جلسه 1398/09/03

بسم الله الرحمن الرحیم



تفسير آيات 15 تا39 سوره نازعات

موضوع: تفسیر آیات 15 تا39 سوره نازعات
﴿هَلْ اَتاکَ حَدیثُ مُوسی (15) اِذْ ناداهُ رَبُّهُ بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُوی (16) اذْهَبْ اِلی فِرْعَوْنَ اِنَّهُ طَغی (17) فَقُلْ هَلْ لَکَ اِلی اَنْ تَزَکَّی (18) وَ اَهْدِیَکَ اِلی رَبِّکَ فَتَخْشی (19) فَاَراهُ الْآیَةَ الْکُبْری (20) فَکَذَّبَ وَ عَصی (21) ثُمَّ اَدْبَرَ یَسْعی (22) فَحَشَرَ فَنادی (23) فَقالَ اَنَا رَبُّکُمُ الْاَعْلی (24) فَاَخَذَهُ اللَّهُ نَکالَ الْآخِرَةِ وَ الْاُولی (25) اِنَّ فی ذلِکَ لَعِبْرَةً لِمَنْ یَخْشی (26) اَ اَنْتُمْ اَشَدُّ خَلْقاً اَمِ السَّماءُ بَناها (27) رَفَعَ سَمْکَها فَسَوَّاها (28) وَ اَغْطَشَ لَیْلَها وَ اَخْرَجَ ضُحاها (29) وَ الْاَرْضَ بَعْدَ ذلِکَ دَحاها (30) اَخْرَجَ مِنْها ماءَها وَ مَرْعاها (31) وَ الْجِبالَ اَرْساها (32) مَتاعاً لَکُمْ وَ لِاَنْعامِکُمْ (33) فَاِذا جاءَتِ الطَّامَّةُ الْکُبْری (34) یَوْمَ یَتَذَکَّرُ الْاِنْسانُ ما سَعی (35) وَ بُرِّزَتِ الْجَحیمُ لِمَنْ یَری (36) فَاَمَّا مَنْ طَغی (37) وَ آثَرَ الْحَیاةَ الدُّنْیا (38) فَاِنَّ الْجَحیمَ هِیَ الْمَاْوی (39) ﴾بعد از ذکر جریان قیامت نامی از معروف ترین قصص انبیا که قصه وجود مبارک موسای کلیم است را ذکر می کند برای اینکه رخدادهای زمان آن حضرت چه از نظر سیاست چه از نظر فرهنگ چه از نظر اجتماع، بیش از دیگران بود، یک؛ و یهودی هایی که در مکه و مدینه مخصوصاً مدینه بودند کارشکنی های فراوانی داشتند، دو؛ و هر روز یک خدعه و خیانتی علیه اسلام داشتند، سه؛ که در این زمینه خدا می فرماید: ﴿لا تَزالُ تَطَّلِعُ عَلی خائِنَةٍ مِنْهُمْ﴾[1]
یعنی هر روز اینها نقشه می کشند هر روز دارند خیانت می کنند؛ لذا جریان موسای کلیم (سلام الله علیه) بیش از انبیای دیگر در قرآن کریم مطرح شد و خطر یهودی ها در خیبر و مانند آن خطر سهمگینی بود که هر روز مسلمان ها را در فشار قرار می دادند با آن نقشه هایی که می کشیدند در عین حال که ذات مقدس پیغمبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) با همه هوشیاری کشور را اداره می کرد خدا فرمود: ﴿لا تَزالُ تَطَّلِعُ عَلی خائِنَةٍ مِنْهُمْ﴾؛ هر روز دارند نقشه می کشند؛ این است که مسئله یهود را و جریان موسای کلیم را چه در مکه چه در مدینه مبسوطاً ذکر کرد تا عبرتی باشد برای مسلمان ها یعنی عبور بکنند از آنچه نقص است به کمال و از آنچه عیب است به صحت.
فرمود: ﴿هَلْ اَتاکَ حَدیثُ مُوسی﴾ که خدا در وادی مقدس فرمود: ﴿اذْهَبْ اِلی فِرْعَوْنَ اِنَّهُ طَغی﴾؛ قبلاً فرمود به اینکه ﴿فَقُولا لَهُ قَوْلاً لَیِّناً﴾[2]
با یک فرهنگ آرام و زبان و نرم او را دعوت کنید که او بهانه نگیرد؛ براساس همان سبک دعوت به وجود مبارک موسای کلیم فرموده بود خیلی آرام و نرم دعوت کنید موسای کلیم هم به همان سبک رفت به فرعون گفت: ﴿هَلْ لَکَ اِلی اَنْ تَزَکَّی ٭ وَ اَهْدِیَکَ اِلی رَبِّکَ﴾ با زبان استفهام آن هم از طهارت روح او را آگاه کرد که آیا می شود دعوت ما را بپذیرید یا نه؟ به عنوان فرمانروایی و فرمانروا و حاکم وارد نشد این همان قول لیّنی است که خدا سفارش کرد ﴿فَقُولا لَهُ قَوْلاً لَیِّناً﴾ و وجود مبارک کلیم الهی هم فرمود: ه﴿َلْ لَکَ اِلی اَنْ تَزَکَّی ٭ وَ اَهْدِیَکَ اِلی رَبِّکَ فَتَخْشی﴾.
