جلسه 20 ـ حدیث معرفت امام

بسم الله الرحمن الرحیم


حديث معرفت امام


روایت سوم را مرحوم
کلینی از احمد بن ادریس از محمد بن عبد الجبار از صفوان از
فضیل از حارث بن مغیره نقل می کند.
اما سند:
ظاهراً سند هیچ مشکلی ندارد.
از این رو مرحوم مجلسی که خیلی نقاد است، این
روایت را می فرماید: «صحیح»
اما دلالت:
حارث بن مغیره می گوید:
«قلت لابی عبدالله
عليه السلام : قال رسول الله
صل الله عليه و ال وسلم من مات لا یعرف امامه مات میتة جاهلیة؟
قال: نعم. قلت: جاهلیة جهلاً او جاهلیة لا یعرف امامه. قال:
جاهلیة کفر و نفاق و ضلال»[1]
قبل از این که بیان مرحوم
مجلسی را بیاورم، نکته ای که در این سه روایت است
دقت نمایید. متن هیچ کدام از این سه روایت از امام
نیست؛ بلکه از پیامبر اکرم صل الله عليه و ال وسلم است. گويا
این روايت معروف بوده است بین همه. راوی در هر
سه روایت سه نفرند: ابن یعفور، حارث بن مغیرة
وفضیل بن یسار. هر سه سؤال می کنند که آیا این متن
از رسول خدا صل الله عليه و ال وسلم صادر شده است یا نه؟ اگر هست،
معنایش چیست. امام عليه السلام می فرماید: بله از
پیامبر صل الله عليه و ال وسلم صادر شده و معنایش جاهلیت کفر،
نفاق و ضلال است.
بیان مرحوم مجلسی:

می فرماید: «لا یعرف
امامه، ای امام زمانه او احداً من ائمته» بعد در مقام بیان«جاهلیة کفر»
می گوید که شایداین عبارت اشاره به این دارد که
امام عليه السلام شق اول را انتخاب کرده است. که آیا کافر در مقابل اسلام
است؟ که امام عليه السلام میفرماید: بله، سلب اسلام از او شده است «لعله اختیار للشق
الاول و تصریح بمفاده و یحتمل ان یکون مراد السائل بالجاهلیة الجهلاء الکفر فی الاحکام
الدنیویة فیکون کلامه عليه السلام اختیاراً للشق الثانی و بیاناً لکون عدم معرفة
الامام کاف»
شق دوم هم اگر مراد امام عليه السلام
باشد، در دنیا معامله کافر با او میشود. یعنی نجس است و
توارث بین او و دیگر مسلمانان نیست. نه اینکه واقعاً جزو
کفار باشد؛ بلکه معامله ما با او معامله کفار است. شق اول واقعاً کافر است؛ در
دنیا و آخرت. و همین که امام عليه السلام را در دنیا نشناسد
کفایت میکند برای کفر او؛ چه کفر حقیقی، چه معامله
کفار با او کردن و کافر و منافق و ضال بودن در دنیا.
باز هم همان شق اول است و پررنگ ترولي
دیگر قسم دوم نشد. بیان مرحوم مجلسی همان اول است. بعد می آیند
مطلبی را از جوهری نقل می کنند قولهم کان فی الجاهليه
الجهلاء هو توکید للاول، یشتق له من اسمه ما یوکد به مثل
اینکه می گویند: لیلة
لیلاء. خلاصه بیان مرحوم
مجلسی همان شق اول است، یعنی کسی که امام را نشناسد در
دنیا هم با او معامله کفر می شود. و هم احکام کفر بر او بار می شود.

شق اول کافر است بالاخره کفر مقابل اسلام
نیست، مقابل ایمان است. یعنی ایشان شق دوم را به
بیان دیگری بیان کردند. صرف عدم شناخت امام کافی
است. ولی اینکه در آخرت هم کافر باشد.
این شق دومی که مرحوم
مجلسی بیان می کنند، همان شق اول است، ولی اشد است.
بیان مرحوم مجلسی این است که همین که امام را نشناخت،
کفایت می کند که کافر باشد در آخرت. اما در دنیا منافق است و
ضال، شق دوم کفر اخروی است اما در دنیا با او چگونه برخورد می شود؟
آدم گمراهی است. یک آدم منافق است، اما کافر نیست. این شق
دوم است.
در آخرت معامله کافر با او می شود
اما در دنیا یک گمراه است. غالبا همین رامیگویند:
ضال. اگر مصرّ باشد منافق است. برداشت مرحوم مجلسی از روایت این
است.[2]

