مشخصات کتاب

سرشناسه:علی بن حسین (ع)، امام چهارم، 38 - 94ق.

عنوان و نام پدیدآور:زبور آل محمد صحیفه سجادیه /ترجمه الهی قمشه ای[ویرایش ترجمه حسین وزیری].

وضعیت ویراست:[ویراست؟]

مشخصات نشر:قم: طوبای محبت، 1389.

مشخصات ظاهری:شش ،326ص.

شابک:45000ریال:978-964-8894-95-0

یادداشت:فارسی-عربی.

موضوع:دعاها

شناسه افزوده:الهی قمشه ای، مهدی، 1280 - 1352.، مترجم

رده بندی کنگره:BP267/1/ع8ص3041 1389د

رده بندی دیویی:297/772

شماره کتابشناسی ملی:2550881

اطلاعات رکورد کتابشناسی:رکورد کامل

اشاره

زبور آل محمد صحیفه سجادیه

ترجمه الهی قمشه ای

ویرایش ترجمه حسین وزیری

فهرست

سخن ناشر شش

راویان صحیفه 1

1 - حمد و ثنای خدای عزّ و جل 23

2 - درود و تحیت بر محمد و آل اطهارش 31

3 - درود و صلوات بر حاملان عرش الهی 35

4 - درود و تحیت بر پیروان رسل و... 41

5 - دعای آن حضرت برای خود و... 46

6 - دعای آن حضرت در هنگام صبح و شام 50

7 - دعای آن حضرت به هنگام مهمات و... 57

8 - دعای آن حضرت در پناه بردن به خدا 60

9 - دعای آن حضرت در اشتیاق به درخواست 63

10 - دعای آن حضرت در التجا و... 65

11 - دعای آن حضرت در عاقبت به خیری 67

12 - دعای آن حضرت در اعتراف به گناه 69

13 - دعای آن حضرت در طلب حاجت ها... 75

14 - دعای آن حضرت در دادخواهی از ستمگران 80

15 - دعای آن حضرت هنگام بیماری 84

16 - دعای آن حضرت هنگام درخواست عفو و... 87

17 - دعای آن حضرت در مورد شیطان 96

18 - دعای آن حضرت در دفع بلاها و... 101

19 - دعای آن حضرت در طلب باران 102

20 - دعای مکارم الاخلاق 105

21 - دعای آن حضرت هرگاه امری او... 117

22 - دعای آن حضرت هنگام مشقت و... 123

23 - دعای آن حضرت برای عافیت و... 129

24 - دعای آن حضرت در حق پدر و مادر 133

25 - دعای آن حضرت درباره فرزندان خویش 139

26 - دعای آن حضرت درباره همسایگان و... 145

27 - دعای آن حضرت برای سپاهیان... 147

28 - دعای آن حضرت در مقام تضرع و زاری 156

29 - دعای آن حضرت هرگاه رزق بر او... 158

30 - دعای آن حضرت در یاری جستن از... 160

31 - دعای آن حضرت در متذکر شدن... 162

32 - دعای آن حضرت بعد از فراغت از... 172

33 - دعای آن حضرت در مقام استخاره و... 182

34 - دعای آن حضرت هرگاه گرفتار می شد 184

35 - دعای آن حضرت در مقام رضا و... 186

36 - دعای آن حضرت هنگام شنیدن... 188

37 - دعای آن حضرت در بجای آوردن... 191

38 - دعای آن حضرت در مقام عذرخواهی 196

39 - دعای آن حضرت در طلب عفو و... 198

40 - دعای آن حضرت هنگام یادآوری مرگ 203

41 - دعای آن حضرت در طلب پرده پوشی و... 205

42 - دعای آن حضرت هنگام ختم قرآن 207

43 - دعای آن حضرت هنگام رؤیت هلال... 217

44 - دعای آن حضرت هنگام ورود به ماه... 220

45 - دعای آن حضرت هنگام وداع با ماه... 228

46 - دعای آن حضرت در روز عید فطر و... 244

47 - دعای آن حضرت در روز عرفه 250

48 - دعای آن حضرت در روز عید قربان و... 281

49 - دعای آن حضرت در دفع کید و مکر... 291

50 - دعای آن حضرت در مقام خوف خدا... 297

51 - دعای آن حضرت در مقام تضرع و... 300

52 - دعای آن حضرت در مقام اصرار... 305

53 - دعای آن حضرت در مقام خضوع به... 307

54 - دعای آن حضرت در رفع غم و غصه ها 309

فهرست موضوعی مطالب 315

بسمه تعالی

در گستره آسمان خلقت، کلام و بیان هریک از معصومین علیهم السّلام نور و تلألؤ خاصی دارد؛ و درخشش آسمان صحیفه شریف امام سجاد علیه السّلام گونه ای دیگر است؛

این کتاب شامل 54 دعا است که دربرگیرنده مسائل مختلف اسلامی است؛ در حقیقت، صحیفه تعلیم دهنده دین و اخلاق در لباس «دعا» است و امام سجاد علیه السّلام در قالب دعا شریعت الهی و اخلاق محمدی صلّی اللّه علیه و اله را تشریح می نماید.

این کتاب شریف توسط امام سجاد علیه السّلام انشاء شده و امام محمد باقر علیه السّلام آن را یادداشت و ضبط کرده است؛ بعدها زید بن علی (برادر امام محمد باقر) یک نسخه از آن را برای فرزندش یحیی بن زید به میراث می گذارد و او را به حفظ و حراست از آن توصیه می کند. یحیی هم قبل از شهادت، آن را به متوکل بن هارون می سپارد تا آن را به مدینه برده و تحویل دهد...

1 - خط زیبای متن صحیفه، نسخ کامپیوتری است که با تلاش فراوان و با صرف مدت زمان حدود 15 ماه با بالاترین کیفیت ممکن، تهیه شده است.

2 - ترجمه صحیفه اثر مرحوم الهی قمشه ای است که پس از ویرایش و خلاصه نمودن با سبکی روان و ذکر علائم وقف و شماره گذاری آن براساس نسخه مرحوم فیض الاسلام و تنظیم دقیق ترجمه با متن، تهیّه شده است.

3 - فهرست موضوعی براساس شماره گذاری، توسط علامه محمد حسین مظفر.

امید است تلاوت کنندگان محترم با قرائت مستمرّ این دعاهای شریف بهره معنوی را کسب نمایند و همه خدمتگذاران به مکتب اهل بیت علیهم السّلام را یاد نمایند.

اشاره

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

(1) حدّثنا السّیّد الاجلّ نجم الدّین بهاء الشّرف

(1)حدیث کرد ما را سید بزرگوار نجم الدین که لقبش بهاء الشّرف است ابو الحسن محمّد بن الحسن بن احمد بن علیّ بن

و کنیه اش ابو الحسن و نام شریفش محمد فرزند حسن بن احمد بن علی بن

محمّد بن عمر بن یحیی العلویّ الحسینیّ رحمه اللّه

محمد بن عمر بن یحیی علوی حسینی که خداوند او را رحمت کند؛

(2) قال: اخبرنا الشّیخ السّعید ابو عبد اللّه محمّد بن

(2)او گفت: روایت کرد ما را شیخ سعید که کنیه اش ابو عبد اللّه و نامش محمد فرزند احمد بن شهریار الخازن لخزانة مولانا امیر المؤمنین

احمد بن شهریار، خزانه دار قبر مطهر آستان مقدس و روضه منور مولانا امیر المؤمنین

علیّ بن ابی طالب علیه السّلام فی شهر ربیع الاوّل

علی بن ابیطالب علیه السلام (و او داماد شیخ الطایفه، صدوق علیه الرحمه است) در ماه ربیع الاول

من سنة ستّ عشرة و خمس مأة قراءة علیه و انا

سال پانصد و شانزدهم هجرت، در حالی که صحیفه بر او خوانده می شد و هنگام قرائت، من

اسمع (3) قال: سمعتها علی الشّیخ الصّدوق ابی منصور

می شنیدم؛ (3) (سید نجم الدین) گفت: شنیدم (پیش از این) صحیفه را در حالی که خوانده می شد بر شیخ صدوق،

محمّد بن محمّد بن احمد بن عبد العزیز العکبریّ

ابو منصور محمد بن محمد بن احمد بن عبد العزیز عکبری

المعدّل رحمه اللّه عن ابی المفضّل محمّد بن

معدّل - که خدا او را رحمت کند - و ابو المفضل محمد بن

عبد اللّه بن المطّلب الشّیبانیّ (4) قال: حدّثنا الشّریف

عبد اللّه بن مطّلب شیبانی آن را روایت می کرد، (4) و او گفت: حدیث کرد ما را سید شریف

ابو عبد اللّه جعفر بن محمّد بن جعفر بن الحسن بن

ابو عبد اللّه جعفر بن محمد بن جعفر بن حسن بن

جعفر بن الحسن بن الحسن بن امیر المؤمنین علیّ بن

جعفر بن حسن بن حسن المجتبی بن امیر المؤمنین علی بن

ابی طالب علیهم السّلام (5) قال: حدّثنا عبد اللّه بن

ابیطالب علیهم السلام؛ (5) و او گفت: حدیث کرد ما را، عبد اللّه بن

عمر بن خطّاب الزّیّات، سنة خمس و ستّین و مأتین

عمر بن خطّاب زیتون فروش در سال 265؛

(6) قال: حدّثنی خالی علیّ بن النّعمان الاعلم (7) قال:

(6)و او گفت: حدیث کرد دایی من علی بن نعمان اعلم؛ (7) و او گفت:

حدّثنی عمیر بن متوکّل الثّقفیّ البلخیّ، عن ابیه

حدیث کرد مرا عمیر بن متوکل ثقفی بلخی از پدر خود

متوکّل بن هارون (8) قال: لقیت یحیی بن زید بن علیّ

متوکل بن هارون؛ (8) متوکل گفت: من، یحیی بن زید بن علی (بن الحسین)

علیه السّلام و هو متوجّه الی خراسان بعد قتل ابیه،

علیه السلام را بعد از قتل پدرش هنگامی که (به قصد خروج بر علیه بنی امیه) عزم خراسان داشت ملاقات کردم

فسلّمت علیه (9) فقال لی: من این اقبلت؟ قلت: من

پس به ایشان سلام نمودم؛ (9) از من پرسید: متوکل از کجا می آیی؟ عرض کردم: از

الحجّ (10) فسئلنی عن اهله و بنی عمّه بالمدینة،

سفر حج می آیم. (10) آنگاه از حال خویشان و عموزادگانش در مدینه پرسید

و احفی السّؤال عن جعفر بن محمّد علیه السّلام

و بالخصوص از حال حضرت امام صادق، جعفر بن محمد علیه السلام پرسش بسیار نمود؛

فاخبرته بخبره و خبرهم و حزنهم علی ابیه زید بن علیّ

من یحیی را از حالات همه پاسخ دادم و گفتم: حضرت صادق و تمام پسر عموها از فاجعه شهادت پدرت زید بن

علیه السّلام (11) فقال لی: قد کان عمّی محمّد بن

علی علیه السلام حزین و غمگین بودند. (11) آنگاه یحیی فرمود: عموی من محمد بن

علیّ علیه السّلام اشار علی ابی بترک الخروج، و عرّفه ان

علی الباقر علیه السلام پدرم را از خروج بر علیه بنی امیه منع کرد و او را از عاقبت این

هو خرج و فارق المدینة ما یکون الیه مصیر امره،

خروج و بیرون شدن از مدینه (که شهادت و شداید در پی اوست) آگاه ساخت.

فهل لقیت ابن عمّی جعفر بن محمّد علیه السّلام؟

آنگاه یحیی از من پرسید که: پسرعمویم جعفر بن محمد یعنی امام صادق علیه السلام را ملاقات کردی؟

قلت: نعم (12) قال: فهل سمعته یذکر شیئا من امری؟

گفتم: آری، به دیدار حضرتش نایل شدم. (12) گفت: آیا درباره قیام من (و عاقبت کارم) ازو چیزی شنیدی؟

قلت: نعم (13) قال: بم ذکرنی؟ خبّرنی. قلت: جعلت

گفتم: چرا، سخنی شنیده ام. (13) باز گفت: چه شنیده ای؟ با من بگو. گفتم: فدایت شوم!

فداک ما احبّ ان استقبلک بما سمعته منه (14)

دوست ندارم آنچه را درباره قیام شما از آن حضرت شنیده ام، به شما بازگویم.(14)

فقال: ابا لموت تخوّفنی؟ هات ما سمعته. فقلت:

فرمود: مرا از مرگ می ترسانی؟! بگو آنچه شنیده ای. به او گفتم:

سمعته یقول: انّک تقتل و تصلب کما قتل ابوک

شنیدم امام فرمود که: تو هم مانند پدرت زید به دست بنی امیه شهید می شوی

و صلب (15) فتغیّر وجهه و قال:(یَمْحُوا اللّٰهُ مٰا یَشٰاءُ وَ [1]

و بر سر دار می روی. (15) (چون این سخن شنید) رنگ رخسارش متغیر شد و فرمود: «خدا آنچه را بخواهد

یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتٰابِ) [2] یا متوکّل، انّ اللّه عزّ و جلّ

محو یا اثبات می کند، و اصل کتاب (آفرینش) نزد او است.» آنگاه فرمود: ای متوکل! خدای عز و جل

ایّد هذا الامر بنا، و جعل لنا العلم و السّیف فجمعا لنا،

امر خلافت و حفاظت دین اسلام را به وجود ما مؤید فرموده و خدا، علم و شمشیر، هر دو را به ما عطا کرده

و خصّ بنو عمّنا بالعلم وحده (16) فقلت: جعلت فداءک،

و پسر عموهای ما (امام باقر و صادق) تنها به علم اختصاص یافتند. (16) من گفتم: فدایت گردم!

انّی رایت النّاس الی ابن عمّک جعفر علیه السّلام

آنچه از مردم مشاهده می کنم، مردم به امامت و پیشوایی پسر عمویت حضرت صادق

امیل منهم الیک و الی ابیک (17) فقال: انّ عمّی محمّد

مایل ترند از شما و پدرت زید. (17) فرمود: البته بدین سبب است که عمویم محمد

ابن علیّ و ابنه جعفرا علیهما السّلام دعوا النّاس الی

بن علی و فرزندش جعفر بن محمد علیهما السلام مردم را به زندگانی دعوت

الحیاة و نحن دعوناهم الی الموت (18) فقلت: یابن

می کنند، و ما مردم را به مرگ (و جنگ با دشمن) دعوت می کنیم. (18) من عرض کردم: ای فرزند

رسول اللّه اهم اعلم ام انتم؟ فاطرق الی الارض ملیّا

پیغمبر خدا! آیا آنها (به حقایق امور) عالم ترند یا شما؟ او در پاسخ، مدتی به حال تفکر سر به زیر افکند؛

ثمّ رفع رأسه و قال: کلّنا له علم، غیر انّهم یعلمون کلّ ما

آنگاه سر بلند کرد و فرمود: همه ما دارای علمیم، جز آنکه آنها (یعنی امام باقر و امام صادق) همه آنچه ما

نعلم و لا نعلم کلّ ما یعلمون (19) ثمّ قال لی: اکتبت من

می دانیم می دانند؛ و ما کلّ آنچه آنها می دانند نمی دانیم. (19) آنگاه یحیی گفت: چیزی از کلمات و علوم

ابن عمّی شیئا؟ قلت: نعم (20) قال: ارنیه. فاخرجت

پسر عمویم نوشته ای (و همراه داری که بر من بخوانی؟) گفتم: آری. (20) گفت: به من ارائه ده. من یادداشت هایی

الیه وجوها من العلم، و اخرجت له دعاء املاه علیّ

(که از گفتار گوهربارش) و از رئوس علوم و حکمت های الهی بود بیرون آوردم، و همچنین دعایی که به املای

ابو عبد اللّه علیه السّلام، و حدّثنی انّ اباه محمّد بن

امام صادق علیه السلام همراه خود داشتم بر او عرضه نمودم (و گفتم که: آن بزرگوار) حدیث کرد مرا که: این دعا

علیّ علیهما السّلام املاه علیه، و اخبره انّه من دعاء ابیه

را پدر بزرگوار من حضرت محمد بن علی علیهما السلام (امام باقر) بر من املا کرد و فرمود: این،

علیّ بن الحسین علیهما السّلام، من دعاء الصّحیفة

دعایی از صحیفه کامله پدرم امام سجاد علی بن الحسین علیهما السلام

الکاملة (21) فنظر فیه یحیی حتّی اتی علی اخره و قال لی:

است. (21) آنگاه یحیی از اول تا آخر دعا را مطالعه فرمود و گفت:

اتأذن فی نسخه؟ فقلت: یابن رسول اللّه اتستأذن

به من اجازه می دهی که از این دعا نسخه بردارم؟ عرض کردم: ای فرزند رسول خدا! این نعمت از

فیما هو عنکم؟! (22) فقال: اما لاخرجنّ الیک صحیفة

خود شما خاندان رسالت است، آیا اجازه می خواهی؟ (22) آنگاه فرمود: هان ای متوکل! اینک برای تو کتابی

من الدّعاء الکامل ممّا حفظه ابی عن ابیه، و انّ ابی

کامل و صحیفه ای تمام بیرون آرم که آن صحیفه را پدر بزرگوارم از پدرش حفظ کرده و به من سپرده و

اوصانی بصونها و منعها غیر اهلها (23) قال عمیر: قال

سفارش اکید فرموده که از غیر اهلش محفوظ دارم و منع کنم (که به دست نااهل نیفتد). (23) عمیر گفت: پدرم

ابی: فقمت الیه فقبّلت رأسه و قلت له: و اللّه یابن

متوکل گفت: پس برخاستم، سر مبارکش را بوسیدم و عرض کردم: به خدا قسم ای فرزند

رسول اللّه انّی لادین اللّه بحبّکم و طاعتکم، و انّی

رسول اللّه! من دین و ایمانم به خدا، با محبت شما و طاعت شما خاندان رسالت مقرون است؛ و

لارجو ان یسعدنی فی حیاتی و مماتی بولایتکم (24) فرمی

امیدوارم که خدا به دوستی شما مرا در دنیا و آخرت سعادتمند گرداند. (24) آنگاه

صحیفتی الّتی دفعتها الیه الی غلام کان معه، و قال:

یحیی صحیفه ای که من به او داده بودم به دست غلامی که با او بود داد و فرمود :

اکتب هذا الدّعاء بخطّ بیّن حسن و اعرضه علیّ

این دعا را با خطی خوانا و خوش بنویس و به من باز ده

لعلّی احفظه فانّی کنت اطلبه من جعفر حفظه اللّه

تا شاید آن را حفظ کنم که من همین دعا را از پسر عمویم جعفر بن محمد که خدایش محفوظ دارد درخواست

فیمنعنیه (25) قال متوکّل: فندمت علی ما فعلت و

می کردم و او منع می کرد. (25) متوکل می گوید: (چون این کلام را از یحیی شنیدم) پشیمان شدم که چرا دعا را به

لم ادر ما اصنع، و لم یکن ابو عبد اللّه علیه السّلام تقدّم

او دادم و نمی دانستم چه کنم؛ ولیکن حضرت ابو عبد اللّه جعفر بن محمد علیه السلام به من نفرموده بود

الیّ الاّ ادفعه الی احد (26) ثمّ دعا بعیبة فاستخرج منها

که دعا را به کسی ندهم. (26) سپس حضرت یحیی صندوقچه ای را درخواست کرد و از آن،

صحیفة مقفلة مختومة، فنظر الی الخاتم و قبّله و

صحیفه ای که قفل و مهر و موم بود بیرون آورد؛ به مهرش نظر کرد و بوسید و

بکی، ثمّ فضّه و فتح القفل، ثمّ نشر الصّحیفة و وضعها

گریه کرد؛ سپس مهر را شکست و قفل را گشود؛ آنگاه صحیفه را بیرون آورد و گشود و

علی عینه، و امرّها علی وجهه (27) و قال: و اللّه یا متوکّل

بر دیده نهاد و بر صورت مبارک کشید؛ (27) و فرمود: ای متوکل! به خدا

لو لا ما ذکرت من قول ابن عمّی انّنی اقتل و اصلب لما

اگر نبود سخنی که تو از پسر عمّم راجع به شهادت و به دار زدن من ذکر کردی، البته من

دفعتها الیک، و لکنت بها ضنینا (28) و لکنّی اعلم انّ

این صحیفه را به دست تو نمی دادم و از دادنش امتناع می ورزیدم؛ (28) ولیکن من (به طور یقین) می دانم که

قوله حقّ اخذه عن ابائه و انّه سیصحّ، فخفت ان یقع

آنچه او فرموده حق است که از پدران بزرگوارش اخذ کرده (و این قضیه) به زودی واقع خواهد شد؛ لذا ترسیدم

مثل هذا العلم الی بنی امیّة فیکتموه و یدّخروه فی

که پس از شهادتم این علوم (موجود در صحیفه) به دست بنی امیه افتد و آنان از دسترس مردم پنهان دارند و در

خزائنهم لانفسهم (29) فاقبضها و اکفنیها و تربّص بها،

گنجینه های خود برای خویش ذخیره کنند؛ (29) پس تو ای متوکل! این صحیفه را از من بگیر و نگهداری کن و

فاذا قضی اللّه من امری و امر هؤلاء القوم ما هو قاض

منتظر باش تا آنگاه که کار من با بنی امیه طبق قضای الهی و مشیّت خدا پایان یافت

فهی امانة لی عندک حتّی توصلها الی ابنی عمّی محمّد

این امانت من نزد تو محفوظ باشد تا آن را به دست پسر عموهایم محمد

و ابراهیم ابنی عبد اللّه بن الحسن بن الحسن بن علیّ

و ابراهیم دو فرزند عبد اللّه بن حسن بن حسن بن علی امیر المؤمنین

علیهما السّلام، فانّهما القائمان فی هذا الامر بعدی

علیهما السلام بسپاری که البته آنها بعد از من، به این امر (جهاد با بنی امیه) قیام خواهند کرد.

(30) قال المتوکّل: فقبضت الصّحیفة، فلمّا قتل یحیی

(30)متوکل گوید: من آن صحیفه را از او گرفتم و پس از آنکه یحیی بن زید شهید ابن زید صرت الی المدینة، فلقیت ابا عبد اللّه علیه

شد به مدینه رفته و خدمت حضرت ابا عبد اللّه علیه السلام رسیدم

السّلام، فحدّثته الحدیث عن یحیی، فبکی و اشتدّ

و حکایت یحیی را بر او عرضه داشتم. حضرت گریه کرد و سخت

وجده به (31) و قال: رحم اللّه ابن عمّی و الحقه بابائه

محزون گشت؛ (31) و گفت: خدا رحمت کند پسر عمویم را و او را به پدران

و اجداده (32) و اللّه یا متوکّل ما منعنی من دفع الدّعاء

و اجدادش ملحق کند. (32) به خدا ای متوکل! این دعا را که من از او منع کردم سببی

الیه الاّ الّذی خافه علی صحیفة ابیه، و این

نداشت جز همین که او بر صحیفه پدرش ترسید (که به دست بنی امیه افتد). اکنون کجاست

الصّحیفة؟ فقلت: ها هی. ففتحها و قال: هذا و اللّه

صحیفه یحیی؟ عرض کردم: این است و تقدیم حضور مبارک نمودم. امام صحیفه را گشود و فرمود: به خدا همین

خطّ عمّی زید و دعاء جدّی علیّ بن الحسین علیهما

خط عمویم زید است و دعای جدم علی بن الحسین

السّلام (33) ثمّ قال لابنه: قم یا اسماعیل فأتنی بالدّعاء

علیهما السلام. (33) آنگاه به پسرش فرمود: اسماعیل برخیز و آن کتاب دعایی

الّذی امرتک بحفظه و صونه، فقام اسماعیل فاخرج

که تو را سفارش به حفظ و نگهبانی آن کردم بیاور. اسماعیل برخاست و

صحیفة کانّها الصّحیفة الّتی دفعها الیّ یحیی بن زید

صحیفه ای آورد که گویی همان صحیفه ایست که یحیی بن زید به من داده.

(34) فقبّلها ابو عبد اللّه و وضعها علی عینه و قال:

(34)امام علیه السلام صحیفه را گرفت و بوسید و بر دو دیده نهاد و فرمود: (ای متوکل!) هذا خطّ ابی و املاء جدّی علیهما السّلام بمشهد منّی

این صحیفه، خط پدرم (حضرت باقر العلوم) و املا و انشاء جد بزرگوارم (امام سجاد) در حضور من است.

