مشخصات کتاب
سرشناسه:طیب نیا، سیدمحسن، 1355 -
عنوان و نام پدیدآور:رادمهر مسافری از سرزمین پارس/ سیدمحسن طیب نیا.
مشخصات نشر:قم: عطر عترت، 1398.
مشخصات ظاهری:208 ص.؛ 14/5×21/5 س م.
شابک:250000 ریال:978-600-243-219-3
وضعیت فهرست نویسی:فیپا
موضوع:داستان های فارسی -- قرن 14
Persian fiction -- 20th century
داستان های آموزنده فارسی -- قرن 14
Didactic fiction, Persian -- 20th century
رده بندی کنگره:PIR8352 /ی1625ر2 1398
رده بندی دیویی:8فا3/62
شماره کتابشناسی ملی:5646401
اطلاعات رکورد کتابشناسی:فیپا
اشاره
رادمهر مسافری از سرزمین پارس
سید محسن طیب نیا
به نام خدا
« رادمهر » داستان مردی آزاده و حقیقت جویی است که در سفر پرمخاطره خود در سال 35 هجری به حقایق پنهانی می رسد که فکر و اندیشه و زندگانی او را به کلی دگرگون می سازد . او در این سفر با شخصیت های بزرگی برخورد می کند که واقعیت های کتمان شده را به او می گویند و حقایق ناشناخته را آن گونه که هست به وی نشان می دهند .
در این داستان زیبا و پرمخاطره و هیجان انگیز ، بسیاری از واقعیت های تاریخ با شیواترین بیان بازگو می گردد و پرده ها بالا زده می شود و حقایق آشکار می گردد .
هر چند رادمهر یک شخصیت خیالی است امّا آنچه او نقل می کند عین وقایع تاریخی است که در اسناد متعدد آمده است .
آری ، این داستان پرده ها را بالا می زند و حقایق و معارف پاک را با زبانی گویا و زیبا و همه فهم به حقیقت طلبان راه عقل و عشق نشان می دهد .
رادمهرِ داستان ما ، هرچند یک شخص خیالی است ؛ اما آنچه از
وقایع تاریخ در این داستان بیان می شود در ده ها منبع قدیمی معتبر اسلامی موجود است که نویسنده توانای این اثر با اِشراف بر آن و آگاهی دقیق و وسیع از سخنان و سیره ی معصومان علیهم السلام و معارف حقّه ی اسلامی ، با ذوقی لطیف و سرشار این داستان را خلق کرده است .
1
اکنون که قلم به دست گرفته ام و می خواهم خاطرات مهم زندگی خود را بنویسم ، 62 بهار را تجربه کرده ام . می خواهم آنچه که سالهاست دلم را به خود مشغول داشته بر زبان قلمم جاری کنم ؛ من تا کنون کتابی ننگاشته ام و خاطره ای بر زبان خامه جاری نکرده ام ، اما باید بنویسم هرچند بسیاری از آنچه هم اکنون می خواهم بنویسم به دوستان قابل اعتماد خود بارها بازگو کرده ام ؛ اما باید بنویسم ، زیرا زبان خامه صدای دیگری دارد ، طنین دیگری دارد ، فریاد دیگری دارد . آری! باید بنویسم که پس از من نیز دل های آگاه این سخنان را بشنوند و حقایق آن گونه که هست برای آنان آشکار گردد .
البته من در نوشتن این خاطرات عجله دارم ؛ زیرا عازم سفری هستم که ممکن است دیگر بازگشتی در آن نباشد ؛ اکنون وصیت خود را با خانواده ام کرده ام و اندک وسایل مورد نیاز
سفر خود را پیچیده و به کناری گذاشته ام تا به یاری خداوند بعد از چند روز که از نگاشتن این خاطرات فارغ شدم ، سریعاً عازم شوم ؛ آری! باید به جمعیتی ملحق شوم که انتظار مرا می کشند برای کاری بس بزرگ!
فصل بهار و ماه اردیبهشت است ؛ هوا در منطقه ما هنوز نسبتاً سرد است . بر قله ی کوه های اطراف شهر زیبایمان برف هایی که هر روز با بوسه های آفتاب کم تر می شوند و به صورت رودخانه های کوچک در دشت های اطراف شهر جاری می گردند ، نمایان است .
در خارج از شهر ، روی تپه ای سر سبز نشسته ام که خنکی رطوبت باران شب گذشته را زیر پا احساس می کنم ؛ شهر زیبای پر درختمان از دور نمایان است . اهالی این شهر با طلوع آفتاب برمی خیزند و در مزارع اطراف شهر برای رسیدگی به کشت و زرعشان پراکنده می شوند ؛ البته صنعت گران نیز در داخل شهر به صنعت و فنون خود از قبیل : ساختن زره و اسلحه برای جنگجویان ، بافتن فرش و گلیم ، ساختن ظروف مسی و سنگی و یا ساختن آینه و شمعدان و وسایل زینتی و ... می پردازند ؛ دامداران هم قبل از طلوع آفتاب دام های خود را حرکت می دهند و برای چَرا به کوه و دشت می برند ؛ جامه های رنگارنگ و زیبایِ زینتِ تن ساکنان شهر نیز از پشم گوسفندانی است که گوشت و لبنیات را تقدیم سفره هایمان کرده اند . همه ی
مردم شهر بزرگ و زیبایمان در کسب معاش ، اهل کوشش و جدیّت اند و روحیه همکاری و تعاون در بین تمام اقشار جامعه دیده می شود ؛ به گونه ای که در شهر نه یک نفر بیکار یافت می شود و نه یک نفر نیازمند .
همه با هم مهربان و یک رو هستند و دغلبازی و فریبکاری جایگاهی ندارد ، همه همدیگر را دوست دارند و در سختی ها و مشکلات یار و یاور یکدیگراند . زشت ترین گناه در شهر ما دروغ است ، هرکس در این شهر دچار این گناه بزرگ شود دیگر هیچ جایگاهی در بین مردم نخواهد داشت و مجبور می گردد وطنی دیگر برای خود اختیار کند .
مردم شهر ما انسان هایی دلاور ، بلند همت و اهل سخاوت اند . مردان در نسب ، انسان هایی شریف و اصیل اند و زنان نیز بانوانی عفیف و شوهر دوست .
حدود پنجاه سال است که تحولی عظیم زندگانی این مردمان شریف و عفیف را همراهی می کند . آری! آنان ، جز عده ای اندک ، به دین اسلام گرویده اند و با این انتخاب آگاهانه بر پاکی خود افزوده اند ؛ اما امید است که این عده ی کم نیز به زودی حقانیت دین اسلام برایشان آشکار شود و مشتاقانه دین اسلام را با دل و جان پذیرا گردند .
اکنون روی این تپه ی سرسبزِ زیبا که پر از لاله های واژگون است و پروانه های کوچک با بال های زرد و رنگارنگ اطراف
مرا احاطه کرده اند به شهرم و تکاپوی مردمان آن می نگرم و با خاطری آسوده و دور از هیاهو ، قلم را روی این اوراق می دوانم تا خاطراتم را تجدید کنم و صفحاتی زرین برای شما عزیزان به یادگار گذارم .
راستی! آیا شما نیز طبیعت را دوست دارید؟ من که با آن جان می گیرم . من عاشق طبیعت و درختان و گیاهان و گل های آن هستم ؛ همین پروانه های کوچک و زیبا را هم بسیار دوست می دارم . برای من زیباترین و دل انگیزترین نگارگری ها در چهره ی گل های بهاری هویداست . صدای طبیعت ، زیباترین نوایی است که قلبم را نوازش می دهد و عطرِ خاکِ خیس خورده ی حاصل از نمِ باران دیشب ، خوشبوترین عطری است که مشامم را طراوت می بخشد . نمی دانم علت این همه علاقه و عشق من به طبیعت چیست!؟ شاید بدان سبب است که پیکر نازنین ما از همین آب و خاک طبیعت است و عاقبت به همین خاک باز می گردد ؛ همان گونه که خداوند متعال در سخنان جاویدش فرموده است که : « شما را از خاک آفریدیم و به آن نیز باز می گردانیم » و شاید به خاطر آن است که کوه و دشت و دریا و موجودات بیشمار پراکنده در آن ، که هریک عجایبی را به نمایش می گذارند ، همگی آیات خداوند متعال اند که قدرت و عظمت و حکمت خالق هستی را به تصویر می کشند و قلب های انسان های بیدار را در پیشگاه آن یگانه ی بی همتا به خضوع و خشوع می کشانند .
آری! در سراسر قرآن کریم آمده است که ای انسان های خردمند به این آسمان برافراشته و به این زمین گسترانیده و به موجودات پراکنده در آن با دیده ی خرد بنگرید و عظمت خالق هستی را در تک تک این مخلوقات ببینید و آن گاه از عمق جان بگویید که خدا حق است و هرچه غیر او در مقام خدایی خوانده شود ، باطل است .
بگذارید بلند شوم و در این هوای خنکِ دل انگیز قدم بزنم و با شما سخن بگویم ؛ اما به من مهلت دهید! باید در این مکان گام هایم را آهسته تر بردارم ؛ زیرا لانه ی مورچگانی را می بینم که اگر حواسم نباشد زیر پاهایم له می شود .
آری! باید احتیاط کرد ؛ نباید به آنان آسیب رسانْد . آنان هم مانند ما صاحب قلب و چشم و گوش اند . آری! آنان هم مانند ما حیات دارند و به یکدیگر مهر می ورزند و از زندگانی شان لذت می برند . آری! ما حق نداریم حیات را مخصوص خود بدانیم و آن را از دیگر جانداران سلب کنیم .
اکنون سخن حکیمی بزرگ و عزیز به یادم آمد که می گفت :
« به خدا قسم! اگر حکومت اقالیم هفت گانه را با آنچه در زیر افلاک
است به من بدهند در برابر اینکه خدا را با کشیدن پوست جوی از دهان مورچه ای معصیت کنم ، من این کار را نخواهم کرد » .
آری! مردان خدا این گونه هستند ، به هیچ یک از مخلوقات خدا
ستم نمی کنند ، حتی اگر مورچه ای ریز باشد . همین مورچه های ریز نیز اگر با نگاه تیزبین خرد به آن ها بنگریم ، عظمت خدا را هویدا می سازند .
جملات آن بزرگ مرد حکیم در این باره بسیار شنیدنی است :
« ای مردم! به مورچه و کوچکی جثّه ی آن بنگرید که چگونه لطافت خلقت او با چشم و اندیشه ی انسان درک نمی شود ؛ نگاه کنید چگونه روی زمین راه می رود و برای به دست آوردن روزی خود تلاش می کند! دانه ها را به لانه ی خود منتقل می سازد و در جایگاه مخصوص نگه می دارد ؛ در فصل گرما برای زمستان تلاش می کند و به هنگام درون رفتن ، بیرون آمدن را فراموش نمی کند!
روزی مورچه تضمین گردیده و غذاهای متناسب با طبعش آفریده شده است ؛ خداوند منّان از او غفلت نمی کند و پروردگارِ پاداش دهنده، محرومش نمی سازد ؛ گرچه در دل سنگی سخت و صاف یا در میان صخره ای خشک باشد . اگر در مجاری خوراک و قسمت های بالا و پایین دستگاه گوارش و آنچه در درون شکم او از غضروف های آویخته به دنده تا شکم و آنچه در سر اوست از چشم و گوش ، اندیشه نمایی ، از آفرینش مورچه دچار شگفتی شده و از وصف او به زحمت خواهی افتاد ؛ پس بزرگ است خدایی که مورچه را بر روی دست و پایش برپا داشت و پیکره ی وجودش را با استحکام نگاه داشت .
در آفرینش آن هیچ قدرتی او را یاری نداد و هیچ آفریننده ای کمکش نکرد .
اگر اندیشه ات را به کارگیری تا به راز آفرینش پی برده باشی ، دلایل روشن به تو خواهند گفت که آفریننده ی مورچه ی کوچک همان آفریدگار درخت بزرگ خرماست ، به جهت دقتی که جدا جدا در آفرینش هر چیزی به کار رفته و اختلافات و تفاوت های پیچیده ای که در خلقت هر پدیده ی زنده نهفته است . »
این سخنان زیبا را که هر جمله اش درس خداشناسی به ما می دهد شنیدید ؛ باید فدای لب هایی شد که چنین سخنان زیبا و حکیمانه ای از آن خارج می شود!
اکنون با احتیاط از محدوده ی لانه مورچگان گذر کردم .
به پایین تپه رسیده ام آفتاب در حال غروب است ؛ برای امروز نوشتن بس است! باید زودتر به خانه برگردم ؛ مادر پیرم « ایراندخت » چشم انتظار من است .
2
سرنوشت ما را به سوی کاری بزرگ و واقعه ای عظیم می خواند ؛ دوستانم چند روزی است سفر خود را آغاز کرده اند ، من نیز باید سریع تر به رفقای خود بپیوندم .