اگر ان شاء الله رسیدیم،
محور بحث ما یک مساله فقهی است. آیا کسانی که منکر امامت
هستند، یا امام زمان (عج) رانمی شناسند، فقهای ما نظرشان
همین است که مرحوم مجلسی از آن استفاده کرده اند که اینها در
دنیا و آخرت کافر هستند؟ یا نه، در آخرت کافر هستند اما در دنیا
معامله کفر با اینها نمی شود، اینها گمراه هستند اما کافر
نیستند، این را میخواهم بحث کنم و شروع بحث هم از حرف مرحوم
صاحب حدائق است. انصافاخیلی قوی وارد شده است بعد هم صحبت امام
(قدس سره) را اشاره خواهم کرد.
برای اینکه این بحث
روایی تمام شود دو، سه تا روایت هم است، اینها را من
بخوانم اضافه کنید به روایات دیگر.
کتابی که دست من است الامامة و التبصرة،
مولف این کتاب، پدر بزرگوار شیخ صدوق است. وفاتش 329 ه ق است
یعنی معاصر مرحوم کلینی است. وبه اعتبار وفات، همزمان
ایشان است. در انتساب این کتاب به پدر مرحوم صدوق بحث است. من در کتاب
تا ظهور، در جلد2، یک بحث مفصلی راجع به این کتاب دارم.
موافقین، مخالفین، نظرشان و نتیجه را خودم گرفته ام. این
کتاب مهم است. در این کتاب چاپ مؤسسه امام مهدی عليه السلام، در صفحه
82 باب 18، سه تا روایت نقل می کند. هر سه آن راویانش با
راویان کافی فرق می کند. دو تا از این روایت از
امام صادق عليه السلام است. یکی از آن روایت امام باقر عليه السلام
است. روایت اول: الحذاء، حذاء همان ابو عبیده است. در مختصر البصائر
سند را اینطور میگوید، اینجاسند ندارد: اینجا
می گوید الحذاء، قال:
سمعت ابا جعفر عليه السلام . یقول: من مات لا یعرف امامه مات میتة جاهلیة.
جاهلیة کفر و نفاق و ضلال.
همین مضمونی است که امروز نقل کردیم. ولی اینجا
مرسلا نقل می کند. ولي در مختصر البصائر این چنين آمده است. عن احمدبن محمد بن عیسی، و
محمد بن عبد الجبار، عن محمد بن خالد البرقی، عن فضالة بن ایوب، عن
فضیل بن عثمان، عن ابو عبیده الحذاء.[3]
این روایت دوم: باز می گوید
عن محمد بن عیسی، عن
الحسن بن علی بن فضال عن ابی جمیله، عن ابی بکر
حضرمی، عن ابی عبدالله. قال من مات و لیس له امام، مات
میتة جاهلیة. ولي نص روایت
اولی خیلی مهم است، من مات و لم یعرف امامه.
روایت سوم: عنه عن محمد بن عیسی، عن حسن بن محبوب،
عن ابی سعید المکاری، عن عمار عن ابی عبد الله عليه السلام
قال سمعته یقول: من مات و لیس له امام مات
میتة جاهلیة، جهل کفر و شرک
و ضلال. فرق این سه روایت با روایت کافی شریف
چیست؟ فرقش این است که این سه تا مستقیم از خود امام
معصوم عليه السلام نقل شده است؛ امام صادق یاامام باقر عليهما السلام . اما
سه روایت قبل، راوی می گوید: آیا این
روایت از پیامبر صل الله عليه و ال وسلم صادر شده است؟ امام عليه السلام
تایید می کنند بله از پیامبر صل الله عليه و ال وسلم است
و بیان می کنند. و اگر اشتباه نکنم راوی آن در هر سه فرق
میکند. سه روایت کافی، و این سه روایت مشترک
نیستند. روی این حساب، می شود شش طریق.
مرحوم مجلسی در بحارالانوار جلد 8
ص 369، می فرماید: وقد