خشیت فرع بر معرفت است گرچه در سوره «فاطر» فرمود: ﴿اِنَّمَا یَخْشَی اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ﴾[3]
اما برای علما هم درجاتی است برای خشیت هم درجاتی است و هر مرتبه ای از معرفت که کامل تر بشود خشیتِ برتری او را همراهی می کند؛ لذا اولین مرتبه علم همان اولین مرتبه خشیت را به همراه دارد، این طور نیست که اگر کسی به اولین مرتبه معرفت رسید درجات برتر خشیت نصیب او بشود وَ اَهْدِیَکَ اِلی رَبِّکَ فَتَخْشی. بعد برای اثبات نبوت خود معجزه ای آورد؛ ظاهراً در اینجا سخن از اژدها شدن و ثعبان مبین شدن نیست فَاَراهُ الْآیَةَ الْکُبْری این را همان طوری که بعضی ها بیان کردند همان ید بیضاء بود که یک آیه و معجزه نقدی بود. وقتی او از حضرت معجزه طلب کرد حضرت دست به جَیب و گریبان و این بخش از صدر خود قرار داد، این دست مثل آفتاب می درخشید. اینکه بزرگان گفتند مشکل را جَیب حل می کند نه جیب برای همین است؛ هرگز جیب یعنی پول و مال، مشکل آدم را حل نمی کند، آن شرح صدر است آن سینه طیّب و طاهر و نورانی است آن جَیب است که مشکل را حل می کند هم مشکل خود آدم را هم مشکل دیگران را؛ نه جیب و کیف و این جیب و کیف را فرعون هم داشت؛ اما آنکه موسای کلیم داشت جَیب بود آنکه فرعون نداشت همین جَیب بود. پس جیب و مال مشکل را حل نمی کند آنکه حلّال مشکلات است شرح صدر است و اینکه وجود مبارک موسای کلیم شرح صدر طلب کرده نتایج آن در همین گونه از موارد است که دست را به جَیب و به صدر و سینه برد و به همین گردن و این قسمت نهاد وقتی که درآورد تَخْرُجْ بَیْضاءَ اما مِنْ غَیْرِ سُوءٍ؛ [4]
این کلمه مِنْ غَیْرِ سُوءٍ که بازگو می شود برای اینکه بدانند دستی که سفید شد در اثر برص و سایر بیماری ها نیست این دست شفاف شد سفید شد. این دست بیضاء و روشن و شفاف از همان جَیب شفاف کمک گرفته است: فَاَراهُ الْآیَةَ الْکُبْری.
آنگاه با اینکه او حجت الهی را دید فَکَذَّبَ وَ عَصی این بحث برای همه ما لازم است؛ ما روحی داریم این روح باید امام ما باشد. یک بیان نورانی امام سجاد (سلام الله علیه) دارد که علم و روح و قلب اینها را که ذکر می کند می فرماید به هر حال شما امامی لازم دارید در تشکیلات بدن شما آن قوه عقلانی باید امام شما باشد که این قوای دیگر از آن پیروی کنند؛ [5]
اگر ما چنین امامی داشتیم یک روح قوی داشتیم این عقل نظر را که مسئول اندیشه است با عقل عمل که مسئول انگیزه است هماهنگ می کند، هر کدام که بیمار هستند فوراً به سراغ آن می روند؛ یعنی بدن که بیمار است این روح تشخیص می دهد و فوراً برای درمان این بدن به طبیب مراجعه می کند و این روح آگاه اگر دید در گوشه ای از گوشه های خودِ روح مرض راه دارد فوراً به سراغ طبیب می رود و دارو پیدا می کند ﴿نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَة﴾[6]
پیدا می کند و می نوشد و استفاده می کند.
