مشخصات کتاب

سرشناسه : روحانی، سیدمحمدصادق، 1303 -

عنوان و نام پدیدآور : خاتم پیامبران و امیرمومنان علیهما السلام و مقام معصومین علیهم السلام [کتاب]/ درکلام سیدمحمدصادق روحانی.

مشخصات نشر : قم: مهر امیرالمومنین (ع) ، 1391.

مشخصات ظاهری : 146 ص.

فروست : مجموعه پرسش و پاسخ های اعتقادی؛ 5.

شابک : 30000 ریال 978-964-159-161-0 :

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

موضوع : محمد (ص)، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت - 11ق. -- سرگذشتنامه -- پرسش ها و پاسخ ها

موضوع : علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. -- سرگذشتنامه -- پرسش ها و پاسخ ها

موضوع : چهارده معصوم -- پرسش ها و پاسخ ها

موضوع : اسلام -- پرسش ها و پاسخ ها

رده بندی کنگره : BP36/ر84خ2 1391

رده بندی دیویی : 297/95

شماره کتابشناسی ملی : 2833301

اشاره

خاتم پیامبران صل الله علیه وآله وسلم و امیرمومنان علیه السلام و مقام معصومین علیهم السلام

درکلام سیدمحمدصادق روحانی

مقدمه

بسم الله الرحمن الرحیم الحَمدُللّه رَبِّ العالَمِین وَ صَلَّی اللّه عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطاهِرینَ وَاللَّعنُالدائِمِ عَلی أَعدائِهِم أَجمَعینَ أَبَدَ الآبِدینَ.

امروزه علوم در کنار رشد همه جانبه بشر به سوی تمدن و بالندگی فکری، در حال تکامل هستند. این مسأله، نه تنها مذهب را تحت الشعاع خویش قرار نداده بلکه موجب شده است تا نسل جوان، به دنبال روحیه کاوش گر و خداجوی خویش، بخواهند هر چه بیشتر بپرسند و در سایه رسیدن به پاسخ سؤالات دینی خود، روح جستجوگر خود را سیراب کنند.

در عصر کنونی، کتاب های بسیاری در این مسیر نگاشته و به زیور طبع آراسته شده است، اما با توجه به اشتغالات فراوان، کمتر اتفاق می افتد مراجع معظم تقلید، قلم به دست گرفته و به جزئی ترین پرسش ها و ابهامات پاسخ دهند؛ مسأله پسندیده ای که از امتیازات مجموعه مجلداتِ پاسخ به استفتائات اخلاقی و اعتقادی حضرت آیت اللّه العظمی روحانی (دامت برکاته) به شمار می رود.

اخلاقی دریافتی را شخصاً بررسی و پاسخ داده اند که به تدریج در حال آماده سازی و تدوین جهت چاپ به زبان های مختلف می باشد. از این مجموعه پرسش و پاسخ ها، تاکنون هفت جلد استفتائات شرعی به زبان فارسی و سه جلد استفتائات شرعی و اعتقادی به زبان عربی منتشر شده است؛ که با توجه به کثرت استفتائات اعتقادی و اخلاقی، و تنوع موضوعی آنها، بر آن شدیم تا ضمن دسته بندی پرسش ها، جهت سهولت استفاده مخاطبین، به ویژه جوانان عزیز، آنها را در مجلدات جداگانه ای منتشر نماییم که تاکنون چهار جلد آن تحت عناوین فضائل و مصائب حضرت زهرا علیها السلام، عاشورا و قیام امام حسین علیه السلام، راه سعادت و امام زمان علیه السلام از ولادت تا ظهور به چاپ رسیده است و کتاب حاضر، پنجمین جلد آن می باشد.

دفتر استفتائات

حضرت آیت اللّه العظمی روحانی (دام ظلّه العالی)

فصل اول: مقام معصومین علیهم السلام

اشاره

مفهوم عصمت

س 1: عصمت چیست؟

ج: باسمه جلت اسمائه

نوعی آگاهی (علم) است که از گمراهی جلوگیری می کند و ما حقیقت این علم را نمی توانیم کامل بفهمیم، ولی قرآن مجید آن را گوشزد می کند و می فرماید:

«وَ أَنْزَلَ اللهُ عَلَیْکَ الْکِتَابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَکَ مَا لَمْ تَکُن تَعْلَمُ» ⁽¹⁾

. و خدا کتاب و حکمت بر تو نازل کرد و آنچه را نمی دانستی به تو آموخت؛ نساء: 113..

این نازل کردن نوعی علم است. البته از آیات دیگر روشن می شود که این آگاهی به صورت وحی و مکالمه نیز بوده است. هم چنین از این آیه چنین استنباط می شود که آنچه بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شده دو نوع علم است: یکی تعلیم از طریق وحی و نزول روح الامین، و دیگری تعلیم به روش پنهان و الهام الهی بدون نزول فرشته وحی.

از مجموع روایاتی که در این باره مطرح است چنین استفاده می شود که خداوند به پیامبرش علمی می دهد که با اسباب عادی قابل دستیابی نیست.

عدم معصیت معصومین علیهم السلام

س 2: الف) آیا ترک اولی برای ائمه معصومین علیهم السلام امکان داشته است؟ ب) آیا عدم معصیت با توجه به عصمت کمال می باشد؟

ج: باسمه جلت اسمائه

الف) این بزرگواران بر اساس عصمت هرگز دست به رفتاری نمی زنند که ترک اولی بر آن صدق نماید لذا با وجودی که امکان داشته اما از ایشان صادر نشده است.

ب) مسلماً کمال است، زیرا عصمت موجب سلب اختیار نمی شود تا آن که اختیاری، نباشد و قائل به جبر شویم.

درجات عصمت معصومین علیهم السلام

س 3: آیا عصمت درجاتی دارد که چهارده معصوم علیهم السلام در درجات عالیه واقع شده باشند؟

ج: باسمه جلت اسمائه

مسلماً مراتب و درجاتی دارد و پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمه علیهم السلام بالاترین درجات آن را دارا بوده اند.

خلقت امامان علیهم السلام قبل از خلقت آدم علیه السلام

س 4: ما در قرآن داریم که خداوند در پاسخ به درخواست حضرت ابراهیم علیه السلام در مورد ذریه اش می فرماید: «عهد من به ظالمان نمی رسد»⁽¹⁾

سوره بقرة، آیه 124: وَ إِذِ ابْتَلی إِبْراهیٖمَ رَبُّهُ بِکَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّی جاعِلُکَ لِلنّاسِإِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّیَّتیٖ قالَ لا یَنالُ عَهْدِی الظّالِمیٖن.

و هیچ امتیاز خاصی برای اصل و نسب فرزندانش قائل نیست و این از

آموزش های رسول خدا صلی الله علیه و آله بوده که قوم و قبیله و اجداد موجب برتری یا خاصیتی نمی باشد.

