع أحدکم من الشوکة تصیبه و العثرة تدمیه و الرمضاء تحرقه فکیف إذا کان بین طابقین من نار

ضجیع حجر و قرین شیطان.⁽¹⁾

مجلس پنجم

اشاره

بنده ضعیف وآتش جهنم

مولی الموحدین امیرالمؤمنین صلوات اللَّه و سلامه علیه، در این خطبه شریفه می فرماید: بدانید ای بندگان خدا، پوست نازک بدن شما طاقت آتش جهنم را ندارد لیس لهذا الجلد الرقیق صبر علی النار فارحموا نفوسکم، پس بر جانهای خود رحم کنید فإنّکم قد جرّبتموها فی مصائب الدنیا، می فرماید شما این مطلب را تجربه کرده اید در اذیتهای دنیایی، صدمات دنیایی، می بینید اگر یکی از شما خاری در پایش بخَلد، خاری! چقدر اذیت می شود و یا پایش به سنگی برخورد کند اندکی خون بیرون بیاید چقدر اذیت می شود چقدر درد می کند چقدر ناراحتی می کَشد، یا خیر، سَرِ زمین گرم که آفتاب بر روی آن تابیده پای برهنه راه برود چقدر ناراحت می شود چقدر از گرمی زمین و حرارت آن اذیت می شود فکیف إذا کان بین طابقین من نار، پس چگونه می شود حال یک همچین ضعیفی هرگاه در طبقات جهنم نعوذ باللَّه، بالشت زیر سرش سنگ جهنمی، همنشین او شیطان ملعون که خیلی عذاب سختی است هم، شیطان، شیطان، روز قیامت در جهنم شیطان هی حاضر است. نه شیطان اینها را به این روز نشانده، نمی توانند او را ببینند ، شیطان پهلویش است و برابرش است، این هم یک عذاب است فاللَّه اللَّه معشر العباد، ای جماعت بندگان خدا، شما را می ترسانم، فاللَّه اللَّه معشر العباد و أنتم سالمون فی الصحة قبل السقم، تا بدنهای شما سالم است مریض نشده و فی

الفسحة قبل الضیق تا فرصت دارید و وقت، وسعتی دارید فاسعوا فی فکاک رقابکم سرعت کنید گردنهای خود را از آتش جهنم نجات بدهید من قبل أن تغلق رهائنها.⁽¹⁾

غفلت، خواب غفلت، گرفتار شیطان که کارش گمراه کردن است و در معصیت انداختن است، نفس اماره هم که معلوم.

هر روز دو ملک با کلماتی جواب یکدیگر می دهند، کلماتی بینشان رد و بدل می شود.

گفتگوی دو ملک

هر روز صبح اول ملکی صدا می زند: ای کاش که این خلق، خلق نشده بودند، « اللَّه اکبر » ملائکه می بینند که بنی آدم در معصیت و نافرمانی پروردگارند، تمنی می کنند، می گوید ای کاش که این خلق، خلق نشده بودند. اون یکی صدا می زند: ای کاش حالا که خلق شده اند می دانستند برای چه خلق شده اند، کاش حالی می شدند، دو مرتبه او می گوید: حالا که نمی دانند برای چه خلق شده اند کاش بقدری که می دانستند عمل می کردند، باز او صدا می زند: ای کاش حالا بقدری که می دانند عمل نمی کنند کاش توبه می کردند.⁽²⁾

اللَّه، اللَّه، « وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوَانُ لَوْ کَانُوا یَعْلَمُونَ »⁽³⁾دار آخرت، اون دار زندگی است، آنجا، نه این دنیای زود گذر، پس برای

آخرتتان کار کنید گول شیطان را نخورید. گول شیاطین انس را هم نخورید « أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاکُمْ عَبَثًا »⁽¹⁾آیه قرآن است، خداوند می فرماید: ای مردم گمان کرده اید که ما شما را بیهوده آفریدیم؟ نه اینطور است « أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاکُمْ عَبَثًا وَأَنَّکُمْ إِلَیْنَا لَا تُرْجَعُونَ » و شما بسوی ما بازگشت نخواهید کرد؟ نه چنین است، نه چنین است.