اگر روح غافل باشد و مشغول سرگرمی و بازی باشد حالا پا خون آمده این توجه ندارد. اگر کسی بیماری درونی دارد کبر دارد غرور دارد خیانت دارد تکبر دارد بی عفافی دارد این یک مرض است؛ این گونه از امراض را اگر روح توجه داشته باشد فوراً درمان می کند. حالا درمان روح مثل درمان طب محدود نیست، در جریان طب یک سلسله داروهایی است که مشخص است، اما در جریان روح داروهای او نامشخص است. این دعایی که آمده است، هر کدام از این ائمه (علیهم السّلام) این دعای یک خطی را بیان کردند نور الهی است که از زبان آن حضرت نازل شده است. ببینید که این یک خط است، سه تا جمله دارد دو تا جمله اش معروف است اما آن جمله سوم خیلی عرشی است. جمله اول این است که «یَا مَنِ اسْمُهُ دَوَاءٌ» این معروف است جمله دوم این است که «وَ ذِکْرُهُ شِفَاءٌ» این معروف است؛ سوم: «یَا مَنْ یَجْعَلُ الشِّفَاءَ فِیمَا یَشَاءُ مِنَ الْاَشْیَاءِ»؛[7]
[8]
یعنی خدایا علم ما محدود است چه چیزی شفا می بخشد چه چیزی دواست ما نمی دانیم، هر چه تو بخواهی عامل شفاست محدود نیست. تو اگر خواستی آبی را ولیّ ای از اولیای الهی با صلواتی بخواند و بماند شفا می دهد، ما چه می دانیم؟! خیلی این جمله بلند است «یَا مَنْ یَجْعَلُ الشِّفَاءَ فِیمَا یَشَاءُ مِنَ الْاَشْیَاءِ» این مشخص نیست نامحدود است.
این خدا وقتی انسان را تربیت کرد انسان کاملاً طبیب خودش است انسان وقتی طبیب خودش بود فوراً معالجه می کند و این هم که وجود مبارک حضرت امیر در نهج البلاغه دارد: «طَبِیبٌ دَوَّارٌ بِطِبِّه »[9]
نه یعنی طبیب دوره گر؛ این دوران و این حرکت برای طب است نه برای طبیب. نه اینکه حضرت می گردد هر جا مریضی پیدا کرد شفا می دهد، طبّش را دور می دهد نه طبیب؛ «طَبِیبٌ دَوَّارٌ بِطِبِّه »؛ یعنی این طب را دور می دهد. آن گاه افرادی مثل سعدی و امثال سعدی که خوش فهم اند، این آیه را خوب فهمیدند که گفتند، مثل جرّاح که طبّش را دور می دهد آن جایی که باید نیش بزند نیش می زند، آن جایی که باید مَرهم بنهد مَرهم می نهد که «چو جرّاح که رگزن و مرهم نِه است»؛[10]
«درشتی و نرمی به هم در به است ٭٭٭ چو فاصد که جراح و مرهم نه است. این طب را دور می دهد جای مَرهم مرهم و جای نیش نیش. جای تعذیب تعذیب، جای آیه رحمت آیه رحمت. این طب را دور می دهد و اگر انسان بیماری را در یکی از بخش های خود احساس کرد چون از آن طبیب دوّار به طب کمک گرفته است فوراً به معالجه خود می پردازد خودش را درمان می کند و اگر این نباشد شما مدام آیه بخوانید مدام روایت بخوانید در بحث قبل اشاره شد که این شخص مشکل علمی ندارد ما یک تصور داریم تصدیق داریم قضیه داریم جزم داریم یقین داریم برهان داریم یک سلسله از این حرف ها داریم که مسئولش عقل نظری است که حوزه و دانشگاه کارشان این است. یک سلسله کارهایی داریم که مسجد و حسینیه کارشان آن است و آن عزم است و نیت است و اخلاص است و مانند آن. عزم یعنی عزم، جزم یعنی جزم! جزم بخش علمی است مربوط به عقل نظری است که می فهمد؛ عزم مربوط به نیت اخلاص اینها مربوط به عقل عملی است که باید انجام بدهد اگر ـ خدای ناکرده ـ عقل عملی فلج بود شما هر چه آیه بخوانید هر چه روایت بخوانید این خودش خوانده و کتاب نوشته؛ هیچ یعنی هیچ! اگر آن روح قوی نباشد؛ مثل اینکه این شخص مار و عقرب را می بیند ولی چشم که فرار نمی کند، شما مرتّب عینک بده، دوربین بده، تلسکوپ بده، مدام میکروسکوپ بده، مدام ذره بین بده، او که مشکل دید ندارد؛ شما مرتّب آیه و روایت می خوانی! او مشکل دست و پا دارد دست و پایش فلج است کاری بکنید که پای او درمان بشود، یعنی آن عقل عملی، یعنی آن بخش نیت، اخلاص، عزم. آن بیان نورانی امام که فرمود: «العقل مَا عُبِدَ بِهِ الرَّحْمَان وَ اکْتُسِبَ بِهِ الْجنان»[11]