امروز هم برای نوشتن روی همان تپه ی زیبای مُشرِف به شهر می روم . جای همه شما سبز! طراوت و لذت خُنکای هوا ، حسّ زیباییِ دشتِ پر از گل های زرد و قرمز و سفیدِ روبرو را دو چندان می کند ؛ موسیقی خدادادی سِهره و بلبل که از هر طرف به گوش می رسد ، عجیب جان نواز و شور آفرین است . اصولاً هرچه از دامان طبیعت برخیزد فرح بخش است . صدای خوش و زیبا ، جان بخش و نشاطافزاست ؛ البته نه از نوع ساختگی اش! آهنگ مصنوعی آلات موسیقی تنها اعصاب و روانم را به هم می ریزد .
در این فصل با آب شدن تدریجی برف کوه ها آبشارهای
کوچک و بزرگی ایجاد می گردد . نزدیک یکی از این آبشارها نشسته ام و صدای ریزش آب را با صدای وزش بادی ملایم و نغمه سرایی سِهره و بلبلی می شنوم ؛ نشاط قلبم را فرا گرفته و احساس می کنم من همان پرنده ی خوش آوایم و قطره قطره های آن آبشار !
هرچند سن من به 62 سالگی رسیده است ، اما هنوز خود را در عالم کودکی می بینم و تشنه محبت همان دوران ام . هرگز کودکی ام را فراموش نمی کنم که در این دشت پر گل شهر « اصطخر » با همسالان خود میان گل ها غلت می خوردیم ، در چشمه ها و رودخانه های اطراف شهر شنا می کردیم ، با هیاهو دنبال بچه آهوها می دویدیم ، و دشت بی نظیر پر گل ، از طنین خنده های ما به وجد می آمد ؛ اواخر روز در کمرکش کوه وقتی پدرم « کیانمهر » برای بازگرداندن من به خانه می آمد و صدایم می زد ، پژواکِ صدای کوه با افتخار هزار بار می گفت : « رادمهر ، رادمهر ، رادمهر ... » .
من یک ایرانی اصیل ام ؛ زادگاهم مرکز قوم پارس با بیش از هزار سال قدمت ، سالیان متمادی پایتخت بخش وسیعی از تمدن جهان بوده است .
سرزمین من قرن هاست که بلند همتی و آزادمردی مردمانش زبانزد تمام ملت هاست ، من به ایرانی بودنم افتخار می کنم ؛ من میهنم را بسیار دوست دارم و با تمام وجود به هموطنانم
عشق می ورزم . اینجا سرزمین ایران است ، اینجا مهد پرورش شیران است ، اینجا سرزمینی است که عزت و سربلندی با خون ساکنانش عجین است ؛ هیچ کس نمی تواند مردمانش را به ذلت کشاند ، هرکس چنین نیتی در سر داشته باشد خود به ذلت دچار می گردد .
مردان مردش حتی قبل از پذیرش اسلام نیز همواره عزیز و سربلند بوده اند و بسیاری خداپرست و اهل صداقت و پاکی ؛ مردانش نان حلال به کف می آورده اند و زنانش مزیّن به حجاب و پاکدامنی .
آری! من مردی از سرزمین « پارس » هستم ؛ همان سرزمینی که خواستگاه یاران حقیقی پیغمبر رحمت که درباره شان فرموده است :
« علم اگر در ثریا باشد مردمانی از سرزمین پارس به آن دست خواهند یافت » .
ما ایرانیان همواره صاحب شرف و عزت بوده ایم و با پذیرش دین اسلام بر شرف و عزت ما افزوده گشته است .
خاک این سرزمین و مردمان این مرز و بوم برای من محترم است ؛ پیکر من از همین آب و همین خاک است ؛ من به میهنم عشق می ورزم ، هرکس بخواهد به این خاک تجاوز نماید و مردمان این سرزمین را خوار کند تا آخرین قطره ی خونم در برابر آنان خواهم ایستاد و از ناموس بزرگم « سرزمینم »
دفاع خواهم کرد . آری! ای جهانیان بدانید هر بیگانه ای که نسبت به این سرزمین طمع ورزد خونش را روی زمین خواهم ریخت!
ای وطنم! چه با عظمت است کوه های سر به فلک کشیده ات که همواره در تاریخ از آن درس صلابت آموخته اند! چه جان فزاست رودهای پر خروشت که همواره آموزگار تحرک و جوشش بوده است! چه زیباست دشت های سرسبزت که پیوسته الهام بخش زندگی و شادابی بوده است! چه چشم نواز است آهوان و شیرانی که در دشت ها و کوه های تو پرورش یافته اند که مردمان پاک این سرزمین مهربانی و لطافت را از آهوانت و رشادت و دلاوری را از شیرانت آموخته اند!
میهنم! من تک تک قطرات بارانی را که بر صورت و سینه ی زیبایت می بارند ، دوست دارم که بوی پیکر تو را می دهند .
خانواده ی ما در این شهر از جایگاه ویژه ای برخوردار است ؛ پدربزرگِ پدرم از بزرگان و رؤسای این شهر بود که همواره دستان مهربانی و کرمش را بر سر مظلومان و نیازمندان می کشید و اکنون نیز نوادگان این مرد بزرگ ، به سیره ی جدّ خود عمل می کنند و مورد احترام و اعتماد مردم اند .
برادرانم « کاویان » ، « پاکمهر » ، « ایزدیار » ، « مهرداد » و سه خواهرم « تابانمهر » ، « زادمهر » و « برسومه » همگی صاحب فرزندان صالح اند .
پدرم که از صنعتگران زبردست شهر بود ، هشت سال است که بدرود حیات گفته و به رحمت خدا پیوسته است . حرفه او آهنگری بود ؛ هنوز زره و شمشیرهایی که پدرم ساخته به عنوان بهترین و پر قیمت ترین های بازار شهر است . من دومین فرزند خانواده هستم و در کنار برادرم کاویان حرفه پدر را ادامه داده ایم و بقیه برادرانم به کار کشاورزی مشغول اند .
من صاحب سه فرزند پسر به نام های : « عبداللَّه » ، « محمّد » و « دلاور » هستم که همگی همچون دخترم « شهربانو » ازدواج کرده و از پیش من رفته اند دختر کوچکم « کوثر » نیز به زودی به خانه بخت خواهد رفت .
چند سال از ورود اسلام به ایران که گذشت ، نخستین مسلمان از خانواده ما عمویم « سهراب » بود ، با دعوت وی پدرم و اندکی بعد همگی ما اسلام را برگزیدیم ؛ من هفده ساله بودم و اهل اندیشه . با تفکر در آموزه های دین جدید دریافتم که اسلام دین یکتاپرستی ، پاکی و پاکدلی ، محبت و دوستی ، تقوی و برادری و برابری است . اگر اسلام این ویژگی ها را نداشت هرگز مردم حق طلب و با شرف ایران با این سرعت مسلمان نمی شدند .
من اکنون با یقین می گویم که اسلام دین حق برای جهانیان است ؛ البته ناگفته پیداست که حساب اسلام از رفتار برخی افراد که ظالمانه بر مردم حکمرانی می کنند جداست . همه می بینیم طایفه امویان - که بر اکثر بلاد مسلمین مسلطاند - به اسم اسلام ،
ریشه اسلام را بر می کنند ؛ ما باید اسلام را با تعالیم قرآن و پیغمبر و خلفای بر حق او بسنجیم نه دیگران!
بعد از وفات پدرم - که رحمت خدا بر او باد - بهترین پناهگاهم مادر مهربانم را به خانه آورده ام . مادرم از جانم بلکه از همه فرزندانم عزیزتر است و بوسیدن دستان پر مهرش برایم فخر بزرگی است ؛ و من سرخوشم به دعای همیشگی مادرم :
فرزندم! الهی عاقبت بخیر شوی!
صدای مؤذن از مأذنه های مساجد بلند است و من بعد از نماز با تعدادی از بستگان برای حلالیت طلبی دیدار دارم زیرا به زودی عازم سفری هستم که ممکن است بازگشتی برای آن نباشد .
3
تا دامنه ی کوه رحمت و مجموعه کاخ های باشکوه « پارسه »ی هخامنشیان پیاده کمتر از یک ساعت راه است . راه ورودی این کاخ های سر به فلک کشیده دو پلکان با پله های پهن و کم ارتفاع سنگی است ، تالارهای متعدد آن با ستون های قطور سنگی برافراشته شده است ، این ستون ها تکّه تکّه های سنگ است که با سرب گداخته به شکل ستون به پا داشته شده است . هزاران تندیس ملوّن ، نقشْ برجسته های درخشان و حجّاری های متنوع ، زینت بخش پارسه است . معماری این مجموعه ی هزار ساله ، ابتکار و ابداع بی نظیر هنر معماران زبردست ایرانی با تلفیقی از سبکهای بابلی و آشوری و مصری و هندی و ... است . سنگ نبشته های بی شمار آن به زبان های پارسی ، پهلوی ، بابلی ، عیلامی و ... به تنهایی گواهی صادق بر علم دوستی و سیطره جهانی گذشتگان ما است .
کمی دورتر از این بَنا که یونانیان « پرسپولیس »اش خوانده اند و با یورش و غارت اسکندر مقدونی نابودش کرده اند ، زیر درختی خرّم به اندیشه نشسته ام و به فرجام صاحبان و ساکنان گذشته اش می اندیشم : آن همه عظمتش از بین رفته و تنها عبرتش باقی مانده است .
دیشب دعای خیر مادرم ، منشأ برکت زندگی ام بدرقه ی راه کاویان شد ؛ مسافر مسیری که راه من نیز از همان مسیر خواهد گذشت ؛ مسیری که به رضای حق در آن امید بسته ام . زیبایی سکوت عارفانه ی شب با صدای آهسته مادرم زیباتر شد :
« خدایا! فرزندم را به تو سپردم! »
در هفده سالگی بود که با اسلام تولدی دوباره یافتم ، آشنایی من با قرآن به چند سوره محدود بود که دوست عمویم سهراب برایمان به پارسی ترجمه کرده بود ؛ به مرور در برخورد با مسلمانان عرب با برخی واژگان عربی آشنا شدم و پس از دو سال جدیّت چشمگیر توانستم قرآن را همراه با فهم معانی بخوانم و به برادرانم نیز بیاموزم . این تلاش ادامه داشت تا اینکه در بیست سالگی توانستم به زبان عربی صحبت کنم .
در منطقه ما آیات قرآن به صورت پراکنده روی پوست حیوانات اهلی نوشته می شد ؛ در زمان خلافت عثمان بن عفّان ، دستور جمع آوری همه ی قرآن ها توسط مأموران حکومت صادر شد ، این امر مردم را بسیار نگران کرد ؛ اما طولی نکشید
که مُصحَفی به مردم معرفی کردند که به « قرآن عثمانی » مشهور شد و در این مصحف تمام قرآن طبق نظم و رسم الخط خاص گرد آمده بود ؛ طبق دستور خلیفه ، مسلمانان باید فقط از آن استفاده نمایند . این مصحف به سرعت توسط کاتبان نسخه برداری و تکثیر گردید و اکنون که سال 66 هجری است در اکثر خانه های مسلمانان وجود دارد .
بی اطلاعی از سرنوشت قرآن های جمع آوری شده توسط مأموران حکومتی تا سال ها ذهنم را به خود مشغول داشته بود تا اینکه در سن 31 سالگی در سفر به مدینه دانستم که به فرمان عثمان همه را به آتش کشیده اند !!
نه تنها عثمان ، بلکه خلفای ثلاثه این سنت را ترویج داده اند که کتاب خدا - قرآن - برای ما کافی است و هرگز سخنان پیامبر اسلام را ننوشته و منتشر نکرده اند .
من همیشه در این اندیشه بودم که آیا پیامبر گرامی اسلام فقط قرآن را برای مردم می خواند و دیگر هیچ سخنی نمی گفت و هیچ سنتی از خود بر جای نگذاشت؟!
حکومت هر مدّعایی را مستند به قرآن و خلفای راشدین می کرد و این اعتقاد را ایجاد کرده بود که کارهای خلیفه اول و دوم و سوم برگرفته از کتاب خدا و سنت پیامبر است و هر کس جویای سنت پیامبر است باید از آنان پیروی کند .
گاهی تحفه ی دوستانِ به حجاز رفته برای حج ، سخنانی از
پیامبر در اخلاق و عبادات بود که از برخی صحابه شنیده بودند ، اما همواره برایم عجیب بود و نمی دانستم که چرا نوشتن همین سخنان اندک نیز ممنوع بود!
خالق زیبایی ها ، تپه های مالامال از گل و بوته های بهاریِ متصل به کوه رحمت را با پروانه های رقصان و زیبا زینت داده و طراوت و سخاوت را با دستانِ طبیعت به همگان اعطا کرده است تا به دل ها وسعت بخشد و ما از طبیعت سخاوت و بخشندگی را بیاموزیم .
ای خالق و آفریدگار ما! ای خدایی که بی منّت به بندگانت نعمت داده ای! سپاس برای همه الطاف و نعمت های بی پایانت .
بار الها! تو پاک و منزّه و حکیمی ؛ تو اسرار نهفته در دل ها را می دانی . تو بزرگتر از آنی که عظمتت به وصف درآید! تویی که از مخلوقاتت برتری و هیچ موجودی شبیه تو نیست .