حال چگونه است که در مذهب ما، امامانی به دلیل این که فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله هستند، حتی قبل از سن تکلیف سکاندار هدایت امت اسلامی شده اند؟ (مانند آنچه در آئین بودائی نیز هست) و در کودکی، دارای ولایت و بالاترین درجه اختیار بر جان و مال و ناموس مسلمین گردیده اند؟

ج: باسمه جلت اسمائه

امامت ائمه اطهار علیهم السلام مانند نبوت حضرت عیسی علیه السلام است که همان گونه که حضرت عیسی در اول تولد حرف زد، آنها هم چنین بودند و مانند ایشان که از همان وقت مستعد برای نبوت بود آنها هم مستعد برای امامت بودند و خلقت شان با خلقت مردم عادی فرق داشت؛ در روایات است که خلقت شان قبل از خلقت آدم علیه السلام بوده است؛⁽¹⁾

إرشاد القلوب، ج 2، 415: عن رسول الله صلی الله علیه و آله: «خَلَقَنِیَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ أَهْلَ بَیْتِی مِنْ نُورٍ وَاحِدٍ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَ آدَمَ بِسَبْعَةِ آلَافِ عَام»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: خداوند تبارک و تعالی من و اهل بیت من را هفت هزار سال قبل از آفرینش آدم خلق فرمود....

تفصیل را به کتب مراجعه کنید.

آیه ای دالّ بر عصمت ائمه علیهم السلام

س 5: کدام یک از آیات کلام الله مجید بر عصمت ائمه اثنی عشریه صراحت یا دلالت دارد؟

ج: باسمه جلت اسمائه

آیه تطهیر در سوره احزاب⁽¹⁾

. سوره احزاب، آیه 33: إِنَّما یُریٖدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْتَطْهیٖرا: خداوند فقط می خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملاً شما را پاک سازد..

دال بر عصمت ائمه علیهم السلام است، اما اسماء ایشان به عللی در قرآن ذکر نشده است؛ یکی از این علل آن است که مخالفین درطول زمان به هر نحوی بود قرآن را تحریف و آن را از سندیت ساقط می کردند، و لکن روایات متواتره از روات شیعه و سنی متضمن اسماء آنها است.⁽²⁾

دلیل وجوب وجود امام

س 6: اگر پیامبر صلی الله علیه و آله تمام احکام اسلامی را در زمان حیاتشان بیان ننموده اند که رسالتشان ناقص است و این بر خلاف عقیده شیعه است. اگر یبیان نموده اند و احکام کامل به مسلمین رسیده است چه نیازی به وجود امام است که از طرف خدا احکام را به مردم بگوید؟

به بیان دیگر، مگر امامان علیهم السلام همان سخنان رسول خدا صلی الله علیه و آله را بیان نمی کنند، پس چرا باید امامان هم باشند؟ اگر هم سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله را نمی گویند و نظر شخصی خود را می گویند که این هم صحیح نیست.

جواب حضرت عالی راه گشاست.

ج: باسمه جلت اسمائه

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله تمام احکام اسلامی را آورده اند و در قرآن آمده است: «لا رَطْبٍ وَ لا یابِسٍ إِلاّ فِی کِتابٍ مُبِینٍ»⁽¹⁾

هیچ تر و خشکی نیست مگر اینکه در کتابی روشن [ثبت] است؛ انعام: 59..

.

ولی فهم خصوصیات احکام بدون بیان ائمه طاهرین علیهم السلام ممکن نیست چراکه فهم کامل قرآن برای غیر ائمه میسر نمی باشد، به همین دلیل می بینیم که رؤسای مذهب غیر اثنی عشری مانند ابوحنیفه و سایرین که بیان احکام می نمودند، شاگرد امام صادق علیه السلام یا شاگرد شاگرد آن حضرت بودند.

خود عُمر در مواردی که احکام را نمی دانست به امام علی علیه السلام مراجعه می کرد و حداقل در صد مورد گفته است: «لولا علی لهلک عمر»⁽²⁾قطع نظر از بیان حکم، ائمه علیهم السلام حافظ احکام نیز می باشند. در حال حاضر، علماء به واسطه روایات، احکام را بیان می نمایند و بدون آنها بیان احکام ممکن نیست. این مختصری از فوائد وجود امام است؛ تفصیل را از کتب دیگر استفاده کنید.

ائمه اطهار علیهم السلام برکات الهی

س 7: بعضی افراد در کتاب هایشان نوشته اند که: «شیعیان، ائمه اطهار علیهم السلام

را وسیله ای برای برآوردن حاجات دنیوی قرار می دهند با اینکه ایشان برای هدایت بشر آمده اند نه اینکه مسائل دنیوی مردم را حل نمایند، چون مسایل دنیوی تابع وسائل طبیعی است و از همین باب است که بعضی ها وقتی به مزارات (زیارتگاه ها) و حرم ها مشرف می شوند از قبور ائمه اطهار علیهم السلام حاجات دنیوی طلب می کنند که این کار درست نیست و بدعت می باشد، زیرا ائمه علیهم السلام فقط واسطه امور معنوی می باشند و ارتباطی به امور تکوینی ندارند».

آیا ائمه اطهار علیهم السلام در حال حیات و بعد از حیات، تنها وسایل و برکات الهی در امور معنوی می باشند و یا اینکه در امور دنیوی و تکوینی هم می شود از آنها کمک خواست و آنها را وسیله قرار داد؟

ج: باسمه جلت اسمائه

قطع نظر از دارا بودن ولایت تکوینی برای امام که عبارت است از تصرف در عالم، ایجاداً و اعداماً، عالم طبیعت نیز مُنقاد آن بزرگواران است، البته نه به نحو استقلال، بلکه در طول قدرت خداوند تعالی و اختیار او. خداوند می فرماید: در طلب حاجات «وَابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسِیلَةَ»⁽¹⁾

. مائده: 35..

یعنی واسطه قرار دهید نزد پروردگار و آن واسطه اهل بیت علیهم السلام می باشند و خداوند به واسطه آنها حاجات شما را برآورده می نماید. به همین دلیل - مثلاً - در وقت کم آبی می فرمایند: خدا را به حق امام زمان قسم بدهید، به واسطه آن بزرگوار باران رحمت الهی بر شما نازل می گردد.

امامان علیهم السلام حجت جمیع مخلوقات

س 8: آیا دوازده امام فقط بر انسان ها حجت هستند یا بر جنیان هم حجت هستند؟ بر فرشتگان چطور؟

ج: باسمه جلت اسمائه

پیغمبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم از طرف خدا برای جمیع خلائق مبعوث شد وآیات کریمه قرآن - اعم از سوره جن و غیر آن - و روایات متواتره دال بر آن است و ائمه علیهم السلام به مقتضی «حجة من قِبَل اللّه علی جمیع من کان الرسول نبیاً له» حجت بر جمیع مخلوقات هستند.

شرط احراز ریاست دنیویه

س 9: یکی از استدلال های متکلّمین بزرگوار امامیه بر عصمت امام علیه السلام این است که یکی از شؤون امامت، ریاست دنیویه است و از فرائض این منصب، گرفتن حق مظلوم از ظالم می باشد و این فریضه امکان پذیر نیست مگر با عصمت.

در مقابل، متکلّمین عامه گفته اند که این امر با داشتن ملکه عدالت ممکن می باشد و عصمت برای احقاق حق مظلوم از ظالم لازم نیست.

نظر حضرتعالی نسبت به این امر چیست؟ با قطع نظر از سایر شؤون امامت و سایر ادله عصمت، آیا برای احراز ریاست دنیویه داشتن ملکه عصمت شرط است؟

ج: باسمه جلت اسمائه

آن چه گفته شده است در مقام استدلال مربوط به ریاست

دنیویه نیست، مربوط به امامت است، و امامت به نصّ آیه کریمه بالاتر از منصب نبوت است؛ اما برای ریاست دنیویه، عصمت شرط نیست.

