مشخصات کتاب

سرشناسه : روح‍ان‍ی ، سیدم‍ح‍م‍دص‍ادق ، ۱۳۰۳ -

عنوان و نام پدیدآور : راه سعادت [کتاب] : مجموعه ای از دستورالعمل ها و نصایح اخلاقی و تربیتی حضرت آیت الله العظمی روحانی (مد ظله العالی)/ محمدصادق روحانی.

مشخصات نشر : قم: مهر امیرالمومنین (ع)، ۱۳۹۰.

مشخصات ظاهری : ۱۵۲ص.

فروست : ... مجموعه پرسش و پاسخ های اعتقادی؛ ۳.

شابک : ۲۵۰۰۰ ریال 978-964-159-146-7 : ؛ ۲۵۰۰۰ ریال(چاپ سوم)

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : چاپ دوم:۱۳۹۱.

یادداشت : چاپ سوم: ۱۳۹۳(فیپا).

موضوع : اخلاق اسلامی

موضوع : اخلاق اسلامی -- پرسش ها و پاسخ ها

موضوع : خودسازی -- جنبه های مذهبی -- اسلام

موضوع : خودسازی -- جنبه های مذهبی -- اسلام -- پرسش ها و پاسخ ها

موضوع : اخلاق اجتماعی -- جنبه های مذهبی -- اسلام

رده بندی کنگره : BP۲۴۷/۸/ر۸۳ر۲ ۱۳۹۰

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۶۱

شماره کتابشناسی ملی : ۲۷۶۶۰۷۱

اشاره

راه سعادت

مجموعه ای از دستورالعمل ها و نصایح اخلاقی و تربیتی حضرت آیت الله العظمی روحانی (مد ظله العالی)

مقدمه

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین وصلّی الله علی محمّد و آله الطاهرین واللعن الدائم علی أعدائهم أجمعین أبدَ الآبدین.

در عصر کنونی، کتاب های بسیاری در این مسیر نگاشته و به زیور طبع آراسته شده است، اما با توجه به اشتغالات فراوان، کمتر اتفاق می افتد مراجع معظم تقلید، قلم به دست گرفته و به جزئی ترین پرسش ها و ابهامات پاسخ دهند; مسأله پسندیده ای که از امتیازات مجموعه مجلداتِ پاسخ به استفتائات اخلاقی و اعتقادی حضرت آیت الله العظمی روحانی (دامت برکاته) به شمار می رود.

آماده سازی و تدوین جهت چاپ به زبان های مختلف می باشد. از این مجموعه پرسش و پاسخ ها، تاکنون هفت جلد استفتائات شرعی به زبان فارسی و سه جلد استفتائات شرعی و اعتقادی به زبان عربی منتشر شده است; که با توجه به کثرت استفتائات اعتقادی و اخلاقی، و تنوع موضوعی آنها، بر آن شدیم تا ضمن دسته بندی پرسش ها، جهت سهولت استفاده مخاطبین، بهویژه جوانان عزیز، آنها را در مجلدات جداگانه ای منتشر نماییم که تاکنون دو جلد آن تحت عناوین فضائل و مصائب حضرت زهراء(علیها السلام) و عاشورا و قیام امام حسین(علیه السلام) به چاپ رسیده است و کتاب حاضر، سومین جلد آن می باشد.

دفتر استفتائات حضرت آیت الله العظمی روحانی

فصل اول: مسائل اخلاقی

اشاره

بسم الله الرّحمن الرّحیم

بزرگ ترین مدرسه اخلاقی

س1: بزرگ ترین مدرسه اخلاقی کدام است ؟

باسمه جلت اسمائه:

بزرگ ترین مدرسه اخلاقی، آیات قرآن کریم، روایات ائمه معصومین(علیهم السلام) و ادعیه شریفه ایشان مانند ادعیه توبه و مکارم الاخلاق و سایر ادعیه صحیفه سجادیه می باشد.

تعصب ممدوح و مذموم

س2: آیا تعصبی که در روایات ذکر شده، ممدوح است یا مذموم ؟ معنای آن چیست ؟

باسمه جلت اسمائه:

منظور از تعصب، معنای عرفی آن، یعنی صلابت در موضع و غیرت و تعصب در دفاع است; و این معنا اگر در راه حق باشد جزء امور ممدوح است، همان طور که امیرالمؤمنین(علیه السلام) در سخن خود بدان اشاره کرده و فرموده است: «اگر برای یاری حق و دادرسی به ستمدیده ناگزیر از تعصب هستید، تعصب ورزید».) ⁽¹⁾

. انْ کُنْتُمْ لا مَحالَةَ مُتَعَصِّبِینَ فَتَعَصَّبُوا لِنُصْرَةِ الْحَقِ ّ; عیون الحکم والمواعظ‍ ، ص63.

و اگر در این مسیر نباشد، جزء امور مذموم است، همان گونه که امام زین العابدین(علیه السلام) در سخن خود بدان اشاره کرده و فرموده است: «عصبیتی که دارنده آن گناه کار است، آن است که کسی بدکاران قوم خویش را برتر از نیکان قوم دیگر بداند یا اینکه قوم خود را در ظلم به دیگران یاری نماید».) ⁽¹⁾

. الْعَصَبِیَّةُ الَّتِی یَأْثَمُ عَلَیْهَا صَاحِبُهَا، أَنْ یَرَی الرَّجُلُ شِرَارَ قَوْمِهِ خَیْراً مِنْ خِیَارِ قَوْم آخَرِینَ ، وَ لَیْسَ مِنَ الْعَصَبِیَّةِ أَنْ یُحِبُّ الرَّجُلُ قَوْمَهُ ، وَ لَکِنْ مِنَ الْعَصَبِیَّةِ أَنْ یُعِینَ قَوْمَهُ عَلَی الظُّلْمِ ;اصول کافی، ج 2، ص 308. [1]

منظور از رضایت به قضا و قدر الهی

س3: رضایت یکی از مسائلی است که در احادیث اسلامی به آن توجه و تشویق شده است. آیا این رضایت، به معنای از بین بردن سرزندگی، فعالیت، کارآیی، اختراع و تحول و به معنای پذیرش شکست و ناکامی به بهانه قضا و قدر الهی، است ؟

باسمه جلت اسمائه:

مراد از راضی بودن در مقابل قضا و قدر الهی; آن است که انسان بعد از آن که تمام تلاش خود را برای دست یابی به آن چه دست یافتنی است، انجام داد، از نتیجه ای که به دست می آورد، راضی باشد; و منظور این نیست که بدون کم ترین تلاش در جهت تغییر چیزی، به آن رضایت دهیم.