(35) فقلت: یابن رسول اللّه ان رأیت ان اعرضها مع

(35)گفتم: ای فرزند رسول خدا! اگر صلاح می دانید من این صحیفه شما را با صحیفه صحیفة زید و یحیی. فاذن لی فی ذلک و قال: قد رأیتک

زید و یحیی مقابله کنم. حضرت اجازه داد و فرمود: البته من تو را

لذلک اهلا (36) فنظرت و اذا هما امر واحد و لم اجد

برای این کار شایسته دانستم. (36) آنگاه من در مقابله آن دو صحیفه با دقت، نظر کردم و هر دو را به کلی

حرفا منها یخالف ما فی الصّحیفة الاخری (37) ثمّ

(و از هر جهت) مطابق یافتم که این دو صحیفه حتی یک حرف هم اختلاف نداشت. (37) سپس

استأذنت ابا عبد اللّه علیه السّلام فی دفع الصّحیفة

از امام علیه السلام اجازه خواستم که صحیفه یحیی را (طبق وصیت یحیی)

الی ابنی عبد اللّه بن الحسن. فقال:(إِنَّ اللّٰهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ [1]

به دو پسر عبد اللّه بن حسن برسانم. امام فرمود: «خداوند به شما امر می کند که

تُؤَدُّوا الْأَمٰانٰاتِ إِلیٰ أَهْلِهٰا) [2] نعم فادفعها الیهما (38)

امانات را به صاحبانش برگردانید.» آری صحیفه را به دو فرزند عبد اللّه بن حسن برسان.(38)

فلمّا نهضت للقائهما قال لی: مکانک (39) ثمّ وجّه الی

چون برای دیدار آنها برخاستم، امام فرمود: اینجا باش. (39) پس قاصد فرستاد تا

محمّد و ابراهیم فجاءا، فقال: هذا میراث ابن عمّکما

محمد و ابراهیم حضور امام بیایند؛ آنها هم آمدند. حضرت صادق فرمود: این صحیفه میراث پسر عمّ شما یحیی

یحیی من ابیه قد خصّکما به دون اخوته، و نحن

است که از پدرش زید به او رسیده و او به جای برادرانش شما را مخصوصا به حفظ این صحیفه شریفه برگزیده،

مشترطون علیکما فیه شرطا (40) فقالا: رحمک اللّه قل

ما هم برای حفظ آن با شما شرطی داریم. (40) عرض کردند: بفرما، خدا رحمتش را به تو عطا کند؛

فقولک المقبول (41) فقال: لا تخرجا بهذه الصّحیفة

زیرا سخن شما مقبول است. (41) امام فرمود: آن شرط آنست که این صحیفه را از شهر

من المدینة (42) قالا: و لم ذاک؟ (43) قال: انّ ابن

مدینه بیرون نبرید. (42) عرض کردند: برای چه؟ (43) حضرت فرمود: پسر عموی شما بدان علت این صحیفه

عمّکما خاف علیها امرا اخافه انا علیکما (44) قالا: انّما

را نزد شما فرستاد که می ترسید این صحیفه به دست بنی امیه افتد؛ من هم از این جهت بر شما می ترسم.(44)

خاف علیها حین علم انّه یقتل (45) فقال ابو عبد اللّه

محمد و ابراهیم عرض کردند: یحیی هنگامی که به شهادتش یقین کرد از آن ترسید. (45) حضرت ابا عبد اللّه

علیه السّلام: و انتما فلا تأمنا، فو اللّه انّی لاعلم انّکما

علیه السلام فرمود: شما هم ایمن از آن نباشید؛ به خدا سوگند که من می دانم که شما هم،

ستخرجان کما خرج و ستقتلان کما قتل (46) فقاما

هر دو بر علیه بنی امیه خروج خواهید کرد و به زودی مانند یحیی کشته خواهید شد. (46) یک مرتبه برخاستند

و هما یقولان: لا حول و لا قوّة الاّ باللّه العلیّ العظیم (47)

و گفتند: «لا حول و لا قوة الا باللّه العلی العظیم».(47)

فلمّا خرجا قال لی ابو عبد اللّه علیه السّلام: یا متوکّل

(متوکل می گوید:) وقتی که محمد و ابراهیم بیرون رفتند حضرت ابا عبد اللّه علیه السلام به من فرمود: ای متوکل!

کیف قال لک یحیی انّ عمّی محمّد بن علیّ و ابنه جعفرا

یحیی به تو چگونه گفت که عمویم حضرت محمد باقر و فرزندش حضرت صادق

دعوا النّاس الی الحیاة و دعوناهم الی الموت؟ (48)

مردم را به زندگانی دعوت می کنند و ما مردم را دعوت به مرگ (و قیام بر علیه بنی امیه) می کنیم؟(48)

قلت: نعم اصلحک اللّه قد قال لی ابن عمّک یحیی

عرض کردم: آری، خدا امور شما را اصلاح کند؛ بلی پسر عمویت یحیی چنین

ذلک (49) فقال: یرحم اللّه یحیی، انّ ابی حدّثنی عن

گفت: (49) سپس حضرت فرمود: خدا رحمت کند پسر عمّم یحیی را! ای متوکل! حدیث کرد مرا پدر بزرگوارم از

ابیه عن جدّه عن علیّ علیه السّلام: انّ رسول اللّه صلّی

جدم از حضرت امیر المؤمنین علیه السلام که پیغمبر را - که درود

اللّه علیه و اله اخذته نعسة و هو علی منبره (50) فرأی

خدا بر او و بر خاندانش باد - روزی بر بالای منبر خواب مختصری در ربود. (50) در آن

فی منامه رجالا ینزون علی منبره نزو القردة، یردّون

خواب دید که مردمی مانند میمون بر منبر او بالا رفته و پایین می جهند و مردم را

النّاس علی اعقابهم القهقری (51) فاستوی رسول اللّه

به قهقرا به سمت کفر و شرک دعوت می کنند. (51) رسول اکرم که درود خدا بر او و بر

صلّی اللّه علیه و اله جالسا، و الحزن یعرف فی وجهه

خاندانش باد از خواب بیدار شده و راست بر منبر نشست و آثار حزن و اندوه بر چهره مبارکش پدیدار گشت.

(52) فأتاه جبریل علیه السّلام بهذه الایة (وَ مٰا جَعَلْنَا [1]

(52)در آن حال جبرییل بر آن حضرت نازل شد و این آیه را آورد: «و اَلرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ إِلاّٰ فِتْنَةً لِلنّٰاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ [2]

رؤیایی را که به تو ارائه دادیم و درخت لعن شده

فِی الْقُرْآنِ، وَ نُخَوِّفُهُمْ فَمٰا یَزِیدُهُمْ إِلاّٰ طُغْیٰاناً کَبِیراً) [1]

که در قرآن آمده جز برای آزمایش مردم نبود. ما آنها را می ترسانیم؛ و لکن جز بر طغیان شدید آنها نیفزاید.»

یعنی بنی امیّة (53) قال: یا جبریل اعلی عهدی یکونون

(و مراد از درخت لعن شده) یعنی بنی امیه! (53) فرمود: ای جبرییل! در دوران من و در زمان حیات من این قصه

و فی زمنی؟ (54) قال: لا، و لکن تدور رحی الاسلام من

خواهد شد؟ (54) جبرییل امین عرض کرد: نه یا رسول اللّه! آسیای اسلام از زمان هجرتت به گردش می آید پس

مهاجرک، فتلبث بذلک عشرا، ثمّ تدور رحی الاسلام

تا ده سال آرام و به صلاح، آسیای اسلام همی می گردد و بعد از این ده سال باز این آسیا در گردش است تا آنگاه

علی رأس خمسة و ثلاثین من مهاجرک، فتلبث بذلک

که سال هجرت به سی و پنج رسید (دوران سه خلیفه)؛ اول سال سی و پنج، باز پنج سال گردش آرام و به صلاح

خمسا، ثمّ لا بدّ من رحی ضلالة هی قائمة علی قطبها، ثمّ

می کند (خلافت امام علی علیه السلام)؛ از آن به بعد گردش این آسیا، به ضلالت و گمراهی است و بر این قطب

ملک الفراعنة (55) قال: و انزل اللّه تعالی فی ذلک:(إِنّٰا [2]

می گردد و ملک و شاهی فرعون عالم (بنی امیه) خواهد گردید. (55) حضرت صادق فرمود: و خدا در این باره

أَنْزَلْنٰاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ * وَ مٰا أَدْرٰاکَ مٰا لَیْلَةُ الْقَدْرِ * [3]

فرموده: «ما این (قرآن عظیم الشأن) را در شب قدر نازل کردیم * و تو چه می دانی که شب قدر چیست؟!*

لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ) [4] تملکها بنو امیّة لیس

شب قدر (به مقام و مرتبه) از هزار ماه بهتر و بالاتر است» که بنی امیه در آن حکومت کنند و

فیها لیلة القدر (56) قال: فاطلع اللّه عزّ و جلّ نبیّه

شب قدری در آن نباشد. (56) فرمود: پس خدا، پیغمبر را خبر داده که

علیه السّلام انّ بنی امیّة تملک سلطان هذه الامّة

بنی امیه، قدرت و حکومت این امت را در طول این مدت (هزار ماه)

و ملکها طول هذه المدّة (57) فلو طاولتهم الجبال

به دست می گیرند. (57) در آن هزار ماه اگر کوه های عالم (و قوی ترین قدرت بشر) با آنها به مقاومت برخیزند

لطالوا علیها حتّی یأذن اللّه تعالی بزوال ملکهم، و هم

مغلوب آنان شوند تا وقتی که خدای متعال به زوال آنها فرمان دهد. و بنی امیه

فی ذلک یستشعرون عداوتنا اهل البیت و بغضنا

در این مدت، عداوت و کینه ما اهل بیت را شعار خود قرار می دهند.

(58) اخبر اللّه نبیّه بما یلقی اهل بیت محمّد و اهل

(58)خدا به پیامبرش خبر داد از آنچه که بر اهل بیت محمد و دوستان مودّتهم و شیعتهم منهم فی ایّامهم و ملکهم (59) قال:

و شیعیانشان از طرف آنها (بنی امیه) (و) در ایام و دوران حکومت آنها وارد می شود. (59) امام صادق فرمود:

و انزل اللّه تعالی فیهم:(أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللّٰهِ [1]

و خدا درباره آنها (بنی امیه) نازل کرد: «آیا ندیدی (حال) مردمی را که نعمت خدا را

کُفْراً وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دٰارَ الْبَوٰارِ * جَهَنَّمَ یَصْلَوْنَهٰا وَ بِئْسَ [2]

به کفر مبدّل ساختند و (خود و) قوم خود را به دیار هلاکت رهسپار کردند؟! * و به دوزخ درافتند که بدترین

اَلْقَرٰارُ) [3] (60) و نعمة اللّه محمّد و اهل بیته، حبّهم ایمان

جایگاه است.» (60) زیرا نعمت اللّه وجود اقدس پیغمبر (ص) و اهل بیت اوست که دوستی و محبت آنها ایمان

یدخل الجنّة، و بغضهم کفر و نفاق یدخل النّار (61)

است و مؤمن مستحق بهشت شود و دشمنی و کینه آنها نفاق و کفر است و مستوجب آتش دوزخ گردد.(61)

فاسرّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و اله ذلک الی علیّ و

و این مطلب سرّیست که پیغمبر اکرم که درود خدا بر او و بر خاندانش باد به امیر المؤمنین و

اهل بیته (62) قال: ثمّ قال ابو عبد اللّه علیه السّلام:

اهل بیتش سپرد. (62) متوکل گفت: و آنگاه حضرت صادق علیه السلام فرمود:

ما خرج و لا یخرج منّا اهل البیت الی قیام قائمنا احد

تا ظهور امام قائم غایب حجت بن الحسن العسکری وقتش فرانرسد، احدی از ما خروج نکرده و نخواهد کرد

لیدفع ظلما او ینعش حقّا الاّ اصطلمته البلیّة، و کان

برای دفع ظلم و جور آنها و اقامه حق، جز آنکه به بلای قتل و شهادت مبتلا شود؛ و

قیامه زیادة فی مکروهنا و شیعتنا (63) قال المتوکّل بن

قیامش باعث افزایش غم و اندوه ما و شیعیان ما شود. (63) آنگاه متوکل بن

هارون: ثمّ املی علیّ ابو عبد اللّه علیه السّلام الادعیة،

هارون گفت: حضرت امام صادق علیه السلام پس از این سخنان، صحیفه جدش را بر من املا فرمود

و هی خمسة و سبعون بابا، سقط عنّی منها احد عشر بابا،

و آن دعاها هفتاد و پنج باب بود؛ من یازده بابش از خاطرم برفت

و حفظت منها نیّفا و ستّین بابا (64) و حدّثنا ابو المفضّل

و شصت و چند از آن را حفظ کردم. (64) و (حدیث متوکل بن هارون به طریق دیگر:) حدیث کرد مرا

قال: و حدّثنی محمّد بن الحسن بن روزبه ابو بکر

ابو المفضّل، از محمد بن حسن بن روزبه ابو بکر

المدائنیّ الکاتب نزیل الرّحبة فی داره (65) قال:

مدائنی کاتب، ساکن رحبه در خانه اش؛ (65) و گفت :

حدّثنی محمّد بن احمد بن مسلم المطهّریّ (66) قال:

حدیث کرد مرا محمد بن احمد بن مسلم مطهری؛ (66) و او گفت:

حدّثنی ابی، عن عمیر بن متوکّل البلخیّ، عن ابیه

حدیث کرد مرا پدرم از عمیر پسر متوکل بلخی، از پدرش

المتوکّل بن هارون (67) قال: لقیت یحیی بن زید بن

متوکل بن هارون؛ (67) که پدرم متوکل گفت: من یحیی بن زید بن

علیّ علیهما السّلام؛ فذکر الحدیث بتمامه الی رؤیا

علی علیهما السلام را ملاقات کردم... و همین حدیث را تماما تا خواب حضرت

النّبیّ صلّی اللّه علیه و اله الّتی ذکرها جعفر بن محمّد

پیغمبر - که درود خدا بر او و بر خاندان پاکش باد - در منبر که امام صادق از امام باقر

عن ابائه صلوات اللّه علیهم (68) و فی روایة المطهّریّ

و پدران گرامیش صلوات اللّه علیهم اجمعین بیان فرمود ذکر کرد؛ (68) و در روایت مطهری

ذکر الابواب و هی:

ابواب صحیفه ذکر شده و آن بدین شرح است:

1 - التّحمید للّه عزّ و جلّ

1-در حمد و ثنای خدای عزّ و جل

2 - الصّلوة علی محمّد و اله

2-درود و تحیت بر محمد و آل اطهارش

3 - الصّلوة علی حملة العرش

3-درود و صلوات بر حاملان عرش الهی

4 - الصّلوة علی مصدّقی الرّسل

4-درود و تحیت بر آنان که بر رسولان و فرشتگان خدا ایمان آوردند و از آنان پیروی کردند.

5 - دعاؤه لنفسه و خاصّته

5-دعای آن حضرت برای خود و شیعیان و محبانش

6 - دعاؤه عند الصّباح و المساء

6-دعای آن حضرت در هنگام صبح و شام

7 - دعاؤه فی المهمّات

7-دعای آن حضرت به هنگام مهمات و سختی ها

8 - دعاؤه فی الاستعاذة

8-دعای آن حضرت در پناه بردن به خدا

9 - دعاؤه فی الاشتیاق

9-دعای آن حضرت در اشتیاق به درخواست مغفرت از خدای عز و جل

10 - دعاؤه فی اللّجأ الی اللّه تعالی

10-دعای آن حضرت در التجا و پناه بردن به سوی خدا

11 - دعاؤه بخواتم الخیر

11-دعای آن حضرت در عاقبت به خیری

12 - دعاؤه فی الاعتراف

12-دعای آن حضرت در اعتراف به گناه

13 - دعاؤه فی طلب الحوائج

13-دعای آن حضرت در طلب حاجت ها از درگاه خدای متعال

14 - دعاؤه فی الظّلامات

14-دعای آن حضرت در دادخواهی از ستمگران

15 - دعاؤه عند المرض

15-دعای آن حضرت هنگام بیماری

16 - دعاؤه فی الاستقالة

16-دعای آن حضرت هنگام درخواست عفو و گذشت از گناهان

17 - دعاؤه علی الشّیطان

17-دعای آن حضرت در مورد شیطان

18 - دعاؤه فی المحذورات

18-دعای آن حضرت در دفع بلاها و سختی ها

19 - دعاؤه فی الاستسقاء

19-دعای آن حضرت در طلب باران

20 - دعاؤه فی مکارم الاخلاق

20-دعای آن حضرت در مقام بیان اخلاق کریمه و افعال پسندیده

21 - دعاؤه اذا احزنه امر

21-دعای آن حضرت هرگاه امری او را محزون می کرد

22 - دعاؤه عند الشّدّة

22-دعای آن حضرت هنگام مشقت و سختی

23 - دعاؤه بالعافیة

23-دعای آن حضرت برای عافیت و صحت بدن

24 - دعاؤه لابویه

24-دعای آن حضرت در حق پدر و مادر خویش

25 - دعاؤه لولده

25-دعای آن حضرت درباره فرزندان خویش

26 - دعاؤه لجیرانه و اولیائه

26-دعای آن حضرت درباره همسایگان و دوستانش

27 - دعاؤه لاهل الثّغور

27-دعای آن حضرت برای سپاهیان سرحدّات اسلام

28 - دعاؤه فی التّفزّع

28-دعای آن حضرت در مقام تضرع و زاری به درگاه خدای عز و جل

29 - دعاؤه اذا قتّر علیه الرّزق

29-دعای آن حضرت هرگاه بر او رزق تنگ می شد

30 - دعاؤه فی المعونة علی قضاء الدّین

30-دعای آن حضرت در یاری جستن از خدا برای ادای دین

31 - دعاؤه بالتّوبة

31-دعای آن حضرت در متذکر شدن توبه و درخواست توبه

32 - دعاؤه فی صلوة اللّیل

32-دعای آن حضرت بعد از فراغت از نماز شب

33 - دعاؤه فی الاستخارة

33-دعای آن حضرت در مقام استخاره و طلب خیر از خدا

34 - دعاؤه اذا ابتلی او رأی مبتلی بفضیحة بذنب

34-دعای آن حضرت هرگاه گرفتار می شد یا کسی را گرفتار به فضیحت گناه می دید

35 - دعاؤه فی الرّضا بالقضاء

35-دعای آن حضرت در مقام رضا و خشنودی به قضا و قدر الهی

36 - دعاؤه عند سماع الرّعد

36-دعای آن حضرت هنگام شنیدن صدای رعد

37 - دعاؤه فی الشّکر

37-دعای آن حضرت در بجای آوردن شکر الهی

38 - دعاؤه فی الاعتذار

38-دعای آن حضرت در مقام عذرخواهی

39 - دعاؤه فی طلب العفو

39-دعای آن حضرت در طلب عفو و رحمت از خدا

40 - دعاؤه عند ذکر الموت

40-دعای آن حضرت هنگام یادآوری مرگ

41 - دعاؤه فی طلب السّتر و الوقایة

41-دعای آن حضرت در طلب پرده پوشی و محافظت خواستن از خدا

42 - دعاؤه عند ختمه القران

42-دعای آن حضرت هنگام ختم قرآن

43 - دعاؤه اذا نظر الی الهلال

43-دعای آن حضرت هنگام رؤیت هلال (دیدن ماه نو)

44 - دعاؤه لدخول شهر رمضان

44-دعای آن حضرت هرگاه داخل ماه مبارک رمضان می شد

45 - دعاؤه لوداع شهر رمضان

45-دعای آن حضرت هرگاه ماه مبارک رمضان را وداع می کرد

46 - دعاؤه لعید الفطر و الجمعة

46-دعای آن حضرت در روز عید فطر و روز جمعه

47 - دعاؤه فی یوم عرفة

47-دعای آن حضرت در روز عرفه (در مکه معظمه)

48 - دعاؤه فی یوم الاضحی و الجمعة

48-دعای آن حضرت در روز عید قربان و روز جمعه

49 - دعاؤه فی دفع کید الاعداء

49-دعای آن حضرت در دفع کید و مکر دشمنان

50 - دعاؤه فی الرّهبة

50-دعای آن حضرت در مقام خوف خدا (و ترک ماسواء)

51 - دعاؤه فی التّضرّع و الاستکانة

51-دعای آن حضرت در مقام تضرع و زاری به درگاه خدای متعال

52 - دعاؤه فی الالحاح

52-دعای آن حضرت در مقام الحاح و اصرار در حاجت از درگاه خدای متعال

53 - دعاؤه فی التّذلّل

53-دعای آن حضرت در مقام تذلل و خضوع به درگاه حضرت احدیت عزّ سلطانه

54 - دعاؤه فی استکشاف الهموم

54-دعای آن حضرت در رفع غم و غصه ها

(69) و باقی الابواب بلفظ ابی عبد اللّه الحسنیّ رحمه

(69)و باقی ابواب به لفظ ابو عبد الله حسنی است که خدا او را رحمت اللّه (70) حدّثنا ابو عبد اللّه جعفر بن محمّد الحسنیّ

کند. (70) حدیث کرد برای ما ابو عبد الله جعفر بن محمد حسنی،

(71) قال: حدّثنا عبد اللّه بن عمر بن خطّاب الزّیّات

(71)گفت: حدیث کرد برای ما عبد الله بن عمر بن خطاب زیّات (زیتون فروش)، (72) قال: حدّثنی خالی علیّ بن النّعمان الاعلم (73)

(72)گفت: نقل کرد برای من دایی ام علی بن نعمان اعلم؛(73) قال: حدّثنی عمیر بن متوکّل الثّقفیّ البلخیّ عن ابیه

گفت: برایم نقل کرد عمیر بن متوکل ثقفی بلخی از پدرش

متوکّل بن هارون (74) قال: املی علیّ سیّدی الصّادق

متوکل بن هارون؛ (74) متوکل گفت: املا نمود بر من آقایم

ابو عبد اللّه جعفر بن محمّد (75) قال: املی جدّی علیّ

ابو عبد الله جعفر بن محمد یعنی امام صادق، (75) امام صادق فرمود: املا کرد جدّ بزرگوارم امام علی

ابن الحسین علی ابی محمّد بن علیّ علیهم اجمعین

بن الحسین بر پدرم محمد بن علی علیهم السلام

السّلام بمشهد منّی:

و در حضور من:

(1) حمد و ثنای خدای عزّ و جل

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

اذا ابتداء بالدّعاء

چون آن بزرگوار شروع به دعا می نمود

بدء بالتّحمید للّه عزّ و جلّ و الثّناء علیه، فقال:

نخست به ستایش خدای عز و جلّ دعا را آغاز می کرد، پس می فرمود:

(1) الحمد للّه الاوّل بلا اوّل کان قبله، و الاخر بلا

(1)ستایش مخصوص خداست که هستی او اول در وجود است بی آنکه پیش از آن اولی باشد و آخر در وجود اخر یکون بعده، (2) الّذی قصرت عن رؤیته ابصار

است بی آنکه بعد از او آخری باشد؛ (2) آن یگانه ذاتی که دیده بینندگان از دیدنش

النّاظرین، و عجزت عن نعته اوهام الواصفین. (3)

قاصر، و فهم و اندیشه توصیف کنندگان از نعت و وصفش عاجز است.(3)

ابتدع بقدرته الخلق ابتداعا، و اخترعهم علی مشیّته

عالم آفرینش را بی تمثال و بی سابقه فکرت به قدرت کامله و مشیت بالغه (بدین نظم زیبا و کامل)

اختراعا، (4) ثمّ سلک بهم طریق ارادته، و بعثهم فی

بیافرید؛ (4) پس آنگاه تمام خلق را به اراده نافذ خود، به طریقه مستقیم سلوک داد و به

سبیل محبّته، لا یملکون تأخیرا (تأخّرا) عمّا قدّمهم

راه محبت (و عشق و اشتیاق) خود برانگیخت، آن چنان که آن کس را که مشیت و اراده خدا، مقدم بر دیگران

الیه، و لا یستطیعون تقدّما الی ما اخّرهم عنه، (5)

داشته قدمی مؤخر نتواند نهاد و آن کس را که مؤخر از دیگری داشته، قدمی تقدم نتواند یافت.(5)

و جعل لکلّ روح منهم قوتا معلوما مقسوما من رزقه،

و برای هر نوعی از موجودات عالم قوت و قوّتی و رزق و روزی معلوم و معین قسمت فرمود

لا ینقص من زاده ناقص، و لا یزید من نقص منهم زائد.

که آن قسمت را، هرگز کسی که بر او زیاد مقدر فرموده کم نتواند کرد و آن را که کم مقدر کرده اندکی نتواند افزود.