امامت جزئی از اصول دین

س 10: آیا امامت جزء اصول دین است یا نه؟

ج: باسمه جلت اسمائه

اگر منظور شناخت مذهب حقیقی است، آری امامت از اصول دین است و اگر منظور داشتن عنوان مسلمان است، گفتن شهادتین به تنهایی شرط حرمت و محفوظ بودن جان و مال و ناموس یک مسلمان محسوب می شود و در این صورت امامت جزء اصول دین به حساب نمی آید.

انتخاب امام از جانب خداوند

س 11: یکی از همکلاسی هایمان که اسماعیلی مذهب است به من گفت: اگر به کتاب های دوازده امامی ها مراجعه کنید خواهید دید که امام جعفر صادق علیه السلام آشکارا و در برابر عده زیادی از پیروانش اعلام کرد که فرزند بزرگش اسماعیل پس از او امام است.

هنگامی که خلیفه عباسی وقت این را شنید، به دنبال امام جعفر صادق علیه السلام فرستاد و او را تهدید کرد که یا مرا به عنوان امام بعد از خودت قرار می دهی و یا وصیّ تو، امام اسماعیل کشته خواهد شد؛ آنچه نزد شما و ما معلوم است تعیین امام با خواست خداست نه بشر.

پس از مدت زمان کوتاهی خبر فوت امام اسماعیل، آن هم در زمان

حیات پدرش امام جعفر صادق علیه السلام پخش شد. هنگامی که امام موسی بن جعفر به مکانی که جسد امام اسماعیل بود رفت، فریاد کنان بیرون آمد و گفت: پدر! برادرم زنده است و چشمانش را باز کرد. امام جعفر صادق علیه السلام به او گفت: «اکظم یا موسی» (فرو خور حالت را)، و همین سبب شد تا لقب کاظم بر او ماند.

از همان زمان امام اسماعیل پنهان و دوره غیبت او آغاز شد و برادر کوچکترش موسی امام و ساتر و حافظ برادرش اسماعیل گردید تا از این طریق، در برابر چشم ها و جاسوسان خلیفه عباسی قرار گرفته و حافظ امام که مستور حقیقی است باشد، یعنی همان کسی که با نص صریح امام پیش از خودش، امامت به او انتقال یافته بود.

آنچه که اشکال را عمیق تر می کند این است که چگونه ممکن است امام جعفر صادق علیه السلام امامی را که خدا اراده کرده تعیین کند و در همان حال خدا هم می داند این امام در زمان حیات پدرش امام جعفر علیه السلام فوت می کند.

اگر این چنین مطلبی را اعلام کنیم دیگران (غیر شیعه) خواهند گفت که انتخاب امام از اختیارات بشری بوده و به انتخاب خدا نیست. تمامی این ها تأکید بر این دارند که امام جعفر صادق علیه السلام هنگامی که اسماعیل را تعیین می کرد خطا نکرده بلکه خدا به او وحی کرده و شخصی را که به عنوان امام تعیین می کند در زمان حیات خودش خواهد مرد. پاسخ سخن ایشان چه خواهد بود؟

ج: باسمه جلت اسمائه

آنچه همکلاسی اسماعیلی مذهب شما گفته، بیشتر نوعی تزویر است و اینگونه تزویرها از سوی برخی فرقه ها برای اصلاح ظاهری راه باطل خود، صورت گرفته است؛ و اما پاسخ:

اول: کجاست آن روایت هایی که از آن سخن می گویند و کتاب هایی که از آن نقل می کنند و خیال می کنند در کتاب های ماست؟ آدرس سندهای این نقل را بدهند تا ما هم ببینیم.

(چون چنین چیزی در کتب ما نیست)

دوم: در حدیثی آمده که: «امامان (شما) بعد از من دوازده نفر هستند» و این حدیث، بطور گسترده در بین عام و خاص نقل شده است.⁽¹⁾

صحیح بخاری، کتاب احکام؛ صحیح مسلم، کتاب امارت، باب تبعیت مردم از قریش، صحیح ترمذی، ج 2، ص 35، امالی شیخ صدوق، ص 111 و....

اگر آنگونه است که شما می گویید، پس بگویید چه کسانی امام اند؟ این همکلاسی شما باید تعداد امامان را بگوید و توضیح دهد چرا امامان نزد اسماعیلیه - که عقیده دارند امامت در نسل اسماعیل ادامه پیدا کرده - به صدها تن رسیده است؟

سوم: نام امامان دوازده گانه در لوح جابر موجود است. جابر این لوح را که در موقع تولد امام حسن علیه السلام به حضرت زهرا علیها السلام اهدا شده دیده است و تعدادشان هم، نه تغییر خواهد کرد و

نه کم و زیاد خواهد شد [و در این لوح نامی از اسماعیل نیست.]⁽¹⁾

رک: کمال الدین و تمام النعمة، ج 1، ص 308..

چهارم: این نقلی که داشتید - چنانکه گفتید - ایراد وارد کردن بر امام صادق علیه السلام است، زیرا ممکن نیست کسی به خاطر برخی شرایط معین، با انتخاب اضطراری امام شود، آن چنانکه اسماعیلیه درباره امام کاظم علیه السلام می گویند. در صورتی که به ناچار از سوی خداوند متعال است که امکان تکوینی تعیین امام فراهم می شود و بنابر همین استدلال، کسی که بدون آماده شدن از سوی خداوند ادعای امامت کرده است - مانند جعفر کذّاب - رسوا می گردد.

آیا امام موسی بن جعفر علیه السلام در امامتش شکست خورد؟ چه دلیلی بر این شکست دارند؟ از خداوند متعال خواستارم تا همکلاسی شما را هدایت نماید و شما را هم بر قول حق و درست برقرار و پایدار بدارد.⁽²⁾

سلطه معصومین علیهم السلام بر امور مادی و معنوی

س 12: در میان شیعیان معمول است که همواره نام ائمه معصومین علیهم السلام را بر زبان جاری کرده و آنها را صدا می زنند، مثلاً می گویند: «یاعلی» و عقیده دارند که ایشان در سختی ها به آنان کمک می کنند. آیا حضرت علی علیه السلام صدای ما را می شنود؟ و می داند کجا و چه زمانی او را صدا

زده ایم؟ آیا اجابت ندای ما توسط آن حضرت، به واسطه قدرتی است که خدا به او اعطا کرده است؟ یا ایشان از خداوند، درخواست می کند تا دعای ما را اجابت کند و خدا برای تکریم ایشان نیاز ما را برآورده می سازد؟

ج: باسمه جلت اسمائه

معصوم علیه السلام با اذن خدا بر همه عالم سلطه دارد، به نحوی که زمام گردش امور عالم به دست اوست. معصوم علیه السلام حاکمیت کامل بر تمام امور دارد و می تواند هرگونه که بخواهد تصرف کند، ایجاد نماید و یا از بین ببرد.

دنیای طبیعت تحت سلطه اوست، البته نه به طور مستقل، بلکه در طول قدرت الهی و سلطه خداوندی؛ به این معنا که خداوند متعال او را توانا کرده و به او حاکمیت داده است، درست همان طور که ما مسلّط بر اعمال ارادی خودمان هستیم، و اگر خداوند به او افاضه نکند و قدرت را از او بگیرد، این توان و سلطه از بین خواهد رفت.