منظور از مدارا با مردم و دوستی با آن ها

س4: اگر از کسی متنفر باشم و کینه اش را در دل داشته باشم، اما خلاف آن را اظهار کنم، گویی او را دوست دارم و او بهترینِ دوستان من است،

آیا این رفتار، نفاق اجتماعی محسوب می شود یا مصداق این سخن ائمه(علیهم السلام) است که: «مدارای با مردم نصف ایمان است»، ) ⁽¹⁾

. مُدَارَاةُ النَّاسِ نِصْفُ الاِْیمَان;اصول کافی، ج 2، ص 117.

باسمه جلت اسمائه:

منظور از مدارای با مردم و یا دوستی با ایشان، نرمی و حسن صحبت با آنها، و تحمل اذیت ایشان بدون نیاز به انجام برخی محذورات مانند دروغ و نیرنگ است.

غرور ممدوح برای زن

س5: در یکی از سخنان امام علی(علیه السلام)، غرور برای زن ممدوح شمرده شده است، اگر غرور به معنای کبر باشد و کبر صفت سیئه است چه اندازه غرور برای زن جایز است تا به حد کبر حرام نرسد؟

باسمه جلت اسمائه:

مراد از غروری که برای زن ممدوح شمرده می شود، غرور او نسبت به مرد نامحرم است که موجب می شود او خود را در اختیار نامحرم قرار ندهد. همان طور که به صراحت در پایان کلام امام علی(علیه السلام) آمده است: «بهترین خصلت های زنان، بدترین خصلت های مردان است: غرور...; زیرا زن هرگاه مغرور باشد خودش را در اختیار (نامحرم) نمی گذارد».) ⁽³⁾با این سخن،

دلیل پسندیده بودن این نوع غرور روشن می شود.

مرز شوخی حلال و حرام

س6: آیا شوخی، حرام و حلال دارد؟ به فرض این گونه باشد، مرز میان شوخی حرام و حلال کجاست ؟

باسمه جلت اسمائه:

سخنی که در مقام شوخی و مزاح گفته می شود بر دو نوع است:

اول: آن چه به قصد خبر دادن از امری است، و انگیزه آن شوخی است نه جدی بودن; مثل این که به شوخی می گوید: «پدرت از سفر آمد». بی تردید این نوع خبر اگر مخالف واقع باشد دروغ است، و تمام ادله دال بر حرمت دروغ، به حرمت این نوع خبر نیز دلالت می کند.

دوم: آن چه به قصد خبردادن نیست، بلکه قصد دارد معنایی را با کلمات ایجاد نماید - به گونه ای که حتی به واسطه قرائن، ظهور در انشاء داشته باشد و انگیزه او شوخی است; مانند این که مرد ترسویی را مخاطب قرار داده و به او می گوید: «ای شجاع» یا «ای شیر». این نوع شوخی مانند نوع اول نیست، به همین دلیل به کذب و صدق متصف نشده و ادله حرمت کذب شامل آن نمی گردد; لذا مقتضای اصل، حلیت و جواز است.

آداب سؤال و نحوه آن

س7: آداب سؤال چیست ؟ و نحوه آن چگونه است ؟

باسمه جلت اسمائه:

آداب سؤال، بسیار است، و در روایات معصومین(علیهم السلام)

وارد شده است تنها به چند مورد اشاره می کنیم:

الف: رسول خدا(صلی الله علیه وآله وسلم) فرموده است: «پرسش نیکو، نیمی از دانش است») ⁽¹⁾

. حُسْنُ السُّؤالِ نِصْفُ الْعِلْمِ ; بحارالانوار، ج 1، ص 224. [1]

ب: امام علی(علیه السلام) فرموده است: «آن چه را که برای تو مهم است بپرس و آن چه را که برای تو اهمیتی ندارد ترک کن») ⁽²⁾.

ج: امام صادق(علیه السلام) فرموده است: «برای فهم پاسخ سؤالت سؤال کن نه برای آزار دادن») ⁽³⁾.

رهایی از خلق و خوی کینه و حسادت

س8: من دارای دو خلق وخو هستم; کینه و حسادت، خوبی و ایمان; همیشه اول کینه و حسادت پیروز می شود اما شاید بیش تر از ده ثانیه هم طول نکشد و بعد خلق و خوی دوم برنده می شود. مثلا به محض این که می بینم یا می شنوم یکی ازدوستان یا نزدیکانم یا هر کسی که او را می شناسم ازدواج کرده، پیشرفت کرده، بچه دار شده و یا اتفاق خوبی برایش افتاده است خوی اول به من غلبه می کند و عنان افکارم را به دست می گیرد اما بعد از چند ثانیه، خوی دوم غالب می شود و دعا می کنم که بیش تر از آن را به دست بیاورد. چگونه می توانم از کینه و حسادت خلاص شوم ؟

باسمه جلت اسمائه:

وقتی خدا نعمتی به برادرت عطا می کند دو حالت دارد:

الف: از آن نعمت بیزار هستی و دوست داری آن نعمت از بین برود; به این حالت حسادت می گویند.

ب: دوست نداری آن نعمت از بین برود، اما برای خودت هم مثل آن نعمت را می خواهی; به این حالت غبطه می گویند.

حسادتی که از آن نهی شده، شکل اول است و در حالت دوم، اشکالی وجود ندارد، بلکه چه بسا خوب و مطلوب باشد. حسد، علل زیادی دارد که به اختصار در هفت مورد می گنجد: دشمنی، خودبینی، تکبر، تعجب، ترس ازدست رفتن اهداف مطلوب، حب ریاست، خباثت نفس و بخل نفس.

حسد یکی از بیماری های عظیم قلب است و تنها راه درمان چنین بیماری هایی علم و عمل است. برای درمان حسادت باید بدانید که حسادت در واقع برای دین و دنیای شما ضرر دارد و نه تنها برای آن کسی که مورد حسادت قرار گرفته، هیچ ضرری ندارد بلکه در دین و دنیای خود نیز از آن بهره می برد. اگر با بصیرت به این مطلب دقت کنید، دیگر دشمن خودتان و دوست دشمنتان نخواهید بود و حسادت حتما از شما جدا می شود.