(6) ثمّ ضرب له فی الحیاة اجلا موقوتا، و نصب له امدا

(6)سپس در زندگی و حیات او اجلی معین کرد و بر زندگانی وی مدتی مقرر محدودا، یتخطّأ الیه بایّام عمره، و یرهقه باعوام

داشت که گام های او در زندگانی، قدمی است که به سوی اجل خود می رود و به رفتن (ماه ها و) سال های عمر،

دهره، حتّی اذا بلغ اقصی اثره، و استوعب حساب عمره،

روزگار آن اجل معین فرا می رسد تا هنگامی که آخرین قدم را برداشته و حساب عمر به پایان رسد

قبضه الی ما ندبه الیه من موفور ثوابه، او محذور

و خدا قبض روح او کند و به جانب منزلی که دعوتش فرموده اند که یا سر منزل ثواب کامل حق است یا منزل

عقابه (لِیَجْزِیَ الَّذِینَ أَسٰاؤُا بِمٰا عَمِلُوا وَ یَجْزِیَ الَّذِینَ [1]

شقاوت و قهر و عقاب خدا، رهسپار شود «تا (خدا) آنان را که بدکارند به کیفر کردار بدشان برساند و آنان که

أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَی) [2] (7) عدلا منه، تقدّست اسماؤه و

نیکوکارند پاداش نیکو عطا کند.» (7) که کار خدا، عدل (و احسان) است و اسماء مبارکش پاک و منزه است و

تظاهرت الاؤه (لاٰ یُسْئَلُ عَمّٰا یَفْعَلُ وَ هُمْ یُسْئَلُونَ) [3] . (8)

نعمت هایش آشکار است و «از آنچه انجام می دهد سؤالی نمی شود، اما همگان مورد سؤال واقع می شوند». (8)

و الحمد للّه الّذی لو حبس عن عباده معرفة حمده

و ستایش مخصوص خدایی است که اگر شناختن اوصاف جمال و کمالش را از بندگان منع کند

علی ما ابلاهم من مننه المتتابعة، و اسبغ علیهم من

(و طریق معرفت را به روی آنها ببندد) به واسطه ابتلا و امتحان به احسان های پی درپی و اعطای

نعمه المتظاهرة، لتصرّفوا فی مننه فلم یحمدوه،

نعمت های گوناگون، همانا خلق به صرف نعم الهی (از منعم غافل شده) و ستایش او نکنند

و توسّعوا فی رزقه فلم یشکروه، (9) و لو کانوا کذلک

و به توسعه رزق و تعیّش پرداخته و شکرش بجا نیاورند. (9) و اگر مردم چنین شوند

لخرجوا من حدود الانسانیّة الی حدّ البهیمیّة، فکانوا

همانا از حدود انسانیت به سر حد حیوانیت داخل شوند چنان که

کما وصف فی محکم کتابه (ان هم الاّ کالانعام بل هم

خداوند در کتاب محکمش وصفشان کرده: «مردم غافل از خدا، به حقیقت حیوان، بلکه

اضلّ سبیلا). (10) و الحمد للّه علی ما عرّفنا من نفسه،

گمراه تر از حیوانند.» (10) و ستایش مخصوص خداست که خود را به ما شناسانید

و الهمنا من شکره، و فتح لنا من ابواب العلم بربوبیّته،

و از نعمت بی نهایت شکرش، بهره ای به ما الهام کرد و از درهای نامنتهای علم به ربوبیتش، برخی را بر ما گشود

و دلّنا علیه من الاخلاص له فی توحیده، و جنّبنا من

و ما را از لطفش به مقام رفیع اخلاص در توحید و یگانگی خود راهنمایی کرد و از شائبه

الالحاد و الشّکّ فی امره، (11) حمدا نعمّر به فی من

شرک و الحاد و شک و تردید در امرش دور گردانید؛ (11) او را چنان ستایشی کنیم که در طول عمر در عداد

حمده من خلقه، و نسبق به من سبق الی رضاه و

بندگان ستایش گزار حق باشیم؛ و از خاصانی که به مقام رضا و خشنودی و عفو او سبقت یافتند گوی سبقت

عفوه، (12) حمدا یضیء لنا به ظلمات البرزخ، و یسهّل

بریم. (12) چنان حمد و ستایشی که ظلمات و تاریکی های عالم برزخ را بر ما روشن سازد و راه

علینا به سبیل المبعث، و یشرّف به منازلنا عند

سخت عالم مبعث (یعنی عالم قیامت) را بر ما آسان گرداند و به واسطه آن حمد، منازل ما نزد

مواقف الاشهاد (یوم تجزی کُلُّ نَفْسٍ بِمٰا کَسَبَتْ وَ هُمْ [1]

شاهدان مواقف (محشر) شریف تر شود، «در آن روزی که هر شخص به پاداش و کیفر اعمالش می رسد و

لاٰ یُظْلَمُونَ) [2] ،(یَوْمَ لاٰ یُغْنِی مَوْلًی عَنْ مَوْلًی شَیْئاً وَ لاٰ هُمْ [3]

به هیچ کس ابدا ستم نشود»، «روزی که هیچ دوستی کم ترین کمکی به دوستش نمی کند، و از هیچ سو

یُنْصَرُونَ) [4] . (13) حمدا یرتفع منّا الی اعلی علّیّین (فی

یاری نمی شوند». (13) چنان حمدی (مخصوص خداست) که به سوی حق بالا رود و به عالم اعلی علّیّین، «در

کتاب مرقوم * یشهده المقرّبون). (14) حمدا تقرّ به

کتاب رقم شدة حق (ثبت شود) * تا آن حمد را مقربان درگاه خدا مشاهده کنند». (14) چنان ستایشی که موجب

عیوننا اذا برقت الابصار، و تبیضّ به وجوهنا اذا

چشم روشنی ما شود، در روزی که چشم ها از ترس، برق زند و خیره گردد و ما بدان حمد نزد خدا روسفید شویم،

اسودّت الابشار، (15) حمدا نعتق به من الیم نار اللّه

روزی که بدکاران بسیاری در آن روز روسیاه شوند. (15) آن چنان حمدی که ما را از آتش دردناک خدا آزاد سازد

الی کریم جوار اللّه، (16) حمدا نزاحم به ملائکته

و به جوار لطف و کرمش رساند؛ (16) حمدی که (در فخر و شرف اخلاص) با حمد فرشتگان مقرب حق

المقرّبین، و نضامّ به انبیاءه المرسلین، فی دار المقامة

معارضه و همسری کند و ما را با انبیا و رسل در مقام بهشت ابدی

الّتی لا تزول، و محلّ کرامته الّتی لا تحول، (17)

که زوال ندارد و محل کرامت الهی که تغییر نیابد جمع گرداند.(17)

و الحمد للّه الّذی اختار لنا محاسن الخلق، و اجری

و ستایش خدای راست (عزّ شأنه) که برای ما، اخلاق نیکو را برگزید و رزق

علینا طیّبات الرّزق، (18) و جعل لنا الفضیلة بالملکة

و روزی های ما را پیوسته نیکو و پاکیزه گردانید؛ (18) و به قدرت روحانی و اقتدار ملکوتی بر تمام

علی جمیع الخلق، فکلّ خلیقته منقادة لنا بقدرته،

خلق برتری و فضیلت بخشید تا آنجا که به قدرت کامله خود و عزت و اقتدار خویش، خلایق را مطیع و منقاد ما

و صائرة الی طاعتنا بعزّته، (19) و الحمد للّه الّذی اغلق

و متوجه به طاعت ما گردانید. (19) و ستایش خدای را که

عنّا باب الحاجة الاّ الیه، فکیف نطیق حمده؟ ام

درگاه احتیاج و نیازمندی را جز به حضرتش به روی ما بست؛ پس چگونه ما را طاقت حمد و ثنای او با

متی نؤدّی شکره؟ لا، متی؟ (20) و الحمد للّه الّذی رکّب

کی ما را قدرت بر ادای شکرش خواهد بود؟ هرگز! کی می توانیم؟ (20) و ستایش خدای را که وسایل بسط (علم

فینا الات البسط، و جعل لنا ادوات القبض، و متّعنا

و ایمان) را در جوهر ذات ما آمیخت و اسباب اخذ و قبض (علوم و حقایق) را برای ما قرار داد و ما را به حقایق

بارواح الحیاة، و اثبت فینا جوارح الاعمال، و غذّانا

و روح زندگانی ابدی کامیاب گردانید و جوارح انجام اعمال را در وجود ما مستقر داشت و غذای ما را رزق نیکو

بطیّبات الرّزق، و اغنانا بفضله، و اقنانا بمنّه، (21)

و پاکیزه عطا کرد و به فضل خود ما را از همه بی نیاز نمود و ما را به انعام خود متنعم و خشنود ساخت؛(21)

ثمّ امرنا لیختبر طاعتنا، و نهانا لیبتلی شکرنا، فخالفنا

آنگاه به ما امر نمود تا طاعت ما را بیازماید و ما را نهی فرمود تا شکر ما را آزمایش کند و چون ما

عن طریق امره، و رکبنا متون زجره، فلم یبتدرنا

بندگان از طریق امرش روگردانیم و به وادی نافرمانی شتافتیم باز بر ما تسریع و تعجیل

بعقوبته، و لم یعاجلنا بنقمته، بل تأنّانا برحمته تکرّما،

به عقاب و انتقام نفرمود بلکه با تأنّی و مدارا از رحمت و لطف و کرم،

و انتظر مراجعتنا برأفته حلما، (22) و الحمد للّه الّذی

از ما منتظر توبه و رجوع از گناه بود. (22) و ستایش خدای متعال را که

دلّنا علی التّوبة الّتی لم نفدها الاّ من فضله، فلو

ما را بر توبه راهنمایی کرد، همان نعمت توبه ای که ما به آن، جز به فضل و کرمش نایل و مستفید نشدیم؛ و اگر

لم نعتدد من فضله الاّ بها لقد حسن بلاؤه عندنا،

ما جز از راه توبه به هیچ راه دگر از اهل فضل و کرم خدا محسوب نبودیم همانا همین نعمت توبه، لطف و احسان

و جلّ احسانه الینا، و جسم فضله علینا، (23) فما

بزرگ خدا بر ما بود و فضل و کرمش بر ما عظیم بی شمار بود. (23) وگرنه سنت و

هکذا کانت سنّته فی التّوبة لمن کان قبلنا، لقد وضع

فرمان خدا در توبه امت های گذشته بدین آسانی نبود که همانا به لطفش از ما امت پیامبر حکم آنچه را

عنّا ما لا طاقة لنا به، و لم یکلّفنا الاّ وسعا، و لم یجشّمنا

که سخت و طاقت فرسا بود برداشت و مکلف نکرد ما را، مگر به قدر وسع و آسانی، و تکلیف ما را جز سهل

الاّ یسرا، و لم یدع لاحد منّا حجّة و لا عذرا، (24)

و اندک مقرر نفرمود و برای احدی از ما (به سبب آسانی تکالیف و توبه) حجت و عذری باقی نگذاشت.(24)

فالهالک منّا من هلک علیه، و السّعید منّا من رغب

پس از ما هلاک شده کسی است که خود بر ضرر خویش به معصیت او پرداخت، و سعادتمند کسی است که به

الیه، (25) و الحمد للّه بکلّ ما حمده به ادنی ملائکته

سوی او رغبت کرد. (25) و باز ستایش خدای متعال را، آن ستایش و حمدی که مقرب ترین فرشتگان او

الیه، و اکرم خلیقته علیه، و ارضی حامدیه لدیه،

و گرامی ترین خلق او بر ذات پاکش کنند و پسندیده ترین حمدکنندگان نزد حضرتش بجای آرند؛

(26) حمدا یفضل سائر الحمد، کفضل ربّنا علی جمیع

(26)حمدی که فضیلت و برتری آن بر سایر حمد و ثناها مانند برتری پروردگار ما بر تمام خلقه، (27) ثمّ له الحمد مکان کلّ نعمة له علینا و علی

خلق باشد؛ (27) پس از آن محامد، باز خدا را حمد کنیم در مقابل هر نعمتی که از او به ما عطا شده و بر

جمیع عباده الماضین و الباقین، عدد ما احاط به

جمیع گذشتگان و بازماندگان بندگانش عطا کرده، حمدی که عدد آن مانند جمیع موجوداتی که

علمه من جمیع الاشیاء، و مکان کلّ واحدة منها

علم بی انتهایش بر آنها احاطه دارد (بی حد و نهایت) باشد و در مقابل هر یک از آن موجودات

عددها اضعافا مضاعفة، ابدا سرمدا الی یوم القیامة.

به چندین برابر همه آنها، خدا را حمد و ستایش کنیم حمدی که ابدی و سرمدی باشد و تا روز قیامت رسد؛

(28) حمدا لا منتهی لحدّه، و لا حساب لعدده، و

(28)حمدی که حدش بی نهایت و حسابش بی شمار و

لا مبلغ لغایته، و لا انقطاع لامده، (29) حمدا یکون

مقدارش نامتناهی و زمانش نامنقطع باشد؛ (29) حمدی که ما را

وصلة الی طاعته و عفوه، و سببا الی رضوانه، و ذریعة

به مقام طاعتش واصل گرداند و موجب عفو و سبب رضا و خشنودی و وسیله

الی مغفرته، و طریقا الی جنّته، و خفیرا من نقمته،

مغفرت و آمرزش او گردد؛ حمدی که راهنمای ما به سوی بهشت او شود و از نقمت و عذابش محفوظ دارد

و امنا من غضبه، و ظهیرا علی طاعته، و حاجزا عن

و از غضبش ایمن گرداند و آن حمد ما را بر طاعت و بندگیش مؤید و موفق بدارد و از

معصیته، و عونا علی تأدیة حقّه و وظائفه. (30) حمدا

معصیتش مانع گردد و بر ادای حق ربوبیّت و انجام وظایف عبودیت یاری کند؛ (30) حمدی که

نسعد به فی السّعداء من اولیائه، و نصیر به فی نظم

ما به آن حمد سعادت یابیم که در زمره اهل سعادت، از اولیای حق و دوستان خدا باشیم و در صف

الشّهداء بسیوف اعدائه، انّه ولیّ حمید.

شهیدان (کشته شده) به تیغ دشمنان خدا محشور شویم که البته او ولیّ خلق و خدای ستوده صفات است.

(2) درود و تحیت بر محمد و آل اطهارش

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

بعد هذا التّحمید

بعد از حمد خدا

فی الصّلوة علی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و اله

در درود و تحیت بر پیغمبر اکرم صلی اللّه علیه و آله و سلم

(1) و الحمد للّه الّذی منّ علینا بمحمّد نبیّه صلّی اللّه

(1)حمد و ستایش خدای متعال را که بر ما منت گزاشت به نعمت وجود پیغمبرش حضرت محمد صلی الله علیه و اله دون الامم الماضیة و القرون السّالفة،

علیه و آله، نه بر امت های دوران گذشته و قرن های سپری شده،

بقدرته الّتی لا تعجز عن شیء و ان عظم، و لا یفوتها شیء

به آن قدرتی که در او از هیچ امر عظیم و بزرگ عالم، عجزی راه ندارد و کوچک ترین چیز هم از محیط قدرت و

و ان لطف، (2) فختم بنا علی جمیع من ذرأ، و جعلنا

علمش ناپدید و فوت نخواهد شد؛ (2) پس ما را خاتم همه امت ها قرار داد و ما را شاهد و گواه بر منکران

شهداء علی من جحد، و کثّرنا بمنّه علی من قلّ. (3)

حضرتش مقرر داشت و ما را به فضل و کرمش بر قومی که بی قدر و عزت بودند قدرت و فزونی بخشید.(3)

اللّهمّ فصلّ علی محمّد امینک علی وحیک، و نجیبک

پروردگارا! پس درود و تحیت فرست بر حضرت محمد که او بر وحی تو امین است و برگزیده تو

من خلقک، و صفیّک من عبادک، امام الرّحمة،

از میان خلقت و منتخب تو از بندگانت است؛ اوست امام و پیشوای رحمت

و قائد الخیر، و مفتاح البرکة، (4) کما نصب لامرک

و واسطه و قائد خیرات عالم و مفتاح برکات بر تمام خلق. (4) آن حضرت که جان خود را در راه اقامه امر و

نفسه، (5) و عرّض فیک للمکروه بدنه، (6) و کاشف فی

فرمانت در رنج و تعب انداخت، (5) و تن خود را در معرض شداید و مکاره درآورد. (6) و در دعا به درگاهت،

الدّعاء الیک حامّته، (7) و حارب فی رضاک اسرته،

عداوتش را با اقارب و خویشان (مشرک) خود اظهار داشت؛ (7) و در راه خشنودی تو با بستگان و قبیله خود

(8) و قطع فی احیاء دینک رحمه، (9) و اقصی الادنین

جنگ کرد؛ (8) و برای احیای دین تو از ارحام خویش هم برید؛ (9) تا آنجا که نزدیکان خود را (که به خدای یکتا

علی جحودهم، (10) و قرّب الاقصین علی استجابتهم

ایمان نیاوردند) همه را از خود دور کرد؛ (10) و دوران و بیگانگانی که حکم تو را اجابت کردند (و اسلام آوردند)

لک، (11) و والی فیک الابعدین، (12) و عادی فیک

به خود نزدیک داشت؛ (11) و در راه رضای تو دوستی با دورترین مردم که ایمان آوردند، (12) و دشمنی با

الاقربین، (13) و ادأب نفسه فی تبلیغ رسالتک، (14)

نزدیک ترین کسانش (که کافر شدند) را آغاز کرد. (13) و در رساندن پیام تو خود را خسته کرد؛(14)

و اتعبها بالدّعاء الی ملّتک، (15) و شغلها بالنّصح لاهل

و نفس شریف خود را در راه دعوت به آیین و دین تو به رنج و شداید بسیار افکند؛ (15) و عمری با اندرز و

دعوتک، (16) و هاجر الی بلاد الغربة، و محلّ النّأی عن

نصیحت به تربیت آنان که دعوتت را پذیرفتند پرداخت. (16) و به سوی بلاد غربت، دور از شهر و دیار خود

موطن رحله، و موضع رجله، و مسقط رأسه، و مأنس

هجرت کرد و از وطن خود و رحل و موضع اقامت و مسقط الرأس خویش و جایگاه انس

نفسه، ارادة منه لاعزاز دینک، و استنصارا علی اهل

و الفتش مجبورا جدا گشت در راه عظمت و اعزاز دین تو، با اراده ثابت و شوق مؤکّد؛ و از تو بر علیه کافران

الکفر بک، (17) حتّی استتبّ له ما حاول فی اعدائک،

یاری طلبید؛ (17) تا آنکه آنچه می خواست درباره کافران و منکران از مقهور و منکوب ساختنشان انجام یافت؛

(18) و استتمّ له ما دبّر فی اولیائک، (19) فنهد الیهم

(18)و آنچه درباره اولیا و دوستان تو تدبیر کرد به حد تمام و کمال رسانید؛ (19) و بر اصلاح امور امت قیام کرد مستفتحا بعونک، و متقوّیا علی ضعفه بنصرک، (20)

در حالی که از یاری تو فتح و فیروزی می طلبید و بر ضعف خود، به نصرت و یاری تو قوّت و نیرو یافت؛(20)

فغزاهم فی عقر دیارهم، (21) و هجم علیهم فی بحبوحة

تا آنجا که در وسط خاک دشمن با آنها به جنگ برخاست، (21) و در میان وطن و قرارگاه دشمن، بر آنها تهاجم و

قرارهم، (22) حتّی ظهر امرک، و علت کلمتک، و لو کره

حمله های سخت کرد؛ (22) تا آنکه بر ظهور شرع و اعلای کلمه توحید حضرتت با وجود کراهت مشرکان موفق

المشرکون، (23) اللّهمّ فارفعه بما کدح فیک الی الدّرجة

گشت. (23) پروردگارا! تو آن حضرت را در مقابل آلام و رنج و سختی ها که در راه تو کشید رفعت مقام بخش

العلیا من جنّتک، (24) حتّی لا یساوی فی منزلة، و

و درجه اعلی در بهشت به او عطا فرما؛ (24) تا اینکه هیچ کس در منزلت، مساوی و

لا یکافأ فی مرتبة، و لا یوازیه لدیک ملک مقرّب،

در مرتبت همانند او نباشد و همتا و همسان او نباشند نه هیچ یک از ملائکه مقرب

و لا نبیّ مرسل، (25) و عرّفه فی اهله الطّاهرین، و امّته

و نه انبیای مرسل. (25) و او را در میان اهل بیت پاکش و امت

المؤمنین، من حسن الشّفاعة اجلّ ما وعدته، (26) یا

مؤمنش با شفاعت نیکو به بهترین وجهی که وعده فرموده ای معروف گردان؛ (26) (دعایم را مستجاب فرما) ای

نافذ العدة، یا وافی القول، یا مبدّل السّیّئات باضعافها

خدایی که وعده تو نافذ است! ای آن که قول و عهد تو با وفای کامل است! ای آن که گناهان و سیّئات بندگان را به

من الحسنات، انّک ذو الفضل العظیم.

چندین برابر بدل به حسنات کنی، که همانا تو صاحب فضل و کرم بزرگ هستی.

(3) درود و صلوات بر حاملان عرش الهی

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

فی الصّلوة علی حملة العرش و کلّ ملک مقرّب

در درود و تحیت بر فرشتگان حاملان عرش الهی و هر ملک مقرّب

(1) اللّهمّ و حملة عرشک الّذین لا یفترون من

(1)پروردگارا! و (پس از درود و ثنا بر رسول اکرمت) درود بر حاملان عرش عظیم تو باد که آنها هیچ گاه از تسبیحک، و لا یسأمون من تقدیسک، و لا یستحسرون

تسبیح و تنزیه ذات پاکت، و تقدیس و تمجید حضرتت لحظه ای بازنایستند و هرگز خسته نشوند و از

من عبادتک، و لا یؤثرون التّقصیر علی الجدّ فی

عبادت و بندگیت ابدا ملال ندارند و در طاعت و فرمانت، تقصیر را بر جهد و کوشش مقدم

امرک، و لا یغفلون عن الوله الیک، (2) و اسرافیل

ندارند و از حال وله و حیرت به سوی تو غافل نشوند؛ (2) و (یکی از فرشتگان مقرب،) اسرافیل

صاحب الصّور، الشّاخص الّذی ینتظر منک الاذن

که مأمور نفخه صور تو است، دائم چشم بصیرت به تو دوخته و منتظر اذن و فرمان توست

و حلول الامر، فینبّه بالنّفخة صرعی رهائن القبور،

که چون امر تو فرارسد، کسانی که به قعر قبرهای خود بیهوش و محبوس در افتاده اند به نفخه صور هشیار سازد.

(3) و میکائیل ذو الجاه عندک، و المکان الرّفیع من

(3)و (یکی دیگر) میکاییل است که به واسطه طاعت و بندگی حضرتت، نزد تو دارای جاه و مقام بلند

طاعتک، (4) و جبریل الامین علی وحیک، المطاع فی

است. (4) و (یکی دیگر) جبرییل، امین وحی توست که مطاع و پیشوای

اهل سماواتک، المکین لدیک، المقرّب عندک، (5)

فرشتگان آسمان های توست؛ که حضور حضرتت، با منزلت و نزد تو مقرب است.(5)

و الرّوح الّذی هو علی ملائکة الحجب، (6) و الرّوح

و (دیگر) روح است که به استعلای وجود بر فرشتگان حجاب ها (ی نور و عزت) برتری دارد؛ (6) و روح

الّذی هو من امرک، فصلّ علیهم، و علی الملائکة

همان (فرشته مکرمی) است که از امر تو وجود یافته؛ پس درود و رحمت فرست بر آن فرشتگان و نیز بر فرشتگان

الّذین من دونهم، من سکّان سماواتک، و اهل

دیگر که در رتبه و مقام دون آنها هستند که آنها هم از فرشتگان ساکن در سماواتند و اهل

الامانة علی رسالاتک، (7) و الّذین لا تدخلهم سأمة

امانت الهی (و امین وحی خدا) بر پیمبران تواند. (7) و آنان که (در راه طاعت و انجام فرمان خدا) هیچ خستگی

من دؤوب، و لا اعیاء من لغوب و لا فتور، و لا تشغلهم

از کار و کوشش ندارند و هیچ درماندگی و ملال از رنج طاعت نیابند و از

عن تسبیحک الشّهوات، و لا یقطعهم عن تعظیمک سهو

تسبیح و تنزیه تو به هیچ شهوت و امیال نفسانی اشتغال نورزند و هرگز از تعظیم جلال تو، سهو

الغفلات، (8) الخشّع الابصار فلا یرومون النّظر الیک،

و غفلت نکنند؛ (8) چنان چشم هاشان به حال خشوع و تذلل است که ابدا قصد نظاره بدان جلال و جمال نکنند

النّواکس الاذقان الّذین قد طالت رغبتهم فیما لدیک،

و سرها را به زیر افکنده اند؛ آن فرشتگان که شوق و رغبتشان به آنچه نزد توست فراوان است

المستهترون بذکر الائک، و المتواضعون دون عظمتک

و با نهایت عشق و ابتهاج به یاد نعم و مراحم بی انتهای تواند و در کمال تواضع و تذللند نزد مقام عظمت

و جلال کبریائک، (9) و الّذین یقولون اذا نظروا الی

و جلال کبریاییت. (9) و آن فرشتگان که چون به دوزخ (قهر و عقاب تو)

جهنّم تزفر علی اهل معصیتک: سبحانک ما عبدناک

بنگرند که بر اهل عصیان و نافرمانیت، فریاد می زند همی گویند: پاک و منزهی تو (ای پروردگار ما!) هرگز تو را

حقّ عبادتک. (10) فصلّ علیهم، و علی الرّوحانیّین من

پرستشی که سزاوار توست نکردیم. (10) پس بر آن فرشتگان درود و رحمت فرست و همچنین بر فرشتگان

ملائکتک، و اهل الزّلفة عندک، و حمّال الغیب الی

روحانی (که عالی مقام تر از آنان هستند) و هم بر آنان که مقام تقرب خاص نزد تو دارند و حاملان علوم غیب به

رسلک، و المؤتمنین علی وحیک، (11) و قبائل الملائکة

سوی پیمبران تو و امینان بر (اسرار و حقایق) وحی تواند. (11) و همه قبایل و اصناف دیگر از فرشتگانی

الّذین اختصصتهم لنفسک، و اغنیتهم عن الطّعام و

که مخصوص گردانیده ای برای ذات اقدست و آنها را از طعام و

الشّراب بتقدیسک، و اسکنتهم بطون اطباق سماواتک،

شراب به تقدیس و تسبیح خود بی نیاز گردانیدی و آنها را در باطن طبقات آسمان هایت مسکن و مقام دادی؛

(12) و الّذین علی ارجائها اذا نزل الامر بتمام وعدک،

(12)و آنان که بر اطراف و جوانب سماوات هنگام نزول فرمانت برای اتمام وعده هایت برگماشتی؛(13) (13) و خزّان المطر، و زواجر السّحاب، (14) و الّذی

و دیگر فرشتگانی که خزینه داران باران رحمت تواند و فرشتگانی که ابرها را به هرجانب عالم می کشانند؛ (14) دیگر

بصوت زجره یسمع زجل الرّعود، و اذا سبحت به حفیفة

آنان که از صدای ناله اش و کشیدن ابرها، از آنها غرش رعدها به گوش می رسد و چون در این دریای پر موج جوّ

السّحاب التمعت صواعق البروق، (15) و مشیّعی

آسمان ابرها شناور گردند از جنبش هموارشان برق ها و صاعقه ها لامع شود؛ (15) و دیگر، فرشتگانی که به

الثّلج و البرد، و الهابطین مع قطر المطر اذا نزل، و القوّام

همراهی برف و تگرگ و قطرات باران هنگام باریدن به زمین فرود آیند؛ و دیگر، فرشتگانی که نگهبانان

علی خزائن الرّیاح، و الموکّلین بالجبال فلا تزول، (16) و

منشأ و مخزن های باد و تلاطم هواها هستند؛ و دیگر، فرشتگانی که موکل بر کوه ها هستند که از هم نپاشند (16) و