دستگاهی هست که تصمیم گیری به عهده اوست این نباید فلج باشد آن روح اگر قوی باشد به فکر همه اینها هست، وگرنه این دو تا آیه را خیلی ها تلاش و کوشش کردند حل کنند به هر حال برای خیلی ها حل نشد، مگر به بیان نورانی امام (سلام الله علیه). فرمود: ﴿وَ جَحَدُوا بِهَا﴾[12]
این «الف و سین و تاء» گاهی برای طلب است مثل «اسْتَکْتبَ»؛ گاهی «استیقنَ» برای تاکید است ﴿وَ جَحَدُوا بِهَا وَ اسْتَیْقَنَتْهَا اَنفُسُهُمْ﴾ یقین داشتند فرعونی ها که موسی حق است. بیان نورانی موسای کلیم (سلام الله علیه) به فرعون هم این بود که ﴿لَقَدْ عَلِمْتَ مَا اَنزَلَ هؤُلاءِ اِلاّ رَبُّ السَّماوَاتِ وَ الارْضِ بَصَائِرَ﴾[13]
برای تو مسلّم شد که اینها معجزه است.
پرسش: ...
پاسخ: نه، اگر آن خطر را می دید که هامان را هم طرد می کرد، اگر هیچ شکی در او نبود هیچ مشکلی از نظر عقل عملی نداشت و راه عزم و نیت او بسته نبود؛ فرمود بعضی ها از سنگ سنگین ترند ﴿قُلُوبُکُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِکَ فَهِیَ کَالْحِجارَةِ اَوْ اَشَدُّ قَسْوَةً﴾[14]
حالا این معنا واقعاً برای ما دشوار است و نمی فهمیم ﴿وَ اِنَّ مِنْهَا لَمَا یَهْبِطُ مِنْ خَشْیَةِ اللّهِ﴾ فرمود این سنگ هایی که از جایی به جایی می افتند شما نمی دانید که از ترس خدا افتادند اینها برای ما واقع درک شدنی نیست. این است که وقتی حضرت ظهور کرد قرآن را تفسیر می کند طوری که انسان تازه دارد می فهمد این است ما اگر ـ ان شاءالله ـ زمان حضرت را درک بکنیم تازه مبتدی هستیم که داریم قرآن را می فهمیم. فرمود این سنگی که از بالا افتاده است از ترس خدا افتاده است! این یعنی چه؟ ﴿وَ اِنَّ مِنْهَا لَمَا یَهْبِطُ مِنْ خَشْیَةِ اللّه. این هم بارها به عرض شما رسید مرحوم شیخ طوسی در تبیان نقل کرد که وجود مبارک پیغمبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) فرمود سنگی است که قبل از اینکه من پیغمبر بشوم هر وقت مرا می دید سلام می کرد «اِنِّی لَاَعْرِفُهُ الْآن »[15]
(«ان حجراً کان یسلم علیّ فی الجاهلیة انی لاعرفه الآن. ) الآن هم آن را می شناسم؛ اینها برای ما افسانه است وقتی نمی فهمیم نمی فهمیم!
حالا از ما که نخواستند اینها را بفهمیم از ما خواستند کاری که فرعون کرده را می شود فهمید چون انسان است فرمود: «اِنِّی لَاَعْرِفُهُ الْآن »؛ این هر وقت مرا می دید احترام می کرد و سلام می کرد، الآن هم می دانم کجاست. پس می شود انسان مطلبی را صد درصد بفهمد و عمل نکند چرا؟ برای اینکه مسئول عمل یک قوه دیگری است مسئول علم یک قوه دیگری است، برهان ذات مقدس کلیم الهی این است که تو هیچ ابهامی نداری؛ با «لام» و «قد» که تحقیق است فرمود یقیناً می دانی که حق با من است: ﴿لَقَدْ عَلِمْتَ مَا اَنزَلَ هؤُلاءِ اِلاّ رَبُّ السَّماوَاتِ وَ الارْضِ بَصَائِرَ﴾ این به معنی عبرت است که آدم ممکن است ـ خدای ناکرده ـ به جایی برسد که در یک مسئله فرعون بشود. این کسی که نگاه به نامحرم می کند این مشکل علمی دارد؟ اینکه خودش سخنرانی کرده و کتاب نوشته است! یا ـ خدای ناکرده ـ کار حرام دیگری می کند این یعنی چه؟ این در همین حدّ فرعون است؛ ـ خدای ناکرده ـ ما در همین حد یک فرعون کوچکی هستیم برای اینکه این را مسلّماً می دانیم الآن می دانیم این کار یقیناً حرام است خدا گفته قرآن گرفته پیغمبر گفته اهل بیت فرمودند این را می دانیم. گفتند حجاب این طور است عفاف این طور است حریم حرم را رعایت کنید اینها همه را می دانیم. اگر ـ خدای ناکرده ـ کسی با دانستن همه اینها حریم اهل بیت را رعایت را نکند اینها یعنی چه؟ یعنی این دستگاهی که باید تصمیم بگیرد فلج است این را باید درمان کرد و آن را همین قرآن درمان می کند. وجود مبارک موسای کلیم فرمود شما هیچ عذری ندارید، هم آن آیه هم این آیه.
پرسش: ...
پاسخ: حالا مصادیق فراوانی دارد یکی از مصایقش ممکن است جریان حضرت باشد، به هر حال انسان باید از جهل به علم، از باطل به حق بیاید، مصادیق فراوانی دارد. ما به هر حال این مقدار را باید در خودمان همیشه تجربه بکنیم که چیزی را که اگر می دانیم و عمل نمی کنیم، معلوم می شود که یک غده بدخیمی در بخش عملی ما هست و اینکه قبلاً گفته شد ﴿یُعَذِّبُ مَنْ یَشاءُ وَ یَرْحَمُ مَنْ یَشاءُ وَ اِلَیْهِ تُقْلَبُونَ﴾،[16]
این آیه جزء آیاتی است که به هر حال صرفه در آن است این با ﴿اَلا اِلَی اللَّهِ تَصیرُ الْاُمُورُ﴾[17]
خیلی یعنی خیلی فرق دارد ﴿اَلا اِلَی اللَّهِ تَصیرُ الْاُمُورُ﴾ یعنی پایان هر چیز به طرف خداست اما این دارد که یک عده را می سوزانند یک عده جهنمی اند یک عده بهشتی اند، ولی همه اینها «الی الله» منقلب می شوند؛ آن وقت مسئله خلود را زیر سؤال می برد، یعنی بهشتی و جهنمی و همه منقلب «الی الله» می شوند، این با آن خیلی فرق دارد.
به هر تقدیر فرمود شما باید عبرت بگیرید، هر کسی یک فرعون کوچکی هست در درون خود، هر اندازه که این خطر باشد. غرض این است که حضرت فرمود از جَیب کار برمی آید نه از جیب و به انبیا تمسک کنید یعنی همین! اگر کسی شرح صدر داشته باشد از قلب مطهرش نور برمی خیزد و راحت است.
پرسش: ...
پاسخ: معصوم لازم نیست باشد هر اندازه که انسان بتواند عمداً در برابر خدا نایستد گاهی می گوید: ﴿غَلَبَتْ عَلَیْنا شِقْوَتُنا﴾[18]
حرفی دیگر است، وگرنه حرف آن بعضی از بزرگان مثل صدر الدین و اینهاست که این آیه که دارد بخشی از افراد به کفر آلوده اند ﴿وَ مَا یُؤْمِنُ اَکْثَرُهُم بِاللَّهِ اِلّا وَ هُم مُشْرِکُونَ﴾[19]
این خطر برای خیلی ها هست. یک وقت است که انسان گناهی را انجام می دهد غفلت دارد غفلت از موضوع دارد جهل به حکم دارد، آنها به هر حال زیر سؤال می رود. یک وقت است نه، موضوعی است او در حال عادی است موضوع را می داند حکم را هم می داند آیه قرآن را هم می داند و معصیت می کند؛ حرف آن بزرگان این است که روح این قضیه، به معصیت ساده برنمی گردد چرا؟ می خواهد ﴿وَ مَا یُؤْمِنُ اَکْثَرُهُم بِاللَّهِ اِلّا وَ هُم مُشْرِکُونَ﴾ را معنا کند؛ یعنی اکثر مؤمنون یک غده بدخیم شرک و کفر در اینها هست چرا؟ برای اینکه این آقا که معصیت می کند اگر موضوع را نداند حکم را نداند، به هر حال یا بی تقصیر است یا باتقصیر، برای باتقصیری او هم ممکن است عقاب بکنند؛ باید یاد بگیرد که نگیرد این معاقب می شود؛ اما اگر کسی عالم به حکم است، عامل به موضوع است وقتی شما این قضیه را تحلیل می کنید چه چیزی در می آید؟ یعنی خدایا من هیچ بهانه ای ندارم تا «رُفِعَ... مَا لایَعْلَمُونَ» و «رفع... مَا اضْطُرُّوا و «رُفِعَ... مَا اسْتُکْرِهُوا»[20]