روابط‍ بر اساس مصلحت

س9: اگر تمام روابط‍ فردی، اجتماعی و فرهنگی زندگی من بخاطر منفعت شخصی خودم باشد، به این معنا که استراتژی من صددرصد سودجویانه باشد و منفعت و مادیت محور زندگی من قرار گرفته باشد، به گونه ای که من تنها در صورتی به زیارت می روم یا با کسی دوست می شوم

ویا به دیگران سود می رسانم که برایم نفع داشته باشد، و کاری که برایم فایده نداشته باشد انجام نمی دهم; آیا این دورویی است ؟ آیا من باید همه روابط‍ اجتماعی و خانوادگی ام را طبق اصول الهی و نیت خالص انجام بدهم ؟

باسمه جلت اسمائه:

بهتر است که انسان مؤمن شأن خود را بالاتر از این رابطه مصلحتی بداند تا رابطه او با برادران مؤمنش رابطه ای باشد که از علاقه به خداوند ناشی شده باشد. در حدیث معتبر ابن محبوب از امام صادق(علیه السلام) آمده است: «هر که برای خدا دوست داشته باشد و برای خدا دشمن داشته باشد و در راه خدا عطا و منع کند، از کسانی است که ایمانش کامل است».) ⁽¹⁾

. مَنْ أَحَبَ ّ للهِ و َأَبْغَضَ للهِ وَأَعْطیْ للهِ و َمَنَعَ للهِ فَهُوَ مِمَّنْ کَمُلَ إِیمانُه;محاسن، ج 1، ص263. [1]

درمان ترس و ضعف قلب

س10: مشکل من ترس، هراس و ضعف قلب است. چه سوره ها و اذکاری این مشکل مرا برطرف می کند؟

باسمه جلت اسمائه:

می توانید به برخی کتب مخصوص این امور مانند کتاب «طب الائمه(علیهم السلام)» از عبدالله شبر رجوع نمایید. او بسیاری از روایات مفید در این زمینه را گردآوری کرده است. مانند این سخن امام صادق (علیه السلام) که فرموده اند: «دوست دارم که مؤمن

نگین انگشترش از پنج چیز باشد: یاقوت... و فیروزه; که مایه مسرت خاطر زنان و مردان مؤمن می شود، و نور چشم راتقویت می کند، و سینه را گشاده می گرداند، و قوت قلب را زیاد می کند») ⁽¹⁾

. یاقوت که از همه فاخرتر است; عقیق که از هر نگین دیگر برای خدا و ما خالصانه تر است; فیروزه که مایه مسرت خاطر زنان و مردان مؤمن می شود و نور چشم را تقویت می کند و سینه را گشاده می سازد و بر نیروی دل می افزاید; آهن چینی هر چند خودم خوش نمی دارم که مرتب از آن به دست کنم ولی هنگام رویارویی با مردم شرور از به دست کردن آن بدم نمی آید که شر و غضب آنان را خاموش کند، ولی همراه داشتن آن را دوست می دارم، برای این که دیوان سرکش را پراکنده می کند; و سنگ ها و دُرهای سپید ناحیه نجف; تهذیب الأحکام، ج 6، ص 37.

افتخار به حسب و نسب

س11: حکم افتخار به حسب و نسب چیست ؟ مخصوصا در جنگ، آن چنان که شیوه جنگجویان بوده است ؟

باسمه جلت اسمائه:

تفاخر حرام فی نفسه عبارت است از: اظهار فخر از حیث حسب و نسب با هدف اثبات فضیلت خود و فروریختن شأن دیگران، و این مطلب، در حال جنگ و غیرجنگ تفاوتی ندارد. اگر کسی رجزخوانی های جنگجویان را مطالعه کند، متوجه می شود که تفاخر آنان به حسب و نسب، بخاطر ترساندن دشمن است، نه بخاطر این که برتری خودشان را اثبات کنند.

رویارویی با تهاجم فرهنگی

س12: امروزه ارزش های اخلاقی و دینی، از طرق مختلف و با عناوین

متفاوت در معرض هجوم قرار گرفته است، تا آنجا که متدینین در خانه های خود احساس غربت می کنند، چه نصیحتی برای برخورد با این هجوم دارید؟

باسمه جلت اسمائه:

در چنین شرایط‍ سختی مؤمن باید این سخن پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) را به یاد آورد که فرمودند: «اسلام غریب آغاز شد، و به همان غربتی که از آن آغاز شده بود برمی گردد، پس خوشا به حال غریبان. گفتند: یا رسول الله، غریبان چه کسانی هستند؟

فرمودند: کسانی که صالح هستند زمانی که مردم فاسد شدند») ⁽¹⁾

. مستدرک الوسائل، ج 11، ص 323.

دیدن فیلم های عاشقانه

س13: دیدن سریال ها و فیلم های عاشقانه چه حکمی دارد؟ یا آنهایی که ترویج کننده فرهنگ های غیر اسلامی هستند؟ آیا پدران می توانند به فرزندانشان اجازه بدهند چنین فیلم هایی را ببینند؟

باسمه جلت اسمائه:

مشاهده هر چه که منجر به فساد می شود حرام است. و دیدن برخی از این فیلم ها خالی از اشکال نیست و همانند سم در عسل است. به همین دلیل، به دختران و پسرانمان گوشزد

می کنیم که مراقب خود و رفتار و اخلاق و عقایدشان باشند، که اینها از هر چیز برای انسان گران بهاتر است. و از خدای متعال برای خود و ایشان عصمت و درستی خواهانیم.

درباره پدران گرامی نیز پس از این سخن خداوند سخنی باقی نمی ماند: «قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلِیکُمْ ناراً وَقُودُهَا النّاسُ وَ الْحِجارَةُ »;) 1 ای کسانی که ایمان آورده اید، خودتان و نزدیکانتان را از آتشی که سوختِ آن مردم و سنگ هاست حفظ‍ کنید.

رهایی از نگاه حرام

س14: جوانی هستم که هیچ زنی از مقابل چشمم رد نمی شود مگر این که با تمام وجود متوجه او می شوم، و این، برایم تبدیل به عادت و ملکه شده و در قلبم نفوذ کرده است. چگونه می توانم توبه کنم ؟ و چگونه از این عادت که بهواسطه دیدن رفتار دوستان، پدرم، برادرانم و نزدیکانم شروع شده، رهایی یابم ؟

باسمه جلت اسمائه:

از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) نقل شده است: «هر کس چشم خود را از نگاه حرام پر کند، خدای تعالی در روز قیامت چشم او را با میخ های آتشین پر کند، و تا روز حشر از آتش انباشته می سازد تا حساب مردم به پایان رسد، و پس از آن،

اورا به آتش می افکند») ⁽¹⁾

. مستدرک الوسائل، ج 14، ص 268; بحارالانوار، ج 101، ص 37.