الّذین عرّفتهم مثاقیل المیاه، و کیل ما تحویه لواعج

دیگر، فرشتگانی که خدا به آنها مقدار ثقل آب ها را آموخته، و کیل و وزن باران های شدید

الامطار و عوالجها، (17) و رسلک من الملائکة الی اهل

و سیل انگیز را به آنها شناسانیده؛ (17) و دیگر، فرشتگانی که پیغام تو را از عالم ملائکه به اهل

الارض بمکروه ما ینزل من البلاء، و محبوب الرّخاء،

زمین می رسانند، چه پیغام به امر مکروه بلا و عذاب، یا پیغام مطلوب و بشارت به نعم باشد؛

(18) و السّفرة الکرام البررة، و الحفظة الکرام الکاتبین،

(18)دیگر سفیران بزرگوار نیکوکار، و فرشتگان بزرگواری که حافظ عمل مردم و نویسنده آنند؛ و ملک الموت و اعوانه، و منکر و نکیر، و رومان فتّان

و یا فرشته مرگ (ملک الموت) و اعوان و یارانش و فرشتگان منکر و نکیر که با (ریاست) رومان، مأمور بازپرس در

القبور، و الطّائفین بالبیت المعمور، و مالک و الخزنة،

قبرهای خلایقند؛ و دیگر، فرشتگانی که به طواف بیت المعمور مشغولند؛ و دیگر فرشته مالک (مأمور جهنم) و فرشتگان خازن

و رضوان و سدنة الجنان، (19) و الّذین (لاٰ یَعْصُونَ اللّٰهَ [1]

و دربانان بهشت رضوان و خادمان اهل بهشت نعیم. (19) که آن فرشتگان «در آنچه مأمورند ابدا نافرمانی

مٰا أَمَرَهُمْ وَ یَفْعَلُونَ مٰا یُؤْمَرُونَ) [2] ، (20) و الّذین یقولون

نخواهند کرد و آنچه فرمان به آنها رسد کاملا بجای آرند». (20) و آن فرشتگان که به اهل بهشت گویند:

(سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ بِمٰا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدّٰارِ) [3] (21) و الزّبانیة

«سلام و تحیت بر شما باد که صبر کردید پس خانه آخرت برای شما سرای خوبی است». (21) و زبانیه که آنان

الّذین اذا قیل لهم:(خُذُوهُ فَغُلُّوهُ * ثُمَّ الْجَحِیمَ صَلُّوهُ) [4] ،

هم، چون به آنان فرمان حق رسد که: «این بنده را بگیرید، در غل و زنجیر کشید * و به آتش جهنم درافکنید»،

ابتدروه سراعا و لم ینظروه، (22) و من اوهمنا ذکره، و

آنان سبقت گرفته و به سرعت بدون هیچ مهلت به دوزخ کشند؛ (22) و دیگر، فرشتگانی که ما ذکرشان نکردیم و

لم نعلم مکانه منک، و بایّ امر وکّلته، (23) و سکّان

ما را از مقام و منزلت آنها نزد خود آگاه نگردانیدی و به چگونه کاری مأمور و موکلند ما را دانا نکردی؛ (23) و

الهواء و الارض و الماء، و من منهم علی الخلق، (24)

دیگر فرشتگان ساکن در هوا و در زمین و در آب، و آنان که بر عالم خلق گماشتی؛(24)

فصلّ علیهم یوم تأتی کلّ نفس معها سائق و شهید، (25)

پس بر همه آنان درود فرست در آن هنگام که هر شخص که به محشر آید با او (فرشته) آورنده و گواهی همراه است؛(25)

و صلّ علیهم صلاة تزیدهم کرامة علی کرامتهم، و طهارة

و بر همه آن فرشتگان رحمتی فرست که به آن رحمت بر کرامت و رفعت مقامشان بیفزایی و پاکی روح و طهارت

علی طهارتهم، (26) اللّهمّ و اذا صلّیت علی ملائکتک

سریرت آنها را افزون گردانی. (26) پروردگارا! چون درود و رحمت بر رسولان و فرشتگان خود

و رسلک، و بلّغتهم صلاتنا علیهم، فصلّ علینا بما

فرستادی و درود و تحیت ما را هم به ارواح پاک آنان رسانیدی، پس آنگاه درود فرست بر ما به واسطه

فتحت لنا من حسن القول فیهم، انّک جواد کریم.

آنکه درگاه رحمتت را به روی ما به گفتار نیکو در حق آنان بازفرمودی که همانا تویی صاحب جود و کرم.

(4) درود و تحیت بر پیروان رسل و...

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

فی الصّلوة علی اتباع الرّسل و مصدّقیهم

در درود و تحیت بر پیروان رسل و بر تصدیق کنندگان آنها

(1) اللّهمّ و اتباع الرّسل، و مصدّقوهم من اهل الارض

(1)پروردگارا! و (درود و رحمت فرست) بر پیغمبران و رسولانت و بر آنان از اهل زمین که آن رسولان را تصدیق بالغیب، عند معارضة المعاندین لهم بالتّکذیب،

کردند در حالی که غایب از حضور و زمان او بودند هنگامی که معاندین پیغمبران، آنان را تکذیب می کردند

و الاشتیاق الی المرسلین بحقائق الایمان، (2) فی کلّ

و آن پیروان، همچون مؤمنان حقیقی، مشتاق رسولان الهی در هر عصر و زمان بودند. (2) تو (ای پروردگار!) در

دهر و زمان ارسلت فیه رسولا، و اقمت لاهله دلیلا،

هر روزگار و زمانی رسولی فرستادی و برای اهل آن روزگار دلیلی (یعنی رسول و کتابی) اقامه کردی،

من لدن ادم الی محمّد صلّی اللّه علیه و اله، من ائمّة

از زمان آدم تا پیغمبر خاتم حضرت محمد که درود خدا بر او و آل پاکش باد؛ که آنان پیشوایان

الهدی، و قادة اهل التّقی، علی جمیعهم السّلام،

هدایت خلق و مربیان اهل تقوای عالمند، بر جمیع آنها سلام و تحیت و درود باد؛

فاذکرهم منک بمغفرة و رضوان. (3) اللّهمّ و اصحاب

پس همه آنان را از لطف خود به مغفرت و خشنودی یاد فرما. (3) پروردگارا! و مخصوصا اصحاب

محمّد خاصّة، الّذین احسنوا الصّحابة، و الّذین ابلوا

حضرت محمد که نیکوترین اصحاب بودند و آنان در راه یاری او به بلیّات

البلاء الحسن فی نصره، و کانفوه، و اسرعوا الی وفادته،

نیکو، مبتلا و آزموده شدند و آن وجود مبارک را در کنف حفظ و حمایت خود گرفتند و به استقبالش شتافتند

و سابقوا الی دعوته، و استجابوا له، حیث اسمعهم

و برای اجابت دعوت نبوتش بر یکدیگر سبقت می گرفتند و دعوتش را (به جان و دل) پذیرفتند هنگامی که حجت

حجّة رسالاته، (4) و فارقوا الازواج و الاولاد فی اظهار

و دلیل رسالتش را به گوش آنها رسانید؛ (4) و در راه اعلای کلمه او و انتشار آیین توحیدش از زن و فرزند خود

کلمته، و قاتلوا الاباء و الابناء فی تثبیت نبوّته، و

(چشم پوشیده و) جدایی گزیدند و با پدران و فرزندان خود برای اثبات نبوّت آن حضرت جنگ و قتال کردند و

انتصروا به، (5) و من کانوا منطوین علی محبّته، (یرجون

به واسطه وجود او نصرت یافتند. (5) و آنان که در درون دل ها، مهر و محبت آن پیغمبر گرامی را پنهان داشتند و

تجارة لن تبور) فی مودّته، (6) و الّذین هجرتهم العشائر

در عشق و محبت او، «به تجارتی که ابدا زیان نداشت امیدوار بودند»؛ (6) و آنان که معاشرینشان همه از آنها

اذ تعلّقوا بعروته، و انتفت منهم القرابات اذ سکنوا فی

دوری و نفرت جستند چون به عروة الوثقای آیین او چنگ زدند؛ و خویشاوندانشان هم از آنها بریدند چون در

ظلّ قرابته، (7) فلا تنس لهم اللّهمّ ما ترکوا لک و فیک،

سایه قرابت (ایمانی) رسول درآمدند. (7) خدایا! فراموش مکن آنچه را که برای رضای تو و در راه احیای دین تو

و ارضهم من رضوانک، و بما حاشوا الخلق علیک،

از آن چشم پوشیدند؛ و از بهره بهشت رضوانت آنان را خشنود ساز چرا که آنان خلق را بر (دین) تو جمع کردند

و کانوا مع رسولک دعاة لک الیک، (8) و اشکرهم

و آنها بودند که با پیغمبر اکرمت، برای رضا و خشنودیت خلق را به سوی تو دعوت کردند؛ (8) (تو ای خدا!)

علی هجرهم فیک دیار قومهم، و خروجهم من سعة

به آنها پاداش نیکو عطا فرما در عوض اینکه آنها در راه تو از دیار خویشان خود دور شدند و از زندگی با وسعت

المعاش الی ضیقه، و من کثّرت فی اعزاز دینک من

و خوش، به مضیقه و فقر و سختی افتادند و آن مظلومان، برای اعزاز و تعظیم دین تو، رنج و تعب بسیار یا زخم

مظلومهم. (9) اللّهمّ و اوصل الی التّابعین لهم باحسان،

و جراحت فراوان دیدند. (9) خدایا! بر آنان که به نیکویی از اصحاب پیغمبر پیروی کردند (یعنی تابعین پیغمبر)،

الّذین یقولون:(رَبَّنَا اغْفِرْ لَنٰا وَ لِإِخْوٰانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونٰا [1]

آنان که همی گویند: «پروردگار ما! ما و برادران (دینی) مان را که پیش از ما در ایمان به پیامبرت سبقت

بِالْإِیمٰانِ) [2] خیر جزائک، (10) الّذین قصدوا سمتهم،

گرفتند بیامرز،» بهترین پاداشت را عطا کن! (10) آنان که راه و روش اصحاب پیامبر را قصد کردند

و تحرّوا وجهتهم، و مضوا علی شاکلتهم، (11) لم یثنهم

و در پی آنها شتافتند و به همان شکل و رویه اصحاب پاک، از دنیا رفتند؛ (11) و هیچ شک

ریب فی بصیرتهم، و لم یختلجهم شکّ فی قفو اثارهم،

و ریبی، بصیرت و معرفت آنها را (از راه توحید خدا) منحرف نگردانید و ابدا تا آخر عمر، خلجان شکوک و

و الایتمام بهدایة منارهم، (12) مکانفین و موازرین

شبهات نسبت به پیروی از اصحاب و اقتدا به نشانه های هدایت آنها، در دلشان راه نیافت. (12) در حالی که از

لهم، یدینون بدینهم، و یهتدون بهدیهم، یتّفقون

حمایت کننده و یاری دهنده آنها بودند؛ دین پاک آنها را برگزیدند و به راه هدایت آنها شتافتند، کاملا به آنها اقتدا

علیهم، و لا یتّهمونهم فیما ادّوا الیهم. (13) اللّهمّ و صلّ

کردند، و آنچه از اصحاب به آن تابعین رسید، همه را بدون اتهام پذیرفتند. (13) خدایا! و درود و رحمت فرست

علی التّابعین من یومنا هذا الی یوم الدّین، و علی

بر تمام پیروان رسول اکرم، از همین روز تا روز قیامت و همچنین بر

ازواجهم، و علی ذرّیّاتهم، و علی من اطاعک منهم، (14)

زن و فرزند و ذریّه آنها رحمت فرست و بر هرکس از آنان که تو را اطاعت کند؛(14)

صلاة تعصمهم بها من معصیتک، و تفسح لهم فی ریاض

رحمتی عطا کن که به آن رحمت، از معصیت آنها را محفوظ گردانی و در باغ های بهشت رضوانت، وسعت کامل

جنّتک، و تمنعهم بها من کید الشّیطان، و تعینهم بها

عطا کنی و مکر و حیله شیطان را از آنان منع فرمایی و هم به واسطه آن رحمت، آنها را

علی ما استعانوک علیه من برّ، و تقیهم طوارق اللّیل

بر کارهای نیکویی که از تو بر آن یاری طلبیدند آنان را یاری کنی و هم از حوادث ناگوار شب

و النّهار، الاّ طارقا یطرق بخیر، (15) و تبعثهم بها علی

و روز جز حوادث خیر آنها را محفوظ داری. (15) و باز به آن رحمت آنها را برانگیزی بر

اعتقاد حسن الرّجاء لک، و الطّمع فیما عندک، و ترک

اعتقاد نیکو و امیدواری به لطف و کرمت، و طمع و آرزو به آنچه نزد توست، و ترک

التّهمة فیما تحویه ایدی العباد، (16) لتردّهم الی

اتهام یا ترک حرص به آنچه در دست بندگان است؛ (16) تا یکسره دل آنها را به سوی

الرّغبة الیک، و الرّهبة منک، و تزهّدهم فی سعة

آرزو و امید به لطف و کرمت، و بیم و هراس از قهر و غضبت برگردانی؛ و به فراخی و توسعه زندگی دنیای فانی

العاجل، و تحبّب الیهم العمل للاجل، و الاستعداد

بی رغبتشان سازی و عمل خیر را که زاد آخرت است محبوب و مطلوب آنها گردانی و آنها را مهیای

لما بعد الموت، (17) و تهوّن علیهم کلّ کرب یحلّ بهم

عالم بعد از مرگ سازی؛ (17) و هر مشکل و بلیّه که برای آنها در هنگام مرگ

یوم خروج الانفس من ابدانها، (18) و تعافیهم ممّا تقع

که روح آنها از بدنشان بیرون می رود پیش آید، سهل و آسان سازی؛ (18) و آنان را از هر عمل که به آن

به الفتنة من محذوراتها، و کبّة النّار، و طول الخلود

فتنه و فسادی برپا شود عافیت بخش (و دور نما) و از درافتادن به آتش دوزخ و طول خلود در آن آتش

فیها، (19) و تصیّرهم الی امن من مقیل المتّقین.

معاف دار؛ (19) و آنها را به مقام امن و امان (بهشت رضوان) که محل راحت اهل تقوا است منتقل گردان.

(5) دعای آن حضرت برای خود و...

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

لنفسه و لاهل ولایته

برای خود و اهل بیت خویش

(1) یا من لا تنقضی عجائب عظمته، صلّ علی محمّد و اله،

(1)ای خدایی که عجایب عظمت و جلالش را حد و نهایت نیست! درود فرست بر محمد و آل پاکش و احجبنا عن الالحاد فی عظمتک، (2) و یا من لا تنتهی

و از الحاد و عناد (و شرک و جدال) در بزرگی و عظمتت ما را دور ساز. (2) و ای خدایی که دوران

مدّة ملکه، صلّ علی محمّد و اله، و اعتق رقابنا من

سلطنتش، پایان و انتهایی ندارد! درود فرست بر محمد و آل پاکش و ما را از دوزخ انتقام (و عذاب قهر) خود

نقمتک. (3) و یا من لا تفنی خزائن رحمته، صلّ علی

آزادی بخش. (3) و ای خدایی که گنجینه های رحمت بی انتهایش، فنا (و نقصان) پذیر نیست! درود فرست بر

محمّد و اله، و اجعل لنا نصیبا فی رحمتک. (4) و یا من

محمد و آل اطهارش و برای ما هم از رحمت واسعه ات نصیبی کامل عطا فرما. (4) و ای خدایی که

تنقطع دون رؤیته الابصار، صلّ علی محمّد و اله، و

چشم ها در مقام رؤیت و شهود ذاتش، عاجز و حیرانند! درود فرست بر محمد و آل پاکش و ما را

ادننا الی قربک. (5) و یا من تصغر عند خطره الاخطار،

به مقام قرب (و معرفت) خود نزدیک فرما. (5) ای خدایی که هر امر بزرگی در مقابل شأن بزرگش کوچک است!

صلّ علی محمّد و اله، و کرّمنا علیک. (6) و یا من تظهر عنده

درود فرست بر محمد و آل پاکش و ما را نزد خود گرامی دار. (6) و ای خدایی که باطن باطن

بواطن الاخبار، صلّ علی محمّد و اله، و لا تفضحنا

هر خبر بر تو آشکار است! درود فرست بر محمد و آل پاکش و ما را نزد خود (به معاصی و اعمال زشت) رسوا و

لدیک. (7) اللّهمّ اغننا عن هبة الوهّابین بهبتک، و

شرمگین مفرما. (7) پروردگارا! ما را به وسیله موهبت خود، از عطای اهل جود و سخاوت بی نیاز گردان؛ و

اکفنا وحشة القاطعین بصلتک، حتّی لا نرغب الی احد

ما را به وسیله عطا و احسان خویش، از وحشت و هراس آنکه خلق از ما ببرند کفایت فرما؛ تا آنکه ما با بذل

مع بذلک، و لا نستوحش من احد مع فضلک. (8) اللّهمّ

و عطای تو ابدا راغب به عطای هیچ کس نباشیم و با وجود فضل و کرمت متوحّش از احدی نشویم. (8) خدایا!

فصلّ علی محمّد و اله، و کد لنا، و لا تکد علینا، و امکر لنا،

پس درود فرست بر محمد و آل پاکش و تو تدبیر خود را به سود ما و نه به ضرر ما؛ و مکر و تدبیرت را به نفع ما

و لا تمکر بنا، و ادل لنا و لا تدل منّا. (9) اللّهمّ صلّ علی

و نه بر ضد ما مقرر فرما؛ و دولت و اقبال را برای غلبه ما قرار ده نه بر شکست ما. (9) خدایا! درود فرست بر

محمّد و اله، و قنا منک، و احفظنا بک، و اهدنا الیک،

محمد و آل پاکش و ما را از قهر خود نگاه دار و به کرمت محفوظ بگردان و ما را به سوی حضرتت هدایت فرما

و لا تباعدنا عنک، انّ من تقه یسلم، و من تهده یعلم،

و دور از درگاه عنایتت مگردان؛ که هرکس را تو نگهداری کنی سالم خواهد بود؛ و هر که را تو هدایت کنی دانا می شود

و من تقرّبه الیک یغنم. (10) اللّهمّ صلّ علی محمّد و اله،

و هر که را تو مقرب درگاه خود گردانی، سود و غنیمت برده است. (10) خدایا! درود فرست بر محمد و آل پاکش

و اکفنا حدّ نوائب الزّمان، و شرّ مصائد الشّیطان، و

و شدت و سختی های حوادث عالم را از ما کفایت فرما و از شر و آسیب دام های شیطان و

مرارة صولة السّلطان. (11) اللّهمّ انّما یکتفی المکتفون

تلخی چیرگی سلطان محفوظ دار. (11) پروردگارا! آنان که در عالم کفایت یافتند تنها

بفضل قوّتک، فصلّ علی محمّد و اله و اکفنا، و انّما یعطی

به فضل و توانایی تو یافتند؛ پس درود فرست بر محمد و آل پاکش و ما را هم کفایت فرما. و ای خدا! آنان که

المعطون من فضل جدتک، فصلّ علی محمّد و اله

اهل عطا و بخشش شدند، منحصرا از فضل و جود تو این بهره یافتند؛ پس درود فرست بر محمد و آل پاکش

و اعطنا، و انّما یهتدی المهتدون بنور وجهک، فصلّ

و ما را هم بهره کامل عطا فرما. و آنان که هدایت یافتند، تنها به نور جمال تو هدایت یافتند؛ پس درود فرست

علی محمّد و اله و اهدنا. (12) اللّهمّ انّک من والیت

بر محمد و آل پاکش و ما را هم هدایت فرما. (12) ای خدا! هرکس را تو دوست و یاوری،

لم یضرره خذلان الخاذلین، و من اعطیت لم ینقصه

ابدا ضرری از متارکه خلق نبرد؛ و کسی را که تو بر او کرم کنی و عطا بخشی، منع

منع المانعین، و من هدیت لم یغوه اضلال المضلّین،

و حرمان دیگران، زیان بدو نرساند؛ و هرکه را تو هدایت کنی، اضلال و رهزنی گمره کنندگان گمراهش نتواند کرد.

(13) فصلّ علی محمّد و اله، و امنعنا بعزّک من عبادک،

(13)پس ای خدا! درود فرست بر محمد و آل پاکش؛ و ما را به مقام عزت خود از (آسیب) بندگانت منع فرما؛ و اغننا عن غیرک بارفادک، و اسلک بنا سبیل الحقّ

و به کرمت از عطای غیر خود بی نیاز گردان؛ و به ارشاد و رهنمایی خویش، ما را به راه حق و حقیقت

بارشادک. (14) اللّهمّ صلّ علی محمّد و اله، و اجعل

رهبری فرما. (14) پروردگارا! درود فرست بر محمد و آل پاکش؛ و سلامت

سلامة قلوبنا فی ذکر عظمتک، و فراغ ابداننا فی شکر

دل های ما را در ذکر عظمتت قرار ده؛ و آسایش تن و صحت بدن ما را به کار شکر

نعمتک، و انطلاق السنتنا فی وصف منّتک، (15) اللّهمّ

نعمت و سپاسگزاری خود بدار و آزادی زبان ما را به وصف نعم و احسان خویش گویا گردان. (15) پروردگارا!

صلّ علی محمّد و اله، و اجعلنا من دعاتک الدّاعین

درود فرست بر محمد و آل پاکش؛ و ما را از آنان قرار ده که خلق را به سوی تو دعوت

الیک، و هداتک الدّالّین علیک، و من خاصّتک

می کنند و از آنان که بندگان را به درگاه تو هدایت می کنند مقرر کن و ما را از بهترین

الخاصّین لدیک، یا ارحم الرّاحمین.

خاصان نزد خودت بگردان، ای مهربان ترین مهربانان عالم!

(6) دعای آن حضرت در هنگام صبح و شام

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

عند الصّباح و المساء

هنگام صبح و شام

(1) الحمد للّه الّذی خلق اللّیل و النّهار بقوّته، (2) و

(1)ستایش مخصوص خداییست که به نیروی کامله خود شب و روز را خلق فرمود؛ (2) و میّز بینهما بقدرته، (3) و جعل لکلّ واحد منهما حدّا

به قدرت خویش از یکدیگر جدا ساخت؛ (3) و برای هر یک، حد

محدودا، و امدا ممدودا، (4) یولج کلّ واحد منهما فی

محدودی و اندازه معینی قرار داد؛ (4) به تقدیر خود، هریک از شب و روز را در یکدیگر داخل (و از یکدیگر

صاحبه، و یولج صاحبه فیه، بتقدیر منه للعباد فیما

خارج) گردانید (از زمان یکی بکاهد و به دیگری بیفزاید)، و این نظم خاص را برای انتفاع بندگان

یغذوهم به، و ینشئهم علیه، (5) فخلق لهم اللّیل

در تغذیه و نشو و نمای خلق مقدر فرمود؛ (5) پس تقدیر ازلی حق، شب را

لیسکنوا فیه من حرکات التّعب، و نهضات النّصب، و

برای سکونت و آرامش از رنج کار و زحمت حرکات روز تقدیر فرمود؛ و

جعله لباسا لیلبسوا من راحته و منامه، فیکون ذلک

تاریکی شب را لباس و پوشش خلق قرار داد تا بندگان در لباس شب رفته و استراحت و خواب راحت کنند و این

لهم جماما و قوّة، و لینالوا به لذّة و شهوة، (6) و خلق

همه، سبب آسایش و توانایی ایشان است و در پی آن به لذت و شهوت حلال نایل شوند. (6) و روز را

لهم النّهار مبصرا لیبتغوا فیه من فضله، و لیتسبّبوا الی

برای آنها روشن گردانید تا خلق به فضل و کرم خدا در طلب روزی و تحصیل معاش بکوشند و بدین سبب از

رزقه، و یسرحوا فی ارضه، طلبا لما فیه نیل العاجل

خدا روزی طلبند و در روی زمین او سیر کنند و لذات عاجل موقت دنیا را

من دنیاهم، و درک الاجل فی اخریهم، (7) بکلّ ذلک

طلب کنند و به کار ادراک لذات آخرت بپردازند؛ (7) که خدا اصلاح حال مردم را به هریک

یصلح شأنهم، و یبلو اخبارهم، و ینظر کیف هم فی

از این کار دنیا و آخرت کاملا مربوط ساخته و بندگان را در این اعمال شب و روز امتحان می کند تا نظر کند که

اوقات طاعته، و منازل فروضه، و مواقع احکامه

آنان در اوقات طاعت و عبادت و مقامات واجبات الهی و مراتب احکام خدا چگونه فرمانبرداری می کنند؟

(لِیَجْزِیَ الَّذِینَ أَسٰاؤُا بِمٰا عَمِلُوا وَ یَجْزِیَ الَّذِینَ أَحْسَنُوا [1]

«تا در روز جزا آنان که بدکار و زشت کردار بودند به کیفر بد (و عذاب قهر) مجازات شوند و آنان که نیکوکار

بِالْحُسْنَی) [2] . (8) اللّهمّ فلک الحمد علی ما فلقت لنا من

بودند به پاداش نیکو (در بهشت ابد) نایل گردند». (8) پروردگارا! پس ستایش مخصوص توست که گریبان

الاصباح، و متّعتنا به من ضوء النّهار، و بصّرتنا من

صبحگاهان را شکافتی و ما را متمتع و بهرمند به نور روز گردانیدی و ما را به

مطالب الاقوات، و وقیتنا فیه من طوارق الافات.

راه های طلب روزی و قوت خود بصیرت دادی و از آفات عالم و حوادث ناگوار، ما را حفظ کردی.