ای خالق آسمان و عجایب نهفته در آن و ای خالق زمین و شگفتی های پایان ناپذیر آن! توفیق بندگی و اطاعتت را به ما عنایت بفرما!
در فاصله چند متری ، گله ای از آهوان با سرعت و ناز در حال عبورند ؛ چند فرسنگ پایین تر از محل زندگی آهوان ، شیرانی با یال های پر پشت و نعره های مردافکن برای شکار دیده شده اند ؛ همان شیرانی که مردمان این سرزمین رشادت و دلیری و جنگ آوری و بلند همتی را از آنان آموخته اند .
اگر کوه از جایش حرکت کند و جا به جا شود عقاید من استوار و پا بر جا خواهد ماند ، بی گمان این ره آورد سفر من درسال 35 هجری است . در این سال برای اولین بار به مکه رفتم و حج ابراهیمی به جا آوردم ؛ در آن زمان 31 ساله بودم و حدود 14 سال از ایمانم به اسلام می گذشت . این سفر سرآغاز بزرگترین تحول زندگی ام شد ، تحولی بزرگ و تغییری شگرف!
4
از امروز کمی صندوقچه ی دل را می گشایم تا بخشی از وقایعی را برایتان بگویم که سی سال زندگی ام را به کلی دگرگون ساخته است .
باز هم به دامن طبیعت پناه آورده ام . خارج از شهر ، کنار رودخانه ای پر آب ، که از منطقه پاسارگاد جریان یافته و از نزدیکی اصطخر می گذرد ، زیر انبوه درختان چنار نشسته ام .
یکی از وقایع اخیر منطقه ما ، آوازه ی شهر جدیدی است که در چند فرسنگی شهر اصطخر در دشتی وسیع و پست قرار دارد و کوه های بلند و استوار ، همانند کمربندی آن را در بر گرفته اند . وجود زمین های هموار و خاک حاصلخیز و رودخانه های کوچک و چشمه های فراوان ، به همراه اعتدال هوا ، شرایط را برای زندگی بسیار جذاب و مساعد کرده است ، به طوری که بسیاری از ساکنان شهر اصطخر آنجا را برای زندگی برگزیده اند . پسرانم و برخی از
فامیل به آنجا مهاجرت کرده و در آن دشت وسیع مشغول زراعت شده اند ؛ این شهر که شیرازیس نام دارد هر روز بر ساکنانش افزوده می شود ؛ اگر این سیر مهاجرت ادامه یابد ، ممکن است اصطخر از رونق بیافتد و شیرازیس تبدیل به مرکز منطقه پارس گردد .
از ابتدای جوانی ، همواره مشتاق سفر به سرزمین حجاز برای زیارت خانه خدا و قبر پیامبر اسلام بودم تا این که بالاخره در اوایل سال 35 هجری با یازده تن از مردان شهر عازم این سفر شدم . در آن زمان من صاحب دو پسر و یک دختر بودم .
خانواده ام از سفر من بسیار خوشحال شدند و مرا مورد حمایت مالی و معنوی قرار دادند . هنگام رفتن ، مادرم از همه خوشحال تر مرا در آغوش گرفت و گفت :
« خوشا به حالت فرزندم! خدا را شاکرم که زیارت خانه ی خود را نصیب تو کرده ، من به خاطر این نعمت بر همگان فخر می کنم » .
من پیشانی و دستان مادرم را بوسیدم و به او گفتم :
« این ثمره ی پاکدامنی وتلاش های توست ؛ من هر جا بروم دعاگو و نایب الزیاره شما هستم » .
سپس پدرم را در آغوش گرفتم و دستان مردانه اش را بوسیدم ؛ او نیز مرا در آغوش گرفت و بوسید و گفت :
« پسرم! تو را به خدا می سپارم! ما همگی چشم انتظار بازگشت توایم . هرگاه به زیارت قبر رسول خدا رفتی ، سلام ما را هم به او برسان » .
من با دلی پر از محبت و صفا از خانواده و آشنایان خداحافظی کردم و در نهم صفر همان سال ، سفر پر مخاطره ی خود را آغاز کردم .
از اصطخر تا مکه ، صدها فرسنگ فاصله است ؛ پس این سفر ماه ها به طول می انجامد و خطرات متعددی در کمین دارد ؛ خطر راهزنان ، حیوانات درّنده و گزنده ، نداشتن آب و آذوقه ، سرما و گرمای هوا ، بیماری و گم کردن راه ، خطراتی است که ممکن است هر مسافری را تهدید کند .
هنگام خروج از شهر ، تعدادی از همشهریان با نان و شیرینی و گوشت خشک کرده به بدرقه ی ما آمدند و از ما خواستند که در کنار خانه ی خدا آنان را از دعای خیر فراموش نکنیم .
هدایای مردم ، کوله بارمان را سنگین کرده بود ، دلم برای اسب ها می سوخت که مجبور بودند سنگینی بار اضافی را تحمل کنند ، اما چه می شد کرد ، پس دادن هدیه هم جایز نبود .
مقداری که از شهر فاصله گرفتیم ، به همراهان گفتم :
دوستان عزیز! این سفر ، سفر بسیار مقدّسی است که شاید دیگر فرصتِ تکرار نیابد ؛ بیایید همگی عهد کنیم جز برای رضای حق کاری انجام ندهیم و سخنی نگوییم ، نماز را اول وقت بخوانیم ، غیبت نکنیم و جز از خوبی های دیگران نگوییم . امید است که خدا ما را به راه های سعادت هدایت کند!
همگی گفتند :
« إن شاء اللَّه سعی می کنیم چنین که تو می گویی ، باشیم » .
ما روزها حرکت می کردیم و شب ها که معمولاً در آبادی ها و روستاهای بین راه برای استراحت توقف می کردیم ، به خوبی مورد پذیرایی مردم قرار می گرفتیم و هر جا که به آبادی نمی رسیدیم ، خیمه ای مستحکم بر پا می کردیم ؛ در این شرایط دو نفر مأمور بودند به ترتیب با برافروختن آتش در خارج از خیمه ، تا صبح به نگهبانی بپردازند .
یکی از حوادثی که در این سفر رخ داد حمله ی یک شیر درّنده در نیمه های شب بود . حدود بیست روز از سفر ما می گذشت که شب هنگام به نزدیک اهواز رسیدیم ، همانجا برای استراحت چادر زدیم ؛ همگی به جز نگهبان خیمه ، در چادر در خواب ناز بودیم که ناگهان صدای شیهه ی اسب ها و به دنبال آن صدای مهیب غرّش شیری برخاست! همگی با وحشت از خواب پریدیم و بی اختیار به سمت شمشیرهای خود رفتیم . صدای فریاد آن نگهبان که کمک می طلبید ما را سراسیمه به بیرون چادر کشانید . شیر با دیدن ما و شنیدن نعره ها و فریادهایمان گریخت . با عجله به سمت اسب ها دویدیم ، همگی سالم بودند ، جز یکی که گردنش با چنگال و دندان شیر ، زخمی شده و بر زمین افتاده بود . دور آن حیوان نشستیم ، آن اسب با چهره ای خونین با حالتی عجیب در چشمان ما نگاه می کرد گویا می دانست به زودی
خواهد مُرد و با نگاه ملتمسانه از ما می خواست که برای نجاتش کاری کنیم! اما چه کار می توانستیم بکنیم!!؟
صاحب اسب با گریه گفت :
«ای زبان بسته ی عزیزم! ده سال برای من اسب وفاداری بودی!!»
آن شب با غم و سختی به صبح رسید ، بعد از خواندن نماز و خوردن صبحانه حرکت کردیم . رفیقمان بی مَرکب شده بود ، من اسبم را به او دادم و گفتم :
« من پیاده روی را دوست دارم ، تو بر این اسب سوار شو! »
اول نپذیرفت ؛ اما با اصرار من سوار بر اسب شد .
ظهر به نزدیکی دروازه شهر اهواز رسیدیم . همگی وضو ساختیم و طبق عهد اول سفر نماز را اول وقت خواندیم . نمازها به جماعت خوانده می شد ؛ در ابتدای سفر بر خلاف میل ام مرا به عنوان امام جماعت تعیین کرده بودند .
بعد از غذا ، به دوستان همراه گفتم :
« رفیق ما مصیبت زده است ، بیایید با کمک هم ، برایش اسبی بخریم و از غصه هایش بکاهیم! »
رفیق ما « دادبان » در حالی که سر به زیر افکنده بود ، گفت :
« خودم تهیه می کنم! راضی به زحمت شما نیستم! »
با لبخندی دست بر شانه اش گذاشتم و گفتم :
« ای دوست عزیز! تو اگر بخواهی خودت اسب بخری ، باید
تمام پولی که به همراه داری را در این راه هزینه کنی ؛ پس باقی سفر را چه می کنی؟! »
من مجدداً رو به همراهان کردم و گفتم :
« دوستان این اتفاق ممکن بود برای هر یک از ما رخ می داد ؛ آیا این گونه نبود که اگر این حادثه برای هر یک از ما روی می داد ، انتظار کمک و هم یاری از دوستان و همسفران خود می داشتیم؟ »
همگی گفتند : « آری! انتظار کمک و یاری می داشتیم » .
گفتم : « پس بیایید به دوستمان کمک کنیم » .
توافق بر این شد همین که به شهر اهواز رسیدیم اولین کار ، خرید اسب برای دادبان باشد .
ساعتی بعد وارد شهر اهواز شدیم ؛ شهری بزرگ و زیبا ، با مردمانی خونگرم و میهمان نواز!
ابتدا نشانی بازار اسب فروشان را گرفتیم . انواع گوناگونی از اسب ها در آن بازار به فروش می رسید .
من با مزاح رو به دوستان کردم و گفتم :
« حاضرم دو برابر پولی که شما می دهید ، بدهم تا بهترین اسب بازار را برای دادبان خریداری کنیم! »
یکی از همراهان با خنده به من گفت : « لازم نیست تو این فداکاری را انجام دهی ؛ همگی یکسان در این کار خیر مشارکت می کنیم » .
گفتم : « پس بسم اللَّه! هر چه کرمتان است ، بدهید » .
اسبی کاملاً سیاه و تنومند با یال های پر پشت و بلند که از همه ی اسب های ما بهتر بود را برای دادبان خریدیم ؛ او بسیار خوشحال و شگفت زده شد و گفت : « از شما بسیار تشکر می کنم! »
دوستان گفتند : « تشکر لازم نیست ؛ مسلمانی ما وابسته به همین کارهاست! »
تقریباً تمام مردم اهواز دین پیامبر خاتم را پذیرفته بودند ؛ آنان که بسیار خوش رو و مهربان بودند ، شب به گرمی ما را مهمان سفره ی پر مهر و محبت خود کردند .
با طلوع آفتاب از اهواز خارج شدیم . « ارجمند » راهنمای کاروان ما بود ؛ پیر مردی 73 ساله ای که تاکنون دو بار به سفر حج رفته بود ، او مردی خندان و بذله گویی بود که در طول سفر با مزاح ها و بذله گویی هایش که البته هیج گاه از مرز ادب خارج نمی گشت خنده را بر لب های ما می نشاند .
ارجمند که راه بلد ما بود مقصد بعدی را بصره اعلام کرد ، او در دو سفر گذشته ی خود ، از بصره به مدائن و از آنجا به حجار رفته بود ، ما نیز همین مسیر را خواهیم پیمود .
رودخانه ی بسیار بزرگ کارون در حوالی شهر اهواز جریان داشت ؛ من تا آن زمان رودخانه ای به این بزرگی و پر آبی ندیده بودم ؛ به نظر می رسید اگر پنج کشتی در کنار هم قرار گیرند به راحتی بتوانند بدون برخورد با هم روی آب شناور بمانند .
هیچ یک از همراهان نمی دانست که سرچشمه ی این رود خروشان از کجاست ؛ ولی معلوم بود که فرسنگ ها راه پیموده تا به اهواز رسیده و بعد از آن نیز فرسنگ ها راه در پیش دارد .
نزدیک ظهر بود و هوا گرم ؛ یکی از همراهان پیشنهاد آب تنی را در آب رودخانه داد ؛ اما برای خواندن نماز اول وقت برنامه شنا را به عقب انداختیم . در جایی توقف کردیم که بستر رودخانه پهن تر و جریان آب ملایم تر بود . نماز را روی چمنزارهای اطراف رودخانه به جماعت خواندیم . تعدادی از دوستان با کم کردن لباس هایشان به درون آب پریدند .
حاج ارجمند فریاد زد :
« حواستان باشد جلو نروید ، جریان آب شدید است ، جلو نروید ، خطرناک است! همین گوشه شنا کنید » .
یک نفر از همراهان گفت :
« حاجی نگران نباش! بچه ها شناگر خوبی هستند » .
سپس خود و بقیه دوستان به آب زدند .
من قبل از اینکه وارد آب شوم ، با صدای بلند گفتم :
« آهااااای رفقا! من و حاجی حوصله ی جنازه کشی نداریم ، همین کنار شنا کنید » .