همان گونه که در روایات به آن اشاره شده، انسان می تواند با اجبار نفس و الزام آن از طریق عهد و نذر از این رذیله، رهایی یابد. او می تواند چشم خود را فرو افکند، و فرو افکندن چشم تأثیری عجیب دارد. از پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) نقل شده است که: «از ایشان درباره مردی پرسیدند که زن (نامحرم ) بر او بگذرد و او نگاه کند، فرمود: نگاه نخست حق توست، و نگاه بار دوم بر ضرر توست، و نگاه سوم تیر زهرآگینی از تیرهای شیطان است. هر کس بخاطر خدای تعالی، نه بخاطر دیگران، از تکرار نگاه خودداری کند، خداوند ایمانی به او عطا می فرماید که طعم و لذت آن را می چشد») ⁽²⁾.

در برخی نصوص شریف اذعان شده که درمان نگاه حرام، از راه درمان علت آن میسر است; زیرا منشا آن غالبا تهییج شهوت است. لذا اگر انسان فوران شهوتش را از راه حلال درمان نماید، به حرام نیازی پیدا نمی کند. و این همان است که امام علی(علیه السلام)در سخنی به آن اشاره کرده و فرموده است: «اگر یکی از شماها زنی را دید که او را شگفت زده کرد، نزد همسرش برود، زیرا نظیر آنچه دیده است در همسر خود او نیز هست. پس شیطان را به دل خود راه ندهد. و چشمش را از آن زن برگرداند; و اگر

همسری ندارد، دو رکعت نماز بخواند و خدای را زیاد حمد و ستایش کند، و پیامبر و آل پیامبر را صلوات بفرستد، آنگاه دعا کند و از فضل خدا درخواست کند که خداوند به مهربانی خود حلالی را فراهم کند که او را بی نیاز سازد») ⁽¹⁾

. بحارالانوار، ج 10، ص 115; و ج 100، ص 287.

رهایی از شهوات جنسی

س15: انسان چگونه از شهوات جنسی رها شود؟

باسمه جلت اسمائه:

شهوات جنسی به خودی خود بد نیست، بلکه با استفاده از آن در موارد غیرشرعی بد می شود. از پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) و اهل بیت او(علیهم السلام) ارشاداتی در باب تهذیب آن وارد شده است. مانند این سخن پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) که می فرماید: «جوان ها! هر کدام از شما را قدرت است ازدواج کنید تا دیدگانتان کمتر زنان را دنبال کند و دامنتان پاک بماند») ⁽²⁾.

کفاره شوخی با زنان و دختران

س16: من جوانی بلندپرواز هستم، و برخوردهای زیادی با هر دو جنس دارم، زیاد با مردم شوخی می کنم تا بخاطر فشارهای زندگی فضاسنگین نباشد و بین مردم و مخصوصا دختران محبوب باشم. امااخیرا روایتی از آل محمد (صلی الله علیه وآله وسلم) خواندم که می گفت هر کسی با دختریا زنی مزاح کند خدا او را هزاران سال در زندان حبس می کند.

ازاین به بعد چگونه رفتارکنم ؟

باسمه جلت اسمائه:

در برخی نصوص از یکی از اصحاب معصومین (علیهم السلام) نقل شده که گفت: «به زنی قرآن یاد می دادم و با او شوخی کردم. وقتی خدمت امام صادق(علیه السلام) رسیدم، فرمود به او چه گفتی ؟ خجالت کشیدم. فرمود: دیگر با آن زن مجالست و گفتو گو نداشته باش») ⁽¹⁾

. وسائل الشیعه، ج 20، ص 189.

از این حدیث شریف استفاده می شود که مؤمن باید در روابط‍ خود با زنان نامحرم بسیار مراقب باشد، چون آن طور که در برخی روایات آمده، زنان دام های شیطان هستند، به این معنا که شیطان از فریبندگی و جذابیت زنانه آن ها به منظور به معصیت افکندن دیگران بسیار استفاده می کند.

دیدن فیلم حرام بدون شهوت

س17: بسیاری از دختران و پسران جوان که فیلم های حرام را نگاه می کنند، می گویند بدون شهوت فیلم می بینند، و نگاه بدون شهوت جایز است. آیا این حرف درست است ؟ چگونه می توان به آنها جواب داد و آنان را به سوی خدای تبارک برگرداند؟

باسمه جلت اسمائه:

نگاه کردن به فیلم های مستهجن مطلقا حرام است، و به کسانی که این فیلم ها را می بینند نصحیت می کنیم دیدن این فیلم ها را

قطع کنند، زیرا این ها، یکی از ابزارهای تسلط‍ کافران غربی بر قدرت و توان ایمانی ما، و تلاش برای دور کردن ما از مبادی و ارزش های دینیمان می باشد.

به طور کلی: هر انسان عاقلی اگر لذت زودگذر و زوال پذیر که با دیدن فیلم های مذکور حاصل می شود و پیامدهای خطرناکی که مشاهده این گونه فیلم ها، در دنیا و آخرت، برای خودش و دیگران دارد، را با یکدیگر مقایسه کند، از آن بیزار شده و از آن ها جدا می شود.

بهترین کارها در اوقات فراغت

س18: بهترین کارهایی که می شود در اوقات فراغت انجام داد، چیست ؟

باسمه جلت اسمائه:

جواب این سؤال از سخن امیرالمؤمنین (علیه السلام) در دعای کمیل معلوم است: «أَسْأَلُکَ بِحَقِّکَ وَقُدْسِکَ وَأَعْظَمِ صِفاتِکَ وَأَسْمائِکَ أَنْ تَجْعَلَ أَوْقاتی مِنَ اللَّیْلِ وَالنَّهارِ بِذِکْرِکَ مَعْمُورَةً ، وَبِخِدْمَتِکَ مَوْصُولَةً »; «ای رب من! از تو درخواست می کنم به حق حقیقتت و به ذات مقدست و بزرگ ترین صفات و اسماء مبارکت که اوقات مرا در شب و روز به یاد خود معمور گردانی و پیوسته به خدمت بندگی ات بگذرانی. این عبارت به صراحت بیان می کند که مؤمن باید وقت خود را با ذکر خداوند متعال بگذراند.