حضرت داوود بر منبر موعظه می کرد، موعظه اش چنان مستمعین را از خوف خدا می پیچاند که بعضی از دنیا می رفتند.

تأثیر موعظه حضرت داوود

برادر عزیز ! انسان دو دفعه به دنیا نمی آید یک دفعه است ببینید در یک فعه هر چه کرد در همین یک دفعه است، او را بار دیگر دنیا نمی آورند که بگوید تدارک می کنم، دفعه دیگر که آمدم اینطور نمی کنم « إنّ اللَّه تعالی لم یخلقکم عبثاً و لم یترککم سدی⁽²⁾» امیر مؤمنان صلوات اللَّه و سلامه علیه طبیب نفوس است مریض بایست بحال خود بفهمد، در قید خود باشد، برود پیش طبیب و دکتر که معالجه بکند اگر مریض بخودش نفهمد کم کم مرضش خدای ناکرده مزمن می شود صعب العلاج می شود پس سهل انگاری نباید کرد.

بیدار دلان در دنیا

خوشا بحال کسانیکه دانستند برای چه بدنیا آمده اند و برای آخرتشان در دنیا کار کردند و بوسیله دنیا آخرت خود را آباد کردند، در دنیا آخرت خود را آباد کردند. اما این کار هر کسی نیست، همچه لیاقتی که تا این اندازه

متوجه باشد و فکر کار خود باشد. خوشا بحال آنان که فهمیدند و دانستند، مثل اصحاب سید الشهداء صلوات اللَّه علیه که دانشمندان بودند ، علماء بودند ، زیرکان بودند ، سیّاس بودند و یکباره دست از همه چیز برداشتند، از حطام دنیا دست بردار شدند، یکدفعه از مال و اولاد و عیال و جاه و ریاست و... صرفنظر کردند .

هر چه غیر از خدا بود از آن صرفنظر کردند ، پشت پا زدند، خود را فانی فی اللَّه نمودند.

آنچه جان عاشقان از دست هجرت می کشد

کس ندیده در جهان جز کشتگان کربلا

چه اخلاصی نسبت به سیدالشهداء داشتند. چه علاقه ای؟ مگر آنها و دیگران فرقشان چیست؟ مگر خیال می کنید که دیگران اینطور مکلف نیستند؟ دیگران هم همینطور. روز قیامت از بنده ای مؤاخذه می کنند می گویند: چرا خود را به درجه پیغمبری نرسانیده ای؟ انسان را خداوند عقل داده، انسان را خداوند عقلش داد، می تواند خودش را به هر مقامی بلند برساند.

شرکت در ثواب عمل شهداء کربلا

می خواهید ما هم با شهدای کربلا در ثوابشان، در عملشان شریک بشویم؟ همه از روی اخلاص با هم بگوییم: «یا لیتنا کنّا معکم شهیداً فنفوز فوزاً عظیماً».⁽¹⁾

ای کاش ما هم با شما بودیم و موفق می شدیم شهید می شدیم و به مقامات

عالیه مثل شما می رسیدیم. کسی که این را از روی اخلاص بگوید در شمار شهدای کربلاست.

حالا می خواهیم حالات اصحاب را در این مجلس یاد بیاوریم.

برداشتن بیعت از گردن اصحاب و بنی هاشم

اصحاب سیدالشهداء علیه السلام، مقامشان را ببینید، شب عاشورا حضرت سیدالشهداء صلوات اللَّه علیه همه شان را جمع کرد، فرمود: من اصحابی مثل اصحاب خود ندیدم لکن من بیعت خود را از گردن شما برداشتم و شما را رخصت می دهم به هر کجا می خواهید بروید، این لشکری که جمع شده اند مقصودشان کشتن من است و هر کس با من باشد، شما بروید خودتان را به مأمنی برسانید، مثل بین راه که لشکر حرّ آمده بودند همین مطلب را هم حضرت فرمود: هذا اللیل قد غَشِیَکم فَاتّخِذُوه جَمَلاً، فرمود شب است ، تاریک است ، راه باز است وقت از دست نرود ، بروید مرا بگذارید، حضرت بیعت را از گردن همه برداشت نه اصحاب تنها، از بنی هاشم حتی حضرت علی اکبر. به اولاد عقیل فرمود: کفایت است شما را مصیبت مسلم. شما را اجازه می دهم بروید.