بهروز از داخل آب ، در جواب گفت :
« رادمهر نگران نباش خبری نیست تو هم زودتر داخل آب شو و فرصت را غنیمت شمار! »
من وارد آبِ زلال و نسبتاً گرم شدم . همگی مشغول شنا و بازی بودیم که ناگهان فریاد بهروز بلند شد :
« کمک! کمک! »
همه به بهروز نگاه کردیم ؛ او که چند متر از ما فاصله گرفته بود در میان جریان آب دست و پا می زد ... جریان آب داشت بهروز را با خودش می برد!!
همه با هم فریاد زدیم :
« بهروز ... بهروز! تلاش کن ... ناامید نشو ، سریع تر شنا کن! »
اما جریان آب داشت بهروز را با خود می برد و هیچ یک از ما جرأت نمی کرد به کمکش بشتابد ؛ زیرا جریان آب او را هم با خود می برد .
همراهان جز فریاد زدن و سر و صدا کردن ، کار دیگری نمی توانستند انجام دهند و جریان آب همچنان بهروز را با خود می برد . دیگر امیدمان را از دست داده بودیم که ناگهان بیست متر پایین تر از ما ، جوانی دوان دوان خود را به آب انداخت و با سرعت به سمت بهروز شنا کرد ، بازویش را در بازوی غریق ما انداخت و به زحمت او را به ساحل رسانْد .
حاج ارجمند که هیچ گاه او را چنین غضبناک ندیده بودیم ، به سمت بهروز رفت و فریاد زد :
« مگر نگفته بودم جلو نروید ، جریان آب خطرناک است!؟
نزدیک بود به خاطر حماقتت همه ی ما را عزادار کنی! از یک مرد چهل ساله این کارها بعید است! »
من نگاهی به آن جوان دلاور کردم و گفتم :
« ای جوانمرد! از طرف بهروز و تمام رفقا از تو متشکرم » .
او که جوانی بلندقد و چهارشانه بود ، لبخندی زد و چیزی نگفت .
از او پرسیدم :
« ای دلاور عزیز! چند سال داری؟ نامت چیست ؟ و اهل کجایی؟ »
گفت : « 18 سال دارم ، نامم « محمّد » است و از اهالی اهوازم » .
گفتم : « به! چه اسم زیبایی! بگو شغلت چیست؟ و چه شد که خود را به رودخانه انداختی و دوست ما را نجات دادی؟ »
گفت : « شغلم ماهیگری است و آن قایق کنار ساحل ، متعلّق به من است ؛ با شنیدن فریاد شما ، فهمیدم کسی در حال غرق شدن است ، پس به آب زدم تا جان مسلمان یا هم نوعی را نجات دهم . شما از کجا آمده اید و به کجا می روید؟ »
گفتم : « ما پارسی هستیم و به خانه ی خدا می رویم » .
از ما خواست تا کمی صبر کنیم و به طرف قایق اش حرکت کرد .
محمد با دو ماهی بزرگ برگشت و به ما گفت :
« این هدیه من است به شما زائران خانه ی خدا ؛ وقت رسیدن به آن مکان مقدس مرا هم یاد کنید » .
ماهی ها را از او گرفتیم و تشکر کردیم ؛ بهروز هم که حالش بهتر شده بود ، محمد را در آغوش گرفت و گفت :
« تا آخر عمر مدیون تو و دعاگویت هستم » .
محمد از ما خداحافظی کرد و رفت ؛ ما هم در گوشه ای نشستیم و آتشی برافروختیم تا خودمان را بیشتر شرمنده ی شکممان نکنیم! بعد از صرف غذا به سفر ادامه دادیم .
خُب! الآن وقت نماز ظهر است ؛ من از همان ابتدا که اسلام را پذیرفتم ، خواندن نماز اول وقت را دوست می داشتم ؛ این کار آرامشی غیرقابل وصف به من می دهد . نماز را به تأخیر انداختن یعنی بی توجهی به واجب الهی ، که سزاوار مسلمان راستین نیست .
بعد از نماز نوشتن خاطراتم را ادامه خواهم داد .
5
در کنار رودخانه ای آرام ، زیر سایه ی درختان چنار نشسته ام ؛ پرندگان بر شاخه های بلند ، نغمه سرایی می کنند ، هوا بسیار دلپذیرست و بوی خوش سبزه های مرطوب و گل های بهاری ، مشام را تازه می کند ، در این مکان باصفا خاطراتم را ادامه می دهم :
چند روز در راه بودیم تا به بصره رسیدیم . هنگام عبور از دروازه شهر، مأموران حکومت، ما را متوقف کردند و از ما پرسیدند:
از کجا آمده اید؟ نامتان چیست؟ و به کجا می روید؟
پاسخ آن ها را دادیم .
گفتند باید تفتیش شوید!
یکی از همراهان گفت : « ما زائران خانه خدا هستیم و هیچ کالای ممنوعه ای با خود همراه نداریم » .
یکی از مأموران با گستاخی پاسخ داد : « دهانت را ببند ای عجم! خودمان بهتر می دانیم چه کسانی را باید تفتیش کنیم ؛ زودتر بارهای خود را از اسب پیاده کنید! »
یکی از همسفران خواست به او پاسخ بدهد ؛ به او گفتم :
« صلاح ما نیست با این ها یکی به دو کردن! »
ما به ناچار بارهای خود را پایین آوردیم ، مأموران مشغول تفتیش شدند ؛ آنان تمام وسایل ما را زیر و رو کردند و در آخر کار گفتند :
« اکنون می توانید وارد شهر شوید » .
ما اسباب خود را بر اسب گذاشتیم و در حالی که از رفتار بد آنان بسیار ناراحت بودیم ، به راه افتادیم ؛ در همین هنگام گروهی بازرگان عرب ، بدون این که مورد سؤال یا تفتیش قرار بگیرند ، وارد شهر شدند .
یکی از دوستان زمانی که این صحنه را دید با فریاد به مأموران گفت :
« چرا آنان را نگشتید ، چرا با تبعیض برخورد می کنید؟! »
یکی از مأموران خودش را به او رساند و با لگد ، آن دوست همراه را نقش بر زمین ساخت و گفت :
« ای عجمِ آتش پرستِ مشرک! دهانت را ببند وگرنه آن را می شکنم! »
من دیگر طاقت نیاوردم و فریاد زدم :
« ما مردانی مسلمان از سرزمین پاکان و خوبان هستیم ، نه آتش پرستِ مشرک ؛ این چه رفتار زشت و تبعیض آمیزی است که شما با زائران خانه ی خدا دارید؟! »
رئیس مأموران فریاد زد :
« همه ی این عجم های ایرانی را دستگیر کنید که ریگی به کفش دارند! »
مأموران بر سر ماریختند و همه ی ما را دستگیر کردند و با مشت و لگد به بازداشتگاه موقت شهر بردند . همه ما ناراحت و عصبانی بودیم . بعد از یک شبانه روز بدون اینکه کسی به ما سری بزند و یا غذایی بدهد ، سه مأمور آمدند و ما را با خود بردند ؛ یکی از آن مأموران که از آن دو ، جوان تر و نرم خوتر بود رو به من کرد و به آرامی گفت :
« شما را به فرمانداری بصره می برند ، خویشتن دار باشید ؛ وگرنه تا مدت ها شما را زندانی خواهند کرد! »
من آهسته به رفقا گفتم : « بگذارید من پاسخگو باشم ، شما چیزی نگویید ؛ مگر اینکه از شما سؤال کنند » .
گفتند : « باشد ؛ تو بهتر زبان این قوم را می دانی! »
ما را به ساختمان فرمانداری بردند و وارد سالنی کردند که معاون فرماندار و چهار مأمور در آنجا بودند .
معاون فرماندار با دست اشاره کرد که در گوشه ای بایستیم ؛ سپس بدون مقدمه گفت :
« شنیده ام که هنگام تفتیش ، سر و صدا به راه انداخته و به مأموران حین انجام وظیفه ناسزا گفته اید! شما عجم های ایرانی بسیار پر رو شده اید ؛ می سپارم شلاقتان بزنند!! »
من یک قدم جلو رفتم و گفتم :
« ای جناب معاون فرماندار! غیر واقع به گوشتان رسانده اند ؛ ما هیچ توهینی به مأموران شما نکردیم ؛ بلکه مأموران شما به ما اهانت کردند و ما را آتش پرست و مشرک خواندند! »
معاون فرماندار گفت : « یعنی شما عجم ها ادعا دارید که اسلامتان یک اسلام صحیحی است؟! »
گفتم : « هرچند ما به ایرانی بودن خود افتخار می کنیم ؛ ولی فخر ما بیشتر به اسلام و مسلمان بودنمان است » .
او با نیشخندی گفت :
« شما مردم ایران خودتان را با ما مقایسه می کنید؟! مگر فراموش کرده اید که ما عرب ها شما را مسلمان کردیم و عزّت دادیم!؟ »
گفتم : « آنچه من از کلام خدا و سیره ی پیغمبر اسلام فهمیده ام این است که هیچ نژادی بر نژاد دیگر برتری ندارد و گرامی ترین ما نزد خداوند با تقواترین ماست .
اما درباره ی مسلمان شدن مردم ایران باید بگویم که طبق کلام خدا ، هدایت به دست خداست نه دیگران ؛ این لطف خدا
بر ما ایرانیان بود که مسلمان شدیم و ما مدیون و وامدار خدا و پیغمبر او هستیم ، نه دیگران! »
یکی از همسفران گفت : « ای معاون فرماندار! ما زحمات خلیفه ی دوم ، عمر بن خطّاب را انکار نمی کنیم ؛ آری! او اسلام را وارد ایران کرد . آنچه که ما مکرّر درباره ی او و خلیفه ی اول شنیده ایم این است که هر دو به سیره ی رسول خدا عمل می کردند و بین مسلمانان تبعیض قائل نمی شدند و اگر خلیفه ی سوم ، عثمان بن عفّان اینجا بود بر کار مأموران شما خُرده می گرفت و به خاطر بدرفتاری شان با ما ، آنها را مؤاخذه و سرزنش می کرد » .
معاون فرماندار با شنیدن نام خلفا و مدح آنان ، کمی نرم تر شد و گفت : « با همه ی این حرف ها ، اما بدانید ما قوم عرب از شما برتریم!! »
گفتم : « ولی پیامبر اسلام - که درود خدا بر او باد - هیچ گاه به خاطر نژادش بر کسی فخر نفروخت » .
گفت : « او نفروخت ؛ ولی ما می فروشیم! آری! او نگفت عرب برتر است ؛ اما ما می گوییم!! »
همه ی ما از صراحت کلام معاون فرماندار و اسائه ی ادب او به پیغمبر اسلام متحیّر شدیم .
من با خود گفتم چه شده که بعد از پیغمبر اسلام ، مجدّداً افکار دوران جاهلیت به سراغ این قوم آمده است؟!
بحث را عوض کردم و گفتم : « بیا برای رضای خدا ما را آزاد کن ، ما عازم خانه ی خدا برای انجام فریضه ی حج هستیم » .
گفت : « شما آشوب کردید و باید تاوان کار خود را بدهید » .
یکی از همراهان گفت : « و اللَّه ما آشوب نکردیم ، تو را به خدا ما را آزاد کن! »
او گفت : « باید غرامت بدهید تا آزاد شوید » .
گفتم : « چقدر باید پرداخت کنیم؟ »
گفت : « هر نفر 30 دینار » .
گفتم : « این پول زیادی است ، ما مسافریم و توان پرداخت آن را نداریم » .
گفت : « همین که گفتم! یا نفری 30 دینار یا یک ماه زندان! »
ما چاره ای جز پرداخت نداشتیم . پول را که با نارضایتی تمام پرداخت کردیم دستور آزادی ما صادر شد و اسب و آذوقه و اثاثیه ها به ما بازگشت ؛ هرچند برخی مأموران دستی در کالاهای ما نیز برده بودند!!
هنگام خروج از ساختمان فرمانداری ، همان مأمور جوان نرم خو ، خودش را به من رساند و گفت :
« مواظب راهزنان باشید ؛ مدتی است حمله به کاروان ها و غارت اموال آنان زیاد شده است ؛ ضمناً شما که عازم مدینه هستید ، بدانید که اوضاع مدینه آشفته است و برخی علیه خلیفه بپا خاسته اند » .
به او گفتم : « مگر در مدینه چه خبر است؟ »
به آرامی گفت : « گروهی از مردم از عملکرد خلیفه ناراضی هستند و در مقابل خانه ی ایشان تجمّع کرده اند! »
گفتم : « عجب! عثمان که صحابی رسول خداست و همیشه دیگران برای ما از سجایا و عدالتش همانند دو خلیفه ی پیشین سخن به میان آورده اند! »
با صوتی آرام تر گفت : « ولی گروهی از او ناراضی هستند و می خواهند او را از خلافت خلع کنند ! »
گفتم : « از برخی کارهای مردم به خدا پناه می برم! »
از آن مأمور تشکر و خداحافظی کردم و با دوستان ، شهر بصره را ترک گفتیم .
از حاج ارجمند پرسیدم : « تا مدائن چند روز راه است؟ »
گفت : « حداقل 20 روز » .