شفیع قرار دادن اهل بیت علیهم السلام

س 13: آیا این عقیده صحیح است: «ما برای رسیدن به خدا نیازی به توسل به اهل بیت علیهم السلام نداریم، زیرا خداوند از رگ گردن به ما نزدیک تر است»⁽¹⁾

اشاره به آیه: «نحن اقرب الیه من حبل الورید» ما از رگ گردنش به او نزدیک تریم؛ ق: 16..

؟

ج: باسمه جلت اسمائه

این عقیده با آیات و روایات فراوانی که می گوید در اظهار نیاز و درخواست، اهل بیت علیهم السلام را وسیله و شفیع خود به سوی خدا قرار دهید، منافات دارد.⁽¹⁾

یکی از آن آیات، آیه شریفه: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّهَ وَابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسِیلَةَ: ای کسانی که ایمان آوردید، نسبت به خدا تقوا پیشه کنید و وسیله ای برای تقرّب به او پیشه کنید. سوره مائده، آیه 35» است. در مناقب ابن شهرآشوب، ج 3، ص 75 آمده که امیر المؤمنین در تفسیر این آیه شریفه می فرماید: «من آن وسیله هستم». یا در تفسیر علی بن ابراهیم قمی، ج 1، ص 168 آمده است که آن وسیله، امام است. هم چنین در دعای شریف توسل که محمد بن بابویه از ائمه علیهم السلام روایت می کند، درخواست شفاعت از ائمه به کرّات مطرح شده است..

اعتقاد شیعیان به تثلیث

س 14: شیعیان نیز مانند مسیحیان قائل به تثلیث (سه گانه پرستی) که همان «یا الله، یا محمد، یا علی» است می باشند، و به جای یاری جستن از خدا قائل به عقیده ای هستند که حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم و آل محمد به آن قائل نبودند و کمک جستن از غیر خدا را تجویز نکرده اند. شیعیان این آیات را فراموش کرده اند که: «ألَیْسَ اللهُ بِکَاف عَبْدَهُ»⁽²⁾؛ «وَکَفَی بِاللهِ وَکِیلاً»⁽³⁾تفسیر شما چیست؟

ج: باسمه جلت اسمائه

شیعیان معتقد به ولایت تکوینی معصومین علیهم السلام هستند و منظور از این ولایت، قدرت تصرف در جهان، نه به طور مستقل

بلکه در طول قدرت و سلطه الهی است.

به این معنا که خداوند به ایشان توانایی داده است، همچنان که ما در اعمال خودمان اختیار داریم و اگر خداوند این قدرت را بگیرد و یا فیضش را قطع کند، این قدرت تکوینی از بین می رود.

با این توضیح تفاوت عقیده شیعیان با مسیحیان روشن می شود چرا که آنان معتقدند خدا، سومین عضو خدایان سه گانه یعنی عیسی، روح القدس و الله می باشد.

ائمه علیهم السلام وسیله قرب به اللّه

س 15: برخی می گویند که گفتن «یا الله» بهتر از گفتن «یا علی» است، پس برای چه کلام بهتر را رها کنیم؟

ج: باسمه جلت اسمائه

ما از سوی خدا موظف شده ایم تا برای رسیدن به او، از «وسیله» استفاده کنیم چرا که خداوند می فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسِیلَةَ»⁽¹⁾

ای کسانی که ایمان آورده اید از خدا پروا کنید و به او توسل و تقرّب جویید؛ مائده: 35..

بنابر این گفتن: «یا رسول الله، یا علی و یا زهرا علیهم السلام» و مانند آن اشکالی ندارد؛ زیرا انجام امر خداوند است.

هم چنین اگر فقط بگوییم «یا الله» و قبل یا بعد از آن، این ذکر را با عبارتی مثل صلوات بر محمد و آل محمد وسیله توجه به

سوی خدا قرار دهیم، نیز ترجیح دارد و متون اسلامی نیز به آن اشاره کرده اند. ولی اگر چنین نباشد، به این صورت که گوینده «یا الله» تصور کند که به وسیله و واسطه بین خود و خدای خود نیازی ندارد، اشتباه است و نوعی تخلف از امر الهی مبنی بر به کارگیری وسیله ای جهت رسیدن به او، محسوب می شود.

نحوه عرضه اعمال آدمیان بر ائمه علیهم السلام

س 16: اعمال آدمیان چگونه بر ائمه علیهم السلام عرضه می شود؟

ج: باسمه جلت اسمائه

در چندین روایت آمده است⁽¹⁾

. إِنَّ الْإِمَامَ مُؤَیَّدٌ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ اللَّهِ عَمُودٌ مِنْ نُورٍ یَرَی فِیهِ أَعْمَالَ الْعِبَادِ و...: امام بروح القدس مؤید و منصور است و میان او و خدا عمودی از نور است که در آن عمود است اعمال بندگان و...

عیون اخبارالرضا علیه السلام، ج 1، ص 213 و نیز رک: بصائر الدرجات، ص 434؛ کشف الغمة، ج 2، ص 291 و....

که اعمال آدمیان به صورت ستونی از نور که در برابر معصومین علیهم السلام برافراشته می گردد، عرضه می شود و آنها از (ستون نور) تمامی کارهای آدمیان را نگاه می کنند.⁽²⁾

ولایت تکوینی جزئی از مقام ذاتی اهل بیت علیهم السلام

س 17: آیا ولایت تکوینی اهل بیت علیهم السلام از مقام های ذاتی معصومین علیهم السلام بوده و یا از مقامات عَرَضی است؟

ج: باسمه جلت اسمائه

اگر منظور از ولایت تکوینی مقامی است ذاتی که معصومین علیهم السلام به طور مستقل یافته و در خودشان دارند، قطعا غلط و باطل است، اما اگر منظور این باشد که این مقام به اقتضای خلقت شان که از نور بوده، ذاتی ایشان شده است، درست است و اشکالی بر آن مترتب نیست.

روایتی درباره زنده کردن مرده توسط امام علیه السلام

س 18: آیا روایتی داریم که نشان دهد یکی از امامان معصوم علیهم السلام، مرده ای را زنده کرده باشد؟

ج: باسمه جلت اسمائه

روایاتی که صدور برخی اقدامات از معصومین علیهم السلام به اقتضای ولایت تکوینی شان را نشان می دهد، بیش از حد شمارش است.

زنده کردن مردگان، یکی از آنها است و بلکه مهم تر از آن نیز از ایشان صادر شده است؛ به عنوان نمونه امام رضا علیه السلام تنها با اشاره به تصویر شیر، آن را تبدیل به شیر درنده واقعی نمود.⁽¹⁾

نقل شده که تصویر چند شیر بر روی پرده معرکه گیری جادوگری بود که از طرف خلیفه وقت (و غاصب مقام خلافت از اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام) می خواست به حضرت بی حرمتی کند تا آن جناب از چشم مردم بیفتد. با اشاره حضرت رضا علیه السلام آن تصاویر به اذن الهی زنده شدند، به آن جادوگر یورش برده و او را دریده و جلوی چشمان حاضران خوردند و به جای خود بازگشتند. از چند امام دیگر نیز کرامات مشابه نقل شده است. جهت اطلاع بیشتر به کتاب القطره یا ترجمه آن رجوع کنید..

