جلسه 25 ـ حدیث معرفت امام

بسم الله الرحمن الرحیم


حديث معرفت امام


روایت
«من مات و لم یعرف امام زمانه »
تقریبا بررسی و استقصا شد ومعلوم شد که مضمون این روایت
متواتراست هم درکتابهای خود ما و هم درکتابهای اهل سنت که ما در مرحلة
بعد به آن اشاره خواهیم کرد. ولی صحبت در دلالت آن است ما این
معناي «موت جاهلی» را تبیین کردیم که مراد چیست؟
درمقام تبیین البته به قدرفهم خودمان.
نوبت
می رسد به معرفت که مراد از معرفت چیست؟من مات و لم یعرف.
بعضی
از فضلا ی بحث پیشنهاد می کردند که امام عليه السلام را هم
بیان کنید، مراد ازامام عليه السلام کیست؟ البته پیشنهاد
ایشان پیشنهاد بجایی است.
ولی
وقت می گیرد، امام همان ائمة اثنی عشرعلیهم صلوات
المصلین و امروز آقا حضرت ولی عصرعلیه السلام یا مراد
همان اثنی عشری که اهل سنت مدعي هستند و نتوانستند به
جایی برسند اگر بیایند این روایت را برما
توضیح بدهند و تطبیق بدهند، حالا این هم پیشنهاد حاج آقا
(يكي از شاگردان درس) بود اگر رسیدیم ان شاء الله به این هم
می پردازیم. که مراد ائمة اثنی عشر با همین اسم هستند،
همین اسماء معصومین علیهم السلام بماندبرای مرحلة بعد.
خوب معرفت یعنی چه؟ همان عرفانی بود که امثال هاشم مرقال
یا عمروبن حمق یا عماریاسر (که حرف تکان دهنده ای دارد.
ببینید در کفایة الأثر) اینهاست مرادازمعرفت،
اگراینها باشدکه کلاهمان پس معرکه است.
ما
کجا و اینطور شناخت کجا! یا مراد از معرفت این
برداشتهایی است که عامه دارند عبارتی را من (حتی اسم او
را دوست ندارم ببرم؛ ولی بالاخره چاره ای نیست) عبارتی را
ابن تیمیه علیه ما یستحق میگوید که مراد
ازمعرفت همین ولاة امر هستند. بله این (عرض کردم عبارت مستحق له آن
نیست که ما درجلسات علمی حرف آن را بزنیم. اما دیگر چاره ای
نیست.) امروز این آقا نزد تكفيريها به عنوان المرجع و الرأس مطرح است.
همة وهابی ها این شخص را به عنوان مرجع رأس و به عنوان امام قبول
دارند. خوب این آقا وقتی که میرسد به این روایت
می گوید مراد از معرفت این است ! «فاعلم ان هذا الحدیث دل
علی ما دل علیه سائر الاحادیث الآتیه. مضمون
یکی است. چه؟ من أنه لا یخرج علی ولاة امور
المسلمین. حق خروج بر ابن زیاد و حجاج و بر هیچ کس از ولاة بر
مسلمين را نداريم همین که یدک بکشد اسم والی مسلمین را،
اين يك مصونيت است. والسلام. من مات و لم یعرف امامه مات میتة
جاهلیه، یعنی من مات و خرج علی حجاج مات میتة جاهلیه»
یعنی
درواقع دست وپای مسلمین را این روایت می بندد.
می گوید که: وان من لم یکن مطیعا لولاة المسلمین
این خیلی حرف است.
و
اعلم ان من لم یکن مطیعاً لولاة الامور. کسی که مطیع
اینها نباشد. مات میتة جاهلیه. بعد آنرا تطبیقش
میدهد بر شیعه. می گوید: هذا ضد قول الرافضی. فانهم
اعظم الناس مخالفة لولاة الامور، این معروف است. زیر بار ولاة امور
نمی روند درست است ما این را شرعی نمی دانیم.
ولایت اینها ولایت شرعی نیست، و ابعد الناس عن
طاعتهم الا کراهاً. مگر بزور. خوب آیا مراد ازمعرفت این است که هرکس
باشد، اطاعتش کن؟
ابو
جعفر طحاوی در شرح عقیدة طحاویه مطلبی را نقل می کند.