گفتم : « در بین راه آبادی هست تا شب ها در آن استراحت کنیم و از شرّ راهزنان در امان باشیم؟ »
گفت : « به ندرت ؛ بیشتر شب ها را باید در چادر به سر ببریم » .
گفتم : « هشدار یکی از مأموران شهر بصره ، مرا نسبت به حمله ی راهزنان نگران کرده است » .
گفت : « بر خدا توکل می کنیم و به او پناه می بریم! »
همراهان که از واقعه ی شهر بصره بسیار ناراحت بودند ، مشغول صحبت و جدل با یکدیگر بودند .
یکی می گفت : « این قوم عرب ، نژادپرست اند و اسلام هم نتوانست آنها را تربیت کند! »
دیگری می گفت : « ظاهراً خلیفه ی اول و دوم ، در انتصاب مأموران و فرمانداران ، دقت می کردند ؛ اما تصور می کنم عثمان در این امر مهم کوتاهی می کند! »
آن دیگری می گفت : « عثمان از صحابی گرامی رسول خداست؛ او مقصر نیست ، کارگزاران به حرف او عمل نمی کنند! »
خلاصه ، هرکس چیزی می گفت ؛ از من نظر خواستند ، گفتم :
« همه ی عرب ها نژادپرست نیستند ؛ بلکه بسیاری از آنان مردمانی شریف و با اصل و نسب اند که به دین پیامبر ایمان آورده اند و نژاد خود را سبب فخر و برتری بر دیگر ملت ها نمی دانند » .
بهروز گفت : « من که به اصالت ایرانی ام ، افتخار می کنم! »
گفتم : « من به مسلمان بودنم بیشتر افتخار می کنم ، هرچند وطنم را نیز بسیار دوست دارم » .
حاج ارجمند گفت : « مشکل این کارگزاران حکومتی این است که به سیره ی رسول خدا و خلفای او عمل نمی کنند ؛ رسول خدا تا زنده بود با ظلم و نژادپرستی مبارزه می کرد ؛ بعد از وی نیز آن دو یار گرامی رسول خدا تا زنده بودند به سنت عمل می کردند ؛ البته به نظر من خلیفه ی سوم در رسیدگی به احوال کارگزاران حکومت خود ، کمی سستی و کوتاهی می کند ».
یکی از همراهان به نام فرزام گفت : « از این حقیقت نمی توان چشم پوشی کرد که اگر عمر بن خطّاب به ایران حمله نمی کرد ، ما اکنون مسلمان نبودیم » .
به او گفتم : « مگر سخن مرا در نزد معاون فرماندار بصره نشنیدی که گفتم هدایت دست خداست نه به دست بندگان او ؛ این را یقین بدان اگر عمر بن خطّاب هم به ایران حمله نمی کرد ، خداوند هدایت و دینش را به ما می رسانید » .
فرزام گفت : « یعنی تو خدمات خلیفه ی دوم را انکار می کنی؟! »
گفتم : « خیر! او از صحابی رسول خدا بود و زحمات فراوانی کشید ؛ اما سخن من این است که طبق کلام خدا ، هدایت با اراده ی حق و در دستان اوست! »
رادان گفت : « من از برخی شنیده ام که وقتی خلیفه ی دوم با لشکریانش به ایران حمله کرد ، هم بخشی از مراکز علمی و فرهنگی ما توسط آنان ویران گردید و هم بسیاری از ثروت ها و گنجینه های مردم به غارت و غنیمت برده شد! »
فرزام گفت : « ممکن است این سخن ها توسط دشمنان خلفا ساخته شده باشد و هیچ واقعیتی نداشته باشد ؛ نمی توان به شنیده ها اکتفا کرد . چگونه می توان باور کرد خلفایی که یاران پیامبر اسلام بودند و همواره شنیده ایم برای حفظ جان او و پیشبرد اهداف دین ، خود را در کام مرگ می انداختند ، این گونه بر خلاف دستورات دین عمل کنند؟! بعلاوه اگر این سخن
درست هم باشد ، آن چیزی را که با هجوم سپاه خلیفه به دست آورده ایم بسیار ارزشمندتر از چیزهایی است که از دست داده ایم ».
در پاسخ وی گفتم : « از آنجا که دستورات اجتماعی دین اسلام بر مبنای عدالت است ، هرگز نمی توان چنین توجیهی را پذیرفت ؛ هرگز اسلام به تجاوز و غارتگری و ویرانی دستور نمی دهد ؛ قرآن می گوید :
« هرکس یک نفر را بکشد گویی که تمام مردم را کشته و هرکس یک نفر را زنده کند گویی تمام مردم را زنده کرده است » .
با این اوصاف چگونه می توان گفت که اسلام دین تجاوز و غارتگری است ؛ بنابراین ، باید بپذیریم این که در رابطه با خلیفه ی دوم می گویند « او برای غارتگری و به دست آوردن غنائم جنگ کرد » ، بی اساس است ؛ نمی توان باور کرد کسی که در زمره ی یاران پیامبر بوده ، به خاطر انگیزه های شخصی به ایران حمله کرده باشد ؛ بلکه او برای گسترش اسلام وارد ایران گشت و آنچه برخی درباره ی غارتگری ثروت های کشورمان به دستور او می گویند نمی تواند صحیح باشد! »
فرزام گفت : « احسنت بر تو! سخن خوبی گفتی! من بارها از دلاوری های ابوبکر و عمر در جنگ های زمان پیامبر سخن ها شنیده ام . بارها حکمرانان منطقه ی ما از جانفشانی این دو تن در دفاع از جان رسول خدا سخن گفته اند! »
گفتم : « من هم بارها در مسجد بزرگ شهر اصطخر ، از
فرماندار شهر شنیدم که می گفت دلاورترین صحابه ی رسول خدا در جنگ ، ابوبکر و عمر بودند و در مواقعی که جنگ شدت می یافت و بسیاری از مسلمین ، رسول خدا را در میان معرکه ی جنگ رها می کردند و می گریختند ، این دو تن در کنار پیغمبر با تمام توان از آن حضرت دفاع می کردند! »
بهروز گفت : « پس مردم بعد از وفات پیامبر ، خوب کسی را به عنوان جانشین آن حضرت انتخاب کردند » .
گفتم : « من در این موضوع سال هاست دچار ابهامی شده ام که هنوز جواب درست و قانع کننده ای به دست نیاورده ام ، و آن ابهام این است :
همه در فکر فرو رفته بودند ؛ گویا برای اولین بار بود که چنین سخنی می شنیدند .
در ادامه گفتم : « عجیب تر اینکه بگوییم مسئله ی خلافت و جانشینی به مردم واگذار شده است ؛ اگر چنین است چرا خلیفه ی اول در مسأله ی جانشینی ، خود به سنّت پیامبر
عمل نکرد ؛ بلکه عمر بن خطّاب را به عنوان خلیفه ی بعد خود انتخاب کرد؟!! چرا او به سنّت پیغمبر که تعیین خلیفه را به شورای مسلمین سپرده بود عمل نکرد و خلیفه بعدی را خود ، بدون کوچکترین نظرخواهی از مسلمین انتخاب کرد؟! »
این سؤال ، همراهان را بیشتر در فکر فرو برد .
فرزام گفت : « لابد بهتر از عمر بن خطّاب در بین مسلمین کسی دیگر نبود! »
پاسخ دادم : « اما سنّت پیغمبر واگذاری امر خلافت به شورا و نظرخواهی مسلمین بود و خلیفه ی اول از این سنّت پیروی ننمود! »
حاج ارجمند گفت : « به نظر من پیغمبر نسبت به خلیفه و جانشین بعد خود بی توجه نبود و نسبت به شایستگی ابوبکر به مردم جهت خلافت بعد خود سفارش کرد ، و از این جهت بود که همه ی مسلمین به خلافت ابوبکر راضی شدند » .
بسیاری از همراهان این نظر را پسندیدند و به حاج ارجمند احسنت گفتند .
من با کمی تردید گفتم : « شاید بهترین توجیه همین باشد! »
طهمورث از رفقایی بود که بسیار به ندرت سخن می گفت . او مرد 52 ساله و باصفایی بود ؛ معمولاً روی لب هایش خنده بود ؛ در طول سفر ، بیشترین خدمت رسانی با او بود ؛ به دنبال آذوقه می رفت ، اسب ها را علوفه می داد ، چادر را نصب می کرد ،
برای روشن کردن آتش هیزم جمع آوری می کرد ؛ خلاصه برای رفاه همسفران هر کاری که می توانست انجام می داد .
رو به او کردم و گفتم : « ای طهمورث تو نیز نظری بده و حرفی بزن! »
گفت : « بهتر است که من سخن نگویم و خاموش باشم! »
گفتم : « چرا؟ »
گفت : « ممکن است یا مرا دروغ گو بپندارید و یا نسبت به من بدبین شوید! »
دوستان گفتند : « این چه حرفی است که می زنی! ما در طول سفر به صفا و صداقت تو ایمان آورده ایم » .
گفت : « بسیاری از این سخنان شما پذیرفتنی نیست » .
گفتم : « خُب درستش را تو برایمان بگو » .
گفت : « من چهار سال قبل از هجوم لشکر خلیفه ی دوم به ایران مسلمان شده بودم ، این به خاطر ارتباط من با برخی از تجّار مسلمان بود . آنان برایم از اسلام و پاکی و صفایی که در این دین است سخن ها می گفتند و برخی از آیات قرآن را برایم می خواندند ، من کم کم به اسلام علاقه مند شدم ؛ از یک طرف ظلم های فراوان پادشاه ساسانی به ویژه فاصله طبقاتی زیادی که در بین جامعه ایجاد کرده بودند را می دیدم که بسیاری از کارهای نادرست خود را به اسم دین سنتی شان به جای می آورند و از طرف دیگر موبدان معابد را می دیدم که از دستگاه حاکم +
دفاع می کردند و خرافات را به اسم دین به مردم القا می کردند و هرگز درصدد نبودند که مردم را از جهل خارج سازند ؛ اما من اسلام را دین عدالت و محبتی یافتم که نه تنها به علم آموزی و دعوت به عقلانیت و کسب معرفت تأکید فراوان دارد بلکه با خرافات مبارزه ی سرسختانه ای می کند و هرگز تعالیم این دین در مسیر عوام فریبی نیست ؛ لذا با آغوش باز اسلام را پذیرفتم .
غیر از من ، تعداد زیادی از مردم ایران ، سال ها قبل از حمله ی عرب ها ، به اسلام گرویدند ؛ بنابراین ، این سخن که گفته می شود « خلیفه ی دوم مردم ایران را مسلمان ساخت » صحیح نمی باشد! »
گفتم : « عجب! تاکنون به این موضوع فکر نکرده بودم! »
طهمورث ادامه داد : « اما مطلب بسیار مهم دیگر این است که من در سال چهاردهم ، که سپاه خلیفه به ایران حمله کرد ، در اهواز بودم ؛ من خود شاهد بودم که سپاه خلیفه ، بسیاری از مراکز فرهنگی این کشور را ویران ساخت و کتابخانه ها را به آتش کشید و گنجینه ها و ثروت های کلانی را از این سرزمین به غارت بُرد و هر ایرانی که نسبت به این کارهای خلاف شرع معترض می گشت ، بی رحمانه از دم شمشیر می گذشت! و فجایع دیگری مرتکب شدند که از گفتن آن شرم دارم .
البته من هرگز کار خلیفه ی دوم را به حساب دین اسلام نگذاشتم ؛ زیرا دین اسلام را غیر از این ظلم ها یافتم . من فقط
عقیده ی خود را می گویم ، من اعتقادی به خلفا ندارم و دین اسلام را جدای از آنان می دانم! »
همه ی ما برای لحظاتی مبهوت شدیم ، اصلاً باورمان نمی شد مردی که دائم در سکوت به سر می بُرد و به ندرت لبخند از لب های او محو می گشت ، با چند جمله اعتقادات ما را متزلزل سازد!
چه بگوییم!؟ آیا او را متّهم به دروغ سازیم؟ در حالی که همگی اعتراف به پاکی و صداقت او کرده بودیم ، اکنون چگونه او را به دروغ متّهم سازیم!
سایه ی بُهت و سکوت ، همه ی ما را فرا گرفته بودکه ناگهان فرزام سکوت ناخوشایند را شکست و گفت : « فرضاً که سخن تو درست باشد ؛ اما همیشه در جنگ ها اتفاقاتی روی داده است که فرماندهان لشکر هرگز به آن راضی نبوده اند ؛ بدون شک این کارهایی که همه ی ما آن را خلاف اخلاق و دین می دانیم ، توسط برخی از سربازان سست ایمان و منفعت طلب روی داده است و هرگز عمر بن خطّاب از کارهای آنان راضی نبوده است! »
به چهره ی طهمورث نگاه کردم تا ببینم واکنش او نسبت به سخنان فرزام چیست ؛ ولی جز لبخند چیزی در چهره ی او ندیدم!
احساس کردم برخی دوستان می خواهند در برابر سخنان
طهمورث موضع گیری کنند ؛ برای این که کار به نزاع نکشد ، موضوع بحث را عوض کردم و گفتم :
« دوستان! غروب نزدیک است و همه ی ما خسته ؛ همین جا برای استراحت توقف کنیم؟ »
همسفران پذیرفتند و بار و بُنه خود را از اسب ها به زیر کشیدند .