اصحاب و اظهار مراتب اخلاص خود

برخاستند هر یک بوسیله مختصر نطقی، سخنرانی، مراتب اخلاص خود را خدمت حضرت عرضه داشتند. اول ایشان حضرت ابا الفضل برادر با جان برابر سید الشهداء. بعد بنی هاشم بعد اصحاب یکی یکی، زهیر بن قین، حبیب بن مظاهر، هلال بن نافع . بزرگان برخاستند عرض کردند: آقا ما تو را بگذاریم میان دشمن و برویم؟ روز قیامت جواب جدّت پیغمبر را چه به دهیم.

اخلاص مسلم بن عوسجه

بعضی - مسلم بن عوسجه است - عرض کردند: اگر مرا بکشند بسوزانند، خاکسترم را به باد دهند بعد زنده کنند تا هفتاد مرتبه هی مرا بکشند دست از یاری شما برنمی دارم، و حال آنکه یک کشته شدن بیشتر نیست.⁽¹⁾

بله ، وقتی که از امتحان بیرون آمدند آنوقت حضرت منازلشان را در بهشت به ایشان نشان داد، اما بعد از آنکه از امتحان بیرون آمدند به معجزه است.⁽²⁾

امتیازحرّبن یزیدریاحی

الحاصل هر یک از اصحاب داری امتیازاتی است همه علما، فضلا، دانشمندان، بزرگان، مثلاً حرّ بن یزید ریاحی رحمه الله شخصی بود تائب و توبه کار و راجع إلی اللَّه، خداوند می فرماید « إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ التَّوَّابِینَ »⁽³⁾و مخفی نماند که هیچوقت هم حرّ گمان نمی کرد قضیه اینطور پیش آمد بشود و یک همچون رفتاری با سیدالشهداء داشته باشند و الّا همانجا راه را برای حضرت باز می کرد و سدّ معبر هم نمی کرد، سر راه حضرت را نمی گرفت ، تصور کرده بود که حضرت را در مجلس احضار کرده اند و قضیه راجع به بیعت است، البته با مذاکراتی خاتمه پیدا می کند. چنانچه خودش روز عاشورا همین را خدمت حضرت عرض کرد⁽⁴⁾وقتی آمد خدمت حضرت، شخصی بوده تائب و توبه کار و راجع الی اللَّه، روز عاشورا، اول صبح، لشکر دشمن به سوی خیمه های ابی عبداللَّه هجوم آوردند، سواره و پیاده، ببینید مشتی زن

و بچه، جنگ ندیده، این تهاجم دشمن، یک مرتبه صدای ضجه و فریاد و گریه از میان خیمه های حضرت بلند شد، اصحاب همه بودند سیدالشهداء صدا زد به اصحاب یا امة التنزیل و حَمَلَةَ القران، حمایت کنید حرم پیغمبر را، در برابر دشمنان هجوم آوردند، اینها را راندند بعضی را کشتند. آنها به آن کثرت، اینها به این قِلّت، پیادگان بی حیایی کرده جلوتر آمدند، اصحاب بوسیله نیزه ها، شمشیرها و تیرها، تیر بارانشان کردند اینها را راندند قدری کشته شدند بعضی دیگر جستند و فرار کردند، این نه صدای ضجه زنها از داخل خیمه هایِ حضرت بلند شد، یا صدایِ یا امةَ التنزیل و حملة القرآن بود، حرّ بن یزید یکدفعه بخود آمد تحت تأثیر واقع شد.