(9) اصبحنا و اصبحت الاشیاء کلّها بجملتها لک،

(9)ای خدا! ما شب را صبح کردیم و همه اشیا جملگی مانند ما شب را روز کردند:

سماؤها و ارضها، و ما بثثت فی کلّ واحد منهما، ساکنه

از آسمان و زمین عالم و آنچه از انواع مخلوقات که در هریک از آنها (آسمان و زمین) منتشر کرده ای، از آرام

و متحرّکه، و مقیمه و شاخصه، و ما علا فی الهواء، و

و جنبنده آنها، ایستاده و رونده آنها، و آنچه در جوّ هوا بالا رفته و

ما کنّ تحت الثّری. (10) اصبحنا فی قبضتک، یحوینا

آنچه در زیر زمین پنهان شده است، (10) همگی شب را صبح کردیم در حالی که تماما در قبضه قدرت توایم و

ملکک و سلطانک، و تضمّنا مشیّتک، و نتصرّف عن

ملک و اقتدارت بر ما مسلط و محیط است و مشیت و خواستت بر جمیع ما شامل است و تمام تصرفات و

امرک، و نتقلّب فی تدبیرک، (11) لیس لنا من الامر

تغییرات احوال ما به امر نافذ تو خواهد بود و تکاپو و تحولات ما، به حسن تدبیر توست. (11) برای ما هیچ امر

الاّ ما قضیت، و لا من الخیر الاّ ما اعطیت. (12) و هذا

و اقتداری جز به قضای تو نخواهد بود و به ما هیچ گونه خیری جز عطای تو نخواهد رسید. (12) ای خدا! و این

یوم حادث جدید، و هو علینا شاهد عتید، ان احسنّا

روز، روز حادث جدیدی است و بر (افعال و کردار ما) شاهد و گواه حاضریست؛ اگر ما در این روز نیکی کنیم،

و دّعنا بحمد، و ان اسأنا فارقنا بذمّ. (13) اللّهمّ صلّ علی

به تحسین ما، از ما وداع می کند؛ و اگر در این روز بدی نماییم، به نکوهش، ما را وداع گوید. (13) خدایا! درود

محمّد و اله، و ارزقنا حسن مصاحبته، و اعصمنا من

فرست بر محمد و آل محمد و روزی ما بگردان که با این روز مصاحبت نیکو داشته باشیم و ما را از آنکه از

سوء مفارقته، بارتکاب جریرة، او اقتراف صغیرة او

او بد مفارقت کنیم محفوظ بدار تا در آن مرتکب جرم و جنایتی نشویم و به ورطه گناه صغیره و

کبیرة، (14) و اجزل لنا فیه من الحسنات، و اخلنا فیه

کبیره ای درنیفتیم. (14) و هم در این روز به ما حسنات بزرگ عطا فرما و از تمام سیئات

من السّیّئات، و املأ لنا ما بین طرفیه حمدا و شکرا،

و زشت کاری ها بازدار و اول تا آخر این روز را برای ما از ستایش و سپاسگزاری خود

و اجرا و ذخرا، و فضلا و احسانا. (15) اللّهمّ یسّر علی الکرام

و پاداش نیک و ذخیره آخرت و فضل و احسان خویش پر ساز. (15) خدایا! کمتر و آسان تر ساز مؤونه

الکاتبین مؤونتنا، و املأ لنا من حسناتنا صحائفنا،

و زحمت ما را (با ترک گناهان) بر فرشتگان کرام الکاتبین؛ و صحیفه اعمال ما را از کار خیر و ثواب پر گردان

و لا تخزنا عندهم بسوء اعمالنا. (16) اللّهمّ اجعل لنا فی

و ما را نزد فرشتگان (نویسنده اعمال) به واسطه کثرت گناهان، خوار و رسوا مگردان. (16) و برای ما در

کلّ ساعة من ساعاته حظّا من عبادک، و نصیبا من

هر ساعت از ساعات این روز حظّی از بندگیت (یا بهره ای از مقامات بندگان خاصت) نصیب گردان و از

شکرک، و شاهد صدق من ملائکتک. (17) اللّهمّ صلّ

شکر و سپاسگزاریت بهره ای عطا فرما و گواهی صادق، از فرشتگان خود قرار ده. (17) خدایا! درود فرست

علی محمّد و اله، و احفظنا من بین ایدینا، و من خلفنا،

بر محمد و آل پاکش و ما را (از شرّ شیطان) از پیش رو و از پشت سر

و عن ایماننا، و عن شمائلنا، و من جمیع نواحینا، حفظا

و هم از سمت راست و از سمت چپ و از تمام جوانب، ما را حفظ فرما و از

عاصما من معصیتک، هادیا الی طاعتک، مستعملا

معصیت خود نگه دار و به طاعت خویش هدایت کن در حالی که به کار (عشق و)

لمحبّتک. (18) اللّهمّ صلّ علی محمّد و اله، و وفّقنا فی

محبتت سرگرم باشیم. (18) خدایا! درود فرست بر محمد و آل پاکش و در

یومنا هذا، و لیلتنا هذه، و فی جمیع ایّامنا لاستعمال

همین روز و همین شب و در تمام روزهای عمر، ما را برای پرداختن به کار

الخیر، و هجران الشّرّ، و شکر النّعم، و اتّباع السّنن، و

خیر و دوری جستن از کار شر موفق بدار و به شکر و سپاسگزاری از نعمت هایت و پیروی سنن شرع و

مجانبة البدع، و الامر بالمعروف، و النّهی عن المنکر،

دوری و احتراز از بدعت ها (ی اهل بدعت) توفیق ده و به کار امر به معروف و نهی از منکر

و حیاطة الاسلام، و انتقاص الباطل و اذلاله، و نصرة

و ترویج و حفظ آیین اسلام و محو بدعت های باطل (و آراء اهل ضلالت) و لغزش های آن مؤید فرما و به نصرت

الحقّ و اعزازه، و ارشاد الضّالّ، و معاونة الضّعیف،

دین حق (و اهل حق) و تعظیم و اکرام آن و به ارشاد و راهنمایی گمراهان و به معاونت و کمک به ناتوانان

و ادراک اللّهیف. (19) اللّهمّ صلّ علی محمّد و اله، و

و یاری مظلومان توفیق کرامت فرما. (19) پروردگارا! درود فرست بر محمد و آل پاکش و

اجعله ایمن یوم عهدناه، و افضل صاحب صحبناه،

این روز را بابرکت ترین ایام معهود ما قرار ده و بهترین مصاحب و رفیق ما مقرر فرما

و خیر وقت ظللنا فیه، (20) و اجعلنا من ارضی من مرّ

و این روز را بهترین اوقات ما که در آن بسر برده ایم بگردان. (20) و ما را از خشنودترین بندگانی که

علیه اللّیل و النّهار من جملة خلقک، اشکرهم لما

شب و روز بر آنان می گذرد قرار داده و از شکرگزارترین خلقت بر نعمت های گوناگونی

اولیت من نعمک، و اقومهم بما شرعت من شرائعک،

که عطا کردی مقرر فرما و ما را پایدار و ثابت ترین خلق بر احکام (و حقایق و سنن) شرایع خود گردان

و اوقفهم عمّا حذّرت من نهیک. (21) اللّهمّ انّی اشهدک

و از آنچه تحذیر و حرام فرمودی مرا دورترین کس مقرر فرما. (21) پروردگارا! من تو را شاهد و گواه می گیرم

و کفی بک شهیدا، و اشهد سماءک و ارضک، و من

و با آنکه گواهی تو کافی است، باز همه آسمان و زمین و هرکس را

اسکنتهما من ملائکتک، و سائر خلقک، فی یومی هذا،

در آنها مسکن داده ای از فرشتگانت و سایر خلق خود، در همین روز حاضر

و ساعتی هذه، و لیلتی هذه، و مستقرّی هذا، انّی اشهد

و این ساعت از عمرم و همین شب و همین مکان که اکنون قرار گرفته ام گواه می گیرم که من گواهی می دهم

انّک انت اللّه الّذی لا اله الاّ انت، قائم بالقسط،

بر آنکه همانا تویی خدای یکتایی که جز تو در ملک وجود هیچ خدایی نیست و تنها تو برپادارنده عدل و دادی

عدل فی الحکم، رئوف بالعباد، مالک الملک، رحیم

و به عدالت بین خلق حکم می کنی و با بندگانت کمال رأفت و عطوفت داری؛ تویی پادشاه ملک عالم آفرینش و

بالخلق، (22) و انّ محمّدا عبدک و رسولک، و خیرتک

مهربان به تمام خلق. (22) و باز گواهی می دهم که حضرت محمد، بنده خاص تو و رسول تو و بهترین

من خلقک، حمّلته رسالتک فادّاها، و امرته بالنّصح

خلق توست؛ تو او را حامل مقامات رسالت گردانیدی و او، این وظیفه بزرگ الهی را ادا کرد و امر فرمودی که

لامّته فنصح لها. (23) اللّهمّ فصلّ علی محمّد و اله،

برای امتش نصیحت و خیرخواهی کند و او انجام داد. (23) پروردگارا! پس درود فرست بر محمد و آل پاکش،

اکثر ما صلّیت علی احد من خلقک، و اته عنّا افضل

بیشترین (و بهترین) درود و رحمتی که بر احدی از خلق می فرستی؛ و از جانب ما بر آن روح پاک، بهترین

ما اتیت احدا من عبادک، و اجزه عنّا افضل و اکرم ما

چیزی که بر بنده ای از بندگانت داده ای به آن حضرت عطا فرما؛ و از ما امت، بر او بهترین و گرامی ترین

جزیت احدا من انبیائک عن امّته، (24) انّک انت

پاداشی که به هر پیغمبری از امتش عطا می کنی عنایت فرما؛ (24) که تویی

المنّان بالجسیم، الغافر للعظیم، و انت ارحم من کلّ

بسیار عطابخش بزرگ و آمرزنده گناه بزرگ و تویی مهربان تر از هر

رحیم، فصلّ علی محمّد و اله الطّیّبین الطّاهرین،

مهربان؛ پس درود فرست بر محمد و آل نکوکار پاک طینتش

الاخیار الانجبین.

که اخیار خلق و شرافتمندان عالمند.

(7) دعای آن حضرت به هنگام مهمات و...

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

اذا عرضت له مهمّة، او نزلت به ملمّة، و عند الکرب

هرگاه بر آن حضرت امر مهمی یا حادثه ناگواری وارد می شد و هنگام رنج و آلام روزگار

(1) یا من تحلّ به عقد المکاره، و یا من یفثأ به حدّ

(1)ای خدایی که گره ناگواری های عالم به دست او گشایش می یابد! ای خدایی که سختی های جهان به وسیله او الشّدائد، و یا من یلتمس منه المخرج الی روح الفرج،

آسان می گردد! ای آن که برون شدن از غم و اندوه به حقیقت شادی و خرمی از او درخواست می شود!

(2) ذلّت لقدرتک الصّعاب، و تسبّبت بلطفک الاسباب،

(2)مشکلات عالم پیش قدرتت رام گردند و اسباب وجود هرچیز به لطف و کرمت، نظام یافته است؛ و جری بقدرتک القضاء، و مضت علی ارادتک الاشیاء،

قضا به قدرت تو جاری و هرچیز عالم به اراده تو امضا می گردد؛

(3) فهی بمشیّتک دون قولک مؤتمرة، و بارادتک دون

(3)پس هرچه بخواهی به مجرد خواستت، پیش از فرمانت اطاعت کند؛ و هرچه بخواهی به صرف اراده، نهیک منزجرة. (4) انت المدعوّ للمهمّات، و انت المفزع

بدون آنکه نهی کنی بازایستد. (4) خلق تو را در مهمات عالم می خوانند، و به درگاه تو

فی الملمّات، لا یندفع منها الاّ ما دفعت، و لا ینکشف

در پریشانی ها تضرع و زاری می کنند، هیچ رنج و پریشانی دفع نشود مگر آنکه تو مندفع گردانی و هیچ گرفتاری

منها الاّ ما کشفت. (5) و قد نزل بی یا ربّ ما قد تکأّدنی

برطرف نشود مگر آنکه تو برطرف سازی. (5) و ای خدا! گران حوادثی به من رسیده که مرا در هم شکسته

ثقله، و المّ بی ما قد بهظنی حمله، (6) و بقدرتک اوردته

و پریشان حال نموده و مشکلاتی بر من وارد شده که تحملش مرا درمانده ساخته؛ (6) و به قدرت تو آن امور

علیّ، و بسلطانک وجّهته الیّ، (7) فلا مصدر لما اوردت،

بر من وارد آمده و به اقتدار تو به سوی من متوجه شده است. (7) پس غمی که تو آوردی کسی دیگر نتواند برد

و لا صارف لما وجّهت، و لا فاتح لما اغلقت، و لا مغلق

و مشکلی که تو فرستی غیر تو نتواند زایل کند؛ دری که تو بربندی دیگری نتواند گشود و اگر بگشایی نتواند

لما فتحت، و لا میسّر لما عسّرت، و لا ناصر لمن خذلت.

بست؛ آنچه را تو مشکل کنی، کسی آسان نتواند ساخت؛ و آن کس را که تو خوار سازی، کسی یاری نتواند کرد.

(8) فصلّ علی محمّد و اله، و افتح لی یا ربّ باب الفرج

(8)پس درود فرست ای خدا! بر محمد و آلش و بر من به فضل و احسان، در وسعت و آسایش بطولک، و اکسر عنّی سلطان الهمّ بحولک، و انلنی حسن

بگشا؛ و به قدرتت، لشکر همّ و غم را در قلبم در هم شکن و به من در آنچه شکایت

النّظر فیما شکوت، و اذقنی حلاوة الصّنع فیما سألت، و

از آن دارم حسن ظن و خوش بینی عطا فرما و شیرینی اجابت را در آنچه درخواست می کنم به من بچشان

هب لی من لدنک رحمة و فرجا هنیئا، و اجعل لی من

و از جانب خود به من رحمت و گشایش و خوش گواری عنایت فرما و برای من از لطف خود از

عندک مخرجا و حیّا، (9) و لا تشغلنی بالاهتمام عن

هر مشکلی راه خروج سریعی الهام فرما؛ (9) و مرا از کار

تعاهد فروضک، و استعمال سنّتک. (10) فقد ضقت

رعایت وظایف بندگیت و بجای آوردن سنن و احکامت به هیچ کار مشغول مگردان. (10) از حوادثی که

لما نزل بی یا ربّ ذرعا، و امتلأت بحمل ما حدث علیّ

به من رسیده ای پروردگار! سینه ام تنگ و دلم پر از همّ و غم

همّا، و انت القادر علی کشف ما منیت به، و دفع ما

گردیده و تو بر دفع آنچه بدان مبتلا و به آن گرفتارم

وقعت فیه، فافعل بی ذلک و ان لم استوجبه منک،

توانایی، پس تو آن (غم و دلتنگیم را) به کرمت زایل گردان، هرچند من مستوجب این لطف تو نباشم؛

یا ذا العرش العظیم.

ای صاحب عرش بزرگ!

(8) دعای آن حضرت در پناه بردن به خدا

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

فی الاستعاذة

در پناه بردن به خدا

من المکاره و سیّئ الاخلاق و مذامّ الافعال

از هر مکروه و هر اخلاق زشت و کردار ناپسند

(1) اللّهمّ انّی اعوذ بک من هیجان الحرص، و سورة

(1)پروردگارا! همانا من به حضرتت پناه می برم از هیجان حرص و آز، و از تسلط الغضب، و غلبة الحسد، و ضعف الصّبر، و قلّة

غضب و خشم (بر عقل و ایمان)، و از چیرگی حسد، و از کم صبری (در امور دین و دنیا)، و کمی

القناعة، و شکاسة الخلق، و الحاح الشّهوة، و ملکة

قناعت (بر حلال)، و از خلق سخت گیری (بر امور عالم) و از اصرار بر شهوت، و از حمیّت

الحمیّة، (2) و متابعة الهوی، و مخالفة الهدی،

جاهلیت (طرفداری از باطل). (2) و (به تو پناه می برم) از پیروی هوای نفس، و از مخالفت با طریق هدایت،

و سنة الغفلة، و تعاطی الکلفة، و ایثار الباطل علی

و از خواب (جهل و) غفلت، و از اتّخاذ طریق تکلّف (و راه نامستقیم)، و از مقدم داشتن باطل بر

الحقّ، و الاصرار علی المأثم، و استصغار المعصیة،

حق، و از اصرار بر معصیت و گناهان، و از حقیر و کوچک شمردن معصیت،

و استکبار الطّاعة، (3) و مباهاة المکثرین، و الازراء

و بزرگ و بسیار شمردن طاعت خود. (3) و (پناه می برم به تو) از فخرفروشی ثروتمندان، و از حقیر شمردن

بالمقلّین، و سوء الولایة لمن تحت ایدینا، و ترک الشّکر

بینوایان، و ظلم و ستم به زیردستان خود، و ترک شکر و ناسپاسی

لمن اصطنع العارفة عندنا، (4) او ان نعضد ظالما،

نسبت به کسی که به ما نیکی کرده است، (4) و (به تو پناه می بریم) از آنکه ظالمی را در ظلم یاری کرده،

او نخذل ملهوفا، او نروم ما لیس لنا بحقّ، او نقول فی

و یا مظلوم فریادخواهی را واگذاریم، یا آنکه به کاری پردازیم که حق و سزاوار ما نباشد، یا آنکه در علمی که بدان

العلم بغیر علم. (5) و نعوذ بک ان ننطوی علی غشّ احد،

دانا نیستیم سخنی بگوییم؛ (5) و نیز به تو پناه می بریم از آنکه در دل بگیریم که با کسی مکر و دغل کنیم،

و ان نعجب باعمالنا، و نمدّ فی امالنا. (6) و نعوذ بک

و با اعمالمان دچار غرور شویم، یا آنکه عمری دراز در آرزوهای خویش بمانیم. (6) و ای خدا! به تو پناه می بریم

من سوء السّریرة، و احتقار الصّغیرة، و ان یستحوذ علینا

از زشتی باطن و سیرت، و از حقیر و کوچک شمردن گناهان صغیره، و از اینکه شیطان بر ما احاطه و استیلا

الشّیطان، او ینکبنا الزّمان، او یتهضّمنا السّلطان. (7)

پیدا کند، یا (فتنه و فساد،) روزگار ما را درهم کوبد، یا سلطان و پادشاه، به ظلم و بیداد بر ما حکم راند.(7)

و نعوذ بک من تناول الاسراف، و من فقدان الکفاف.

و به تو ای خدا پناه می بریم از اسراف مال، و از نداشتن روزی به مقدار کفاف.

(8) و نعوذ بک من شماتة الاعداء، و من الفقر الی

(8)و به تو پناه می بریم ای خدا از آنکه به شماتت دشمن گرفتار شویم، و از آنکه محتاج به امثال

الاکفاء، و من معیشة فی شدّة، و میتة علی غیر عدّة، (9)

خود گردیم، و از آنکه در معیشت در سختی باشیم، و از آنکه بمیریم در حالی که مهیا (برای مرگ) نباشیم.(9)

و نعوذ بک من الحسرة العظمی، و المصیبة الکبری،

و به تو پناه می بریم ای خدا! از حسرت و ندامت بزرگ، و از مصیبت بزرگ (مرگ و غوغای قیامت)،

و اشقی الشّقاء، و سوء المآب، و حرمان الثّواب،

و از بدترین شقاوت و بدبختی ها، و از سرانجام بد، و از محروم ماندن از ثواب،

و حلول العقاب. (10) اللّهمّ صلّ علی محمّد و اله، و

و از درافتادن به قهر و عقاب. (10) پروردگارا! درود و رحمت فرست بر محمد و آل پاکش و

اعذنی من کلّ ذلک برحمتک، و جمیع المؤمنین و

مرا از تمام اینها به رحمت و کرم نامنتهایت پناه بخش و همچنین تمام مردان و

المؤمنات، یا ارحم الرّاحمین.

زنان اهل ایمان را؛ ای مهربان ترین مهربانان عالم!

(9) دعای آن حضرت در اشتیاق به درخواست

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

فی الاشتیاق الی طلب المغفرة من اللّه جلّ جلاله

در اظهار اشتیاق به طلب مغفرت و آمرزش از خدای متعال جلّ جلاله

(1) اللّهمّ صلّ علی محمّد و اله، و صیّرنا الی محبوبک من

(1)پروردگارا! درود فرست بر محمد و آل اطهارش و ما را به سوی توبه (از گناهان) که محبوب و پسندیده التّوبة، و ازلنا عن مکروهک من الاصرار. (2) اللّهمّ و

توست بازگردان؛ و از ما، اصرار در گناه و پافشاری در عصیان را که ناپسند توست دور ساز. (2) ای خدا! هنگامی

متی وقفنا بین نقصین فی دین او دنیا، فاوقع النّقص

که ما به ناچار در مقابل دو نقص واقع شویم: یکی در امر دین و دیگری در دنیا، تو آن نقص را، در امر (دنیا) که

باسرعهما فناء، و اجعل التّوبة فی اطولهما بقاء، (3)

سریع تر به سمت فنا می شتابد واقع گردان و از نقص در دین (گناه) که طولانی تر است دور ساز و پشیمانی ده؛(3)

و اذا هممنا بهمّین یرضیک احدهما عنّا و یسخطک

و هرگاه ما همت گماریم بر دو کار که یکی تو را از ما خشنود گرداند و دیگری تو را به خشم و

الاخر علینا، فمل بنا الی ما یرضیک عنّا، و اوهن قوّتنا

غضب آرد، تو (از کرمت) به جانب آن کار که تو را خشنود می گرداند قلب ما را مایل ساز و در عملی که موجب

عمّا یسخطک علینا، (4) و لا تخلّ فی ذلک بین نفوسنا

قهر و غضب توست قوّت ما را (از لطف و کرم) ضعیف و ناتوان ساز. (4) و هیچگاه ما را به اختیار نفس خویش

و اختیارها، فانّها مختارة للباطل، الاّ ما وفّقت، امّارة

وامگذار زیرا نفس به باطل و زشتی و گناه می گراید مگر آنکه تو توفیق (ترک گناه) عطا کنی که نفس حیوانی،

بالسّوء، الاّ ما رحمت. (5) اللّهمّ و انّک من الضّعف خلقتنا،

ما را جدا به زشتی امر می کند جز آنکه تو رحم نمایی. (5) ای خدا! تو اساس خلقت ما را از ناتوانی آفریدی

و علی الوهن بنیتنا، و من ماء مهین ابتدأتنا، فلا حول

و بر پایه سستی بنیان نهادی و از آب ناچیز و حقیر، نطفه آفرینش ما را آغاز کردی، پس ما را هیچ قدرت و نیرویی

لنا الاّ بقوّتک، و لا قوّة لنا الاّ بعونک. (6) فایّدنا بتوفیقک،

جز به حول و قوة تو نیست و ابدا بر امری جز به یاری تو توانا نیستیم؛ (6) پس ما را به توفیق خود مؤید بدار

و سدّدنا بتسدیدک، و اعم ابصار قلوبنا عمّا خالف محبّتک،

و (بر کار ثواب و عمل صالح) قوت و پایداری عطا فرما و چشم دل ما را (به عشق و محبتت روشن ساز و) از هر

و لا تجعل لشیء من جوارحنا نفوذا فی معصیتک. (7)

چه خلاف محبت توست نابینا ساز و هیچ یک از اعضا و جوارح ما را در راه معصیتت داخل مگردان.(7)

اللّهمّ فصلّ علی محمّد و اله، و اجعل همسات قلوبنا،

پروردگارا! درود فرست بر محمد و آل پاکش و تمام افکار و امیال دل ها

و حرکات اعضائنا، و لمحات اعیننا، و لهجات السنتنا،

و حرکات اعضا و حتی چشم به هم زدن ما و سخنان زبان هایمان را،

فی موجبات ثوابک، حتّی لا تفوتنا حسنة نستحقّ بها

همه را موجب ثواب (و لطف و رحمت) خود قرار ده؛ تا آنجا که هیچ حسنه و ثوابی که به آن، لایق

جزاءک، و لا تبقی لنا سیّئة نستوجب بها عقابک.

پاداش تو می شویم از ما فوت نشود؛ و هیچ زشتی و معصیتی که موجب قهر و عقاب تو باشد، بر ما باقی نماند.

(10) دعای آن حضرت در التجا و...

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

فی اللّجأ الی اللّه تعالی

در التجا و پناه بردن به سوی خدای متعال

(1) اللّهمّ ان تشأتعف عنّا فبفضلک، و ان تشأ تعذّبنا

(1)خدایا! اگر بخواهی از گناه ما درمی گذری و آن به مقتضای فضل توست؛ و اگر بخواهی ما را عذاب خواهی فبعدلک، (2) فسهّل لنا عفوک بمنّک، و اجرنا من

نمود و آن به مقتضای عدل تو (و استحقاق ماست). (2) پس تو به حکم لطف و احسانت، عفو و کرمت را بر ما

عذابک بتجاوزک، فانّه لا طاقة لنا بعدلک، و لا نجاة

آسان ساز و ما را از عذاب خود در پناه گذشت خویش درآور؛ که ای خدا! ما بر حکم عدالتت طاقت نداریم و

لاحد منّا دون عفوک. (3) یا غنیّ الاغنیاء، ها نحن

احدی از ما بدون عفو و کرمت نجات نخواهد یافت. (3) ای ذات غنی و بی نیاز از همه عالم! ما

عبادک بین یدیک، و انا افقر الفقراء الیک، فاجبر

بندگان توایم که به پیشگاه کرمت حاضریم؛ و من به درگاهت فقیرترین فقیرانم پس تو از کرم بی حد و نهایتت،

فاقتنا بوسعک، و لا تقطع رجاءنا بمنعک، فتکون قد

این شدت فقر ما را جبران کن و دست امید ما را از دامن لطف و احسانت کوتاه مگردان؛ (زیرا اگر چنین کنی)

اشقیت من استسعد بک، و حرمت من استرفد فضلک،

بدبخت کرده ای کسی را که از تو سعادت خواسته و محروم ساخته ای آن را که از فضل تو طلب بخشش نموده.