روت العامة و الخاصة متواترا، این نکته
ایست، یعنی روایت را به حد تواتر رسانده است بعد می فرمایند:
وقد اوردت اخبارا کثیرة
فی ابواب الآیات النازلة فیهم،
در آن ابواب روایات را نقل کرده اند. سپس می فرمایند: انهم فسروا الشرک والکفر فی الآیات.
دقت کنید حرفی که در مرآة
می زند با حرفی که در بحار می زند فرق می کند. می فرماید:
فسروا الشرک، اینها همه مشرک و کافر هستند. شرک
تفسیر شده است به ترک ولایت. وقد وردت اخبار
متواترة انه لا یقبل عمل من الاعمال الا بالولایه،
عملی از اینها قبول نمی شود. در جلسه قبل هم اشاره کردم.
ایراد نگیرند که چطور کسی که علی بن ابی طالب را
قبول نداشته باشد عملی از او قبول نمی شود. انما یتقبل الله من
المتقین. نقضش را هم می توان به اهل تسنن گفت که خودتان هم این
را می گویید که کسی که علی را احق به امامت بداند،
لم یرفع له عمل الی السماء. [4] این را خودتان
هم می گویید. یعنی اگر ما چنین
چیزی را گفتیم این مساله خلاف و یک مطلب غریب
غلو و جدیدی نیست. چوب خودتان هم دارید. چرا؟ براي نمونه
ابوداود و … را مراجعه کنید.
حلش هم اینست که اگرروایات
غدیر متواتر است واقعا، که هست، انکاراینها می شود
انکارضروری دین. یا بیائید روایت غدیر
را منكر شويد، که نمی توانید، چون ثابت است و متواتر، یا
بیائید لازمه اش را بپذیرید.
کما اینکه مشهور بین قدما
همین است، ولی مشهور بین متاخرین این نیست نمی گویند
کافراند.
مرحوم مجلسی برای
تثبیت حرفشان که منکر ولایت کافر نیست، می گوید:
قال الصدوق (ره) الاسلامُ هو الاقرار بشهادتین و هو الذی به تحقن
الدما. خون در اثر این شهادتین حفظ می شود. والاموال والثواب
علی الایمان، و ثواب هم به ایمان است. و قد ورد فی الصحیح عن ابی جعفر
عليه السلام : من اصبح من هذه
الامة، اگر صبح کند کسی از این
امت، لا امام له من الله، اصبح ضالاً تائها، صبح کند در حالی که امام ظاهر و
عادل را نشناسد این گمراه است. نفرمودند کافر است یا مشرک، وان مات علی هذه الحالة
اگر بر همین ضلالت بمیرد، مات
میتة کفر و نفاق. آن دیگر
یک بحث دیگر است. یعنی در آخرت می شود آن یک
بحث دیگر است. در دنیا ضال است و گمراه. این از سه
تاروایت.[5]
حالا ما ببینیم نظر
چیست نسبت به کسانی که منکر هستند؟ شروع بحثم را از حدائق می گویم.
محور بحث اینست که آیا این روایات مفتی به هست به
ظاهرش عمل شده است یا خیر؟ [6]
مرحوم صاحب حدائق در جلد 5 ص 177
یک بحث مفصلی را راجع به پیروان مکتب خلفاء دارد. می
فرماید که: اینها طاهر هستند یا نه؟ بعد بحث اسلام و کفر آنان
را مطرح می کند. می فرماید مشهور بین متاخرین اصحاب[7]،
و متاخری المتاخرین، بعد معاصرین. خلاصه ایشان می فرماید:
حکم به اسلام مخالفین، حکم به اینکه اینها مسلمان هستند و طاهر
هستند، این نظر مشهور متاخرین است.
و خصوا الکفر و النجاسة
بالناصبی، اگردر بین اینها
ناصبی باشد، کافر است و نجس. ظاهرا بعضی از اهل سنت هم نسبت به نواصب
نظر تندی دارند. لذا من هنوز بر همان حرفم هستم[8].