مذاکره حرّ با ابن سعد

پسرش علی نزدیکش بود سوار بودند اول حرّ نزد ابن سعد آمد، به او گفت: که آخر با این شخص بزرگ چه خیال داری صلح است؟ جنگ است؟ ابن سعد گفت: جنگی واقع شود که اقل آن اینستکه سرها و دستها از بدنها جدا شود . حرّ به او گفت: نمی توانی به صلحی این را خاتمه بدهی؟ جواب گفت: امیر تو پسر زیاد راضی نمی شود.⁽¹⁾

حرکت حرّ جهت توبه خدمت حضرت

بعد حرّ رو کرد به پسرش علی، همینطور که سواره بود، البته خیلی آهسته، بهش گفت فرزند مرا طاقت آن نیست که همیشه و ابد الآباد در جهنم معذب شوم من همچه طاقتی ندارم بیا تا وقت از دست نرفته برویم خدمت امام توبه بکنیم که اگر این ساعت گذشت برای همیشه ما گرفتار جهنم هستیم

پسرش هم البته موافقت کرد⁽¹⁾و بعد برادرش هم موافقت کرد⁽²⁾کم کم می خواست خودش را به خیمه های سیدالشهداء نزدیک کند.

رسیدن حرّ خدمت حضرت

وقتی نزدیک خیمه های حضرت رسید، دست بر سر گذاشت گفت: «اللّهمّ انّی تبتُ إلیک فقد ارعبت قلوب أولیائک و ابناء رسولک»، خدایا بدرگاه تو توبه می کنم من دلهای اولاد پیغمبرت را ترسانیدم تا در خیمه سیدالشهداء رسید⁽³⁾، پیاده شد، نزدیک حضرت رسید، خودش را انداخت سر قدمهای حضرت و هی پاهای حضرت را می بوسید و به صورت می مالید، فرمودش:

«اِرْفَع رأسک یا شیخ مَنْ أنت؟» کیستی؟ سرت را بلند کن ببینم تو کیستی؟ عرض کرد: «أنا الذی جعجعتک الطریق» آقا من همان بدبختی هستم که سر راه بر تو گرفتم دل اهل بیت را ترسانیدم نمی دانستم سرانجام امر به اینجا می کشد، حالا آمده ام توبه کنم، اگر توبه کنم توبه ام قبول می شود؟ فرمودش: «إنْ تُبْتَ تابَ اللَّه علیک» خدا از تو می پذیرد،⁽¹⁾وقتی این بشارت را شنید گفت: آقا اجازه ام بده حالا بروم جانم را قربانت بکنم. فرمودش: ای حرّ تو تازه مهمانی، واردی بر ما، صبر کن دیگران بروند. عرض کرد: آقا مگر تو مهمان اهل کوفه نیستی؟ دوست دارم چون اول کس بودم که سر راه بر شما گرفتم اول شهید در راه شما باشم.⁽²⁾

حضرت فرمودش برو و بگو « لا حول ولا قوّة إلّا باللَّه العلی العظیم »⁽³⁾.

گفتگوی مهاجر بن اوس و حرّ

و در این وقت چنان رعشه اندام حرّ را گرفته بود هی تکان می خورد، مهاجر بن اوس به او گفت که ای حرّ اگر کسی شجاع ترین اهل کوفه را از من پرسیده بود اسم تو را می بردم نه غیر تو. چه شده حالا می بینم که اینقدر تکان می خوری؟ اینقدر ترس و لرز و واهمه تو را فرا گرفته است؟ به او گفت: نه، من خودم را مابین بهشت و جهنم می بینم نمی دانم عاقبت کارم چطور می شود و طولی نکشید گفت: بهشت را اختیار کردم. کم کم رو به خیمه های حضرت آمد.⁽⁴⁾

تصور کردند آمده حمله ای بکند. اگر لشکر ملتفت شده بودند، حرّ را تکه تکه اش می کردند.⁽⁵⁾

ورود حرّ به میدان و موعظه لشکر ابن سعد

حرّ آمد ، وارد میدان شد ، خیلی هم بر ابن سعد ملعون ناگوار آمد، چون حرّ یکی از رؤسای لشکر ابن سعد بود، یکی از رؤسای لشکر ابن زیاد بود. اول قدری موعظه کرد، چه عبارت جانسوزی گفته، صدا زد وای بر شما، «دعوتم هذا السید الصالح وأخذتم بنفسه» چه عبارت جانسوزی گفته صدا زد: این آقای بزرگوار را نزد خود طلبیدید حالا راه نفس زدن را بر او تنگ گرفته اید «دعوتم هذا السید الصالح و اخذتم بنفسه دعوتم هذا السید الصالح