(4) فالی من حینئذ منقلبنا عنک؟ و الی این مذهبنا

(4)در این صورت ما بیچارگان از نزد تو رو به سوی که آوریم و از درگاه احسانت به کجا عن بابک؟ سبحانک نحن المضطرّون الّذین اوجبت

رویم؟ منزهی تو پروردگارا! ما آن بندگان مضطرّ و بیچاره ایم که تو بر خود اجابت دعایشان را لازم

اجابتهم، و اهل السّوء الّذین وعدت الکشف عنهم.

کردی و ما آن گرفتارانی هستیم که به برطرف کردن گرفتاری هاشان وعده فرمودی.

(5) و اشبه الاشیاء بمشیّتک، و اولی الامور بک فی

(5)و (ای خدا!) شبیه ترین و مناسب ترین امور عالم به مشیتت و سزاوارترین امور به حضرتت در عظمتک، رحمة من استرحمک، و غوث من استغاث

مقام عظمت و بزرگواریت، لطف و رحمت است در حق آنان که از تو ترحم می طلبند و فریادرسی کسانی که تو را

بک، فارحم تضرّعنا الیک، و اغثنا اذ طرحنا انفسنا بین

به دادخواهی می خوانند؛ پس تو بر تضرع و زاری ما به درگاهت رحم کن و ما نیازمندان را که به پیشگاه حضرتت

یدیک. (6) اللّهمّ انّ الشّیطان قد شمت بنا اذ شایعناه

از خود دست شسته ایم پناه بخش. (6) پروردگارا! شیطان که در حال گناه تو، از او پیروی می کنیم بر ما سخت

علی معصیتک، فصلّ علی محمّد و اله، و لا تشمته بنا

شماتت و نکوهش می کند؛ پس درود فرست بر محمد و آل پاکش و شماتت و نکوهش شیطان را از ما دور ساز

بعد ترکنا ایّاه لک، و رغبتنا عنه الیک.

بعد از آنکه ما شیطان را به خاطر تو ترک کردیم و از او روی گردانده و رو به تو آوردیم.

(11) دعای آن حضرت در عاقبت به خیری

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

بخواتم الخیر

در طلب حسن عاقبت و خیر خاتمت

(1) یا من ذکره شرف للذّاکرین، و یا من شکره فوز

(1)ای خدایی که ذکرش، فخر و شرافت اهل ذکر است! و ای خدایی که شکر و سپاسش فوز و سعادت للشّاکرین، و یا من طاعته نجاة للمطیعین، صلّ علی

سپاسگزارانست! و ای خدایی که طاعت و بندگیش، اهل طاعت را نجات بخش است! درود فرست بر

محمّد و اله، و اشغل قلوبنا بذکرک عن کلّ ذکر، و السنتنا

محمد و آل پاکش و دل های ما را چنان به ذکر خود مشغول گردان که از فکر و ذکر غیر خدا فارغ گردد و زبان ما را

بشکرک عن کلّ شکر، و جوارحنا بطاعتک عن کلّ طاعة،

آن سان به شکر و سپاس خود مشغول دار که ابدا به شکر دیگری نپردازد و اعضا و جوارح ما را چنان مستغرق

(2) فان قدّرت لنا فراغا من شغل، فاجعله فراغ

طاعت خود گردان که از طاعت غیر تو بازماند. (2) پس ای خدا! اگر بر ما زمان فراغتی از کارها تقدیر فرمودی،

سلامة، لا تدرکنا فیه تبعة، و لا تلحقنا فیه سأمة،

در آن فراغت، ما را سالم و محفوظ بدار که ابدا امور ناگواری و رنج و ملالی به ما نرسد،

حتّی ینصرف عنّا کتّاب السّیّئات بصحیفة خالیة

تا آنکه فرشتگان نویسنده اعمال زشت از جانب ما بازگردند با نامه خالی

من ذکر سیّئاتنا، و یتولّی کتّاب الحسنات عنّا مسرورین

از گناه، و فرشتگان اعمال نیک با دل مسرور و شاد مراجعت کنند

بما کتبوا من حسناتنا. (3) و اذا انقضت ایّام حیاتنا، و

چون از ما حسنات و اعمال خیر نگاشته اند. (3) و ای خدا! هنگامی که ایام زندگی ما به پایان رسد و

تصرّمت مدد اعمارنا، و استحضرتنا دعوتک الّتی لا بدّ

مدت عمر ما سرآید و به دعوتت ما را (در پیشگاهت) احضار کنی که البته همه را دعوت خواهی کرد و

منها و من اجابتها، فصلّ علی محمّد و اله، و اجعل

همه عالم از اجابت آن ناچارند، پس درود فرست بر محمد و آل پاکش و در آن هنگام سخت (کرم فرما) و آخرین

ختام ما تحصی علینا کتبة اعمالنا توبة مقبولة،

عمل و خاتمه کاری که فرشتگان نویسنده اعمال در نامه عمل ما به شمار آورند توبه مقبول درگاهت قرار ده

لا توقفنا بعدها علی ذنب اجترحناه، و لا معصیة

و بعد از آن توبه مقبول، دیگر ما را از ارتکاب هرگناه و از اکتساب هرمعصیت

اقترفناها. (4) و لا تکشف عنّا سترا سترته علی رئوس

نگاه دار؛ (4) و پرده ای که (در دنیا) روی اعمال زشت ما در برابر دیدگان خلق انداخته ای، روز ظهور اخبار (و

الاشهاد، یوم تبلو اخبار عبادک، (5) انّک رحیم بمن

باطن اعمال) بندگانت، آن پرده را از روی کار ما برنینداز؛ (5) که البته تو در حق آنان که به درگاهت دعا می کنند

دعاک، و مستجیب لمن ناداک.

بسی مهربانی و هرکه تو را به حاجت های خود ندا کند، البته ندای او را اجابت کننده ای.

(12) دعای آن حضرت در اعتراف به گناه

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

فی الاعتراف و طلب التّوبة الی اللّه تعالی

در اعتراف به گناهان و طلب توبه از خدای متعال

(1) اللّهمّ انّه یحجبنی عن مسئلتک خلال ثلاث،

(1)پروردگارا! مرا سه امر از درخواست به درگاهت منع می کند و محجوب می سازد و تحدونی علیها خلّة واحدة. (2) یحجبنی امر امرت

و یک امر به درخواست از حضرتت دعوت می کند. (2) مرا ممنوع می سازد، یکی آنکه: تو مرا به طاعتت امر

به فابطأت عنه، و نهی نهیتنی عنه فاسرعت الیه،

کردی و من کندی نموده؛ دیگر آنکه تو از گناهان مرا نهی کردی و من در پی انجام آن معاصی شتابان رفتم؛

و نعمة انعمت بها علیّ فقصّرت فی شکرها. (3) و یحدونی

دیگر آنکه نعمت (بی شمار) به من عطا فرمودی و من در شکر آن تقصیر و کوتاهی کردم. (3) اما آنچه مرا ترغیب

علی مسئلتک تفضّلک علی من اقبل بوجهه الیک،

بر مسئلت از تو می کند، تفضل و لطف و کرم توست بر آن که رو به درگاه تو آرد،

و وفد بحسن ظنّه الیک، اذ جمیع احسانک تفضّل،

و با حسن ظن به درگاه رحمتت وارد شود؛ چون هرچه تو احسان کنی همه صرف فضل و کرم است

و اذ کلّ نعمک ابتداء. (4) فها انا ذا یا الهی واقف بباب

و هر نعمت که تو بخشی ابتدایی است (نه پاداش اعمال ما). (4) حالی ای خدای من! من این بنده ام که به درگاه

عزّک، وقوف المستسلم الذّلیل، و سائلک علی الحیاء

عزتت به حال تذلّل و تسلیم ایستاده ام در حالی که از خود شرمگینم

منّی سؤال البائس المعیل، (5) مقرّ لک بانّی لم استسلم

و از حضرتت با حال عجز و فقر و سختی درخواست می کنم؛ (5) و مقرّ و معترفم که

وقت احسانک الاّ بالاقلاع عن عصیانک، و لم اخل

هنگام لطف و احسانت، من مطیع و تسلیم فرمانت نشده ام مگر آنکه به کلی از نافرمانیت دوری گزینم و در

فی الحالات کلّها من امتنانک. (6) فهل ینفعنی یا الهی

تمام حالات از تشکر و امتنان از حضرتت غفلت نکنم. (6) باری ای خدای من! آیا اقرار و

اقراری عندک بسوء ما اکتسبت؟ و هل ینجینی منک

اعتراف به سوء اعمال و زشتی کردارم در حضورت، به حالم سودمند است؟ و این

اعترافی لک بقبیح ما ارتکبت؟ ام اوجبت لی فی مقامی

اقرار به گناه و ارتکاب عصیان، مرا از عذابت نجات می دهد؟ یا آنکه در این مقام باز خشم و غضبت را

هذا سخطک؟ ام لزمنی فی وقت دعای مقتک؟ (7)

بر من لازم گردانیده ای؟ و در وقتی که به درگاهت دعا می کنم باز بر من قهرت را فرض و حتمی فرموده ای؟!(7)

سبحانک لا ایأس منک و قد فتحت لی باب التّوبة

پاک و منزهی تو! من هرگز از لطف و رحمتت مأیوس نخواهم بود در صورتی که محققا درهای توبه و بازگشت به

الیک، بل اقول مقال العبد الذّلیل الظّالم لنفسه،

درگاهت را به روی من گشوده ای؛ بلکه به گفتار بنده ای خوار و ذلیل سخن می گویم که او درباره نفس خود ستم کرده

المستخفّ بحرمة ربّه، (8) الّذی عظمت ذنوبه

و به حرمت پروردگار خود اهانت نموده؛ (8) بنده ای که گناهانش بزرگ

فجلّت، و ادبرت ایّامه فولّت، حتّی اذا رأی مدّة

و رو به فزونی است و روزگارش به او پشت کرده و از او برگشته است؛ تا آنکه دید که وقت

العمل قد انقضت، و غایة العمر قد انتهت، و ایقن انّه

عمل گذشته و دوران عمرش بسر رسیده است و اینک هیچ

لا محیص له منک، و لا مهرب له عنک، تلقّاک بالانابة،

راه فراری و مهرب و گریزگاهی از ملاقات تو ندارد؛ (چون چنین دید) تو را ناچار با انابه و زاری ملاقات می کند

و اخلص لک التّوبة، فقام الیک بقلب طاهر نقیّ، ثمّ

و به درگاه حضرتت با توبه خالص بازمی گردد، آنگاه با قلبی پاک و دلی پاکیزه در پیشگاه حضرتت قیام می کند، و

دعاک بصوت حائل خفیّ، (9) قد تطأطأ لک فانحنی،

با صدای ضعیف و آهسته تو را به دعا می خواند؛ (9) در حالی که پشت (به طاعت) خم کرده،

و نکّس رأسه فانثنی، قد ارعشت خشیته رجلیه، و

و سر (از خجلت) به زیر انداخته، خوف و هراسش پاهایش را به لرزه انداخته و

غرّقت دموعه خدّیه، یدعوک بیا ارحم الرّاحمین،

رخسارش در آب چشمان غرق است و تو را چنین می خواند؛ ای مهربان ترین مهربانان عالم!

و یا ارحم من انتابه المسترحمون، و یا اعطف من

و ای ترحم کننده تر از هرکس که (پریشان حالان) از او طلب لطف و رحمتت کنند! و ای باعاطفه تر از هرکه

اطاف به المستغفرون، و یا من عفوه اکثر من نقمته، و

(گناهکاران) به گردش درآیند و ازو آمرزش طلبند! و ای کسی که عفو و بخشش او بیش از قهر و انتقام اوست! و

یا من رضاه اوفر من سخطه، (10) و یا من تحمّد الی خلقه

ای کسی که رضا و خشنودیش فزون تر از خشم و غضب اوست! (10) ای خدایی که خلق را به واسطه بخشش و

بحسن التّجاوز، و یا من عوّد عباده قبول الانابة، و یا

آمرزش نیکو به حمد و ثنای خود مشغول کرده ای! ای خدایی که بندگانش را به قبول توبه و انابه عادت داده! ای

من استصلح فاسدهم بالتّوبة، و یا من رضی من فعلهم

خدایی که فسادکاری بندگان را به توبه کردن اصلاح فرمایی! و ای خدایی که به اندک عملی از بندگان راضی و

بالیسیر، و یا من کافی قلیلهم بالکثیر، و یا من ضمن لهم

خشنود است! و ای خدایی که طاعت اندک آنها را به فضل و کرم، پاداش بسیار عطا کند و ای خدایی که برای

اجابة الدّعاء، و یا من وعدهم علی نفسه بتفضّله حسن

بندگان اجابت دعا را ضمانت کرده! و ای خدایی که به بندگانش از فضل و کرم خود، وعده پاداش نیکو

الجزاء، (11) ما انا باعصی من عصاک فغفرت له، و ما انا

داده! (11) ای خدا! من معصیتکارتر از بسیار کسان دیگر که همه را بخشیدی نیستم؛ و من

بالوم من اعتذر الیک فقبلت منه، و ما انا باظلم من

زشت و بدعمل تر از آنانی که از گناهان عذر خواستند و تو عذرشان را پذیرفتی نیستم؛ و من ستمکارتر از آنان که

تاب الیک فعدت علیه. (12) اتوب الیک فی مقامی

به درگاهت توبه و انابه کردند و تو به آنها، لطف و احسان کردی نیستم. (12) من هم در همین مقام حاضر به

هذا، توبة نادم علی ما فرط منه، مشفق ممّا اجتمع

درگاهت توبه می کنم، توبه کسی که از عملش که در آن افراط و تفریط کرده سخت پشیمانست در حالی که از

علیه، خالص الحیاء ممّا وقع فیه، (13) عالم بانّ

سنگینی بار گناهان که بر او جمع گردیده سخت هراسان و ترسانست و از ورطه عصیان ها که در آن افتاده سخت

العفو عن الذّنب العظیم لا یتعاظمک، و انّ التّجاوز عن

شرمنده است؛ (13) در صورتی که می داند عفو و بخشش از گناه بزرگ او، پیش تو بزرگ نیست و گذشت از

الاثم الجلیل لا یستصعبک، و انّ احتمال الجنایات

معصیت بزرگ او نزد تو دشوار نیست و حلم و تحمل بار جنایت های

الفاحشة لا یتکأّدک، و انّ احبّ عبادک الیک من ترک

فاحش او بر تو بسی سهل و بی زحمت است؛ و باز می دانم ای خدا که بهترین بندگان نزد تو آنست که

الاستکبار علیک، و جانب الاصرار، و لزم الاستغفار.

بر عبودیتت هیچ تکبر و خودبینی نکند و از اصرار بر گناه دوری گزیند و پیوسته (از جرم و گناه) استغفار نماید.

(14) و انا ابرء الیک من ان استکبر، و اعوذ بک من ان اصرّ،

(14)پس (ای خدا!) من به درگاهت از تکبر و غرور بیزارم و از اصرار بر گناه به تو پناه می برم و استغفرک لما قصّرت فیه، و استعین بک علی ما عجزت

و از هرآنچه تقصیر و خطا کردم استغفار می کنم و از آنچه (از طاعتت) که بر انجام آن عاجز و ناتوانم از تو قوّت و

عنه. (15) اللّهمّ صلّ علی محمّد و اله، و هب لی ما یجب

نصرت و یاری می خواهم. (15) پروردگارا! درود فرست بر محمد و آل پاکش و مرا بر انجام طاعتت، آنچه را بر

علیّ لک، و عافنی ممّا استوجبه منک، و اجرنی ممّا

من فرض و واجب کرده ای توفیق عطا فرما؛ و مرا از آنچه که از جانب تو سزاوار آنم معاف ساز و از آنچه

یخافه اهل الاساءة، فانّک ملیء بالعفو، مرجوّ للمغفرة،

اهل عصیان از آن می ترسند مرا پناه ده؛ که همانا عفو و بخشش تو بی حسابست و هر گناهکاری به آمرزش و

معروف بالتّجاوز، لیس لحاجتی مطلب سواک، و لا

مغفرتت امیدوار، و تو به گذشت از مجرمان معروفی؛ ای خدا! مرا مطلوبی جز تو نیست و

لذنبی غافر غیرک، حاشاک، (16) و لا اخاف علی نفسی

گناهم را آمرزنده ای جز تو نیست؛ حاشا که غیر تو کسی آمرزنده گناه باشد! (16) و من بر نفس خویش

الاّ ایّاک، انّک اهل التّقوی و اهل المغفرة، صلّ علی

از هیچ کس جز تو نمی ترسم که همانا تو اهل تقوا و اهل مغفرتی (یعنی سزد که از تو بترسند و به آمرزش تو

محمّد و ال محمّد، و اقض حاجتی، و انجح طلبتی،

امیدوار باشند)؛ درود فرست بر محمد و آل محمد و حاجت مرا برآور و مرا به مقصد و مطلوبم نایل ساز

و اغفر ذنبی، و امن خوف نفسی، انّک علی کلّ شیء قدیر،

و از سر جرم و گناهم درگذر و ترس و هراسم را به ایمنی مبدل گردان که همانا تویی که بر هرچه خواهی توانایی

و ذلک علیک یسیر، امین ربّ العالمین.

و این بر تو سهل و آسانست؛ دعایم را اجابت فرما ای پروردگار عالم آفرینش!

(13) دعای آن حضرت در طلب حاجت ها...

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

فی طلب الحوائج الی اللّه تعالی

در طلب حاجت ها از درگاه خدای متعال

(1) اللّهمّ یا منتهی مطلب الحاجات، (2) و یا من عنده

(1)ای خدا! ای آن که در حوایج خلق، منتهای هر مطلوب و آرزویی! (2) و ای خدایی که رسیدن نیل الطّلبات، (3) و یا من لا یبیع نعمه بالاثمان،

و نیل به هر مطلب و مقصود نزد اوست! (3) ای خدایی که نعمت هایش را به بها نتوان خرید!

(4) و یا من لا یکدّر عطایاه بالامتنان، (5) و یا من

(4)و ای خدایی که عطاهایش را به منت گزاردن تیره نمی کند! (5) و ای خدایی که یستغنی به و لا یستغنی عنه، (6) و یا من یرغب الیه و

با او بی نیاز توان شد و از او بی نیاز نتوان شد! (6) و ای خدایی که همه بندگان راغب و مشتاق تواند و

لا یرغب عنه، (7) و یا من لا تفنی خزائنه المسائل،

روی از تو به غیر نتوانند کرد! (7) ای آن که از درخواست ها، گنج های او نابود نشود!

(8) و یا من لا تبدّل حکمته الوسائل، (9) و یا من لا تنقطع

(8)ای خدایی که هیچ سبب و علتی، حکمت کاملش را تغییر ندهد! (9) و ای خدایی که عنه حوائج المحتاجین، (10) و یا من لا یعنّیه دعاء

حوائج نیازمندان از او قطع نشود! (10) و ای خدایی که دعای همه اهل عالم او را

الدّاعین. (11) تمدّحت بالغناء عن خلقک، و انت

ملول نکند! (11) تویی که خود را به وصف غنا و بی نیازی از خلق توصیف کردی و

اهل الغنی عنهم، (12) و نسبتهم الی الفقر، و هم اهل

استغنا و بی نیازی از آنان حقیقتا مخصوص توست؛ (12) و خلق را به فقر و حاجت نسبت دادی و حقیقتا خلق،

الفقر الیک. (13) فمن حاول سدّ خلّته من عندک،

نیازمند به ذات بی نیاز تواند. (13) پس هرکس بستن رخنه نیازمندی خود را از نزد تو خدای غنی الذات طلبید

و رام صرف الفقر عن نفسه بک، فقد طلب حاجته

و برطرف شدن فقر و نیاز خود را از درگاه آن ذات بی نیاز درخواست کرد، به درستی حاجتش را

فی مظانّها، و اتی طلبته من وجهها. (14) و من توجّه

از جایگاه حقیقی اش طلبیده و به آنجا که حاجت باید برند روی آورده است. (14) و هرکس

بحاجته الی احد من خلقک، او جعله سبب نجحها

برای حاجتش به احدی از مخلوقت روی آورد یا جز تو دیگری را سبب نجاح و فیروزی خود قرار

دونک، فقد تعرّض للحرمان، و استحقّ من عندک

دهد، البته خویش را در معرض محرومی و هدف نومیدی ساخته و از احسان تو

فوت الاحسان. (15) اللّهمّ و لی الیک حاجة، قد قصّر

مستحق حرمانست. (15) پروردگارا! مرا به درگاه تو حاجتی است که من خود

عنها جهدی، و تقطّعت دونها حیلی، و سوّلت لی نفسی

بر انجام آن حاجت ناتوان و قاصرم و چاره ای بر آن نتوانم جست و نفس اماره من، مرا ترغیب و تشویق می کند

رفعها الی من یرفع حوائجه الیک، و لا یستغنی فی

که آن حاجت را به درگاه مخلوقی که حاجت هایش را نزد تو می آورد و در خواسته هایش از تو

طلباته عنک، و هی زلّة من زلل الخاطئین، و عثرة من

بی نیاز نیست، ببرم؛ و این عمل (بردن حاجت نزد مخلوق) از لغزش های خطاکاران و از کردار

عثرات المذنبین، (16) ثمّ انتبهت بتذکیرک لی من

بد گناهکاران است؛ (16) اما چون لطف و کرمت متذکرم ساخت از غفلت خود به هوش

غفلتی، و نهضت بتوفیقک من زلّتی، و رجعت و نکصت

آمدم و به سبب توفیق تو، از لغزشم برخاستم و به درگاه تو رو آوردم و با راهنمایی و

بتسدیدک عن عثرتی، (17) و قلت: سبحان ربّی، کیف

تأیید تو از خطایم بازگشتم. (17) و (با خود) گفتم: پاک و منزه است پروردگار من! چگونه محتاجی درخواست

یسئل محتاج محتاجا؟ و انّی یرغب معدم الی معدم؟

حاجتش را از محتاجی دیگر می کند؟ و گدایی برهنه چگونه از گدایی عریان مانند خود طلب حاجت می کند؟

(18) فقصدتک یا الهی بالرّغبة، و اوفدت علیک رجائی

(18)پس ای خدای من! مشتاقانه برای رفع حاجتم به درگاه تو آمدم و با اعتماد کامل به تو، امید بالثّقة بک، (19) و علمت انّ کثیر ما اسئلک یسیر فی

به تو بستم؛ (19) و دانستم که درخواست حاجات بسیار من، نزد توانگری تو ناچیز و اندک

وجدک، و انّ خطیر ما استوهبک حقیر فی وسعک،

است و بزرگ ترین هبه و عطایی که من از تو می طلبم در مقابل رحمت واسعه تو حقیر و ناقابل است؛

و انّ کرمک لا یضیق عن سؤال احد، و انّ یدک بالعطایا

و گنج کرم تو از درخواست هیچ کس کم نگردد؛ و دست عطا و جودت

اعلی من کلّ ید. (20) اللّهمّ فصلّ علی محمّد و اله،

از هر دست بالاتر است. (20) پروردگارا! پس بر محمد و آل پاکش درود فرست

و احملنی بکرمک علی التّفضّل، و لا تحملنی بعد لک

و (کرم کن و) به فضل و احسان خود بار بر دوشم بنه، نه به عدلت

علی الاستحقاق، فما انا باوّل راغب رغب الیک

و بر مبنای استحقاق من. (ای خدا!) من اول کس نیستم که به درگاه کرمت به قدم شوق و رغبت آمده

فاعطیته و هو یستحقّ المنع، و لا باوّل سائل سئلک

و تو از فضل به او عطا کردی در صورتی که او مستحق محرومیت بود؛ و من اول سائلی نیستم که از تو

فافضلت علیه و هو یستوجب الحرمان. (21) اللّهمّ

درخواست کرد و تو در حقش فضل و کرم نمودی در صورتی که او مستوجب حرمان بود. (21) پروردگارا!

صلّ علی محمّد و اله، و کن لدعائی مجیبا، و من ندائی

بر محمد و آل پاکش درود فرست و دعای مرا (از کرم) اجابت فرما و به ندای من (از لطف)

قریبا، و لتضرّعی راحما، و لصوتی سامعا، (22) و لا تقطع

توجه فرما و به تضرع و زاریم ترحم کن و صدای دعای مرا بشنو! (22) و امیدم را

رجائی عنک، و لا تبتّ سببی منک، و لا توجّهنی فی

از فضل و کرمت ناامید مگردان و توسل و رابطه مرا را از عنایتت قطع مکن و در این

حاجتی هذه و غیرها الی سواک، (23) و تولّنی بنجح

حاجت و سایر حاجت هایم، به غیر خود متوجه مساز. (23) و مرا از درگاه رحمتت با برآوردن

طلبتی، و قضاء حاجتی، و نیل سؤلی، قبل زوالی عن

خواسته ام، و روا کردن حاجتم و نیل به مقاصدم، منصور و موفق بدار پیش از آنکه

موقفی هذا، بتیسیرک لی العسیر، و حسن تقدیرک لی

ازین مکان بازگردم با آسان کردن مشکلاتم و حسن تقدیرت

فی جمیع الامور. (24) و صلّ علی محمّد و اله، صلاة

در جمیع امورم. (24) و بر محمد و آل پاکش درود فرست؛ درود و رحمتی

دائمة نامیة، لا انقطاع لابدها، و لا منتهی لامدها،

دایم و روزافزون که هرگز انقطاع نپذیرد و طول مدتش به انتها نرسد

و اجعل ذلک عونا لی، و سببا لنجاح طلبتی، انّک واسع

و این دعا را یار و یاور من قرار ده و وسیله برآمدن حاجاتم بگردان که همانا تو، گشاده دست

کریم، (25) و من حاجتی یا ربّ کذا و کذا...