معنای ولایت تکوینی

س 19: معنای ولایت تکوینی اهل بیت علیهم السلام که شیعیان به آن معتقدند چیست؟ و آیا شامل تفویض هم می شود (یعنی خدا به آنها واگذار کرده)؟

آیا ولایت تکوینی، ملازم معصوم علیه السلام است، درست همان گونه که ما کارهای عادی خود را انجام می دهیم؟ یا در وضعیت های خاصی بر معصوم علیه السلام عرضه می گردد؟ حکم کسی که منکر این ولایت باشد چیست؟

ج: باسمه جلت اسمائه

ولایت تکوینی به معنای واگذاری امور جهان به دست معصومین علیهم السلام است تا همان گونه که می خواهند، با اذن پروردگار و به صورت ایجاد و یا نابودی، در آن ها دخل و تصرف کنند و این مصداق تفویض نیست، گرچه از همان منشأ سرچشمه گرفته است. زیرا تفویض، فعل خداوند است ولی این ولایت همواره معصوم را همراهی می کند و به اقتضای ذات نورانی ایشان چنین شده است. انکار این ولایت در حکم انکار دیگر مقام های اهل بیت پیغمبر صلی الله علیه و آله است.

علم غیب معصومین علیهم السلام

س 20: آیا ائمه معصوم علیهم السلام ولایت تکوینی دارند؟ و آیا به اذن خدا علم غیب هم دارند؟

ج: باسمه جلت اسمائه

خداوند متعال از زبان حضرت عیسی علیه السلام چنین می گوید: «أَنِّی أَخْلُقُ لَکُم مِّنَ الطِّینِ کَهَیْئَةِ الطَّیْرِ فَأَنفُخُ فِیهِ فَیَکُونُ طَیْراً بِإِذْنِ اللهِ وَ أُبْرِئُ الاَْکْمَهَ وَ الاَْبْرَصَ وَ أُحْیِ الْمَوْتَی بِإِذْنِ اللهِ وَ أُنَبِّئُکُم بِمَا تَأْکُلُونَ وَ مَا تَدَّخِرُونَ فِی بُیُوتِکُمْ»⁽¹⁾

من از گل برای شما چیزی به شکل پرنده می سازم، آنگاه در آن می دمم پس به اذن خدا پرنده ای می شود و به اذن خدا نابینای مادرزاد و پیس را بهبود می بخشم و مردگان را زنده می کنم، و شما را از آنچه می خورید و در خانه هایتان ذخیره می کنید خبر می دهم؛ آل عمران: 49..

.

در صورتی که با این آیه ولایت تکوینی و علم غیب برای حضرت عیسی ثابت شود، اثباتش برای محمد صلی الله علیه و آله و خاندان او حتمی است، چرا که فضیلت ایشان بر تمامی پیامبران پیشین در جای خودش ثابت شده و ممکن نیست کسی که رتبه اش کمتر است چیزی را دارا باشد که فرد دارای رتبه بالاتر آن را نداشته باشد.

استفاده معصوم علیه السلام از ولایت تکوینی

س 21: امام معصوم علیه السلام چه موقعی از ولایت تکوینی استفاده می کند؟ در روایتی نقل شده که جابر بن یزید که نیازمند شده بود نزد امام باقر علیه السلام شکوه نمود و درخواست کمک کرد. امام باقر علیه السلام چنین فرمود: «ای جابر، ما فعلا درهمی پول نداریم. سپس کمیت شاعر آمد و قصیده ای

سرود، حضرت برای تقدیر از او فرمود: ای غلام، از آن اتاق مبلغی بیاور و به کمیت بده و او همینطور آورد و پرداخت می کرد تا به سی هزار درهم رسید». جابر می گوید: «من با خود گفتم: به من گفت درهمی ندارم ولی دستور داد سی هزار درهم به کمیت دادند؟!»

امام علیه السلام فرمود: «ای جابر، بلند شو و برو داخل اتاق، من نیز برخاستم و به درون آن اتاق رفتم اما چیزی نیافتم و بیرون آمدم. امام علیه السلام به من فرمود:

«ای جابر، آنچه از شما پنهان می کنیم بیشتر از چیزی است که آن را برای شما آشکار می سازیم». سپس دستم را گرفت، دوباره به درون اتاق برد و با پایش به زمین زد. ناگهان چیزی شبیه گردن شتر بیرون آمد که از طلا بود. به من فرمود: «ای جابر، به این نگاه کن ولی به کسی چیزی نگو، مگر کسانی که از بین دوستانِ مورد اعتماد تو هستند و ظرفیت دارند. خداوند متعال ما را توانا کرده تا آن چه را که بخواهیم انجام دهیم و اگر بخواهیم افسار زمین را به دست گرفته و به تمامی به کنترل خود در می آوریم.»⁽¹⁾

. بحار الانوار، ج 46، ص 240..

چرا امام علیه السلام ولایت تکوینی خود را برای کمیت به کار گرفت ولی برای جابر بن یزید چنین نکرد؟

ج: باسمه جلت اسمائه

این که معصومین علیهم السلام ولایت تکوینی داشته اند، اثبات شده است و ایرادی بر آن نیست، ولی بنای ایشان در هر زمانی عمل به ظاهر و انجام امور از راه طبیعی خود است مگر در موارد ویژه

که لازم ببینند و ولایت تکوینی شان را به کار گیرند.

درباره وضعیت جابر بن یزید جُعفی باید گفت که او یکی از دارندگان معارف و اسرار معصومین علیهم السلام بود ولی کمیت در حد او نبود؛ برای همین می بینیم امام علیه السلام با اولی به گونه ای برخورد کرد که عارف به اسرارشان است. چنانکه در آغاز می گوید چیزی نیست و از نظر ظاهر توانایی کمک به تو را نداریم اما بعد قدرت تکوینی خارق العاده خود را به او نشان می دهد. این در حالی است که امام باقر علیه السلام چیزی از آن نهان را به کمیت نشان نمی دهد. و به پرداخت درهم اکتفا می کند.

ولایت تکوینی نشأت گرفته از ولایت خداوند

س 22: برخی از مخالفین شیعه می گویند: دلایل فراوانی از قرآن کریم، سنت نبوی و اجماع مسلمانان وجود دارد مبنی بر این که ولایت تکوینی و تشریعی منحصراً در اختیار خداست و کسی از مخلوقاتش با او در این ولایت شریک نیست. از مطالعه کتاب های دانشمندان و اندیشمندان مسلمان در این باره خواهیم دید که اختصاص ولایت به خداوند، اثبات شده است و ممکن نیست آن را به دیگری نسبت دهیم. از بررسی آیات قرآنی و روایات رسول خدا صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام چنین به دست می آید که:

ج: باسمه جلت اسمائه

اول: این نظر زمانی درست است که بگوییم ولایت تکوینی، فقط آفریدن و ایجاد، یعنی همان اختراع است که به خداوند سبحان اختصاص دارد در حالی که ولایت تکوینی تنها این نیست.