توصیه به جوانان

س19: نصیحت یا توصیه تان به جوانان چیست ؟

باسمه جلت اسمائه:

فرزندان جوانم را به چند توصیه از تعالیم اهل بیت(علیهم السلام)سفارش می کنم:

اول: تفقّه در دین با شناخت عقاید و احکام دین; که امام صادق(علیه السلام)فرموده است: «دوست ندارم جوانانِ شما را جز در دو حالت ببینم: دانشمند یا دانش اندوز. اگر جوانی چنین نکند، کوتاهی کرده و اگر کوتاهی کرد، تباه ساخته و اگر تباه ساخت، گناه کرده است») ⁽¹⁾

. لَستُ احِبُّ ان ارَی الشّابَّ مِنکُم الاّ غادیاً فی حالَینِ : امّا عالِماً او مُتَعَلِّما، فَاِن لَم یَفعَل فَرَّطَ‍ ، فَاِن فَرَّطَ‍ ضَیَّعَ ، وَ ان ضَیَّعَ اثِمَ ، وَ ان اثِمَ سَکَنَ النّارَ وَ الَّذی بَعَثَ مُحَمَّدا بِالحَقِّ ; امالی طوسی، ج 2، ص 210. [1]

دوم: اشتغال به اطاعت خدا در پرتو آن چه جوان از احکام شرعی می آموزد; که رسول خدا(صلی الله علیه وآله وسلم) فرموده است: «خداوند جوانی که جوانی اش را در اطاعت از او بگذراند دوست دارد») ⁽²⁾، و عبادات و سنت هایی که انجام آن واجب است و به آنها ثواب داده می شود در عنوان اطاعت از خدا داخل می شود، که احیای شعائر اهل بیت(علیهم السلام) در شادی و عزای ایشان در صدر همه آنها قرار دارد.

سوم: غنیمت شمردن فرصت جوانی در ساخت نفس و تزکیه آن، با رهایی از اخلاق های ناپسند و آراستن آن به آداب فاضله

و اخلاق کریم; که پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) در توصیه ای به ابوذر فرموده است: «ای ابوذر! پنج چیز را پیش از پنج چیز غنیمت شمار: جوانی را پیش از پیری، سلامتی را پیش از بیماری، ثروت را پیش از نیازمندی، فراغت را پیش از اشتغال و زندگی را پیش از مرگ») ⁽¹⁾

. یا أَبا ذَرّ اغْتَنِمْ خَمْساً قَبْلَ خَمْس، شَبابَکَ قَبْلَ هَرَمِکَ ، وَصِحَّتَکَ قَبْلَ سَقَمِکَ ، وَغِناکَ قَبْلَ فَقْرِکَ ، وَفَراغَکَ قَبْلَ شُغْلِکَ ، وَحَیاتَکَ قَبْلَ مَوْتِکَ ; بحارالانوار، ج 17، ص 74. [1]

نصیحتی مفید برای دنیا و آخرت

س20: تقاضا می شود اینجانب و خانواده ام را با نصیحتی که مفید دنیا و آخرت باشد رهنمون شوید؟

باسمه جلت اسمائه:

شخصی از رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) چنین تقاضایی کرد; حضرت فرمود: «مقید به نماز اول وقت باشید».

وظیفه پدر و مادر در تربیت نسل های آینده

س21: از آیت الله العظمی روحانی درباره مسائل زیر نصیحتی می خواهیم:

الف: آن چه بر پدر و مادر در تربیت نسل های آینده واجب است;

ب: وظیفه پدران در نگهداری و حفظ‍ خانواده و صیانت از آن در مقابل انحراف;

ج: وظیفه والدین نسبت به نوجوانان ؟

باسمه جلت اسمائه:

نصیحت خود درباره امور مذکور را از طریق سخنان زیر که از

حضرات معصومین(علیهم السلام) نقل شده بیان می کنیم:

الف: امام سجاد(علیه السلام) فرموده است: «و امّا حقّ فرزندت به تو این است که بدانی او از تو به وجود آمده و در نیک و بد زندگی وابسته به تو است و همانا تو در سرپرستی وی، مسئول ادب و تربیت صحیح او هستی و تو مسئولی که او را به سوی خداوند بزرگ راهنمایی نمایی و در اطاعت از پروردگارش یاریش کنی. رفتار تو در تربیت فرزندت باید توأم با احساس مسئولیت باشد، رفتار کسی که بداند در حُسن تربیت فرزندداری اجر و ثواب و در سوء رفتارش مستحق کیفر و عقاب است») ⁽¹⁾

. وَأَمّا حَقُّ وَلَدِکَ : فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّهُ مِنْکَ ، وَمُضافٌ إِلَیْکَ فی عاجِلِ الدُّنْیا بِخَیْرِهِ وَشَرِّهِ ، وَأَنَّکَ مَسْؤُولٌ عَمّا وُلَّیْتَهُ مِنْ حُسْنِ الاَْدَبِ ، وَالدَّلالَةِ عَلی رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ ، وَالْمَعُونَةِ عَلی طاعَتِهِ ، فَاعْمَلْ فی أَمْرِهِ عَمَلَ مَنْ یَعْلَمُ أَنَّهُ مُثابٌ عَلَی الاِْحْسانِ إِلَیْهِ ، مُعاقَبٌ عَلَی الاِْساءَةِ إِلَیْه;بحار الانوار، ج 71، ص6، روایت 1. [1]

ب: خداوند می فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده اید، خودتان و کسانتان را از آتشی که سوخت آن مردم و سنگ هاست حفظ‍ کنید») ⁽²⁾، و وقتی ابوبصیر از امام صادق(علیه السلام) پرسید: به چه شکل این کار را انجام دهم ؟ امام(علیه السلام) به او پاسخ داد: «آنها را امر به معروف و نهی از منکر می کنی، اگر از تو پذیرفتند آنها را از آتش دوزخ حفظ‍ کرده ای، و اگر نپذیرفتند وظیفه خود را انجام داده ای») ⁽³⁾.

ج: امیرالمؤمنین(علیه السلام) به پسرش فرمود: «ای فرزند! اگر چه من به اندازه پیشینیان عمر نکرده ام، ولی در کارهاشان نگریسته ام و در سرگذشتشان اندیشیده ام و در آثارشان سیر کرده ام، تا آنجا که، گویی خود یکی از آنان شده ام. و به پایمردی آن چه از آنان به من رسیده چنان است که پنداری از آغاز تا انجام با آنان زیسته ام و دریافته ام که در کارها آن چه صافی و عاری از شائبه است کدام است و آنچه کدر و شائبه آمیز است، کدام. چه کاری سودمند است و چه کاری زیان آور.