[1].
اصول كافي، ج1، ص377، ح3 باب من مات و ليس له امام من ائمه الهدي عليهم السلام...



[2].مرأه
العقول، ج 4، ص220، ح3 باب من مات و ليس له امام. عليه السلام ...



[3]. البته
باز اختلافات ديگري هم هست به پاورقي اين کتاب مراجعه کنيد. محقق آن خوب تتبع کرده
و تدبر کرده است، ولي گمنام است. شايد ببينيد باور نکنيد، جز محققين است. ايشان
شيخ عباد الله تهراني است، خدا ان شاءالله حفظ و موفقش کند. مشغول کار است و
کتابهاي ديگري هم تحقيق کرده است. .



[4].
سنن ابي داود،ص776، كتاب السنه: باب التفضيل، ح9/46.



[5].
بحار الانوار، ج8، ص368.



[6].مرحوم
والد مي فرمودند که حاج شيخ موسس حوزه علميه قم (ره) ساعت هفت تا هشت، براي بازاري ها
درس مکاسب داشتند، در واقع بين مردم بودند ايشان مي فرمود که ايشان حدائق را در
درس مي آورند و به خاطر اين است که در هر بحثي که وارد مي شود تمام روايات مربوط
به بحث را نقل مي کندواز اين باب جامع است نه به خاطر اينکه کتاب يک موقعيت خاصي
داشته باشد خوب اين را پدرم از مرحوم حائري نقل مي کردند و خودشان هم حاشيه مي زدند
و مي فرمودند کتاب حدائق خودش هم موضوعيت دارد. کتاب قوي است. معروف بوده که ايشان
اخباري بوده است، ولي کتاب، بسيار کتاب قوي است، پدرم مي فرمود کسي که مقدمه اش را
نگاه کندج1درحدود 100صفحه يا بيشترنگاه کند، به علميت ايشان اذعان و اعتراف مي کندکه
يک اخباري صرف نبوده است. .



[7].متاخرين
يعني کي؟ ما قدماء داريم، متاخرين داريم، شروع متاخرين از علامه حلي است. قبل از
علامه اينها قدما هستند. ابن ابي عقيل، ابن جنيد از قديمين هستند. قدما هر کس که
قبل از علامه باشد. يک معجم الرموزهست از نوة مرحوم مامقاني که ايشان انصافا تلاش
و کار فوق العاده اي کرده است. .



[8].اهل
سنت غير از نواصب هستند. نيايند در ماهواره ها براي جو سازي و تحريک جامعه تسنن
عليه تشيع، که نتيجه اش استفاده دشمن است. نيايند عبارات کتابهاي ما را در ماهواره ها
بخوانند و بگويند ببينيد شيعه ها ميگويند نواصب خونشان حلال است، نواصب نجس هستند
و سني هستند، نه، نواصب غير از اهل سنت هستند، اهل سنت نصب و عداوت نسبت به اهل
بيت ندارند، بله اهل سنت مطالب کتابهاي تشيع را کمتر نقل مي کنند يا نقل نمي کنند.
اين مقدمه کتاب فقه الآل که از علماي معاصر اردن است را ببينيد، مي گويد که ما از
تشيع نقل نمي کنيم و اين نقطه ضعف ماست. ولي مي خواهم عرض کنم که نصب ندارند،
ملاحظه کنيد کتاب آلوسي، روحي المعاني در ذيل ايه مباهله را، خود آلوسي، زير سوال
است، خود آلوسي از کساني است که نسبت به تشيع موضع سختي دارد. از وهابي هاي سرسخت
است. خودش هم يکي به نعل يکي به ميخ ميزند. اما وقتي مي رسد علامه طبرسي را بسيار
بد رد ميکند. اما وقتي مي آيد نظر نواصب را مي گويد و با تندي با آنان مخالفت مي کند.
نواصب مي گويند اين آيه در فضيلت اهل بيت عليهم السلام نيست، بعد مي گويد: النواصب
رفعهم الله لا قدرا، يعني اينکه خدا آن ها را از زمين بردارد نه اينکه قدرشان را
ببرد بالا. بلکه خودشان را بر دارد. و وضعهم الله لا وزرا. خدا خودشان را بکوبد
زمين نه گناهانشان را. اينها مي گويند اين آيه درفضيلت علي و حسن و حسين عليهم السلام
هذامکر الشيطان، شيطان در پوستشان است. هذا جنون. اين ديوانگي است. اگر ما صحبت از
نواصب کرديم يعني اهل سنت منظور نيست. .