جلسه 7 ـ سيد حسني

بسم الله الرحمن الرحیم


سيد حسني


من مي خواستم وارد بحث ارزيابي خطبه
البيان شوم. ولي بعضي از دوستان، ظاهرا مي گويند عبدالله بن مسعود براي ما حل نشد،
که بالاخره موثق است يا نه؟
سوال: (در كلاس) عرض ما اين بود که طبق
مبناي حضرت عالي راجع به حسين بن حمدان نظر متقدمين را اولويت داديد و به معاصرين
خيلي بها نداديد، ولي در قضيه دومي برعکس شد و شما به متاخرين بها داديد.
استاد: اولا اگر عبد الله بن مسعود
وثاقتش هم محرز شود (که نمي شود) هيچ مشکلي را حل نمي کند، چون چهار سال تفاوت بين
وفات ابن مسعود و اين خطبه است. اين خطبه چه زماني بوده است، بعد از جمل بوده؟ يا
بعد از صفين بوده؟ يا بعد از نهروان؟ هر چه هست در دوران خلافت حضرت عليه السلام
بوده است. و حيات ابن مسعود حداکثري که گفتند 33بوده و دوران خلافت حضرت را هيچ
درک نکرده، پس اين روايت مرسل است. به مشکل بر مي خوريم، اضافه بر اشکالات ديگر،
يعني مشکل حل نمي شود. ما مي خواهيم ببينيم که ابن مسعود بين شيعه چقدر اعتبار
دارد. متقدمين هم ايشان را رد کرده اند. ازمعاصرين، آقاي ما مقاني تلاش مي کند از
بين شواهد ايشان را توثيق کند. و مرحوم آقاي خوئي و عمدتا مرحوم شوشتري به مقابله
و مناقشه دقيق با آقاي مامقاني برآمده و همه ادله را رد مي کنند. من حرف آقاي خوئي
را نقل کنم. شما با روش مرحوم آقاي خوئي آشنا هستيد. ايشان هر کسي را که مي خواهد
بررسي کند از کتب متقدمين شروع مي کند، هر چه در کتب متقدمين است را نقل مي فرمايد.
اينجا مي فرمايد: «من اصحاب رسول الله »،اما رجال شيخ وظيفه اش اين است که معاصرين
معصومين عليهم السلام را جمع کند. نمي خواهد توثيق کند، لذا زياد بن ابيه را مي گويد
اصحاب امير المومنين عليه السلام، عبيد الله بن زياد را مي گويد از اصحاب امام
حسين عليه السلام. اين يک نکته، نکته ديگر بعضي نظرشان اين است (از جمله مرحوم
تستري)که، يادداشتهاي شخصي بوده و تکميلش هم نکرده است. هرچه هست من اصحاب رسول
الله [بوده است] شيخ مي فرمايد: شما از اين عبارت فقط مي توانيد اين را استفاده
کنيد كه از اصحاب پيامبر بود (با اين مقدماتي که عرض کردم). و قال الکشي، کشي در
کتاب شريفشان حرفي را از فضل بن شاذان نقل مي کند، در شرح حال ابو ايوب انصاري،مي
فرمايد: و سئل فضل بن شاذان از ابن مسعود و حذيفه، من پيشنهاد مي کنم پرونده حذيفه
را هم باز کنيم. نقطه مقابل حذيفه، اگر تعبير من درست باشد، ليست سياه دستش بود،
پرونده منافقين دستش است. لذا جرات نمي کردند خيلي با او طرف شوند. مي گويند که يك
موقع خليفه دوم حذيفه را قسم مي داد و مي گفت تو را به خدا اسم مرا در اين ليست
آورده اند.انا من المنافقين؟[1] اين خيلي نکته مهمي
است. اين را ذهبي نقل مي کند. در تاريخ اسلام. ولي باز هم مدعي هستند ده نفر را
پيامبر اکرم صلی الله علیه وآله و سلم بشارت به بهشت داده است که
يکي از آنها هم همين جناب خليفه است. اگر پيامبر اکرم صلی الله علیه وآله و سلم
بشارت داده است، سوال من اين است. اين سوال بعد از پيامبر اکرم صلی الله علیه وآله و سلم
چه معنا دارد.
خلاصه، پرونده حذيفه را باز کنيد؛
مخصوصا صحبتي که در مدائن با آن ايراني داشته است. يک صحبت مفصلي، ايراني بلند مي شود