پس برای تو از هر عمل، پاکیزه تر آن را برگزیدم و جمیل و پسندیده اش را اختیار کردم و آنچه را که مجهول و سبب سرگردانی تو شود، به یک سو نهادم. و چونان پدری شفیق که در کار فرزند خود می نگرد، در کار تو نگریستم و برای تو از ادب چیزها اندوختم که بیاموزی و به کار بندی. و تو هنوز در روزهای آغازین جوانی هستی و در عنفوان آن. هنوز نیتی پاک داری و نفسی دور از آلودگی. مصمم شدم که نخست کتاب خدا را به تو بیاموزم و از تأویل آن آگاهت سازم و بیش از پیش به آیین اسلامت آشنا گردانم تا احکام حلال و حرام آن را فراگیری و از این امور به دیگر چیزها نپرداختم») ⁽¹⁾

. أَیْ بُنَیَّ ، إِنِّی وَإِنْ لَمْ أَکُنْ عُمِّرْتُ عُمُرَ مَنْ کانَ قَبْلی، فَقَدْ نَظَرْتُ فی أَعْمالِهِمْ ، وَفَکَّرْتُ فی أَخْبارِهِمْ ، وَسِرْتُ فی آثارِهِمْ ; حَتَّی عُدْتُ کَأَحَدِهِمْ ; بَلْ کَأَنِّی بِمَا انْتَهَی إِلَیَّ مِنْ أُمُورِهِمْ قَدْ عُمِّرْتُ مَعَ أَوَّلِهِمْ إِلَی آخِرِهِمْ ، فَعَرَفْتُ صَفْوَ ذلِکَ مِنْ کَدَرِهِ ، وَنَفْعَهُ مِنْ ضَرَرِهِ ، فاسْتَخْلَصْتُ لَکَ مِنْ کُلِّ أَمْر نَخِیلَهُ ، وَتَوَخَّیْتُ لَکَ جَمِیلَهُ ، وَصَرَفْتُ عَنْکَ مَجْهُولَهُ ، وَرَأَیْتُ حَیْثُ عَنانی مِنْ أَمْرِکَ ما یَعْنی الْوالِدَ الشَّفِیقَ ، وَأَجْمَعْتُ عَلَیْهِ مِنْ أَدَبِکَ أَنْ یَکُونَ ذلِکَ وَأَنْتَ مُقْبِلُ الْعُمُرِ وَمُقْتَبَلُ الدَّهْرِ، ذُو نِیَّة سَلِیمَة، وَنَفْس صافِیَة، وَأَنْ أَبْتَدِئَکَ بِتَعْلِیمِ کِتابِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ وَ تَأْوِیلِهِ ، وَشَرائِعِ الاِْسْلاَمِ وَأَحْکَامِهِ ، وَحَلاَلِهِ وَحَرامِهِ ، لاَ أُجَاوِزُ ذلِکَ بَکَ إِلَی غَیْرِه; نهج البلاغه، نامه 31. [1]

راه مقابله با تهاجم فرهنگی

س22: در حال حاضر که جامعه اسلامی با تهاجم فرهنگی روبه رو است برای جوانان چه توصیه ای دارید؟

باسمه جلت اسمائه:

اولین وظیفه فردی جوانان درس خواندن، محکم نمودن عقاید مذهبی و انجام وظایف شرعی و نهی از منکر است و چنان چه وظیفه، یک مسأله اجتماعی باشد که مراجع تقلید دستور داده اند، باید شرکت کنند.

راه طهارت قلب برای نماز

س23: برای طهارت روح و قلب و آمادگی برای نماز با خشوع قلبی چه باید کرد؟

باسمه جلت اسمائه:

.لا إِلهَ إِلاّ أَنْتَ سُبْحانَکَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظّالِمِینَ ; انبیاء، آیه 87. [1]

راهنمایی در سیر و سلوک

س24: لطفا بنده حقیر را در سیر و سلوک راهنمایی بفرمایید؟

آیا در این راه از قطب و مرشد پیروی کنیم یا خیر؟

باسمه جلت اسمائه:

همانا از در خانه اهل بیت (علیهم السلام) به جای دیگر نروید و به دستورات آنها عمل کنید که برای خیر دنیا و آخرت شما را کافی است.

رهایی از ضعف نفس در انجام فرائض

س25: جوانی هستم مؤمن و مسلمان، لکن به علت ضعفی که در نفس من وجود دارد از انجام فرائض روزانه باز می مانم. راه حل چیست ؟

باسمه جلت اسمائه:

بهترین راه تفکر است. یعنی مختصری فکر کنید که چه عواقب وخیم اخروی بر ترک فریضه مترتب است، و چه سعادت دنیوی و اخروی برای شما با عمل به فرایض مترتب می شود، قطعاً این گناه کبیره را ترک می کنید.

فصل دوم:خودسازی و مسائل معنوی

اشاره

راه شناخت نفس

س26: راه شناخت نفس چگونه است ؟

باسمه جلت اسمائه:

اگر مراد از شناخت نفس، شناخت کنه آن است، هیچ کسی قدرت بر این کار ندارد به جز آن که نفس را خلق کرده است. و اگر مراد از شناخت نفس، شناخت اجمالی آن است بهترین راه، آن است که فرد از طریق مراجعه به آیات قرآن و روایات ائمه معصومین (علیهم السلام) که در این زمینه وارد شده، و نیز با استعانت از خدای متعال و تضرع و دعا برای شناخت نفس به گونه ای که شناسنده آن را به معرفت پروردگار برساند درباره حقیقت، قدرت و کمال آن، ژرف بیندیشد.

تطهیر روح به شیوه ای متفاوت با شیوه اهل بیت (علیهم السلام)

س27: آیا اگر بخواهم به طریقه ای غیر از طرق مذهب اهل بیت (علیهم السلام)تطهیر روحی و تزکیه نفس نمایم، این آیه قرآن که می فرماید : «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکّاها» ) ⁽¹⁾

. هر که آن را تزکیه نموده، رستگار شده است; سوره شمس، آیه 9. [1]

باسمه جلت اسمائه:

تزکیه به طریقه ای غیر از طرق اسلام و مذهب اهل بیت(علیهم السلام)تزکیه محسوب نمی شود تا آیه کریمه فوق آن را در بر بگیرد. شاهد این سخن، احوال مرتاضان غیرموحد یا صوفیه است که علی رغم برخی ریاضت های روحی، نتوانسته اند نفس شان را از رذایل تزکیه نمایند، حتی برخی از ریاضت های آن ها اساسا بر پایه برخی رذایل اخلاقی مانند برهنگی و استماع غنا و مانند آن استوار است.

بهترین راه خودسازی

س28: بهترین راه خودسازی برای انسان چیست ؟

باسمه جلت اسمائه:

انجام واجبات و ترک محرمات و هم چنین سعی در ایجاد اخلاق حسنه در خود.

بهترین راه تهذیب نفس

س29: بهترین راه های اسلامی برای تهذیب نفس به منظور رهایی از رذائل و اخلاق منفی ماند خشم و زودجوشی و بی صبری و...، چیست ؟

باسمه جلت اسمائه:

بهترین راه تهذیب نفس و آراستن آن به فضائل، و تخلیه آن از رذائل; گردن نهادن به دستورات شرع، و دوری از نواهی آن است، زیرا خیر دنیا و صلاح آخرت در همین است.