دوم: کسی که معتقد به وجود ولایت تکوینی برای معصومین علیهم السلام است قائل به این نیز هست که این ولایت نشأت گرفته از ولایت الله بوده و خداوند تعالی است که چنین قدرتی را به ایشان داده است. چنین کسی معتقد به وجود این ولایت مستقل از باری تعالی نیست تا این که در برابر آن، انحصار این ولایت برای الله اعلام شود.

به عبارت دیگر مدعی چنین نظریه ای، بین ولایت تکوینی

مستقل و ولایت تکوینیِ افاضه شده از جانب خدای تعالی، خلط کرده است. واضح است که اولی مختص واجب الوجود متعال است و دومی مختص ممکن الوجود. آنکه ولایت تکوینی را برای معصومین علیهم السلام به اثبات رسانده، معنای دوم را مدّ نظر قرار داده است و هر کسی که ولایت تکوینی را برای الله در نظر گرفته، منظورش معنای اول است ولی، صاحب این نظر بین دو ولایت خلط کرده است.

حضور معصوم علیهم السلام در بیشتر از یک مکان

س 23: آیا معصوم علیهم السلام می تواند در یک زمان، البته با اذن پروردگار، در بیشتر از یک مکان باشد؟ آیا داشتن چنین عقیده ای غلو به حساب نمی آید؟

ج: باسمه جلت اسمائه

اگر منظور شما از حضور در چند مکان یا چند زمان با جسم مادی باشد که ممتنع و عقلاً غیر ممکن می باشد، زیرا قوانین حاکم بر طبیعت، مانع از وقوع چنین حالتی، یعنی حضور یک جسم در یک زمان در چند مکان، است؛ اما اگر منظور حضور با جسم مثالی و یا نوری باشد، بلی، ممکن است و بلکه واقع هم شده است.

بیان تمامی احکام توسط ائمه علیهم السلام

س 24: آیا تمامی احکام توسط ائمه اطهار علیهم السلام بیان شده است یا نه؟ نظر حضرت عالی در این باره چیست؟

ج: باسمه جلت اسمائه

خداوند متعال می فرماید: «الْیَوْم َأَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی»⁽¹⁾

. امروز دین شما را برایتان کامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانیدم؛ مائده: 3..

از این آیه و مانند آن⁽²⁾چنین استفاده می شود که هر ضابطه و حکم شرعی که بنا بوده ابلاغ شود، در زمان حیات پیامبر صلی الله علیه و آله ابلاغ گردیده و تمامی آن به وفور ثبت و ضبط شده است.

اما بیان برخی احکام، بنا به علل و موانعی به تأخیر افتاد که تمامی آنها نزد امام هر زمانی محفوظ است. به همین دلیل در برخی متون آمده است هنگامی که حضرت حجت (عج) ظهور می کند، تمامی احکام نازل شده بر پیامبر صلی الله علیه و آله را تبیین می کند تا جایی که مردم گمان می کنند او با دین جدیدی پای به عرصه گذارده است.⁽³⁾

خداوند، تشریع کننده واقعی

س 25: آیا تشریع و تجویز زیارت نامه ها، دعاها و آداب و سننی مثل اعیاد اسلامی از نمونه های ولایت تشریعی امامان معصوم علیهم السلام است؟

ج: باسمه جلت اسمائه

تشریع کننده اصلی خداست و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم رسولی از جانب خدا برای مردم بود و خدا آنچه را که به عنوان دین برای مردم تشریع کرده به پیامبرش وحی نمود. امامان علیهم السلام نیز تمامی احکام شرعی را از او آموختند و سپس به ترتیب لازم برای مردمان تبیین کردند.

مطلق یا محدود بودن ولایت تشریعی معصومین علیهم السلام

س 26: آیا ولایت تشریعی معصومین علیهم السلام مطلق است یا محدود؟

ج: باسمه جلت اسمائه

اگر منظور از مطلق، تصرف مستقل بدون اذن الهی است، خیر؛ اما اگر منظور تدبیر امور به تناسب وضعیت و مقتضیات و در تمامی جهات شرعی و نیز مسائل ضروری زندگی باشد، درست و قطعی بوده و لازمه سرپرستی آنان بر دین است.

اهل بیت علیهم السلام خلفای خداوند در زمین

س 27: آیا تفویض دو ولایت تشریعی و تکوینی از سوی خداوند متعال به اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام بالاصالة قطعی است از آن رو که آنان، خلفای خداوند بر زمین اند؟ و یا بالعرض قطعی است به این معنا که لطفی ویژه از باری تعالی برای محمد و آل محمد صلی الله علیه و آله می باشد؟

ج: باسمه جلت اسمائه

منافاتی بین دو جهت نیست و ولایت از دو جنبه تشریعی و تکوینی و گستره آن، هم لطف الهی در حق محمد و آل

محمد صلی الله علیه و آله می باشد و هم به این جهت است که ایشان خلفای الهی در زمین هستند.

بهترین دلیل بر ولایت تشریعی امامان علیهم السلام

س 28: دلایل ولایت تشریعی از قرآن کریم را بیان فرمایید؟

ج: باسمه جلت اسمائه

آیه ولایت بهترین دلیل ولایت تشریعی است. خداوند در قرآن می فرماید: «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعُون»⁽¹⁾

. ولیّ شما، تنها خدا و پیامبر اوست و کسانی که ایمان آورده اند؛ همان کسانی که نمازبر پا می دارند و در حال رکوع، زکات می دهند؛ مائده: 55..

وجه استدلال آیه چنین است که: بدون شک پیامبر صلی الله علیه و آله ولایت تشریعی دارد، و از آنجا که طبق این آیه، ولایت امامان معصوم علیهم السلام عین ولایت پیامبر صلی الله علیه و آله است، ولایت تشریعی بالضرورة برای امامان ثابت می شود.

مراد از ولایت تشریعی برای امامان علیهم السلام

س 29: ولایت تشریعی که برای امامان قطعی است، چیست؟

ج: باسمه جلت اسمائه

ولایت تشریعی به معنای اختیار تصرف در سرپرستی امور تشریعی دین از طریق بیان احکام - گاه احکام حقیقی و گاه ظاهری - و نیز به معنای تأخیر در تشریع احکام تا زمان مناسب و از این گونه امور دینی می باشد.

امام علیه السلام مسؤول غسل و دفن امام معصوم علیه السلام

س 30: آیا هر یک از امامان معصوم علیهم السلام، مسؤولیت کفن و دفن امام همانند خود را دارند؟

ج: باسمه جلت اسمائه

روایات موثَّق آشکارا می گوید: معصوم علیه السلام را جز معصوم علیه السلام نباید غسل و دفن نماید، بلکه در تعدادی روایات آمده است که امام بعدی که جانشین امام قبلی است باید او را دفن کند.⁽¹⁾

بحارالأنوار، ج 27، ص 288: باب 2 - أن الإمام لا یغسله و لا یدفنه الا الامام: «أَنَّ الْإِمَامَ لَا یُغَسِّلُهُ إِلَّا الْإِمَام: امام را جز امام غسل نمی دهد.».

جسم معصوم علیه السلام بعد از مرگ

س 31: آیا جسم معصوم علیه السلام بعد از مرگ در خاک می ماند؟

ج: باسمه جلت اسمائه

شکی نیست که جسم ایشان به آسمان رفته است. ولی اختلاف در این است که آیا به زمین باز گردانده شده و مانند دیگر بدن ها در زمین است یا خیر؟ با این تفاوت که گوشت شان بر زمین حرام است تا مبادا طعمه آنها شود و بدن هایشان در طول زمان هیچ تغییری نمی کند.