و سهو و نسیان همه را بگیرد موضوع را می دانم حکم را هم می دانم قرآن را هم می دانم پیغمبر و اهل بیت را هم می دانم و می دانم که اینها این را فرمودند که این کار حرام است و شما هم نهی کردی اما من انجام می دهم این یعنی چه؟ شما این گناه عمدی را وقتی تحلیل می کنید سر از همان آیه درمی آورد.
یک وقت است که کسی جاهل به موضوع است ممکن است او را تنبیه بکنند که چرا یاد نگرفتی؟ جاهل به حکم است ممکن است تنبیه بکنند که چرا یاد نگرفتی؟ اینها درست است؛ اما اگر کسی عالم به موضوع باشد عالم به حکم باشد عذری نداشته باشد سهو و نسیانی نداشته باشد این می داند و سخنرانی هم کرده، کتاب هم نوشته که فلان کار حرام است، بسیار خوب! او دارد نگاه می کند این را شما تحلیل بکنید، به همان آیه در می آید یا نه؟ خلاصه این گناه یعنی خدایا! نظر جناب عالی این است که این نامحرم را نگاه نکنم ولی نظر من این است که باید نگاه بکنم؛ تحلیل این گناه به آن شرک است ﴿وَ مَا یُؤْمِنُ اَکْثَرُهُم بِاللَّهِ اِلّا وَ هُم مُشْرِکُونَ﴾ درصدی از شرک در درون خیلی ها هست، آدم می تواند این را معالجه کند. این «حَاسِبُوا اَنْفُسَکُمْ قَبْلَ اَنْ تُحَاسَبُوا»[21]
خیلی دستور خوبی است این بیان خیلی بیان لطیفی است اگر یک وقت واقعاً کسی عذر داشته باشد خود «رُفِعَ... مَا لایَعْلَمُونَ» «حدیث رفع» او را عفو می کند یادش رفته سهو کرده نسیان کرده، اما می داند این نامحرم است و دارد نگاه می کند موضوع را می داند حکم را می داند سهو نیست نسیان نیست اکراه نیست اضطرار نیست و عیال هم دارد، این را در سوره مبارکه «احزاب» فرمود: ﴿فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذی﴾[22]
فرمود زن ها شما وقتی با مردها تماس می گیرید، مردانه حرف بزنید نه زنانه ﴿فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ﴾ چرا؟ ﴿فَیَطْمَعَ الَّذی فی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً﴾ آن کسی که به نامحرم نگاه بکند مریض است. پس قرآن می گوید مریض است؛ مرض هم از همان ضعیف ترین مرحله شروع می شود تا ﴿وَ مَا یُؤْمِنُ اَکْثَرُهُم بِاللَّهِ اِلّا وَ هُم مُشْرِکُونَ﴾ ختم می شود. یک بیماری و تب جزئی هم مرض است آن غده بدخیم هم مرض است. این آیه را که در سوره مبارکه «یوسف» است ﴿وَ مَا یُؤْمِنُ اَکْثَرُهُم بِاللَّهِ اِلّا وَ هُم مُشْرِکُونَ﴾ این غده شرک و کفر در درون اکثر افراد ولو یک درصد، از همین جا در می آید.
پرسش: ...
پاسخ: درست است اما الآن که دارد می کند می داند که خدا گفت نکن من دارم می کنم این یعنی چه؟ یعنی نظر خود را بر او مقدم می دانم! اگر کسی عالماً عمداً دارد گناه می کند. خدا غریق رحمت شیخنا الاستاد مرحوم حکیم الهی قمشه ای ایشان در آن شعرش اشاره کرده است که شیطان به هر حال یک سجده نکرد؛ بعضی ها نماز نمی خوانند بعد ممکن است عاقبت بخیر باشند یا بدون نماز هم دفن بشوند، اما خلود و ابدیت نیست به مقداری که نماز نخوانده عذاب می بیند این درست است. اما کسی که یک سجده نکرد، خلود و لعنت ابد آمده، این برای چیست؟ فرمایش ایشان این است که
جُرمش این بود که در آینه عکس تو ندید* * * ورنه بر بوالبشری ترک سجود این همه نیست[23]