راه صعود از پله های معنوی

س30: چگونه می توانم درجات معنوی را طی کنم تا خدا و اهل بیت(علیهم السلام)را نزدیک خود احساس کنم ؟

باسمه جلت اسمائه:

راه صعود از پله معنویات، عمل به وظایف شرعی از طریق انجام واجبات همراه با خلوص نیت، و ترک محرمات می باشد. این کار، بهویژه در کنار خدمت به اسلام و مسلمین از بهترین راه ها می باشد.

ارتباط‍ با خدا، راه آرامش قلبی

س31: چگونه می شود انسان مؤمن در طول زندگانی خود در سایه اسلام، از نظر روحی آسوده خاطر و آرام باشد؟

باسمه جلت اسمائه:

آرامش تنها با ارتباط‍ انسان با خدا به دست می آید; چرا که نگرانی و اضطراب انسان به دلیل تعلق خاطر او به جلوه های دنیا و دوری از شریعت و دین خدا می باشد. شاهد بر سخن فوق این است که می بینیم انسانی که با خدا در ارتباط‍ است، هر چقدر که سختی ها و مصائب روزگار نسبت به او زیاد شود، باز هم از آرامش قلبی برخوردار است، زیرا عقیده دارد پروردگارش جز صلاح برای او برنمی گزیند; در حالی که انسان دور از پروردگار، با کوچک ترین سختی و ناراحتی که به او می رسد، هراسان، نگران و مضطرب می شود. این همان است که

قرآن کریم در آیه زیر به آن اشاره کرده و می فرماید: «اَلَّذِینَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِکْرِ اللّهِ أَلا بِذِکْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ » ) ⁽¹⁾

. سوره رعد، آیه 28. [1]

طریق عملی تقوای الهی

س32: طریق عملی تقوای الهی چیست ؟پائین ترین درجات آن کدام است ؟

باسمه جلت اسمائه:

امام صادق (علیه السلام) طریقه عملی تقوا را در دو جمله خلاصه کرده و فرموده است: «تقوا آن است که خداوند تو را در مواضعی که توصیه به حضور فرموده، غایب و در جاهایی که نهی کرده، حاضر نبیند») ⁽²⁾.

ملکه تقوی با عمل به تمام واجبات، عمل به مستحباتی که قدرت بر انجام آن ها را دارد، ترک جمیع محرمات، ترک مکروهاتی که قدرت بر ترک آن ها را دارد، و پرهیز از شبهات، تکمیل می شود.

پایین ترین مرتبه از مراتب تقوی، ترک محرمات و انجام واجبات است.

فایده توسل به خداوند

س33: فایده توسل به خداوند متعال چیست ؟

باسمه جلت اسمائه:

فایده توسل به خدا عبارت است از; احساس قدرتی که ضعف در آن راه ندارد، ثروتی که فقر همراه آن نیست و عزتی که هیچ ذلتی در پی ندارد.

توجه کنید همان طور که در سختی ها به خدا متوسل می شویم، در حال اختیار نیز باید چنین باشیم، بلکه برای مؤمن شایسته آن است که هر آن و هر لحظه، نیاز خود را به خداوند متعال احساس نماید.

حقیقت استعاذه

س34: حقیقت استعاذه چیست ؟

باسمه جلت اسمائه:

استعاذه، کمک طلبیدن و توسل به خداوند سبحان است. اگرچه این امر با جمله معروف «اعوذ بالله من الشیطان الرجیم» بیان می شود، اما جایگاه آن قلب است. و از آن جا که کمک طلبیدن از کسی، اقتضا می کند از او تمرد نشود و آن چه موجب دوری از اوست انجام نگیرد، لذا استعاذه هم از بُعد لفظی و هم از بُعد عملی برخوردار است.

به جاآوردن حق حمد خداوند

س35: آیا انسان می تواند حق حمد از خداوند را بجا آورد؟

باسمه جلت اسمائه:

انسان قادر نیست حمد مطلق، آن چنان که مناسب با محمود

(ستایش شونده) - خداوند - باشد را بجاآورد، اما بی تردید قدرت بر حمد نسبی، مناسب با حامد (ستایش کننده) -انسان- را دارد زیرا اگر چنین نبود، به آن مکلف نمی شد، به دلیل این که قبح تکلیف بدون استطاعت بر تکلیف، واضح است و در جای خود، درباره آن اقامه برهان شده است.

تأثیر حمد در روحیه انسان

س36: تأثیر حمد و سپاس در روح انسان چیست ؟

باسمه جلت اسمائه:

حمد، تشکر عبد نسبت به پروردگارش بخاطر نعمت های او است. این کار از جهتی، اعتراف به نعمت های او و از جهتی ادای حق او به حکم عقل است. این کار، آسایش روحی حاصل از ادای واجب را برای حمدگویان در پی دارد. هم چنین به واسطه تزکیه و تقویت نفس و ارتباط‍ مداوم میان عبد و مولا نعمت از سوی منعم افزایش می یابد.

حمد لسانی و عملی

س37: آیا حمد به زبان است یا به عمل ؟

باسمه جلت اسمائه:

حمد با گفتن «الحمد لله» بر زبان محقق می شود، اما آن چه از حمدگوینده خواسته شده، دنباله روی آن در عمل است. زیرا وقتی او اعتراف می کند که منعم همه این نعمت ها خداوند سبحان است، باید او را اطاعت کرده و نافرمانی او را ننماید،

درغیر این صورت او اصلاً حمدی به جا نیاورده است.

طریقه خشوع در نماز

س38: طریقه خاشع بودن در نماز چیست ؟

باسمه جلت اسمائه:

نمازگزار می تواند خشوع قلبی را از راه های زیر محقق نماید: 1-تفکر درباره کسی که برای او نماز می خواند، 2 - آثار مهمی که بر نماز مترتب می شود، 3 - این که نماز اساس دین است که اگر پذیرفته شود، اعمال دیگر نیز پذیرفته می شوند و اگر رد شود، اعمال دیگر نیز پذیرفته نمی شوند.

نحوه تمرکز در نماز

س39: هنگام شروع نماز، مشاغل دنیوی سراغم می آید، و وقتی نماز تمام می شود راه حل اکثر مشکلات را پیدا کرده ام، چگونه در نماز حضور قلب داشته باشم ؟

باسمه جلت اسمائه:

سه مقدمه مهم برای حضور قلب هنگام نماز تعیین شده است:

الف: تخلیه ذهن از مشغولیت ها; شارع به این مقدمه تأکید کرده و تعالیم فراوانی در رابطه با آن صادر فرموده، و از نماز در مقابل هر شیء مشغول کننده ای نهی کرده است.