و مي گويد: تعبيراتي که نسبت به خلفاي قبل داشتي با تعبيراتي که نسبت به امير
المومنين عليه السلام داري فرق مي کند، چرا؟ و او شروع مي کند خطبة البيان را مي گويد. در
بحار آمده حتما بيان را ببنيد. خلاصه حذيفه يک شخصيت بزرگي است. فقال[فضل بن
شاذان] لم يکن حذيفه مثل ابن مسعود، لان حذيفه کان رکنا و ابن مسعود والي القوم و
مال معهم و قال فيهم.[2]
شما كه فرمايش متقدمين را مي خواهيد
اين هم فرمايش متقدمين.[ايشان] (اشكال كننده در درس) مي فرمايد که شما چرا تاکيد
مي کنيد بر معاصرين، حال آنکه مبناءً حرف متاخرين را قبول ندارند چرا؟ چون بالاخره
اگر مبناي قبول حرف رجاليين شهادت باشد، بايد شهادت از چه باشد؟ عن حسٍ، عن حسٍ
[اگر گفتيم] بايد معاصر باشد، ابن شاذان معاصر يا قريب العصر نبود؟ از طريق اخبار
که باشد خبر عن حسٍ شده که بالاخره از باب شهادت است. لذا توثيقات متاخرين را عن
حدسٍ مي گويند. پس حرف شما حرف درستي است. براي ما بيان کنيد که متقدمين نسبت به
ايشان چه گفته اند؟ حرف شما اين است. کشي نظر فضل بن شاذان را نقل مي کند که «والي
القوم» تبعيت کرد از آنها. و مال معهم و قال بهم
(نقل سوال دانش پژوه) اين فرمايشي است
که ايشان نقل مي کند. مي خواهند بالاخره درستش کنند. مي فرمايند که در کامل
الزيارات اسمش آمده است.
جواب: خوب بيايد مشکلي حل مي شود؟ بله
طبق مبناي خودشان در مقدمه کامل الزيارات تعبير ثقات دارد، ازثقات نقل مي کند. اين
كلمه منحل مي شود به «هذا ثقه، هذا ثقه، هذا ثقه»، [خوب] نام اين شخص هم [در کامل
الزيارات] هست.
جواب: اين مبناي ايشان بود تا قبل از
وفات كه ظاهرا اعلام کردند که من از اين مبنا برگشتم. براساس همين، آراء و نظرات فقهي
ايشان هم تغيير کرد (در غسل زيارت هم مبناي ايشان تغيير کرد).
بعضي ها مي فرمايند ايشان [ابن مسعود]
کسي بود که در قتل عثمان شريک بود. کسي بود که جزء آن دوازده نفري بود که انکر
خلافة ابوبکر، اين دو تا. بعد مي فرمايد اين ها نظر مرحوم مامقاني است) ايشان کسي
است كه خلفاء من بعدي اثنا عشر را نقل كرده. پس ابن مسعود: چي شد انکار خلافت
ابوبکر، شرکت در قتل عثمان، روايات اثنا عشر را آورده (آيا اينها توثيقش است؟).
اقول:
(آقاي خوئي مي فرمايد) هذه الروايات التي رواها
الصدوق کلها ضعيفه و لوصحت. تمام اين رواياتي که نقل شده [همه به
جاي خود] لم تعارض ما ذكره الفضل. اين تعارضي با حرف قبل ندارد
که [ابن مسعود] با آنها همكاري و تبعيت از آنها كرده (و
كان معهم)، وکمک آنهاست. اينها توثيق او نمي شود. و بعد مي فرمايد: و يدل،
آقاي خوئي پابرجاست که اين ابن مسعود ثقه نيست و به استناد حرف فضل بن شاذان ضعيف
است. مي فرمايد: و يدل علي انه لم يتبع امير المومنين
عليه السلام، ادله ما اين است که ايشان پيروي نکردند. بل استقل في امره...، يعني [اين مطالب] يظهر من فتاواه في الفقه و ما ورد من الروايات في تخطئته منها.
رواياتي در فقه از ايشان نقل شده است که تخطئه اش کرده است. يک روايتش را نقل مي کنم:
قصه معلي بن خنيس.حالا
به ما اشکال نکنيد که خود معلي مشکل دارد. ايشان نقل کرده، معلي را ايشان تقويت مي کند.
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ
بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ فَرْقَدٍ وَ الْمُعَلَّى بْنِ خُنَيْسٍ
قَالَا كُنَّا عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع وَ مَعَنَا رَبِيعَةُ الرَّأْيِ
فَذَكَرْنَا فَضْلَ الْقُرْآنِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنْ كَانَ ابْنُ
مَسْعُودٍ لَا يَقْرَأُ عَلَى قِرَاءَتِنَا فَهُوَ ضَالٌّ فَقَالَ رَبِيعَةُ
ضَالٌّ فَقَالَ نَعَمْ ضَالٌّ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَمَّا نَحْنُ
فَنَقْرَأُ عَلَى قِرَاءَةِ أُبَيٍّ [3]و[4]
اما ببينيم ديگران اين را
بزرگ کرده اند «قال
علي و قال ربيعه. الراي و القول ما قال ربيعه!!»
امام علیه السلام فرمود: ابن
مسعود هم اگر طبق قرائت ما نخواند گمراه است. آن شخص ناراحت شد امام فرمود بله
گمراه است. ثم قال ابو عبدالله: ابي بن کعب مقبول است (اين يک مورد).
از امام صادق علیه السلام آمده
است: افسد ابن مسعود علي الناس صلاتهم بشيئين، نماز مردم را خراب مي کند. بقوله
تبارک اسم ربک و تعالي جدک يکي اين را اضافه کرد وديگري السلام علينا و علي عباد
الله الصالحين، در تشهد اول. ما يک مورد ديگري را نقل مي کنيم ولي تاکيد مي کنم
حرف آقاي خوئي[5] مستند به حرف فضل بن
شاذان است [لم يثبت انه والي عليا عليه السلام ] ثابت نشده که پيرو مولا بوده است
و لکنه لا يبعد الحکم بوثاقته بعيد نيست که بگوييم که ايشان موثق است. چرا؟ لوقوعه
في اسناد کامل الزيارات. خودشان برگشتند. بعد مي فرمايد علماي عامه براي ايشان
ارزش قائلند. ثم انه قد اعتني علماء العامة بشأنه و هو متسالم عليه عندهم في الفضل
و التقي.
مگر اين آقا، ابن مسعود كيست که اينقدر
او را بزرگ مي کنند. خلاصه ايشان مطلبي را نقل مي کنند، از نظر اهل سنت ابن مسعود
بسيار معتبر است. بر اين اساس سيدمرتضي در الشافي به روايتش استناد مي کند و استدل
بروايته علي المخالفين جدلا،خوب کفايت مي کند؟
حالا که به اينجا منتهي شديم اين را
بدانيد: از معاصرين مرحوم نمازي بدش نمي آيد که ايشان را توثيقش کند، نگاه کنيد در
[مستدرک علم رجال الحديث] ج 5 ص 108 مي فرمايد: رواياتش دلالت بر حسن و کمال و نقل
عقايد حقه توسط او دارد و از او رواياتي را نقل مي کند و مذمتش نمي کند.[6]
مرحوم آقاي مامقاني با تمام قدرت وارد ميدان شده و از ايشان دفاع مي کند. و يدل[7] علي طهارة الرجل، پاکي ابن مسعود، و عدم قوله بامامة غير امير
المومنين، اصلا قبول نداشته آقا را،يک ادله اي مي آورد مي گويد: يدل
بر طهارت ايشان و عدم قبول امامت، پنج تا شش دليل مي آورد اموري را نقل مي کند
[که] اين نظر نهايي ايشان است.







[1] . تاريخ الاسلام (الخلفاء)، ص494. .



[2]. رجال كشي، 38 ذيل ترجمه ابو ايوب الأنصاري.



[3]. كافي، ج 2، ص 634. باب نوادر، ح27.



[4] . معجم الرجال خوئي، 11/ 345 ذيل ترجمه عبد الله بن مسعود، رقم
7172.



[5] . معجم رجال الحديث، ج11، ص346. ذيل ترجمه عبد
الله بن مسعود، رقم 7172.



[6] . عدة من رواياته الدالة علي حسنه و كماله و
نقله العقايد الحقة في الرسول و آله صلوات ا... عليهم.



[7] . من ابين الدلائل علي انه من الثقات ان لم يكن
في اعلي درجات الوثاقة، ص214.