نظر دیگر این است که بدن هایشان به زمین بازنگشته است.

شیخ مفید نظر دوم را پذیرفته است (در آسمان ماندن)، کراچکی هم نظر او را تأیید کرده و این نظر را به فقهای شیعه نسبت داده است. یکی از متأخرترین فقهای شیعه یعنی

محدث بحرانی در کتاب «اَلدُّرَّةُ النَّجَفیّه» این نظر را پذیرفته است.

با این حال نظریه اول به ویژه در قرون اخیر شهرت بیشتری دارد چنان که فیض کاشانی و علامه مجلسی بر آن تصریح نموده اند.

هریک از دو گروه نیز به متون متعدد تاریخی و روائی استدلال کرده اند و نظر من نیز بر پایه بیان آشکاری که در روایات معتبر وجود دارد، قول اول است و مستندات نظر دوم و استدلالی که به آن ها شده، به طور روشن چنین چیزی را نتیجه نمی دهد.

معصومین علیهم السلام علت غایی خلقت

س 32: آیا معقول است که خداوند، آسمان ها و زمین و کرات دیگر و انس و جن را تنها و تنها به خاطر وجود معصومین علیهم السلام، خلق کرده باشد و هدف نهایی او پنج تن آل عبا (یا اهل کسا) باشد به اعتبار این که ایشان، سرّ وجود سایر مخلوقات اند؟ این عظمت در وجود اهل بیت علیهم السلام، از چه چیزی نشأت می گیرد؟

ج: باسمه جلت اسمائه

منظور از عبارت مطرح شده در سؤال، که در حدیث مبارک کسا - که از بانوی برتر جهان (سیدة النساء العالمین) حضرت زهرا علیها السلام نقل شده - آمده آن است که وجود معصومین علیهم السلام هدف نهایی آفرینش کائنات است، چرا که وجود ایشان تجسم

کامل ترین و بارزترین مصداق انسان کامل - که هدف خلقت به شمار می آید - است.

همانطور که هدف اصلی از کاشت یک درخت و آبیاری و رسیدگی به آن، دست یابی به میوه رسیده آن است، وجود مبارک معصومین علیهم السلام نیز در خلقت این عالم چنین است، چرا که ایشان در سیر تکاملی این جهان، میوه آن هستند، بنابراین، از برکت این نوع متون⁽¹⁾

. حدیث کساء..

و مانند آن است که می توانیم مقداری از رازهای عظمت معصومین علیهم السلام و کمال آن ها را کشف کنیم و گرنه ما از شناخت ایشان و پی بردن به عمق وجودشان ناتوانیم و کسی جز خداوند متعال که خالق ایشان است قدرشان را کامل نمی داند.

معصومین علیهم السلام واسطه فیض الهی

س 33: برخی می گویند: هدف نهایی که در اصطلاح حکما و فیلسوفان یکی از اجزای علت تامه می باشد آن است که فاعل را از قوه به فعل و هم چنین از امکان به وجوب در می آورد.

این هدف آغاز تصور ذهنی و پایان تحقق وجودی شیء است و سبب خروج فاعل از حالت قوه به فعلیت می باشد، مثل نجاری که اقدام به ساخت یک صندلی نمی کند مگر برای هدفی که در پی آن است و اگر آن هدف را تصور نکند از حالت بالقوه به میدان تحقق فعلی آن هدف نخواهد رسید.

بنابراین هدف نهائی نقش خاصی در تحقق معلول دارد و آن را از امکان موجود بودن به وجود داشتن در می آورد، زیرا انگیزه فاعل در تلاش برای انجام آن محسوب می شود. هدف خداوند از آفرینش، بندگی و پرستش است، هم چنان که در آیه شریفه می فرماید: «وَ مَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الاِْنسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُونِ»⁽¹⁾

. و جن و انس را نیافریدم جز برای آنکه مرا بپرستند؛ ذاریات: 56..

بنابراین اعتقاد ما شیعیان و تاریخ حقیقی نیز گواه بر این است که امامان معصوم و اهل بیت علیهم السلام بودند که خداوند را حقاً بندگی و عبادت کردند. بنابر این می توانیم بگوئیم که ایشان علت غائی و هدف خلقت و واسطه فیض الهی اند؛ البته فقط با این تفسیر، نه این که مانند برخی جاهلان ایشان را در خلق و تدبیر، شریک خدا بپنداریم». نظر شما در این باره چیست؟

ج: باسمه جلت اسمائه

اهل بیت علیهم السلام علت غائیِ آفرینش هستند و ایرادی هم ندارد که چند علت غائی در طول هم وجود داشته باشد. بدیهی است که علت غائی، عبادت است ولی از آنجا که این عبادت و مصداق کامل آن تنها با وجود معصومین علیهم السلام محقق می شود، هم چنان که در زیارت جامعه با عبارت: «مَنْ أَرادَ اللهَ بَدَأَ بِکُمْ، وَمَنْ وَحَّدَهُ قَبِلَ عَنْکُمْ، وَمَنْ قَصَدَهُ تَوَجَّهَ بِکُمْ»⁽²⁾؛ بدان اشاره شده است،

هیچ ایرادی ندارد تا وجود ایشان را نیز علت غائی بدانیم.

تفاوت علت غائی و علت فاعلی

س 34: تفاوت علت غائی و علت فاعلی چیست؟ و چرا درست نیست که بگوئیم اهل بیت علیهم السلام علت غائی هستند؟

ج: باسمه جلت اسمائه

علت فاعلی، آن ذاتی است که مستقیماً با اراده فعل همراه است که همان علت نزدیک، بوده و وجود، قدرت، دانائی و اراده اش در فاعلیت فعل (انجام فعل) تأثیر مستقیم دارد؛ چنانچه محقق اصفهانی نیز همین تعریف را گفته است. اما علت غائی، مقصودی است که در پسِ فعل می باشد.

با این تعریف روشن می شود که تعبیر از اهل بیت علیهم السلام به علت غائی خلقت ایرادی وارد نمی آورد زیرا برخی اخبار و احادیث همین را تصریح کرده است، مانند این حدیث قدسی که می فرماید:

«لَوْلاکَ لَما خَلَقْتُ الاَْفْلاکَ، وَ لَوْ لا عَلِیّ لَما خَلَقْتُکَ، وَ لَوْ لا فاطِمَةُ لَما خَلَقْتُکُما». ⁽¹⁾

«(ای محمد) اگر برای وجود تو نبود افلاک را نمی آفریدم و اگر برای وجود علی نبود تو را نمی آفریدم و اگر برای وجود فاطمه نبود هر دوی شما را نمی آفریدم»؛ شرح دعای صباح، خوئی، ص 46؛ مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، ص 57..

فلسفه وجود دشمنان معصومین علیهم السلام

س 35: به استناد حدیث شریف کساء: «من آسمان برافراشته را نیافریدم و زمین گسترده را خلق نکردم... مگر برای محبت این پنج تن...