حالا یک سجده نکرده به مقداری که سجده نکرده معصیت کرده و عقاب هم می شود درست است، اما خالد و ابد باشد این برای چیست؟ این برای این است که رودرروی خدا قرار گرفته و گفت نظر جناب عالی این است ولی نظر من این است!
این خطر در نهاد خیلی از افراد هست که انسان در برابر دین می ایستد، وقتی در برابر دین ایستاد که سخن از معصیت عادی نیست. فرعون این طور بود و این قصه را نقل می کند تا انسان عبرت بگیرد مبتلا بشود اولاً شبانه روز از خدا بخواهد که آلوده نشود و اگر ـ خدای ناکرده ـ آلوده شد فوراً تطهیر بشود دفعاً و رفعاً با نیایش بخواهد زندگی بکند.
پرسش: ...
پاسخ: یا جهالت حکم است یا جهالت عملی است؛ یک وقت است که نمی تواند درست مسئله قیامت و معاد و اینها را خوب درک کند، یک وقت است که ضعف بدنی دارد ضعف مزاجی دارد آن روز هم اگر ﴿غَلَبَتْ عَلَیْنا شِقْوَتُنا﴾ نمی توانستم خودم را کنترل کنم، بله! اما یک وقت حالا کسی عیال دارد باز دیگران را نگاه می کند این را قرآن می گوید مریض است. یک وقت است که کسی دستش لرزید، یعنی دست دلش لرزید، ضعف اراده داشت ضعفی داشت نمی تواند، در حینی که دارد این خلاف را می کند می لرزد که خدا چه می کند با او؟ این می گوید من نمی خواستم معصیت بکنم، ولی الآن میل من بر من غالب شد ﴿غَلَبَتْ عَلَیْنا شِقْوَتُنا﴾ اینها در قیامت هم این طور هستند اما کسی که خودش هم عیال دارد و هیچ عذری هم ندارد یا رومیزی و زیرمیزی یا اختلاس، وضع مالی او خوب است این برای اینکه ملتی را به عذاب اقتصادی گرفتار کند این طور دسته بندی می کند این یعنی چه؟ این نمی داند که این طور کشور را به آتش کشیدن این ناصواب است؟ یعنی خدایا می دانم شما گفتی نه، امنیت لازم است اقتصاد لازم است رومیزی حرام است زیرمیزی کذا است اختلاس کذاست نجومی کذاست را می دانم ولی دارم می کنم! شما که حقوقت کافی است همه چیز را هم که داری، برای چه این کار را می کنی؟ عده ای را در فشار و فقر قرار می دهی!
دین نگفته که حالا عیاشی کن یا پرخرجی کن، فرمود تا آن مقداری که از دست تو برمی آید سعی کن وقتی میوه می خواهی بخری میوه خوب بخر برای بچه ها. این را مرحوم صاحب وسائل نقل کردند درست است که پرخوری و بدخوری و عیاشی بد است؛ اما فرمود بچه ها وقتی به منزل می روید دست شما را نگاه می کنند، شما برای اینکه ارزان بخری این آخر شب این میوه های پوسیده را می خواهی ببری برای چه کسی می خواهی ببری؟ این دو تا روایت را مرحوم صاحب وسائل نقل می کند که اگر کسی به مقدار وُسعش، نه اینکه عیاشی بکند سعی بکند میوه های خوبی برای پذیرایی عیالش ببرد فرشته ها می گویند: «بَارَکَ اللَّهُ فِیکَ»؛ اگر به دنبال ارزانی باشد و پوسیده باشد و مانده باشد اینها را بگیرد فرشته هایی هستند می گویند: «لَا بَارَکَ اللَّهُ فِیکَ» تو می روی آنها دست تو را نگاه می کنند،[24]
[25]
( «عَنْ اَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع اَنَّهُ قَالَ فِی الْجَیِّدِ دَعْوَتَانِ وَ فِی الرَّدِی ءِ دَعْوَتَانِ یُقَالُ لِصَاحِبِ الْجَیِّدِ بَارَکَ اللَّهُ فِیکَ وَ فِیمَنْ بَاعَکَ وَ یُقَالُ لِصَاحِبِ الرَّدِی ءِ لَا بَارَکَ اللَّهُ فِیکَ وَ لَا فِیمَنْ بَاعَک» .) این خداست. این حرف ها بوسیدنی نیست؟
بنابراین کسی در برابر این بایستد، بله این می شود فرعون؛ اما اگر نه، بگوید وضع من این طور بود، اراده من ضعیف بود مرا ببخشید، آن یک حساب دیگری دارد.