البته این کتاب دردانشگاه هایشان تدریس می شود، اصلش
این است که نافرمانی از سلاطین و ستمگران وامیران؛ هرچند
ستمگرباشند، جایز نيست. این است معنای من مات و لم یعرف
امامه یا امام زمان و ما هرگز دست ازاطاعت آنان برنمی داریم.
اگر چنين احادیثی برای صدام و فهد خوانده شود، چقدر سبب
تقویت ارکان اینها است. می گوید ما دست برنمی
داریم و اطاعت آنان، اطاعت خداست. خوب این یکی (شرح
علی الطحاویه، صفحة 110).
نظر
احمد بن حنبل را قبلا خوانديم این کتاب السنه او مطالب عجیبی
دارد. مطالعه می کردم، بهتم زد! راستی این است عقیدة آنها
یک وقت اشاره خواهم کرد. ایشان می گوید: ایمان به
خلافت خلفا ء جزءی ازعقیدة اسلام است. ایمان به فلانی،
فلانی، فلانی، خوب شما مقالات اسلامیه را ببینید
صفحة 323 عقیدة الطحاویه باز صفحة 471 مطلبی را یکی
ازعلمای اهل سنت نقل می کند البته نقطة مقابل اینهاست. که
ازاین سنخ صحبتها خوشش نیامده آقای عبد الرحمن عامر در كتاب
الطغیان السیاسی ص317 می گوید: من خرج من الطاعة و
فارق الجماعة فمات مات میتة جاهلیة کسی که سرپیچی
کند ازاطاعت حکام این بمیرد به مرگ جاهلیت مرده من کره من
امیره شیئا. یک چیزهایی دید که خوشش
نیامد. فلیصبر. صبرکن سرپیچی نکن چرا؟ فانه من خرج من
السلطان شبرا. کسی ازحدود سلطنت سرپیچی کند ولو یک وجب
مات میته جاهلیه. بعد حدیثی به پیامبر صل الله عليه و ال وسلم
نسبت میدهد که فرمودند: «یکون بعدی
ائمه لا یهتدون بهدای »الله اکبرمسیر دیگری
پیش می گیرند لا یستنون بسنتی. اصلاً روش آنها سنت
من نیست. و سیقوم فیهم رجال قلوبهم قلوب الشیاطین.
شیاطین هستند که حکومت می کنند بر مسلمین. راوی
می گوید که گفتم خوب چه کار کنم درآن وقت؟ وظیفه چیست؟ نه
به راه تو یا رسول الله صل الله عليه و ال وسلم لایهتدون به هداک. نه
تابع اسم تو هستند. شیطان هستند. اینها حاکم اندبرمسلمین. چه
کارکنیم؟ قلت: کیف اصبح یا رسول الله صل الله عليه و ال وسلم .
چه کار کنم؟ (نسبت دادند به پیمبر) فرمود: «ان ادرکت ذلک تسمع و تطیع
للامیر» اطاعت کن. گوش شنوا داشته باش و ان ضرب ظهرک و اخذ مالک. هرچند به
تو هم بتوانند بزنند، اموالت راهم مصادره كنند. فاسمع و اطع. حکومت
جبارعباسی چند سال حکومت کرد؟ 400سال اینها را رواج مي دادند.
کتابی دستم رسید ازیکی ازعلمای مالکی که
عقاید حنابله[1]
را نقل می کرد ومستند. یک کتاب دیگر ازکویت دستم
رسید آن (نستجير بالله) امام حسین عليه السلام را محکوم می کرد.
یزید نامه بود؛ دفاع ازیزید. حالا ببینید.
خوب اما این خودش اهل سنته... کتاب اولی مؤلف حسن بن فرحان مالكي مي گويد:
اینجا دیگر من تعجب می کنم شماها نسبت به امویین
حساس هستید. روش حنابله اين است؛ کسی اجازه ندارد به
امویین جسارت کند. فوراً موضع می گیرید؛ حتی
یزید. و دربرابر کسی که نسبت به یزید حرف بزند به
قدري حساسیت نشان مي دهيد كه اگر نسبت به امیرالمؤمنین عليه السلام
جسارت بکند، ندارید. جهتش چیست؟ فرهنگتان. شمااین فرهنگ را رواج
دادید. خوب این مطالبی که من نقل کردم حرفهای بود که
شوکانی نقل میکند. شوکانی خودش اهل سنت است وعجیب است
خودش می گوید این روایاتی که دارد پشت سرهرکس نماز
بخوانید، و إن عمل الکبائر. می گوید این روایات
امویین هست. چون استاندارانشان ولاتشان معمولاً مجرم بودند معمولاً
گناهکار بودند ودرمحراب هم می رفتند، نمازجماعت می خواندند.