و بزرگواری؛ (25) و از حاجت های من ای خدا...!

(و تذکر حاجتک، ثمّ تسجد و تقول فی سجودک:)

(اینجا حاجت خود را ذکر می کنی، پس به سجده می روی و در سجده می گویی:)

فضلک انسنی، و احسانک دلّنی، فاسئلک بک و بمحمّد

(ای خدا!) فضل تو، مرا (با تو) مأنوس می سازد و احسانت مرا رهبری می کند پس از تو درخواست می کنم به

و اله صلواتک علیهم ان لا تردّنی خائبا.

حق خودت و به مقام محمد و آلش که درود و رحمت هایت بر آنان باد که مرا ناامید از درگاه خود بازمگردان!

(14) دعای آن حضرت در دادخواهی از ستمگران

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

اذا اعتدی علیه او رأی من الظّالمین ما لا یحبّ

چون ستمی به وی می رسید یا از ظالمان، ناپسندی می دید.

(1) یا من لا یخفی علیه انباء المتظلّمین، (2) و یا من

(1)ای خدایی که سرگذشت حال پریشان ستمدیدگان بر تو پنهان نیست! (2) و ای خدایی که لا یحتاج فی قصصهم الی شهادات الشّاهدین، (3)

نزد تو داستان آنها به شهادت گواهان نیازمند نیست!(3)

و یا من قربت نصرته من المظلومین، (4) و یا من بعد

و ای خدایی که یاری او به مظلومان نزدیک است! (4) و ای خدایی که

عونه عن الظّالمین، (5) قد علمت یا الهی ما نالنی من

نصرتش از ظالمان دور است (و آنان را هرگز یاری نمی کند!) (5) ای خدای من! تو آگاهی که از فلان

(فلان بن فلان) ممّا حظرت، و انتهکه منّی ممّا حجزت

ظالم ستم هایی بر من وارد شده، در حالی که تو او را نهی فرموده ای و هتک حرمتی از من نموده که تو ممنوعش

علیه، بطرا فی نعمتک عنده، و اغترارا بنکیرک علیه،

کرده ای و این ستم ها، ناشی از طغیان در نعمتت است که نزد اوست و همچنین از غرور و غفلت از انتقامت.

(6) اللّهمّ فصلّ علی محمّد و اله، و خذ ظالمی و عدوّی

(6)پروردگارا! پس بر محمد و آلش درود فرست و به قدرت و نیروی قاهرت، ظالم بدکیش و دشمن بدخواه مرا

عن ظلمی بقوّتک، و افلل حدّه عنّی بقدرتک، و اجعل

از ظلم و بیداد بر من بازدار و به روی من تیغ ستمش را کند ساز و او را

له شغلا فیما یلیه، و عجزا عمّا یناویه. (7) اللّهمّ و صلّ

به امور مربوط به خودش مشغول دار و از نیت سوء و عداوت با من عاجز گردان. (7) خدایا! و درود فرست

علی محمّد و اله، و لا تسوّغ له ظلمی، و احسن علیه

بر محمد و آل پاکش؛ و برای آن ظالم، ظلم در حق مرا میسر و روا مگردان، بلکه به خوبی مرا در مقابل او

عونی، و اعصمنی من مثل افعاله، و لا تجعلنی فی مثل

یاری نما و مرا از آن گونه افعال زشت او، معصوم و محفوظ دار و مرا در مثل حال او

حاله. (8) اللّهمّ صلّ علی محمّد و اله، و اعدنی علیه

قرار مده. (8) پروردگارا! درود فرست بر محمد و آل پاکش و مرا بر آن دشمن

عدوی حاضرة، تکون من غیظی به شفاء، و من حنقی

هم اکنون یاری فرما چنان یاریی که درد درونی و غضبم را شفا بخشد و دادم را

علیه وفاء. (9) اللّهمّ صلّ علی محمّد و اله، و عوّضنی من

از او بستاند. (9) پروردگارا! درود فرست بر محمد و آل اطهارش و در عوض ظلم و

ظلمه لی عفوک، و ابدلنی بسوء صنیعه بی رحمتک،

جور او، تو عفو و بخششت را شامل حالم گردان و در مقابل اذیت و بدی هایش، تو رحمتت را به من عطا فرما؛

فکلّ مکروه جلل دون سخطک، و کلّ مرزئة سواء مع

زیرا هر مکروه و رنج و المی در عالم، نزد خشم و قهرت بسی ناچیز است و هر بلا و مصیبتی جز قهر و غضب تو،

موجدتک. (10) اللّهمّ فکما کرّهت الیّ ان اظلم، فقنی من

وجود و عدمش یکسانست. (10) پروردگارا! پس چنان که ظلم کشیدن را برایم ناپسند گردانیدی، مرا هم از

ان اظلم. (11) اللّهمّ لا اشکو الی احد سواک، و لا استعین

ظلم و ستم به خلق حفظ کن؛ (11) خدایا! من به جز تو به هیچ کس از حالم شکایت نمی کنم و از هیچ حاکمی

بحاکم غیرک، حاشاک، فصلّ علی محمّد و اله، و صل

غیر تو یاری نمی طلبم؛ حاشا! (که با وجود تو رو به غیر تو آرم)؛ پس درود فرست بر محمد و آل پاکش و

دعائی بالاجابة، و اقرن شکایتی بالتّغییر. (12) اللّهمّ

دعای مرا به مقام اجابت رسان و شکوه ام را (از جور ظالم)، به رفع آن مقرون ساز. (12) ای خدا!

لا تفتنّی بالقنوط من انصافک، و لا تفتنه بالامن من

و مرا با یأس و ناامیدی از کیفر آن ظالم و انتقام و دادخواهی از او امتحان منما و آن ظالم را هم مبتلا به ایمنی از

انکارک، فیصرّ علی ظلمی، و یحاضرنی بحقّی، و عرّفه عمّا

کیفر خود مساز تا بر ظلم و ستم بر من مصرّ و متجرّی شود و بر حقم دست یابد؛ و به زودی به آن بیدادگر،

قلیل ما اوعدت الظّالمین، و عرّفنی ما وعدت من

کیفر ظلمی که به ظالمان وعده دادی بنما و بر من هم وعده ای که برای اجابت دعای

اجابة المضطرّین. (13) اللّهمّ صلّ علی محمّد و اله،

مظلومان مضطرّ داده ای آشکار ساز. (13) پروردگارا! درود فرست بر محمد و آل پاکش

و وفّقنی لقبول ما قضیت لی و علیّ، و رضّنی بما اخذت

و مرا موفق بدار که آنچه در قضای خود از سود و زیان بر من مقدر فرموده ای بپذیرم و به هرچه از نفع و ضرر بر

لی و منّی، و اهدنی للّتی هی اقوم، و استعملنی بما هو

من حکم و تقدیر کردی مرا به آن راضی و خشنود ساز و مرا به بهترین و محکم ترین راه هدایت فرما و به کاری

اسلم. (14) اللّهمّ و ان کانت الخیرة لی عندک فی تأخیر

که سالم و صالح ترین کار است مشغولم بدار. (14) خدایا! و اگر خیر و صلاح حال من نزد تو آنست که دادخواهی

الاخذ لی، و ترک الانتقام ممّن ظلمنی الی یوم الفصل

من مظلوم را از آن دشمن ظالم به تأخیر افکنی و انتقام آن بیدادگر را به روز (قیامت) که روز فصل

و مجمع الخصم، فصلّ علی محمّد و اله، و ایّدنی منک

خصومت های جمیع خلایق است موکول سازی پس درود بر محمد و آل پاکش فرست و مرا (در مقابل ظلم آن

بنیّة صادقة، و صبر دائم، (15) و اعذنی من سوء الرّغبة،

دشمن) با نیت و عزم صادق و صبر دایم موفق و مؤید گردان. (15) و مرا از میل و رغبت به اعمال زشت

و هلع اهل الحرص، و صوّر فی قلبی مثال ما ادّخرت لی

و از جزع و بی صبری مانند مردم حریص (دنیا) در پناه خود محفوظ دار و اجر و ثوابی که تو برای من ذخیره

من ثوابک، و اعددت لخصمی من جزائک و عقابک،

عالم آخرت فرموده ای و آنچه از کیفر و عقابت برای آن ظالم مهیا ساخته ای همه را دائما در خاطرم متمثل ساز؛

و اجعل ذلک سببا لقناعتی بما قضیت، و ثقتی بما

و این تذکر را سبب گردان که من قانع و راضی باشم به آنچه بر من مقدر فرموده ای و وثوق و اطمینان خاطر یابم

تخیّرت، (16) امین ربّ العالمین، انّک ذو الفضل

به آنچه بر من اختیار کرده ای. (16) دعایم را مستجاب فرما ای پروردگار عالمیان! که تو صاحب احسان و فضل

العظیم، و انت علی کلّ شیء قدیر.

بزرگی و بر همه چیز قادری.

(15) دعای آن حضرت هنگام بیماری

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

اذا مرض او نزل به کرب او بلیّة

هنگام مرض و یا در حال غم و اندوه یا مصیبت و رنج

(1) اللّهمّ لک الحمد علی ما لم ازل اتصرّف فیه من

(1)ای خدا! تو را حمد و ستایش می کنم بر این نعمت سلامتی بدن که دائم با این نعمت سلامة بدنی، و لک الحمد علی ما احدثت بی من علّة

عمر می گذرانم؛ و باز تو را ستایش و سپاس می گویم بر این (نعمت) که در جسمم علت و مرض

فی جسدی، (2) فما ادری یا الهی ایّ الحالین احقّ

پدید آوردی. (2) و نمی دانم ای خدای من! که کدام یک ازین دو حال (صحت یا مرض) سزاوارتر

بالشّکر لک؟ و ایّ الوقتین اولی بالحمد لک؟ (3) اوقت

به شکر تو است؟ و در کدام یک ازین دو وقت، حمد و ثنای تو اولی است؟ (3) آیا وقت

الصّحّة الّتی هنّأتنی فیها طیّبات رزقک، و نشّطتنی بها

صحت و سلامتی؟ که در آن حال، رزق و روزی پاکیزه ات را برایم گوارا ساختی و به وسیله آن نعمت هایت، برای

لابتغاء مرضاتک و فضلک، و قوّیتنی معها علی ما وفّقتنی

به دست آوردن خشنودی و فضل خود مرا نشاط خاطر بخشیدی و با آن نعمت ها مرا نیرو دادی تا بر طاعتت

له من طاعتک؟ (4) ام وقت العلّة الّتی محّصتنی بها،

موفق گردیدم؛ (4) یا وقت مرض و بیماری؟ که به واسطه آن مرا از آلایش و کدورت گناهان پاک گردانیدی

و النّعم الّتی اتحفتنی بها؟ تخفیفا لما ثقل علی ظهری من

و به سبب آن درد و الم، نعمت هایی بر من تحفه فرستادی تا بار سنگین گناهانم را بر دوشم

الخطیئات، و تطهیرا لما انغمست فیه من السّیّئات،

سبک سازی و روح قدسی مرا از فرورفتن در منجلاب معاصی پاک و مهذب گردانی

و تنبیها لتناول التّوبة، و تذکیرا لمحو الحوبة بقدیم

و نیز برای توبه و انابه به درگاه کرمت متنبه و متذکرم سازی تا سرانجام، گناهانم به واسطه نعمت و احسان

النّعمة، (5) و فی خلال ذلک ما کتب لی الکاتبان من

قدیمت، محو و نابود شود. (5) و در خلال ایام بیماری، دو ملک نویسنده اعمال، برای من در نامه عملم

زکیّ الاعمال، ما لا قلب فکّر فیه، و لا لسان نطق به،

حسناتی بزرگ بنویسند که نه در قلب من خطور کرده و نه زبانم به آن سخن گفته

و لا جارحة تکلّفته، بل افضالا منک علیّ، و احسانا

و نه عملی به اعضا و جوارح از من صادر شده بلکه به صرف کرم و فضل

من صنیعک الیّ. (6) اللّهمّ فصلّ علی محمّد و اله،

و احسان و لطف بی انتهای تو بر من است. (6) پروردگارا! پس درود فرست بر محمد و آل پاکش

و حبّب الیّ ما رضیت لی، و یسّر لی ما احللت بی، و طهّرنی

و محبوب من بگردان هرچه را رضای تو بر من می فرستد و آنچه را (از مشکلات) بر من وارد کردی آسان گردان

من دنس ما اسلفت، و امح عنّی شرّ ما قدّمت، و اوجدنی

و مرا از آلایش پلیدی گناهان گذشته ام پاک و پاکیزه فرما و شرور و بدکاری های پیشینه ام همه را محو ساز و باز بر من

حلاوة العافیة، و اذقنی برد السّلامة، و اجعل مخرجی

حلاوت و لذت تندرستی و سلامت را عطا فرما و آسایش صحّت و عافیت را به من بچشان؛ و تنم را که

عن علّتی الی عفوک، و متحوّلی عن صرعتی الی تجاوزک،

از حال مرض به صحت درآید، به سوی عفو و بخششت درآور و از لغزشگاه معاصی به آمرزشت متحول ساز

و خلاصی من کربی الی روحک، و سلامتی من هذه

و از غم و اندوهم، به عالم راحتی حضرتت خلاصی بخش و از این شدت و

الشّدّة الی فرجک، (7) انّک المتفضّل بالاحسان،

سختی به گشایش حال و فرجت، به ساحل سلامتم برسان. (7) که همانا تویی خدای با فضل و کرم بی پایان

المتطوّل بالامتنان، الوهّاب الکریم،

و احسان و عطای نامنتها، کریم و بخشنده بی عوض و غرض،

ذوالجلال و الاکرام.

بزرگوار با عزت و جلال.

(16) دعای آن حضرت هنگام درخواست عفو و...

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

اذا استقال من ذنوبه، او تضرّع فی طلب العفو عن عیوبه

هنگامی که درخواست گذشت از گناهانش می کرد یا در طلب عفو از عیوب خویش تضرع و زاری می نمود

(1) اللّهمّ یا من برحمته یستغیث المذنبون، (2) و یا من

(1)ای خدا! ای آن که گناهکاران از رحمت او فریادرس می طلبند! (2) و ای آن که الی ذکر احسانه یفزع المضطرّون، (3) و یا من لخیفته

بندگان مضطرّ درمانده، به یاد احسان او فریاد و زاری می کنند! (3) و ای آن که بندگان

ینتحب الخاطئون، (4) یا انس کلّ مستوحش غریب،

خطاپیشه، از ترس او با آه و ناله می گریند! (4) ای خدایی که دل های متوحش سرگردان به تو انس می گیرد!

و یا فرج کلّ مکروب کئیب، و یا غوث کلّ مخذول فرید،

و ای گشایش بخش دل های پر غم و اندوه! و ای پناه بخش هر ناکام تنها و بی پناه!

و یا عضد کلّ محتاج طرید. (5) انت الّذی وسعت کلّ

و ای یار و یاور هر محتاج رانده شده! (5) تویی که به وسعت

شیء رحمة و علما، (6) و انت الّذی جعلت لکلّ

بی نهایت علم و رحمت، بر تمام موجودات احاطه کامل داری؛ (6) و تویی که برای هر

مخلوق فی نعمک سهما، (7) و انت الّذی عفوه اعلی من

مخلوقی در نعمت های بی پایانت سهمی مقرر فرمودی. (7) تویی که عفو و بخشایشت بلندمرتبه تر از

عقابه، (8) و انت الّذی تسعی رحمته امام غضبه، (9)

عقاب و انتقام توست. (8) تویی که لطف و رحمت واسعه ات پیشاپیش قهر و غضب می رود.(9)

و انت الّذی عطاؤه اکثر من منعه، (10) و انت الّذی اتّسع

تویی آن که جود و عطایت از منعت افزون است. (10) تویی که

الخلائق کلّهم فی وسعه (11) و انت الّذی لا یرغب فی

همه خلایق را از رحمت واسعه خود وسعت عطا کردی. (11) تویی که در عوض

جزاء من اعطاه، (12) و انت الّذی لا یفرط فی عقاب من

عطا و بخشش خود به خلق، پاداش نمی خواهی. (12) تویی که در عقاب و کیفر معصیت کاران (عدل کرده) و ابدا

عصاه. (13) و انا یا الهی عبدک الّذی امرته بالدّعاء،

افراط نخواهی کرد. (13) و من ای خدا! بنده (ضعیف درمانده) توام که او را امر فرمودی به درگاهت دعا کند،

فقال: لبّیک و سعدیک، ها انا ذا یا ربّ مطروح بین

او هم امرت را اطاعت کرد و لبیک و سعدیک گویان گفت: پروردگارا! اینک منم، بنده ای که در حضور حضرتت به

یدیک، (14) انا الّذی اوقرت الخطایا ظهره، و انا الّذی

خاک ذلت و عبودیت افتاده. (14) منم که بار خطا و گناهانم بر دوشم بسی سنگین است؛ منم آن بنده ای که

افنت الذّنوب عمره، و انا الّذی بجهله عصاک، و

گناهان، عمرش را فانی ساخت؛ و منم که به جهل و نادانی تو را معصیت کردم، در صورتی که

لم تکن اهلا منه لذاک. (15) هل انت یا الهی راحم من

تو سزاوار نافرمانی او نبودی. (15) اکنون ای خدای من! آیا به کسی که به درگاهت دعا می کند ترحم

دعاک فابلغ فی الدّعاء؟ ام انت غافر لمن بکاک فاسرع فی

خواهی کرد، تا (امیدوار گشته و) بر دعا بیفزایم؟ و آیا تو آن را که به درگاهت می گرید می آمرزی، تا در

البکاء؟ ام انت متجاوز عمّن عفّر لک وجهه تذلّلا؟ ام

گریه بشتابم؟ آیا تو از کسی که در پیشگاه عزتت، جبهه به خاک ذلت نهاده عفو و گذشت خواهی کرد؟ و آیا

انت مغن من شکا الیک فقره توکّلا. (16) الهی لا تخیّب

بی نیاز خواهی کرد آن کس را که با اعتماد از فقر خود شکایت به حضرتت می کند؟ (16) ای خدای من! نومید

من لا یجد معطیا غیرک، و لا تخذل من لا یستغنی عنک

مگردان آن کس را که غیر تو معطی و صاحب کرمی در عالم نمی شناسد؛ و خوار مساز آن را که از

باحد دونک. (17) الهی فصلّ علی محمّد و اله، و لا تعرض

احدی جز تو بی نیازی نمی طلبد. (17) پروردگارا! پس بر محمد و آل پاکش درود فرست و از من که

عنّی و قد اقبلت علیک، و لا تحرمنی و قد رغبت الیک،

به ذات کریمت رو آورده ام به قهر رو مگردان؛ و مرا که مشتاق و متضرع به درگاه توام از عنایتت محروم منما؛

و لا تجبهنی بالرّدّ و قد انتصبت بین یدیک، (18) انت

و از الطافت به سبب آنکه در حضورت ایستاده ام مردودم مساز. (18) تویی

الّذی وصفت نفسک بالرّحمة، فصلّ علی محمّد و اله

که ذات پاکت را خود به رحمت و لطف توصیف فرمودی؛ پس بر محمد و آل پاکش درود فرست

و ارحمنی، و انت الّذی سمّیت نفسک بالعفو فاعف

و به من هم ترحم کن. و تویی که ذات یکتای خویش را به عفو و بخشش ستوده ای، پس مرا هم شامل عفو و

عنّی. (19) قد تری یا الهی فیض دمعی من خیفتک،

بخششت فرما. (19) ای خدای من! می نگری که با چشم اشکبار از ترس (قهر) تو می نالم

و وجیب قلبی من خشیتک، و انتقاض جوارحی من

و قلبم مضطرب و هراسان از (ذکر جلال) توست و ارکان و جوارحم از هیبت و عظمتت

هیبتک، (20) کلّ ذلک حیاء منّی بسوء عملی، و لذلک

می لرزد؛ (20) تمام اینها به علت شرمندگیم از عمل زشتم است؛ لذاست که

خمد صوتی عن الجأر الیک، و کلّ لسانی عن مناجاتک.

شرار فریادم خاموش و آه و ناله ام به درگاهت ضعیف است و زبانم از مناجاتت، لال و الکن است.

(21) یا الهی فلک الحمد، فکم من عائبة سترتها علیّ فلم

(21)ای خدای من! تو را ستایش می کنم که چه بسیار عیب ها و زشتی های مرا پنهان ساختی و مرا تفضحنی، و کم من ذنب غطّیته علیّ فلم تشهرنی، و کم من

مفتضح و رسوا نساختی؛ و چه بسیار گناهانم را در پرده (عفو) پوشانیدی و مرا میان خلق (به آنها) مشهور

شائبة الممت بها فلم تهتک عنّی سترها، و لم تقلّدنی

نگردانیدی؛ و چه بسیار عیب و عارها که من مرتکب شدم و تو پرده دری نکردی؛ و ننگ و عار آن را بر گردنم

مکروه شنارها، و لم تبد سوءاتها لمن یلتمس معائبی

چون طوق نیفکندی و زشتیش را بر دیده های همسایگانم که در جستجوی عیوب

من جیرتی، و حسدة نعمتک عندی، (22) ثمّ لم ینهنی

منند و حسودانی که از نعمت های تو بر من رشک می برند آشکار نگردانیدی. (22) (و وا اسفا که) باز هم

ذلک عن ان جریت الی سوء ما عهدت منّی. (23) فمن

این همه لطف و عنایتت، مرا از آنکه به سوی بدکاری و نقض عهد تو روم بازنداشت. (23) باری ای خدای

اجهل منّی یا الهی برشده؟ و من اغفل منّی عن حظّه؟

من! از من نادان و جاهل تر به رشد و صلاح کار خود کیست؟ و غافل تر از من نسبت به حظّ و بهره خود کیست؟

و من ابعد منّی من استصلاح نفسه؟ حین انفق ما

و دورتر از من از کار اصلاح نفس خویش کیست، در حالی که هرچه از

اجریت علیّ من رزقک فیما نهیتنی عنه من معصیتک،

رزق تو بر من انفاق شد، همه را در معصیت هایی که مرا نهی فرمودی صرف کردم؟

و من ابعد غورا فی الباطل، و اشدّ اقداما علی السّوء منّی؟

و از من دورتر کیست که در قعر چاه باطل درافتاده ام و چه کس از من گستاخانه تر به کار زشت اقدام می کند؟

حین اقف بین دعوتک و دعوة الشّیطان، فاتّبع دعوته

که هرگاه میان دعوت تو (به طاعت) و دعوت شیطان (به عصیان) ایستاده باشم، آنجا از پی شیطان می روم

علی غیر عمی منّی فی معرفة به، و لا نسیان من حفظی له،

در حالی که در شناخت او نابینا نیستم و کارهای او را فراموش نکرده ام.