[1] مائده/سوره5، آیه13.

[2] طه/سوره20، آیه44.

[3] فاطر/سوره35، آیه28.

[4] طه/سوره20، آیه22.

[5] اعلام الدین فی صفات المؤمنین، ص96.

[6] اسراء/سوره17، آیه82.

[7] بحار الأنوار - ط دارالاحیاء التراث، العلامة المجلسي، ج92، ص67.

[8] الأمان من أخطار الأسفار والأزمان، السيد بن طاووس، ج1، ص163.

[9] نهج البلاغة، الدشتي، محمد، ج1، ص67.

[10] گلستان سعدی باب هشتم در آداب صحبت.

[11] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص11.

[12] نمل/سوره27، آیه14.

[13] اسراء/سوره17، آیه102.

[14] بقره/سوره2، آیه74.

[15] التبيان في تفسير القرآن، الشيخ الطوسي، ج1، ص310.

[16] عنکبوت/سوره29، آیه21.

[17] شوری/سوره42، آیه53.

[18] مؤمنون/سوره23، آیه106.

[19] یوسف/سوره12، آیه106.

[20] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج2، ص463.

[21] وسائل الشيعة، الشيخ الحر العاملي، ج16، ص99، أبواب ابواب جهاد النفس وما يناسبه، باب96، ح9، ط آل البيت.

[22] احزاب/سوره33، آیه32.

[23] دیوان حکیم الهی قمشه ای، ص516.

[24] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج5، ص202.

[25] وسائل الشيعة، الشيخ الحر العاملي، ج17، ص451، أبواب اداب تجارت، باب43، ح2، ط آل البيت.