یعنی فاطمه علیها السلام، پدرش، همسرش و فرزندانش»⁽¹⁾

. إًنّی ما خَلَقْتُ سَماءً مَبْنِیَّةً، وَ لاَ أَرْضاً مَدْحِیَّةً... إِلاَّ فی مَحَبَّةِ هؤُلاءِ الْخَمْسَةِ،... هُمْ: فاطِمَةُ وَ أَبُوها وَ بَعْلُها وَ بَنُوها؛ بحارالانوار، ج 35، ص 22، باب 1، قسمتی از حدیث شریف کساء؛ الموسوعة الکبری عن فاطمه الزهراء علیها السلام، ج 6، ص 114..

؛ چنین می فهمیم که تمامی خلایق برای محبت به اهل بیت علیهم السلام آفریده شده اند. با این توصیفات، وجود دشمنان ایشان به چه معناست؟ و چه فلسفه ای دارد؟

ج: باسمه جلت اسمائه

منظور از جملات ذکر شده، این است که خداوند برای محبت به محمد صلی الله علیه و آله و آل محمد علیهم السلام این جهان را آفریده و نعمت وجود را به عالم موجود افاضه کرده است؛ نه به این معنا که خدا این عالم را آفریده است تا همه خلق، محب و دوست دار پنج تن آل عبا باشند. بنابر این جایی برای پرسش مذکور باقی نمی ماند.⁽²⁾

پیوستگی اهل بیت علیهم السلام با توحید

س 36: اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله تا چه حدی با توحید الهی پیوستگی دارند؟

ج: باسمه جلت اسمائه

در زیارت جامعه کبیره آمده است: مَنْ أَرادَ اللهَ بَدَأَ بِکُمْ، وَ مَنْ وَحَّدَهُ قَبِلَ عَنْکُمْ.... وَ رَضِیَکُمْ خُلَفاءَ فی أَرْضِهِ،... وَ أَرْکاناً لِتَوْحِیدِهِ»⁽¹⁾

«هر کس که خواهان خدا باشد از شما آغاز می کند و هرکس یگانگی خدا را بخواهد (بشناسد) از شما باید فرا گیرد... خداوند خواست تا شما خلیفه او در زمین و ارکان توحید او باشید...» مفاتیح الجنان، قسمتی از زیارت جامعه کبیره..

از امام رضا علیه السلام نیز سخنی در تفسیر این حدیث قدسی نقل شده است: «سخن لا اله الاالله دژ (قلعه) من است، پس هر کس وارد این دژ شود از عذابم در امان خواهد بود، شرایطی دارد و من از آن شرایط هستم.»⁽²⁾منظور از این عبارات این است که توحید کامل، که رگه های شرک در آن نباشد، توحیدی است که از مکتب اهل بیت علیهم السلام به دست آید. چنانچه عقاید برخی از غیر شیعه - که دچار شائبه هایی از قبیل جسمیت خداوند و تعطیل برخی افعال خداوند شده اند - شاهد بر این مطلب است.

کسب بالاترین درجات کمال توسط معصوم علیه السلام

س 37: آیا معصوم علیه السلام پس از مرگ نیز راه کمال را ادامه می دهد؟

ج: باسمه جلت اسمائه

معصوم علیه السلام چون در زمان حیات خود به بالاترین درجات معنوی و کمال رسیده است، پس از مرگ نیازی به تکامل ندارد؛ زیرا با مرگ چیزی را از دست نمی دهد تا در صدد باشد به آن دست یابد و نقص خود را برطرف کند.

با این حال، می توان اعمالی مثل خواندن قرآن و حج را به ایشان اهدا کرد و فائده این اعمال شامل حال عمل کننده است نه معصوم علیه السلام.

اختصاص عصمت برای اهل بیت علیهم السلام

س 38: آیا تمامی اهل بیت علیهم السلام معصوم هستند؟

ج: باسمه جلت اسمائه

از مسائل روشن و قطعی این است که دوازده امام علیهم السلام و مادرشان فاطمه زهرا علیها السلام همانند پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در بالاترین و بهترین مراتب عصمت - به معنا و مفهوم کامل آن - قرار داشته اند.

ارتباط خواست خداوند با اراده تکوینی

س 39: طبق نظریه ای اصل عصمت به علم لَدُنّی بازمی گردد؛ منظور از علم لدنی چیست؟ و آیا خواست خدا در آیه تطهیر⁽¹⁾

. آیة تطهیر: «یُرِیدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً؛ خدامی خواهد که پلیدی را از شما اهل بیت (پیامبر) ببرد و پاک و پاکیزه تان کند»؛ احزاب: 33..

اراده تکوینی است یا تشریعی؟

ج: باسمه جلت اسمائه

بهترین تعریفی که برای علم لدنی گفته شده این است: «نوری است که بر قلب، ظاهر شده و قلب پر ظرفیت می گردد، غیب را می بیند و بزرگ می شود، بلاء و آزمون را تحمل و اسرار را حفظ می کند. دیگر نشانه آن پرهیز از علاقه مندی به دنیا، توجه به آخرت و آمادگی برای مردن پیش از رسیدن آن است». این را علم لدنی می نامند و از این سخن خداوند گرفته شده است:

«وَعَلَّمْنَاهُ مِن لَّدُنَّا عِلْما» ⁽¹⁾

و از نزد خود به او دانشی آموخته بودیم؛ کهف: 65..

.

علم لدنی بالاترین و برترین دانش هاست، بلکه دانش حقیقی و والاترین هدف هستی است. این علم هنگامی به دست می آید که قلب از هر چیز دیگر تهی و آماده پذیرش و یادگیری می شود، باطن خود را از رذیلت ها پاکیزه کرده و به فضیلت ها زیبا نماید، از حکم شرع پیروی کرده و همواره با تقوا باشد، درست همانطور که خداوند کریم می فرماید: «وَ اتَّقُوا اللهَ وَ یُعَلِّمُکُمُ اللهُ»⁽²⁾؛ و نیز حدیثی از رسول خدا صلی الله علیه و آله در این باره می فرماید:

«علم به زیادی یادگیری نیست، بلکه نوری است که خداوند هرکه را بخواهد هدایت کند، بر قلب او می افکند»⁽³⁾.⁽⁴⁾

معنای عصمت: در تعریف آن می توان گفت: نیرویی است که انسان را از وقوع در خطا و انجام معصیت باز می دارد و از لغزش، دور می کند. برای همین، از بین بردن آلودگی (رجس) در آیه تطهیر به معنای عصمت تفسیر شده است. پس منظور از «وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرا» از بین بردن آثار آلودگی از طریق وارد کردن ضد آلودگی پس از نابودی اصل آن است. معلوم است که عقیده حق در برابر عقیده باطل قرار می گیرد، بنابر این تطهیر ایشان به معنای تجهیزشان به درک کامل حق در عقیده و عمل است که همان علم لدنی می باشد. پس منظور از اراده و خواست الهی در آیه تطهیر، اراده تشریعی نبوده است که بخواهد تکالیف را به مکلَّف انتقال دهد.

خلاصه این که خداوند متعال اراده کرده است که عنایتی ویژه به اهل بیت بکند به گونه ای که همواره عقیده باطل و آثار کار زشت را از ایشان برطرف نماید و توانی به آنان عطا کند که آثار آن را از بین ببرند که این همان عصمت و علم لدنی است.

دلیل عصمت امامان علیهم السلام از فراموشی

س 40: دلیل عصمت امامان علیهم السلام از فراموشی و خطا چیست؟