ب: رعایت آداب بدنی هنگام نماز; اموری از قبیل: نگاه به موضع سجده اگر نمازگزار ایستاده است، و نگاه به سنگ اگر نمازگزار نشسته است، کراهت شکستن انگشت ها

و خمیازه کشیدن، و استحباب ترتیل;

ج: تأمل در افعال و اقوال نماز; این مطلب، یکی از مواردی است که هنگام شروع نماز واقعا به حضور قلب کمک می کند.

توجه به اهل بیت(علیهم السلام) در نماز به جای توجه به خداوند

س40: برخی دوستان درباره کیفیت توجه عبد به خداوند عزوجل در نماز می گویند که هنگام نماز به جای خداوند، اهل بیت (علیهم السلام) را پیش روی خود قرار می دهند، تا ایشان (علیهم السلام) نماز آنها را به خدا برسانند، و مستقیما به خدا روی نمی آورند.

باسمه جلت اسمائه:

توجه عبادی در نماز باید برای خداوند متعال باشد. و این که نمازگزار در تشهد نماز خود می گوید: "اللّهمّ صلِّ عَلی محمّد وآل محمّد»، هرچند توجه به محمد (صلی الله علیه وآله وسلم) و آل محمد (صلی الله علیه وآله وسلم)است اما با روی نمودن به خداوند سبحان هیچ منافاتی ندارد، بلکه عین توجه به خدای متعال است. بنابراین اگر توجه به اهل بیت (علیهم السلام) به این شکل و به این مقدار باشد اشکالی ندارد; در غیر اینصورت خیر. ]اشکال دارد[.

به طور کلی اگر نمازگزار برای خدا نماز بخواند و به ائمه(علیهم السلام) توجه نماید، خواه هنگام نماز خواه بعد از نماز، تا به خدا توسل جوید که خدا به این واسطه نمازشان را بپذیرد، این مقدار اشکالی ندارد و فاعل آن ان شاء الله مأجور خواهد بود. اما اگر مقصود اواز این توجه، شریک قرار دادن ائمه (علیهم السلام) در عبادت است

حرام است و قطعا جایز نیست.

جواز شفا خواستن از حضرت فاطمه(علیها السلام)

س41: اگر در دعای خویش بگویم: یاعلی! و یا بگویم: بارخدایا به حق حضرت فاطمه زهرا (علیه السلام) مرا شفا عنایت فرما; آیا این دعا و سخن درست است ؟

باسمه جلت اسمائه:

هیچ مانعی در این دو روش از سخن و دعا وجود ندارد، زیرا همان گونه که روی آوردن به بارگاه خدا در طلب حاجت ها و خواسته ها، کاری درست و بدون اشکال است، توسّل به محمّد و آل محمّد(علیه السلام) و روی آوردن به وجود نورانی پیشوایان معصوم(علیه السلام) نیز برای طلب حوائج، خواسته ها و واسطه قرار دادن آنان در بارگاه خدا کاری درست است; چون خود ذات بی همتای خدا آنان را واسطه فیض و رحمت خویش بر مخلوق قرار داده و مقام ولایت بر ناچیزترین ذرّات تا بزرگ ترین کهکشانها را به آنان ارزانی داشته تا به اذن خدا بر پناه دادن به همه مخلوقات و برآوردن نیازها و خواسته های آنها توانایی داشته باشند) ⁽¹⁾

. آل عمران، آیه 49.

درک و دریافت این حقیقت ظریف، مسأله ای است که همه نصوص شریف، ما را به سوی آن ارشاد و راهنمایی می کند. از آن جمله روایتی از امام صادق(علیه السلام) در چگونگی نماز استغاثه به

حضرت فاطمه زهرا(علیها السلام)است که در آن بیان شریف می فرماید:

«ثُمَّ اسْجُد و قُل مئة مَرَّة: یا مَوْلاتِی یا فاطمة أَغِیْثِینِی»; ) ⁽¹⁾

. مستدرک الوسائل، باب 22 از ابواب بقیة الصلوات المندوبة، ح3. [1]

و نیز آمده است که یکی از یاران امام صادق (علیه السلام) به آن حضرت گفت: «إنِّی اخْترعتُ دُعاءً» من جمله ای برای دعا و نیایش با خدا ساخته ام، که آن بزرگوار فرمود: اختراع خودت را رها کن و هنگامی که گرفتاری بر تو فرود آمد به سوی پیامبر خدا پناه ببر... تا آنجایی که می فرماید: در توّسل به پیامبر خدا و واسطه قرار دادن او در بارگاه خدا، محاسن خود را به دست چپ بگیر و گریه کن و یا سیما و هیئت گریه کننده را به خود بگیر و بگو: «یامُحَمّد! یا رَسُولَ الله أشْکُو إلَی اللهِ وَ إلَیْکَ حاجَتِی» ;) ⁽²⁾گفتنی است که روایات در این مورد و این معنا به راستی فراوان است.

لذت معنوی عبادت

س42: لذت معنوی عبادت چگونه احساس می شود؟

باسمه جلت اسمائه:

لذت معنوی از آثار آن شناخته می شود، مانند: توجه قلبی به اطاعت خدای متعال، تمایل نداشتن به پایان یافتن عمل

عبادی، انس به خلوت با خدای سبحان، شادابی روحی هنگام مناجات، همانند احساسی که انسان هنگام لذت از برخی لذت های دنیایی آن را احساس می کند، و آثار دیگر.

معنای صفا و پاکی در عبادات

س43: صفا و طهارت که از آثار عبادت است، به چه معناست ؟

باسمه جلت اسمائه:

صفا عبارت است از حالت تجرد از آلودگی های مادی که بر قلب مستولی شده، و باعث می شود قلب از عبادت لذت نبرد. این حالتی است که انسان وقتی می خواهد در یک عمل عبادی ممارست داشته باشد، احساس می کند. چون فرد در این حالت، گاهی خودش را خواهان انجام آن عمل و گاهی روی گردان از آن می بیند، آن حالت تمایل به انجام عمل عبادی که انسان برخی اوقات احساس می کند صفا و طهارت از آلودگی های مادی، و آن حالت اعراض از عمل عبادی عکس آن است.

راه دست یابی به فیض الهی

س44: آیا انسان فقط‍ از راه انجام واجبات، ترک محرمات و انجام برخی نوافل و قرائت مقداری قرآن به فیض الهی دست پیدا می کند؟ یا این مسأله نیاز به ریاضت های خاص دارد؟

باسمه جلت اسمائه:

خداوند متعال در قرآن فرموده است: «وَ الَّذِینَ جاهَدُوا فِینا