طهمورث برای جمع آوری هیزم به اطراف رفت ؛ سخنان او تأثیر مهمی در فکر و اندیشه ی من گذاشت و جرقّه ای ایجاد کرد برای حرکت به سوی سرنوشتی نیک!
غروب نزدیک است و هوا کمی سرد ؛ امروز بیشتر از روزهای گذشته برای شما خاطراتم را نوشتم . باید زودتر به خانه بروم که مادر و همسر و دخترم منتظرم هستند .
5
بعد از نماز صبح ، در شبستان مسجد شهر ماندم تا خاطراتم را از اینجا ادامه بدهم :
غروب خیمه را برای استراحت به پا داشتیم ؛ بعد از صرف شام ، طبق معمول دو نفر به عنوان نگهبان تعیین شدند و بقیه که بسیار خسته بودند به خواب رفتند . نیمه ی دوم شب ، من نگهبان خیمه و وسایل بودم . هنگام سحر چند بار صداهایی را شنیدم ، بلند شدم و اطراف خیمه را به دقت گشتم ؛ اما چیزی نیافتم . برگشتم و رفقا را برای نماز صبح بیدار کردم .
بعد از نماز جماعت ، طهمورث سفره را بیرون از خیمه پهن کرد ، مقداری نان و خرما در آن گذاشت و دوستان را به صبحانه دعوت کرد . هوا کمی روشن شده بود ؛ در حال
خوردن صبحانه بودیم که ناگهان فریادی بلند شد :
« دست ها را روی سر بگذارید و تکان نخورید! هر کس واکنشی نشان دهد کشته خواهد شد! »
همین که سرم را بلند کردم ، هشت نفر مرد مسلح را با تیر و کمان دیدم که به سمت ما نشانه گرفته بودند و چهره های خود را پوشانده بودند . ترس سراپای همه را فرا گرفته بود . همه در حالی که دست های خود را بر سر گذاشته بودیم با اضطراب به راست و چپ نگاه می کردیم .
آن هشت تن که جامه های سیاه بر تن داشتند ، نزدیک آمدند و دور ما حلقه زدند . یکی از آنان فریاد زد :
« بلند شوید و کنار خیمه بایستید ؛ هرکس خیالی در سر داشته باشد ، بداند که بی درنگ کشته می شود » .
ما هراسان و سراسیمه برخاستیم و در حالی که دست بر سر گذاشته بودیم ، به کنار خیمه رفتیم .
همان مرد بار دیگر فریاد زد :
« رو به خیمه بایستید و تکان نخورید ؛ هرکس کوچکترین واکنشی نشان دهد ، کشته می شود » .
دو نفر آمدند و ما را تفتیش کردند ؛ وقتی معلوم شد سلاحی حمایل نداریم ، یکی از آنها دستور داد به سمتشان رو برگردانیم . من با صدای لرزان گفتم :
« از خدا بترسید! ما زائر خانه ی خدا هستیم » .
یک نفرشان با لگد محکم بر شکم من کوبید ، من از شدت این ضربه به درون خیمه پرتاب شدم . او فریاد زد :
« سریع از خیمه خارج شو! »
با دست پاچگی ، در حالی که از درد ، شکمم را گرفته بودم ، از خیمه خارج شدم . همان مرد بر سرم فریاد زد :
« اگر یک بار دیگر زبان درازی کنی ، تو را می کشم ؛ دینتان ارزانی خودتان! »
همان شخص به سه نفر از همراهان خود اشاره ای کرد ، آن سه نفر آمدند و با سرعت دست ها و چشمان ما را بستند و با شتاب به مکانی نامعلوم بردند . حدود یک ساعت راه رفتیم . در این مدت ما مدام ذکر « یا غیاث المستغیثین » را تکرار می کردیم . پشت تپه ای کوچک چشم های ما را باز کردند ، آنجا خیمه ای بود ، پیرمردی از آن خارج شد ، نگاهی به ما کرد و گفت :
« خیلی خوش آمدید!! اگر عاقل باشید زنده خواهید ماند! »
یکی از همراهان به آن پیرمرد گفت :
« هر چه بخواهی به تو می دهیم ؛ بگذار ما برویم » .
پیرمرد با خنده گفت :
« لازم نیست شما بذل و بخشش کنید ، خودمان هرچه بخواهیم برمی داریم! »
حاج ارجمند با لحنی ملایم گفت :
« من هم مثل تو پیرمردی محاسن سفیدم ، بیا حرف مرا بشنو و برای رضای خدا همه ی ما را آزاد کن » .
آن پیرمرد که معلوم بود رئیس راهزنان است ، جلو آمد و در چشمان حاج ارجمند نگریست و گفت : « چند سال داری؟ »
حاج ارجمند گفت : « 73 سال » .
او گفت : « ولی من 78 سال سن دارم ؛ بگو ببینم دینت چیست؟»
حاج ارجمند پاسخ داد : « اسلام » .
رئیس راهزنان گفت : « ولی من مسلمان نیستم ؛ بنابراین من با تو خیلی فرق دارم » .
سپس با قهقهه گفت : « من بزرگتر و با تجربه تر از تو هستم ، پس تو باید حرف مرا بشنوی! »
حاج ارجمند با اضطراب گفت : « هر چه شما بفرمایید! »
رئیس راهزنان گفت : « بیا و برای رضای خدا به ما ملحق شو ، تا هم نفراتمان بیشتر شود و هم نیرویمان مستحکم تر! »
حاج ارجمند که دست و پای خود را گم کرده بود با صدای لرزانی گفت : « ببخشید ، دیگر از من گذشته است و توان این کار را ندارم » .
با این سخنِ حاج ارجمند ، قهقهه ی راهزنان به هوا برخاست .
رئیس راهزنان در حالی که می خندید ، با کف دست به آرامی به صورت حاج ارجمند زد و گفت : « غصه نخور ، تو را رئیس می کنم و من معاون و دستیارت می شوم! »
باز صدای خنده ی راهزنان بلند شد .
آن پیرمرد رو به راهزنان کرد و گفت : « از اینان چه به دست آوردید؟ »
گفتند : « دوازده اسب ، چند قبضه شمشیر ، تعدادی گلیم و مقدار خوبی پول » .
رئیس راهزنان خندید و گفت : « برای امروز دستاورد خوبی است » .
آن گاه رو به ما کرد و گفت : « اکنون می دانید که جان شما در دست کیست؟ »
طهمورث به آرامی جواب داد : « همیشه در دستان خداست » .
پیرمرد راهزن گفت : « بلند بگو! نشنیدم! »
من بلند گفتم : « جان من و تو و همه ی عالمیان در دست خداست و تا او اراده نکند کسی نخواهد مُرد » .
پیرمرد نزدیک آمد و در چشمان من و طهمورث نگاهی کرد و گفت : « می خواهید الآن نشانتان بدهم که مرگتان در دستان کیست؟ »
رفیقانم با نگرانی به من نگاه کردند ، فرزام آهسته به من گفت :
« تو را به خدا ساکت باش و ما را به کشتن مده! »
من پاسخ دادم : « مرگ و زندگی من و تو و همه تنها در دست خداست » .
پیرمرد راهزن به من نزدیک شد و گفت : « می بینم می خواهی خود را قهرمان این گروه جلوه دهی! نامت چیست و اهل کجایی؟ »
گفتم : « نامم رادمهر است و همگی از اهالی اصطخرِ پارس هستیم » .
پیرمرد راهزن گفت : « به راستی شما از اهالی اصطخراید؟! همان شهر بزرگ و پر آوازه؟! پس باید بگویم از دیدار شما خوشحالم! »
هیچ یک از ما چیزی نگفت .
او ادامه داد :
« من حدود 65 سال پیش با پدرم به آن سرزمین سفر کردم و دو خاطره از آنجا دارم که هرگز فراموش نمی کنم ، یک خاطره بد و یک خاطره خوب ؛ مایل اید آن دو را تعریف کنم؟ »
ما که کمی ترسمان ریخته بود ، گفتیم : « آری! برایمان بگو! »
او داستان خود را چنین بیان کرد :
« پدرم تاجر بود . من در یکی از سفرهای او به منطقه ی پارس ، در سیزده سالگی ، همراهش بودم . در حوالی شهر اصطخر پدرم را که برای خرید کالا به مکانی رفته بود ، گم کردم . هرچه جستجو کردم او را پیدا نکردم . برای یافتن او وارد شهر شدم . تا شب به دنبال او گشتم ، اما او را نیافتم . بسیار گرسنه و درمانده شده بودم و هیچ سر پناهی نداشتم . به ناچار شب را تا به صبح در گوشه ای خوابیدم . صبح دوباره جستجو را آغاز کردم ، اما اثری از پدر نیافتم . روز به نیمه رسیده بود و من گرسنه تر و خسته تر شده بودم . درب خانه ای باز بود ، در حیاط منزل
تعدادی مرغ بود ، آهسته وارد منزل شدم و یکی از مرغان را گرفتم و پا به فرار گذاشتم . صاحب خانه متوجه شد و فریاد زد :
دزد! دزد! او را بگیرید .
چند نفر به دنبالم دویدند ، من که دیگر رمق چندانی نداشتم ، گرفتار شدم . صاحب خانه مرا سیلی زد ، دستم را گرفت و در حالی که مرا می کشید ، گفت :
ای دزد زشت! تو از اهالی این شهر نیستی ؛ اینجا آمده ای تا دزدی کنی؟ تو را به مأموران می دهم تا مجازاتت کنند .
با گریه التماس می کردم که مرا ببخشد و آزادم کند ؛ ولی او هیچ اعتنایی نمی کرد » .
پیرمرد راهزن روی سکویی نشست و ادامه داد :
« تا اینجا قسمت بد داستان بود ؛ اکنون باقی آن را بشنوید که از بهترین خاطرات من است :
در همان حال که آن مرد کِشان کِشان مرا با خود می برد ، صدایی از پشت سر گفت :
افشین! چه شده و این پسر کیست؟
آن مرد ایستاد ، به پشت سر برگشت و سلام کرد ؛ من هم برگشتم و دیدم که صاحب صدا پیرمردی فرتوت است . افشین با احترام به آن پیرمرد گفت :
این نوجوان از منزل من دزدی کرده است ، او را برای ادب به نزد مأموران می برم .
پیرمرد فرتوت گفت :
او را به من بسپار ، من خود ادبش می کنم . افشین گفت چشم! و مرا رها کرد و رفت .
آن پیرمرد از من پرسید : نامت چیست و از کجا آمده ای؟
گفتم : نامم کیوان است و از اهالی شهر مدائن هستم ؛ با پدرم به اینجا آمده ام ، اما او را گم کرده ام .
گفت : چرا دزدی کردی؟ مگر نمی دانی دزدی در این شهر بسیار ناپسند است!
سرم را به زیر انداختم و چیری نگفتم . او به من گفت :
حتماً بسیار گرسنه بودی ، بیا امروز میهمان خانه من باش .
سپس دست مرا گرفت و با خود به خانه اش بُرد . خانه ای بزرگ با چند خدمتکار داشت . دستور داد سفره ای برایم پهن کنند ، سفره ای بزرگ برایم پهن کردند و چند نوع غذا و میوه برایم آوردند ؛ گویی من میهمان مخصوص آنان بودم!
آن پیرمرد مهربان به من گفت : پسرم هرچه می خواهی بخور .
من که بسیار گرسنه بودم ، حسابی غذا خوردم . بعد از خوردن غذا ، نام پدرم را از من پرسید و به سه تن از خادمان منزل دستور داد تا در شهر و اطراف آن جستجو کنند و پدرم را بیابند . نزدیک غروب پدرم را یافتند و به منزل آن پیرمرد آوردند ؛ من و پدرم شب میهمان سفره اش بودیم و صبح شهر اصطخر را ترک کردیم » .
سپس پیرمرد راهزن از روی سکو بلند شد و گفت :
« هنوز دستان گرم آن پیرمرد مهربان را در دستان خود احساس می کنم! »
من رو به راهزن کردم و گفتم : « نام آن پیرمرد مهربان ایزدیار نبود؟ »
گفت : « آری! ولی تو او را از کجا می شناسی؟ سن تو که به آن دوران نمی رسد! » .
گفتم : « هرچند 60 سال از وفات وی می گذرد ؛ اما نام نیک او هنوز بر سر زبان هاست » .
یکی از همراهان با صدای رسا به پیرمرد راهزن گفت :
« و این جوان - در حالی که با دستش به من اشاره می کرد - از نوادگان آن پیرمرد مهربان است » .
پیرمرد راهزن نزدیک من آمد و با تعجب در چشمان من نگریست و گفت : « واقعاً تو از نوادگان ایزدیار هستی!؟ »
گفتم : « آری! او پدر بزرگِ پدر من است و هم اکنون نیز مردم اصطخر به خاطر آوازه ی نیک آن رادمرد به خانواده ی ما بسیار احترام می گذارند » .