(24) و انا حینئذ موقن بانّ منتهی دعوتک الی الجنّة،

(24)و هم اینک یقین دارم که دعوت تو مرا به بهشت ابد می رساند و منتهی دعوته الی النّار. (25) سبحانک ما اعجب ما

و دعوت شیطان به آتش دوزخ می کشاند. (25) پاک و منزهی تو ای خدا! چه قدر شگفت و عجب حیرت انگیز

اشهد به علی نفسی، و اعدّده من مکتوم امری؟ (26)

است این کار که من بر زیان خود دانسته گواهی می دهم و اسرار و راز پنهان خود را برمی شمارم.(26)

و اعجب من ذلک اناتک عنّی، و ابطاؤک عن معاجلتی،

و عجیب تر و شگفت انگیزتر ازین، آنست که تو بر من بردباری کرده و تعجیل در عقاب و کیفر گناهم نمی فرمایی

و لیس ذلک من کرمی علیک، بل تانّیا منک لی، و تفضّلا

و این برای آن نیست که مرا نزد تو کرامت و عزتی است، بلکه به صرف بردباری تو و فضل و کرم

منک علیّ، لان ارتدع عن معصیتک المسخطة، و اقلع

تو بر من است؛ تا مگر من از نافرمانیت که مستحق غضب توست پشیمان و مرتدع شوم و دست

عن سیّئاتی المخلقة، و لانّ عفوک عنّی احبّ الیک

از گناهانی که خوارکننده و فرساینده من است بردارم. و دیگر از این جهت که تو عفو و بخشش از گناهانم را

من عقوبتی. (27) بل انا یا الهی اکثر ذنوبا، و اقبح اثارا،

دوست تر داری از آنکه مرا عقاب کنی. (27) بلکه ای خدای من! من آن چنانم که گناهانم بیشتر و آثارم زشت تر

و اشنع افعالا، و اشدّ فی الباطل تهوّرا، و اضعف عند

و افعالم شنیع تر، و جرأت و بی باکیم در کار باطل بسی شدیدتر و بیداریم هنگام

طاعتک تیقّظا، و اقلّ لوعیدک انتباها و ارتقابا، من

طاعتت بسی ضعیف و سست تر و آگاهی و مراقبتم برای وعده های قهر تو کم تر از آنست

ان احصی لک عیوبی، او اقدر علی ذکر ذنوبی. (28) و انّما

که بتوانم همه عیوبم را برای تو بشمارم یا قادر باشم که گناهانم را ذکر نمایم. (28) و تنها

اوبّخ بهذا نفسی، طمعا فی رأفتک الّتی بها صلاح امر

با این سخنان نفس خود را توبیخ و سرزنش می کنم به طمع رأفت و عطوفتت که اصلاح امر گنهکاران موقوف بر

المذنبین، و رجاء لرحمتک الّتی بها فکاک رقاب

آن رأفت است و به امید لطف و رحمتت که آزادی خطاکاران، بسته بدان رحمت

الخاطئین. (29) اللّهمّ و هذه رقبتی قد ارقّتها الذّنوب،

است. (29) ای خدا! این گردن (بی طاقت) من است که گناهان آن را باریک کرده

فصلّ علی محمّد و اله، و اعتقها بعفوک، و هذا ظهری

پس بر محمد و آل پاکش درود فرست و به عفو و بخششت آن را آزاد گردان؛ و این پشت من است

قد اثقلته الخطایا، فصلّ علی محمّد و اله، و خفّف

که خطاها آن را سنگین نموده پس بر محمد و آل پاکش درود فرست و

عنه بمنّک. (30) یا الهی لو بکیت الیک حتّی تسقط

به لطف و احسان خود آن را سبک ساز. (30) ای خدای من! اگر آن قدر به درگاهت گریه کنم که

اشفار عینیّ، و انتحبت حتّی ینقطع صوتی، و قمت لک

مژگان دیدگانم همه فروریزد و چنان ناله و فریاد زنم که صدایم قطع شود و آن قدر در طاعتت به پا بایستم

حتّی تتنشّر قدمای، و رکعت لک حتّی ینخلع صلبی،

که قدم هایم متلاشی گردد و چندان حضورت به رکوع پشت خم کنم که ستون فقراتم در هم شکند

و سجدت لک حتّی تتفقّأ حدقتای، و اکلت تراب

و چندان حضورت به سجده درافتم تا آنکه حدقه چشمانم بیرون افتد و اگر خاک

الارض طول عمری، و شربت ماء الرّماد اخر دهری،

زمین را همه عمر بخورم و تا پایان عمرم آب گل آلود بنوشم

و ذکرتک فی خلال ذلک حتّی یکلّ لسانی، ثمّ لم ارفع

و در خلال این احوال، همه را به ذکر تو مشغول باشم تا زبانم از تکلم فروماند و آنگاه

طرفی الی افاق السّماء استحیاء منک، ما استوجبت

از شرم و حیا به اطراف آسمان تو سربلند نکنم، با این کارها هنوز هم مستوجب و مستحق

بذلک محو سیّئة واحدة من سیّئاتی. (31) و ان کنت

محو یک گناه از معاصی (بسیار) خود نخواهم بود. (31) و اگر تو

تغفر لی حین استوجب مغفرتک، و تعفو عنّی حین

مرا ببخشی آن گاه که مستوجب مغفرتت شوم و از گناهانم درگذری گاهی که

استحقّ عفوک، فانّ ذلک غیر واجب لی باستحقاق،

مستحق عفوت گردم همانا این عفو و مغفرتت نه به استحقاق من لازم گشته

و لا انا اهل له باستیجاب، اذ کان جزائی منک فی اوّل

و نه من لایق و سزاوار عفو و بخشایش حتمی تو گردیده ام، زیرا مجازاتم در اول معصیت و

ما عصیتک النّار، فان تعذّبنی فانت غیر ظالم لی. (32)

نافرمانی تو آتش دوزخ است پس هرگاه تو مرا (به کیفر گناهم) عذاب کنی ابدا ظلم در حق من نکرده ای.(32)

الهی فاذقد تغمّدتنی بسترک فلم تفضحنی، و تأنّیتنی

خدای من! چون زشتی های مرا در پرده عفو خویش مستور ساختی و مرا رسوا نگردانیدی، و به کرمت با من

بکرمک فلم تعاجلنی، و حلمت عنّی بتفضّلک فلم تغیّر

مدارا کردی و تعجیل در عقابم نفرمودی، و به فضل و رحمت نامنتهایت نسبت به من بردباری کردی و نعمتت را

نعمتک علیّ، و لم تکدّر معروفک عندی، فارحم طول

بر من تغییر ندادی، و احسان و عطای خود را، (با قهر و غضب) تیره و مکدّر نساختی، پس رحم کن بر طول

تضرّعی، و شدّة مسکنتی، و سوء موقفی. (33) اللّهمّ صلّ

تضرع و زاریم، و بر حال شدت فقر و مسکنتم، و بر بدی جایگاهم. (33) خداوندا! درود فرست

علی محمّد و اله، و قنی من المعاصی، و استعملنی

بر محمد و آل پاکش و مرا از ارتکاب معاصی حفظ فرما و پیوسته به کار طاعتت

بالطّاعة، و ارزقنی حسن الانابة، و طهّرنی بالتّوبة،

مشغول دار و حال انابه و بازگشت نیکو نصیبم فرما و به آب توبه، پاک و منزهم گردان

و ایّدنی بالعصمة، و استصلحنی بالعافیة، و اذقنی

و به عصمت و دوری از گناهان مرا مؤید فرما و با عافیت و آسایش، کارم را اصلاح گردان و

حلاوة المغفرة، و اجعلنی طلیق عفوک، و عتیق رحمتک،

حلاوت و شیرینی بخشش و مغفرت را به کام جانم بچشان و مرا رها شده بخششت و آزاد شده رحمتت گردان

و اکتب لی امانا من سخطک، و بشّرنی بذلک فی العاجل

و برایم امان و ایمنی از خشم و قهرت را بنویس و مرا به آن در همین عالم دنیای عاجل پیش از

دون الاجل، بشری اعرفها، و عرّفنی فیه علامة اتبیّنها،

فرارسیدن آخرت بشارت ده، مژده ای که آن را بشناسم؛ و علامتی در آن به من نشان ده که آن را آشکارا دریابم.

(34) انّ ذلک لا یضیق علیک فی وسعک، و لا یتکأّدک

(34)که البته این امر در مقابل رحمت واسعه تو مجالی تنگ نسازد و در برابر فی قدرتک، و لا یتصعّدک فی اناتک، و لا یؤودک فی

قدرت بی انتهای تو رنج و ملالی نیارد و در برابر حلمت کار دشواری نیست و نسبت به

جزیل هباتک الّتی دلّت علیها ایاتک، انّک تفعل ما

موهبت و عطایای تو که آیاتت دلالت بر آن دارد کار صعبی نخواهد بود؛ زیرا تو انجام می دهی هرچه را

تشاء، و تحکم ما ترید، انّک علی کلّ شیء قدیر.

بخواهی و بر آنچه اراده کنی حکم می فرمایی و همانا تو بر تمام امور عالم قادر و توانایی.

(17) دعای آن حضرت در مورد شیطان

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

اذا ذکر الشّیطان فاستعاذ منه و من عداوته و کیده

چون متذکر شیطان و دیو مردود حق می شد از او و عداوت و مکرش به خدای متعال پناه می برد

(1) اللّهمّ انّا نعوذ بک من نزغات الشّیطان الرّجیم،

(1)ای خدای من! ما بندگان، به حضرتت پناه می بریم از وساوس و فساد شیطان رجیم و کیده و مکائده، و من الثّقة بامانیّه و مواعیده، و

و مکر و حیلت های او و از آنکه مبادا به آرزوهای باطل و وعده های دروغش

غروره و مصائده، (2) و ان یطمع نفسه فی اضلالنا عن

و غرور و دام های صیدش اعتماد کرده و مطمئن شویم. (2) (و به تو پناه می بریم) از اینکه نفس خبیث آن دیو به

طاعتک، و امتهاننا بمعصیتک، او ان یحسن عندنا

طمع آید که ما را از راه طاعتت گمراه کند و به ذلت معصیت ما را پیرو خود سازد؛ یا آنکه چیزی نزد ما نیکو باشد

ما حسّن لنا، او ان یثقل علینا ما کرّه الینا. (3) اللّهمّ

که او نیکو جلوه داده، یا آنکه بر ما سنگین آید، آنچه را که او در نظرمان مکروه نشان داده است. (3) ای خدا!

اخسأه عنّا بعبادتک، و اکبته بدؤوبنا فی محبّتک،

آن شیطان را به واسطه سرگرمی ما به عبادتت از ما دور ساز و به سبب اشتیاق وافر به محبتت، آن دیو رجیم را

و اجعل بیننا و بینه سترا لا یهتکه، و ردما مصمتا

مخذول و ذلیل گردان و بین ما و او حجابی مقرر بدار که هرگز آن پرده را نتواند درید و سدی محکم که ابدا

لا یفتقه. (4) اللّهمّ صلّ علی محمّد و اله، و اشغله عنّا

نتواند شکافت. (4) ای خدا! درود فرست بر محمد و آل پاکش و آن شیطان را از وسوسه ما

ببعض اعدائک، و اعصمنا منه بحسن رعایتک،

به برخی دشمنانت مشغول بدار و ما را به حسن التفاتت از شرّ او محفوظ گردان

و اکفنا ختره، و ولّنا ظهره، و اقطع عنّا اثره. (5) اللّهمّ صلّ

و مکرش را از ما کفایت فرما و پشت او را به جانب ما بگردان و هرگونه وسوسه و مکرش را از ما قطع فرما.(5)

علی محمّد و اله، و امتعنا من الهدی بمثل ضلالته،

ای خدا! درود فرست بر محمد و آل پاکش و همان قدر که او در ضلالت و شقاوتست ما را از هدایت بهره مند گردان؛

و زوّدنا من التّقوی ضدّ غوایته، و اسلک بنا من التّقی

و بر ضد غوایت و گمراهی او، ما را زاد و راحله تقوا عطا فرما؛ و ما را

خلاف سبیله من الرّدی. (6) اللّهمّ لا تجعل له فی

بر خلاف طریق هلاکت او، به راه تقوا (و سعادت) سلوک ده. (6) ای خدا! راهی برای او به خانه

قلوبنا مدخلا، و لا توطننّ له فیما لدینا منزلا. (7) اللّهمّ

دل های ما قرار مده؛ و به او در آنچه نزد ماست وطن و منزلگاه مده؛ (7) ای خدا!

و ما سوّل لنا من باطل فعرّفناه، و اذا عرّفتناه فقناه،

باطلی را که برای ما زیبا جلوه گر می سازد به ما بشناسان، و پس از آگاهی محفوظمان بدار؛

و بصّرنا ما نکائده به، و الهمنا ما نعدّه له، و ایقظنا عن

و در مکری که با ما می کند به ما بصیرت عطا کن؛ و آنچه که تهیه اش برای دفع مکر او لازم است به ما الهام فرما و

سنة الغفلة بالرّکون الیه، و احسن بتوفیقک عوننا

ما را از خواب غفلت اعتماد به مکر شیطان بیدار ساز؛ و به حسن توفیق خود، ما را بر مخالفت او یاری

علیه. (8) اللّهمّ و اشرب قلوبنا انکار عمله، و الطف لنا

فرما. (8) ای خدای من! و قلوب ما را مملوّ از انکار و دشمنی با عمل او گردان و در نقض و ویران کردن اساس

فی نقض حیله. (9) اللّهمّ صلّ محمّد و اله، و حوّل

مکر و حیلتش بر ما به لطف یاری کن. (9) ای خدا! درود فرست بر محمد و آل پاکش و به کرمت

سلطانه عنّا، و اقطع رجاءه منّا، و ادرأه عن الولوع بنا.

استیلای شیطان را از ما بازدار و امیدش را از ما قطع ساز و حرص و ولعش را برای اهانت به ما دفع فرما.

(10) اللّهمّ صلّ علی محمّد و اله، و اجعل اباءنا و امّهاتنا

(10)ای خدا! درود فرست بر محمد و آل پاکش و به کرمت پدران و مادران و اولادنا، و اهالینا و ذوی ارحامنا، و قراباتنا و جیراننا،

و فرزندان و کلیه خاندان و ارحام و خویشاوندان و همسایگان ما،

من المؤمنین و المؤمنات منه فی حرز حارز، و حصن

از مردان و زنان اهل ایمان، همه را از شرّ آن دیو رجیم در امان خود و حصار

حافظ، و کهف مانع، و البسهم منه جننا واقیة، و

محکم خویش و پناهگاه ایمن حضرتت محفوظ بدار و بر تن آنان جوشنی نگهبان (از شرّ لشگر شیطان) بپوشان،

اعطهم علیه اسلحة ماضیة. (11) اللّهمّ و اعمم بذلک

و به آنان شمشیر برنده ای (بر دفاع از شرّ دیوان) عطا فرما. (11) ای خدا! و این دعا را در حق

من شهد لک بالرّبوبیّة، و اخلص لک بالوحدانیّة،

هرکس که به ربوبیتت گواهی دهد و با اخلاص کامل تو را یگانه و یکتا شناسد

و عاداه لک بحقیقة العبودیّة، و استظهر بک علیه فی

و به حقیقت عبودیت و خلوص بندگی تو، با شیطان دشمن باشد و در راه آموختن علوم ربانی از تو بر علیه او

معرفة العلوم الرّبانیّة. (12) اللّهمّ احلل ما عقد، و افتق

کمک طلبد، این دعا را در حق همه آنها تعمیم ده. (12) ای خدا و هر دری که شیطان به روی ما ببندد، تو بگشا؛ و

ما رتق، و افسخ ما دبّر، و ثبّطه اذا عزم، و انقض ما ابرم.

هر روزنه که او باز کند تو ببند؛ و هر تدبیر که اندیشد همه را نابود ساز و هر تصمیمش را، معوّق و باطل ساز.

(13) اللّهمّ و اهزم جنده، و ابطل کیده، و اهدم کهفه،

(13)ای خدا! لشگر و سپاه شیطان را درهم شکن؛ و مکرش را باطل گردان؛ و پناهگاه و سنگرهایش ویران ساز؛ و ارغم انفه. (14) اللّهمّ اجعلنا فی نظم اعدائه، و اعزلنا

و دماغش به خاک ذلت بمال. (14) ای خدا! ما را در صف دشمنانش قرار ده و از

عن عداد اولیائه، لا نطیع له اذا استهوانا، و لا نستجیب

شمار دوستدارانش دور گردان تا چون ما را به مکر کشاند اطاعتش نکنیم و چون

له اذا دعانا، نأمر بمناواته من اطاع امرنا، و نعظ عن

دعوتمان کند اجابتش ننماییم؛ بلکه هر کسی را که امر ما را اطاعت کند، امر به مخالفت شیطان کنیم و هر که ما را

متابعته من اتّبع زجرنا. (15) اللّهمّ صلّ علی محمّد

پیروی کند، به وعظ و اندرز از پیروی شیطان بیزار سازیم. (15) ای خدا! درود فرست بر محمد،

خاتم النّبیّین، و سیّد المرسلین، و علی اهل بیته

خاتم پیغمبران و بزرگ رسولان و بر خاندان

الطّیّبین الطّاهرین، و اعذنا و اهالینا و اخواننا، و

نیکوطینت و پاک فطرتش؛ و (به کرمت) ما را و خاندان ما و برادران ما و

جمیع المؤمنین و المؤمنات ممّا استعذنا منه، و اجرنا

جمیع اهل ایمان از مرد و زن، همه را در شمار آنان که از شرّ شیطان در پناه تواند قرار ده؛ و از

ممّا استجرنا بک من خوفه، (16) و اسمع لنا ما دعونا

آنچه از خوف آن به تو پناه می آوریم ما را پناه بخش. (16) و (ای خدا!) آنچه دعا کردیم به کرم همه را بشنو (و

به، و اعطنا ما اغفلناه، و احفظ لنا ما نسیناه، و صیّرنا

اجابت فرما) و آنچه را غفلت کردیم، از لطف عطا فرما؛ و آنچه را که فراموش کردیم از حضرتت بطلبیم آن را هم

بذلک فی درجات الصّالحین، و مراتب المؤمنین،

بر ما محفوظ دار؛ و بدین دعا ما را در مراتب و درجات صالحان و بندگان باایمان خود قرار ده؛

امین ربّ العالمین.

این دعا را اجابت فرما ای پروردگار عالم!

(18) دعای آن حضرت در دفع بلاها و...

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

اذا دفع عنه ما یحذر، او عجّل له مطلبه

چون ازو دفع رنج و بلایی می شد یا مطلب و خواسته اش زود روا می گشت

(1) اللّهمّ لک الحمد علی حسن قضائک، و بما صرفت عنّی

(1)ای خدای من! تو را حمد و ستایش می گویم به خاطر قضا (و قدر) نیکویت و آنکه بلای خود را از من من بلائک، فلا تجعل حظّی من رحمتک ما عجّلت لی

دفع فرمودی؛ پس حظ و بهره مرا از رحمتت، تنها همین نعمت و عافیت

من عافیتک، فاکون قد شقیت بما احببت، و سعد

قرار نده تا من (با وجود این عافیت و رفع بلا) که محبوب و مطلوبم بود، (در آخرت) بدبخت شوم و دیگری

غیری بما کرهت، (2) و ان یکن ما ضللت فیه، او بتّ

با وجود آنچه پسند من نبود، خوشبخت شود. (2) و اگر با این نعمت و عافیت دنیوی که عطا کردی و در آن، روز

فیه من هذه العافیة، بین یدی بلاء لا ینقطع، و وزر

را شب و شب را روز می کنم، در مقابل مرا بلایی است در آخرت که هیچ منقطع نشود و وزر و عذابی که برطرف

لا یرتفع، فقدّم لی ما اخّرت، و اخّر عنّی ما قدّمت، (3)

نگردد، پس آنچه را مؤخر داشته ای مقدم بدار (رنج را)؛ و آنچه را مقدم داشته ای به تأخیر افکن (آسایش را).(3)

فغیر کثیر ما عاقبته الفناء، و غیر قلیل ما عاقبته البقاء،

زیرا بسیار نیست آنچه که عاقبتش فناست (این دنیا)؛ و کم نیست آنچه که باقی است (عذاب یا آسایش آخرت)؛

و صلّ علی محمّد و اله.

و درود بر محمد و آل پاکش باد.

(19) دعای آن حضرت در طلب باران

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

عند الاستسقاء بعد الجدب

درخواست باران بعد از خشکسالی

(1) اللّهمّ اسقنا الغیث، و انشر علینا رحمتک بغیثک

(1)ای خدا! ما را به نعمت باران سیراب گردان و رحمتت را بر ما بگستران به باران المغدق من السّحاب المنساق، لنبات ارضک

عظیمی از ابرهایی که در این جوّ پهناور به هرطرف روانند تا گیاه و نباتات زمینت را

المونق فی جمیع الافاق، (2) و امنن علی عبادک بایناع

در همه آفاق سبز و خرم سازند؛ (2) و به رسانیدن میوه های درختان بر بندگانت منت

الثّمرة، و احی بلادک ببلوغ الزّهرة، و اشهد ملائکتک

گزار؛ و اهل شهر و دیار خود را به رسانیدن شکوفه درختان به انواع ثمرات زنده ساز؛ و فرشتگان

الکرام السّفرة بسقی منک نافع، دائم غزره، واسع درره،

عالی رتبه ات را که سفیران تواند شاهد و ناظر این باران رحمت نافعت قرار ده، بارانی که دایم ببارد، فراگیر

وابل سریع عاجل، (3) تحیی به ما قد مات، و تردّ به ما

و دانه درشت باشد و با سرعت و شتاب فرود آید. (3) و به وسیله آن، زمین های خشک و مرده را زنده گردانی و

قد فات، و تخرج به ما هو ات، و توسّع به فی الاقوات،

آنچه از دست رفته بازگردانی و آنچه آمدنی ست بیرون آوری و در پی آن، قوت و غذا را واسع گردانی.

سحابا متراکما، هنیئا مریئا، طبقا مجلجلا، غیر ملثّ

ابری بس متراکم، با آبی خوش و گوارا، فراگیر، با صدای رعد و برق بلند؛ نه ابری با باران پیوسته (که سیل پدید

ودقه، و لا خلّب برقه. (4) اللّهمّ اسقنا غیثا مغیثا،

آرد) و نه با برق فریبنده (که باران نبارد). (4) پروردگارا! ما (تشنه کامان) را سیراب کن به بارانی کامل و فراوان،

مریعا ممرعا، عریضا واسعا غزیرا، تردّ به النّهیض، و تجبر

پرنفع، رویاننده و پرورنده، وسیع و فراگیر و سرشار، که سرسبزی و خرمی را بازگرداند و ضعف تشنه کامان را

به المهیض. (5) اللّهمّ اسقنا سقیا تسیل منه الظّراب،

جبران نماید. (5) پروردگارا! ما را به باران کاملی سیراب ساز که چشمه های کوهساران را از آن جاری کنی

و تملأ منه الجباب، و تفجّر به الانهار، و تنبت به

و چاه و قنوات را مملو از آب گردانی و نهر و رودها را چون سیل روان سازی و اشجار را

الاشجار، و ترخص به الاسعار فی جمیع الامصار، و

برویانی و بهای هرچیز را در همه شهرها ارزان کنی و

تنعش به البهائم و الخلق، و تکمل لنا به طیّبات

شادمانی و نشاط حال بهایم و انسان را تدارک فرمایی و به وسیله آن، رزق نیکو را برای ما بندگان کامل

الرّزق، و تنبت لنا به الزّرع، و تدرّ به الضّرع، و تزیدنا

گردانی و کشت و زرع ها را بر ما برویانی و پستان ها را پر از شیر کنی و به وسیله آن

به قوّة الی قوّتنا. (6) اللّهمّ لا تجعل ظلّه علینا سموما،

نیرویی بر قوّت و نیروی ما بیفزایی. (6) پروردگارا! سایه آن ابر را بر ما سموم و گرم قرار مده

و لا تجعل برده علینا حسوما، و لا تجعل صوبه علینا

و سردی آن را موجب قطع نعمت بر ما مگردان و نزول آن باران را بر ما بلا و سبب دوری (از رحمتت )

رجوما، و لا تجعل ماءه علینا اجاجا. (7) اللّهمّ صلّ علی

مساز و آبش را برایمان شور و ناگوار مدار. (7) پروردگارا! درود فرست بر

محمّد و ال محمّد، و ارزقنا من برکات السّماوات

محمد و آل محمد و ما را از برکات آسمان ها و زمین، روزی (و بهره وافر)

و الارض، انّک علی کلّ شیء قدیر.

عطا فرما که تو بر همه چیز و هرکار قادر و توانایی.

(20) دعای مکارم الاخلاق

و کان من دعائه علیه السّلام

و از دعاهای امام سجاد علیه السلام است:

فی مکارم الاخلاق و مرضیّ الافعال

در اخلاق ستوده و افعال پسندیده

(1) اللّهمّ صلّ علی محمّد و اله، و بلّغ بایمانی اکمل

(1)پروردگارا! درود فرست بر محمد و آل او و مقام ایمان مرا به حد اکمال الایمان، و اجعل یقینی افضل الیقین، و انته بنیّتی

برسان و مقام یقینم را برترین مقام یقین قرار ده و نیتم را

الی احسن النّیّات، و بعملی الی احسن الاعمال.

به بهترین نیت ها برسان و عملم را نیکوترین اعمال مقرر فرما؛

(2) اللّهمّ وفّر بلطفک نیّتی، و صحّح بما عندک یقینی،

(2)و به لطف و کرمت، نیتم را وافر و کامل گردان و مقام یقینم را صحیح بدار و استصلح بقدرتک ما فسد منّی. (3) اللّهمّ صلّ علی

و به قدرت (کامله خویش) هر عمل فاسدی که از من سر زده اصلاح فرما. (3) خدایا! درود فرست بر

محمّد و اله، و اکفنی ما یشغلنی الاهتمام به، و استعملنی

محمد و آل او و تو اموری که اهتمام به آنها، مرا مشغول می سازد کفایت فرما و در مقابل مرا به کاری که فردای

بما تسئلنی غدا عنه، و استفرغ ایّامی فیما خلقتنی له،

قیامت از من خواستاری مشغول دار و در ایام عمرم فراغتی بخش تا به کاری که برای آنم آفریده ای پردازم

و اغننی، و اوسع علیّ فی رزقک و لا تفتنّی بالنّظر (بالبطر)، و

و مرا از خلق بی نیاز گردان و رزق وسیع عطا فرما و مرا به نظاره ایستادن (چشم انتظاری روزی) امتحان منما و

اعزّنی و لا تبتلینّی بالکبر، و عبّدنی لک و لا تفسد عبادتی

مرا عزت بخش و به تکبر و خودپسندی مبتلا مگردان و به عبادت خالص خود مشغولم دار و عبادتم را به

بالعجب، و اجر للنّاس علی یدی الخیر و لا تمحقه

عجب و غرور باطل مساز و به دستم کارهای خیر برای مردم جاری ساز و آن کار خیر را

بالمنّ، وهب لی معالی الاخلاق، و اعصمنی من الفخر.

به واسطه منت ضایع و نابود مگردان و مرا عالی ترین اخلاق، کرامت فرما و از فخر و مباهات محفوظم بدار.

(4) اللّهمّ صلّ علی محمّد و اله، و لا ترفعنی فی النّاس

(4)پروردگارا! درود فرست بر محمد و آل او و مرا نزد خلق، رفعت و بلندی عطا درجة الاّ حططتنی عند نفسی مثلها، و لا تحدث لی عزّا

مکن مگر آنکه به همان درجه مرا نزد خودم پست و ذلیل گردانی و برایم عزتی

ظاهرا الاّ احدثت لی ذلّة باطنة عند نفسی بقدرها. (5)

ظاهری پدید میاور مگر آنکه به همان اندازه، ذلت و حقارت به باطن ذاتم کرم فرمایی.(5)

اللّهمّ صلّ علی محمّد و ال محمّد، و متّعنی بهدی صالح

پروردگارا! درود فرست بر محمد و آل محمد و مرا به هدایت شایسته ای بهره مند ساز

لا استبدل به، و طریقة حقّ لا ازیغ عنها، و نیّة رشد

که هرگز آن را به هیچ چیز مبدل نسازم؛ و به طریق حقی رهبری کن که ابدا از آن، تخطی و لغزش نکنم؛ و نیت

لا اشکّ فیها، و عمّرنی ما کان عمری بذلة فی طاعتک،

درستی عطا کن که هرگز در آن شک نکنم و مرا عمر طویل ده مادامی که عمرم در راه طاعتت صرف شود؛

فاذا کان عمری مرتعا للشّیطان فاقبضنی الیک قبل ان

پس هرگاه عمرم چراگاه شیطان گردد، آن زمان قبض روحم کن، پیش از آنکه