پیرمرد راهزن ، دو دستش را بر شانه هایم گذاشت و عمیق به چشمان من نگریست و بعد از لحظاتی ، رو به همکارانِ راهزن اش کرد و با صدای بلند گفت : « زود دستان همه این
پارسیان را باز کنید و اسب ها ، وسایل و پول هایشان را به آنان بازگردانید تا به سفر خود ادامه دهند » .
راهزنان فوراً دستان ما را باز کردند و وسایل ما را بی کم و کاست به ما تحویل دادند .
ما از خوشحالی سر از پا نمی شناختیم . دوستان مرا در آغوش گرفتند و از من تشکر کردند ؛ به آنها گفتم :
« از من تشکر نکنید ، این لطف خدا بود ؛ قبلاً گفته بودم که مرگ و زندگی ما در دستان خداست » .
حاج ارجمند رو به من کرد و گفت :
« خدا رحمت کند جدّت را که پس از گذشت 60 سال از وفاتش ، هنوز خیر و برکاتش جاری است! »
دادبان گفت : « تا نزدیکی های مدائن هم جاری است! »
هنگامی که خواستیم آن مکان را ترک کنیم، رئیس راهزنان گفت:
« سه سال بعد پدرم از دنیا رفت ، خانواده من به شدت دچار فقر شد و دست روزگار مرا به راهزنی کشانْد ؛ اما با خودم عهد کردم هرگز مال جوانمردان را نربایم و آزاری به آنان نرسانم » .
من در حالی که سوار اسب می شدم به او گفتم :
« بیا و شیوه ی جوانمردان را در پیش گیر و دیگر دزدی مکن! »
گفت : « با این همه بار گناه چگونه می توانم جوانمرد باشم!؟ »
گفتم : « خدا آمرزنده و مهربان است ؛ توبه کن ، او توبه پذیر است » .
از هم خداحافظی کردیم ؛ برای آخرین بار نگاهش کردم ، اشک را در چشمانش دیدم .
به سفرمان ادامه دادیم ؛ همه با خوشحالی می خندیدیم و با هم شوخی می کردیم . دوستان سر به سر حاج ارجمند می گذاشتند و با مزاح به او می گفتند :
« این چه جوابی بود که به پیرمرد راهزن دادی! »
حاج ارجمند گفت :
« هیچ! ترسیدم که اگر با دل او کنار نیایم ، کشته شویم! »
بهروز گفت :
« وقتی گفتی : ببخشید ، دیگر از من گذشته است . در اوج هراس ، به سختی خنده ام را کنترل کردم! »
من هم با خنده دست روی شکمم گذاشتم و گفتم :
« بی مروّت بدجوری به شکمم ضربه زد ، هنوز درد می کند! »
فرزام گفت : « تا تو باشی دیگر زبان درازی نکنی! »
همه خندیدند .
به دوستان گفتم :
« خدا را سپاس که این ماجرا به خیر و نیکی تمام شد ؛ خدا پایان این سفر را هم نیک گرداند » .
به رودخانه ی دجله رسیدیم ؛ رودی بسیار بزرگ ، پر آب و خروشان همچون رود کارون . دوستان دوباره پیشنهاد آب تنی و شنا دادند ، همه پذیرفتیم و توقف کردیم .
حاج ارجمند رو به بهروز کرد و گفت : « ای مرد! دوباره تن ما را نلرزانی! »
او گفت : « حاجی! از این بابت خیالت آسوده باشد ، دیگر از کنار رودخانه آن طرف تر نخواهم رفت » .
خُب! نزدیک ظهر است ، مردم شهر برای نماز به مسجد آمده اند و در حال وضو گرفتن هستند ؛ من هم بعد از اقامه ی نماز خاطراتم را ادامه می دهم .
7
از بصره تا مدائن ، دشت وسیع و یکنواختی بود که به ندرت تپه ای در آن دیده می شد . دو رودخانه ی بزرگ و تعدادی رودخانه ی کوچک در این دشت جریان داشت . در برخی مناطق روستاهای کوچکی وجود داشت که مردم آن ، به برکت آب فراوان و خاک حاصلخیز ، زمین های زیادی را به زیر کشت برده بودند . آذوقه ی مورد نیاز کاروان از همین روستاییان مهربان و باصفا تهیه می شد .
بعد از گذشت چند روز ، نزدیک غروب به مدائن رسیدیم ، شهری بزرگ و باستانی که سال ها مرکز پادشاهان ساسانی بوده است . از کنار کاخی خیره کننده گذشتیم ؛ کاخ باشکوهی که ناخودآگاه مرا به مدح پادشاهانش وا داشت ؛ اما بعد به این اندیشه فرو برد : « چه شد آن همه عظمت و شکوه! و کجا رفتند سلاطینی که هزاران نفر از آن ها پاسبانی می کردند!؟ »
در ورودی شهر ، نبودِ هیچ فقیر و نیازمندی سبب شگفتی ما شد ؛ در طول سفر وارد هر شهری که می شدیم از همان ابتدا فقرای بسیاری با التماس از مسافران درخواست غذا یا پول می کردند ، اما در این شهر هیچ فقیری به چشم نمی خورد .
از ویژگی های این شهر ، کشتزارهای سرسبز ، باغ های فراوان و پر ثمر ، خانه های آباد ، مردم خندان ، دل های شاد ، مردان مشغول به کار ، کاسبان اهل صداقت و پاکی و زنان عفیف و در پرده بود .
حاج ارجمند گفت : « می گویند علت این همه آبادی و صفای شهر ، استانداری است به نام سلمان که همیشه با مردم به لطف و عدالت برخورد کرده است » .
گفتم : « خوشا به حال مردم چنین دیاری که خدا چنین حاکم عدالت پیشه ای را به آنان داده است ، ما که از حاکمان خود ناراضی هستیم » .
طهمورث گفت : « فقر و بدبختیِ بیشتر مردمان به خاطر مالیات فراوان و بی حسابی است که حاکمان از مردم می گیرند . خدا از سر حاکمان نگذرد که خود در رفاه اند و مردم در فقر و بیچارگی » .
گفتم : « اما وضع این شهر با شهرهای دیگر کاملاً متفاوت است ».
گفت : « بله! تفاوت را در چهره ی مردم و آبادی شهر می توان دید » .
حاج ارجمند به یکی از مغازه داران گفت :
« ای بنده ی خدا! ما مسافرانی خسته از راهی دور هستیم ؛ جایی هست که امشب را در آنجا سپری کنیم؟ »
آن مرد با دست اشاره کرد و محل کاروانسرای شهر را به ما نشان داد .
به آن سمت در حال حرکت بودیم که همان دکان دار ما را صدا زد و پرسید : « از کجا آمده اید؟ »
یکی از همراهان گفت : « از دیار پارس و شهر اصطخر » .
دکان دار تا این را شنید با سرعت خود را به ما رساند و با اشتیاق گفت : « جایتان روی سر من! پایتان روی هر دو چشمم! »
سپس همه ی ما را در بغل گرفت و بوسید .
مردم کوچه و بازار که با صدای آن مرد متوجه ما شده بودند ، گرد ما جمع شدند و به گرمی به ما سلام کردند و خوش آمد گفتند .
همه ی ما با تعجب به یکدیگر نگاه می کردیم ، نمی دانستیم که چه شده و جریان از چه قرار است .
دکان دار دست حاج ارجمند را در دستان خود گرفت و به او گفت :
« نام من عبداللَّه است ؛ به نظر می رسد تو بزرگ این کاروان هستی ، تو را به خدا با همراهانت امشب به خانه ی من بیایید و توفیق خدمتگزاری به خودتان را نصیب من کنید » .
دیگران هم فریاد می زدند :
« به خانه ما بیایید ، به خانه ی ما بیایید! »
حاج ارجمند از ما پرسید : « می گویید چه کنیم؟ »
دوستان گفتند : « امشب را به خانه ی عبداللَّه برویم » .
عبداللَّه با شادی و سرعت در مغازه را قفل کرد ، دست حاج ارجمند را گرفت و گفت : « برویم » .
ما که هنوز شگفت زده بودیم ، همراه عبداللَّه به راه افتادیم ؛ تعدادی از مردم نیز ما را بدرقه کردند . دقایقی بعد به خانه ی عبداللَّه رسیدیم ؛ صاحب خانه بلند « یا اللَّه » گفت ، وارد خانه ای بزرگ و دلنشین با حوضی زیبا در وسط حیاط ، نخل های فراوان و اتاق های متعدد شدیم ؛ عبداللَّه ما را به سالن پذیرایی که با فرش های زیبا و پرده های رنگارنگ و ظریف زینت یافته بود ، راهنمایی کرد و با مهربانی گفت :
« بفرمایید بنشینید! خانه ، خانه ی خودتان است » .
ما بر پشتی های نرم که آستری از پارچه های ابریشمی داشت ، تکیه زدیم ؛ احساس راحتی می کردیم اما هنوز متعجب بودیم .
عبداللَّه با ظرفی پر از میوه های رنگارنگ از ما پذیرایی کرد ؛ در حال خوردن میوه به عبداللَّه گفتم :
« لطفاً به ما بفرمایید دلیل این همه احترام و توجه چیست؟ »
او با لبخند و نرمی گفت : « الآن موقع صحبت نیست ، موقع پذیرایی است! »
و از سالن خارج شد . یکی از دوستان گفت :
« نکند در پس این لطف ها ، نقشه و قصد سوئی نهفته باشد؟! »
گفتم : « من چنین گمانی نمی کنم ؛ بلکه آنچه در رفتار و گفتارش می بینم ، صداقت است » .
دیگر دوستان هم همین نظر را داشتند .
بوی کباب برخاست ، فهمیدیم امشب بعد از مدت ها دلی از عزا در خواهیم آورد!
احمد ، پسر جوانِ عبداللَّه سفره را پهن کرد و خرما ، تنگ شیر و ظرف نان را در سفره گذاشت ، عبداللَّه هم با سینی بزرگِ پر از کباب وارد شد و ما را به سر سفره دعوت کرد :
« بفرمایید میل کنید ، قابل شما را ندارد! »
ما که حسابی گرسنه بودیم ، بی معطلی سر سفره نشستیم و تا توانستیم نان و کباب خوردیم ؛ من که همیشه به کم خوری در شام توصیه می کردم اما آن شب ناپرهیزی کردم!
بعد از شام دوباره به عبداللَّه گفتم : « حالا می فرمایید دلیل این همه احترام به ما برای چیست؟ »
او لبخند محبت آمیزی زد و گفت : « وقت بسیار است ؛ الآن استراحت کنید ، بعد خدمتتان عرض می کنم » .
حاج ارجمند گفت : « ما همه مشتاق ایم که اکنون بشنویم » .
عبداللَّه گفت : « به این خاطر که شما اهل پارس هستید ؛ سرزمین انسان های شریف و پاک ، سرزمین سلمان پارسی » .
دوستان با خوشحالی گفتند : « واقعاً! سلمان ، حاکم دادگستر ، از سرزمین پارس است؟ »
او گفت : « بله! از سرزمین شماست ؛ این مردِ خدا سال ها استاندار مدائن بود و مردم جز خوبی و عدالت از او ندیدند ؛ او ساده زیستی را بر کاخ نشینی ترجیح داد ؛ برای مردم پدری مهربان بود ، هرگز فریفته ی ریاست نشد .
دزدی های فراوانی در مدائن زندگی مردم را مختل کرده بود ، سلمان در همان روزهای آغازین استانداری اش با تدبیر و اقتدار خویش دست تمام دزدی ها را قطع کرد ؛ آری! ثمره ی چندین سال تلاش او برای مدائن ، ریشه کنی فقر و دزدی های زیاد و آباد کردن شهر بلکه دل های همگان بود » .
به او گفتم : « این مرد خدا اکنون کجاست؟ »
عبداللَّه در حالی که اشک در چشمانش بود ، گفت : « او دو ماه پیش به رحمت خدا پیوست » .
همه گفتیم : « خدا او را رحمت کند و با پیغمبرش محشور گرداند! »
عبداللَّه گفت : « و هم اکنون نیز همراه و خادمش « زاذان » ، مورد اعتماد مردم است و مردم در مشکلات و گرفتاری ها به او مراجعه می کنند » .
حاج ارجمند گفت : « برایمان از هموطن عزیزمان ، سلمان ، بیشتر بگو » .
عبداللَّه گفت : « او در زمره ی بزرگ ترین و نزدیک ترین صحابی رسول خدا بود . بارها از شخصیت نورانی و فضایل آن حضرت سخن می گفت و ما را به صداقت در گفتار و خوشرفتاری در کردار دعوت می کرد ، خود با اعمالش پیوسته صداقت و پاکی را به مردم می آموخت ؛ او حقیقتاً مرد عمل و مسلمان راستین بود .
روزی از سلمان پرسیدم استادت که بوده است؟ به من گفت :
« سرورم محمّد و مولایم علی » .
من که اولین بار بود نام علی را می شنیدم ، به عبداللَّه گفتم :
« علی کیست که سلمان در کنار پیامبر خدا ، او را استاد خود خوانده است؟ »
عبداللَّه گفت : « من هم همین سؤال را از سلمان پرسیدم و او در پاسخ گفت :
امیرمؤمنان علی بن ابی طالب بهترین صحابی و وصی رسول خداست که فداکاری ها و رشادت های او اسلام را عزت بخشیده است و هیچ کس همانند او خوی و خصلت رسول خدا را ندارد » .
همه ی ما از آنچه عبداللَّه گفت تعجب کردیم ؛ ما تا کنون نام علی بن ابی طالب را نشنیده بودیم .
به او گفتم : « اگر علی بن ابی طالب بهترین و دلاورترین
یار رسول خداست ، چرا کسی از او سخن نگفته است و ما نام او را نشنیده ایم؟ »
حاج ارجمند گفت : « من هم که برای سومین بار است به سرزمین حجاز سفر می کنم ، نام علی بن ابی طالب به گوشم نخورده است ؛ آنچه ما همواره می شنویم رشادت های خلفا یعنی : ابوبکر ، عمر ، عثمان و نیز برخی دیگر از صحابه مثل : ابوعبیده جرّاح ، مَعاذ بن جَبَل ، عبدالرحمن بن عَوف و خالد بن ولید بوده است .
بهروز گفت : « به ویژه رشادت های خالد بن ولید ، سردار بزرگ لشکر ابوبکر ، که با شمشیر برّان او منافقان و مرتدّان به سزای خود رسیدند » .
یکی از دوستان گفت : « معاویة بن ابی سفیان ، صحابی رسول خدا ، که از طرف عثمان امیر شام است ، نیز بلند آوازه است ؛ اما هیچ جا از علی بن ابی طالب سخنی در میان نیست ؛ اگر او بهترین و دلاورترین صحابی رسول خدا بود ، حتماً نام او را می شنیدیم » .
بقیه هم گفتند : « سخن سلمان ، سخن غریبی است » .
عبداللَّه دقایقی سکوت کرد و سپس گفت : « مایل اید سخنی عجیب تر از این برایتان بگویم؟ »
همگی گفتیم : « بگویید که مشتاق ایم » .
گفت : « زمانی که سلمان فارسی به رحمت خدا پیوست ،
هنگام غسل او ، به ناگاه اسب سوارِ ناشناسی که گویا از راه دوری آمده بود ، بر سر جنازه ی سلمان وارد شد و گفت بگذارید من او را غسل دهم و کفن و دفن نمایم .
هیبت و شکوه آن سوارِ غریب چنان بود که کسی را یارای مخالفت با او نبود ؛ مرد ناشناس بعد از غسل سلمان ، بر او نماز گزارد و ما هم بر او نماز گزاردیم . وقتی سلمان در قبر قرار گرفت ، آن غریبه سنگ های لَحَد را چید و آن را با خاک پوشانْد ؛ از آن پس دیگر هیچ کس او را ندید » .
من گفتم : « عجب حکایت شگفتی! »
عبداللَّه گفت : « شما از دیار آن بزرگ مرد هستید و احترام فوق العاده ی مردم شهر نسبت به شما ، به همین خاطر است ؛ اگر یک سال هم در اینجا بمانید مردم مشتاقانه از شما پذیرایی خواهند کرد » .
حاج ارجمند گفت : « از الطاف بیکران شما بسیار سپاسگزاریم ؛ اما مقصد ما مکه است و باید زودتر حرکت کنیم » .
فردا صبح بعد از زیارت قبر سلمان ، با دعای خیر عبداللَّه و بدرقه ی مردمِ خوبِ مدائن ، به سمت حجاز رهسپار شدیم . ما به خود می بالیدیم که ایرانی هستیم و سلمان پارسی از ماست .
چند روز که گذشت ، با گرمی هوا ، حرکت در ظهر دشوار بود ، تصمیم گرفتیم ظهرها زیر سایبانی استراحت کنیم و این
تأخیر را با حرکت در شب جبران نماییم ؛ چندین روز با همین اوصاف گذشت تا اینکه وارد حجاز شدیم .
برای رسیدن به مدینه باید بخش وسیعی از این سرزمین را پشت سر می گذاشتیم و حدود یک ماه راه می پیمودیم ؛ سرزمینی بزرگ ، با آبادی های کم ، بیابان های بی آب و علف و شن و ماسه های روان . در این صحرایِ وسیعِ خشک و سوزان با برنامه و دقیق پیش می رفتیم تا نه راه را گم کنیم و نه بی آب شویم که رخ دادن هریک از این دو مساوی بود با فرو رفتن در کام مرگ .
اوایل تابستان بود و هوا بسیار گرم ؛ از یکی دو ساعت مانده به ظهر تا سه چهار ساعت پس از آن عملاً پیمودن مسیر امکان نداشت ، کاروان به ناچار زیر سایه بانی متوقف می شد و پس از آن تا نیمه های شب به سفر خود ادامه می داد .
در این مسیر بیابانی ، معمولاً عشایری را می دیدیم که بهترین راهنمای ما در مسیریابی بودند و چند بار که آب ما تمام شد و حتی یک جرعه برای لب های خشکیده و ترک زده ی خود نداشتیم همین قبایل بیابانگرد به داد ما رسیدند .
در این بیابان بی انتها ، حوادثی دامنگیر ما شد که فرصت نقل همه ی آنها نیست ؛ یکی از پیش آمدهای فراموش ناشدنی حجاز ، حکایت مربوط به بهروز است :
هشت روز از ورود ما به حجاز یا همان جزیرة العرب می گذشت . هنگام غروب به قبیله ای بیابانگرد رسیدیم ؛ آب
و آذوقه ای برایمان نمانده بود ، از آنان برای خود و اسب ها آب گرفتیم و برای شام بزغاله ای خریدیم . در آن شب مهتابی ، بعد از چهار ساعت صحرانوردی ، به چشمه ای در دامنه ی کوهی کم ارتفاع رسیدیم ، اندک آب چشمه به برکه ای کوچک تبدیل شده و در اطراف آن چند درخت بی ثمر و مقداری گیاه روییده بود . ساعات باقی مانده شب را در آنجا استراحت کردیم ؛ یکی از دوستان بزغاله را ذبح و آماده طبخ کرد ؛ آتش برافروختیم ، گوشت بزغاله را بریان کردیم و شام لذیذی خوردیم ؛ سپس خیمه را برپا کردیم ، باقی مانده غذا را در ظرفی داخل چادر گذاشتیم و خوابیدیم ؛ ظرف غذا پایین پای بهروز بود . ساعتی نگذشته بود که با فریاد و فغان بهروز از خواب پریدیم :
« آخ! سوختم ، سوختم ... » .
نگاه ها به سمت بهروز رفت ، از آنچه می دیدیم خشکمان زد! مار خاکستری بزرگی پایین پای بهروز به حالت حمله سرش را بالا گرفته بود ؛ چشمانش در نور مهتاب درخشش ترسناکی داشت ؛ با وحشت و شتاب خود را از چادر بیرون انداختیم .
بهروز فریاد می زد :
« کجا رفتید؟ به فریادم برسید! »
نگران جان بهروز بودیم ، اما کسی جرأت ورود به خیمه را نداشت ؛ من دستپاچه اطراف را نگاه کردم تا چوبی برای دفاع از بهروز بیابم ، اما در اطراف چیزی نبود ، ناخودآگاه دستم به
طرف ستون خیمه رفت ، آن را کشیدم ، خیمه بر سر بهروز و مار فرو ریخت .
بهروز با وحشت بیشتری فریاد کشید :
« خدایا خودت به فریادم برس!! » .
با سقوط خیمه وضع بدتر شده بود ؛ پریشان و ملتهب بودیم ، می دانستیم اگر آن مار بزرگِ زهرآلود یکبار دیگر بهروز را نیش بزند مرگش حتمی است .
حاج ارجمند فریاد زد :
« سریع این گوشه چادر را بگیرید و به عقب بکشید » .
هر یازده نفر با سرعت یک طرف خیمه را گرفتیم و با قدرت هرچه تمام تر به سمت خود کشیدیم ؛ چادر چند متر به طرف عقب کشیده شد ، مار از آن خارج شد و به سمتی فرار کرد .
بهروز داشت از ترس قالب تهی می کرد ، با عجله خود را به او رساندیم . گفتم :
« بهروز!! »
او خود را در آستانه ی مرگ می دید و نمی توانست صحبت کند.
پایین لباس بهروز خونین بود . حاج ارجمند لباس را از روی پای بهروز کنار زد ، نیش مار زخم عمیقی در پایش ایجاد کرده بود .
حاج ارجمند ریسمان طلبید ، یکی از همراهان بی درنگ
ریسمانی را از بار خود آورد و به او داد ؛ حاجی بالای زخم را با آن محکم بست و گفت :
« خنجری تیز به من بدهید » .
یکی فوراً به او خنجر داد . حاج ارجمند به بهروز گفت :
« اگر می خواهی زنده بمانی ، باید تحمل کنی ؛ من باید مقداری از اطراف زخم را بشکافم » .
بهروز با بی رمقی گفت :
« اگر می دانی با این کار زنده می مانم ، عجله کن » .
حاج ارجمند با نوک تیز خنجر ، بالا و پایین زخم را شکافت . فریاد بهروز در صحرا پیچید و از هوش رفت . حاج ارجمند جای زخم را مکید و خون های زهرآلود را بیرون ریخت ؛ این کار چند دقیقه طول کشید ؛ آن گاه به سمت کوله بار خود رفت و مقداری گیاه خشک و پارچه از آن خارج کرد ، گیاه را روی زخم گذاشت و آن را محکم بست ؛ کمی بعد بهروز به هوش آمد ، با زحمت نشست و هرچه شب خورده بود ، بالا آورد . خون فراوانی از او رفته بود و رنگ رخسارش زرد شده بود ، حالش بد بود و ما بر جانش بیمناک بودیم . او دوباره بالا آورد ، اما این بار فقط خون بالا آورد . ما نومیدانه فقط خدا را به کمک می طلبیدیم .
بهروز را خواباندیم ؛ بدنش سرد شده بود و نفسش به شماره افتاده بود . به حاج ارجمند گفتم :
« زنده می ماند؟ »
گفت : « اگر بدنش تا صبح مقاومت کند ، إن شاء اللَّه زنده می ماند » .
تا صبح بالای سر بهروز بیدار ماندیم و دعا می کردیم . آن شب یکی از دشوارترین شب های زندگی من و همراهان بود ، بهروز گاهی به خواب می رفت و گاهی با فریاد از خواب می پرید . صبح حاج ارجمند گفت :
« حداقل تا شب نباید بهروز را تکان دهیم » .
گفتیم : « هر چه تو صلاح بدانی » .
به لطف خدا بهروز از ماجرای آن شب جان سالم به در بُرد ، اما تا چندین روز بیمار بود .
در شبِ حادثه ، آن مار بزرگ بوی طعام را حس کرده بود و برای خوردن غذا به خیمه وارد شده بود ، هنگامی که به آرامی مشغول خوردن غذا بود ، بهروز در خواب غلْتی می زند و با کف پا بر سر مار می کوبد ، مار هم از ترس ، پای بهروز را می گزد . بعد از آن حادثه ، دوستان به شوخی به بهروز می گفتند :
« انصاف بده ، وقتی با پاشنه ی پا محکم بر سر مار کوبیدی ، مار حق داشت تو را بگزد ؛ اگر تو جای مار و او جای تو بود ، تو او را نمی گزیدی!؟ »
و او می گفت : « هرچه سنگ است برای پای لنگ است! »
هفت روز بعد از ماجرای مارگزیدگی ، واقعه ی دیگری رخ داد :
کاروان در صحرایی که پای اسبان تا یک وجب در ماسه ها
فرو می رفت ، در حال حرکت بود ؛ هنگام عصر متوجه شدیم که از راه اصلی دور افتاده ایم و راه پیش رو بیراهه است . حاج ارجمند گفت :
« باید هرچه سریع تر از این بیابان پر ماسه خارج شویم که اگر طوفان بگیرد ، وضعیت بسیار خطرناک خواهد شد » .
ما بر سرعت خود افزودیم . باد ملایمی می وزید ، لحظاتی بعد وزش باد شدت گرفت ؛ ما همچنان به راه خود ادامه می دادیم . باد لحظه به لحظه شدیدتر می شد ، ماسه های بی شمار بر بادها سوار می گشتند و خود را به شدت به بدن و صورت ما می کوبیدند . حاج ارجمند با فریاد گفت :
« باید هرچه سریع تر خود را به کنار صخره ای برسانیم وگرنه با افزایش باد و تبدیل آن به طوفان ، زیر ماسه ها دفن خواهیم شد » .
باد هر لحظه بر سرعت خود می افزود و ما هرچه نگاه می کردیم صخره و جان پناهی نمی یافتیم . حاج ارجمند فریاد زد :
« شال های خود را محکم تر به دور صورت بپیچید و افسار اسب هایتان را با تمام توان بگیرید » .
اسب ها به وحشت افتاده و در آستانه ی رم کردن بودند . دیگر وزش باد تبدیل به طوفان شده بود و هر لحظه خروارهایی از ماسه به هوا برمی خاست و با شدت تمام بر بدن ما و اسب ها می خورد . باد و ماسه دیگر اجازه حرکت به جلو نمی داد