برای اینکه مردم به آنها اقتدا کنند این روایات راجعل
می کردند. تویی که برای امامت جماعت این حرف را
میزنی، چطور برای ولایت امور مسلمین این
مطالب رانقل میکنی؟ خوب این آقا مطالبی نقل میکند،
عبدالله عامر ردش میکند. می گوید اینطور نیست.
که
اطاعت در بست و بي چون چرا باید باشد. معرفت معنایش این
نیست. میگويد این روایت است که اگرهم تورا زد، اموالت را
گرفت نمی دانم چه کرد اطاعتش بکن. درست است. دلیل علی وجوب طاعة
الامرا و ان بلغوا فی العسف و الجور الی ضرب الرعیة و اخذ
اموالهم فيكون هذا مخصصا. ببینید می گوید این
روایات تخصیص این آیه است: «فمن
اعتدی علیکم فاعتدوا»[2]
این تخصیص خورده به اعتدی اگرسلطان تعدي كرد حق مقابله به مثل
نداري!! دیگرلاتعتدوا. اموالت را گرفت نگیر. مقابله نکن. سپس می گوید
من تعجب می کنم. کیف جاز ان تقام الامامه لاجل ردع الظالم و الاخذ
للمظلوم. می گوید اصلاً فلسفة امامت چیست؟ فلسفة وجود امام
چیست؟ می گوید فلسفه اش این است که ظلم رادفع کند و حق
مظلوم را بگیرد و اقامة حدود بکند. می گوید خوب فلسفة
وجودی امام این است. بعد ثم نجیز للقائم بذلک. که امام باشد، ان
یکون ظالماً فاسقا، اشکال خوبی است. می گوید فلسفة
وجودی امام این است که دفع ظلم بکند، اقامة حدود بکند. ولی اگر
خود امام اینطور باشد، تكليف چيست؟ چرا میگویيد معرفت
یعنی این؟ بعد می گوید و خیر من اوضح هشاشة
هذا المنطق... می گوید بهترین کسی که توضیح داده
ابن حزم است، اين شخص نزد اهل سنت جایگاه چنداني ندارد؛ چون به همه پرخاش میکند؛
لذا بعضي می گویند که زبان ابن حزم ازشمشیر حجاج بدتراست، به
پای همة آنها پیچیده است. این روایت را که نقل
میکند می گوید: کل هذا لاحجة لهم فیه لما تقصيناه. تمام
این روایتی راکه نقل می کنند نمی تواند آن معرفت را
تبیین کند. اما امره بالصبر، می گوید، گفتید
پیمبر صل الله عليه و ال وسلم گفته صبر کنید دربرابر ظلم حکام جور. و
اخذ مال و ضرب به «پشت» او بزند. صبرکنید می گوید: انما ذلک بلا
شک. درسته صبر کنید. اما اذا تولی الامام ذلک بحق. یعنی
بالاخره اجرای حد و اقامة حقوق باشد. و هذا مالا شک فیه انه فرض
علینا الصبر. بما گفتند صبرکنید. و ان امتنع من ذلک بل من ضرب رقبته
فهو فاسق عاص لله. بلکه اگر او را مي خواست بكشد، باز هم چیزی
نگویید.
امّا
ان وجب علیه؛ اگر واجب القتل باشد. خوب وامّا، ان کان ذلک بباطل. شما
ببینید چهل نفرشهادت کذب دادند علیه حجر بن عدي يكي از شيعيان
علی بن ابی طالب عليه السلام معاويه هم دستورداده که او را
بکشید به همراه نه نفر ديگر؛ ولی می خواهد چه کارش کنند،
قانونیش کنند. چهل نفر یکی شان همین شریح
قاضی بود، ديگري هم خالد بن عبدالله قسری است. تاریخشان را نگاه
کنید.
شخصي
درمدینه منوره به ما رسید ـ از منبریهای مناطق شیعه
نشین حجاز بود ـ گفت: من دانشجو بودم. استاد دانشگاه علیه شیعه
حرف زد. من بلند شدم، دفاع کردم. گفتم: شما که این حرفها را
میزنی، مدرك آن کجاست؟ گفت: رفت هشتاد تا امضاء از دانشجوها جمع کرد
که من سرکلاس قرآن را زیرپا گذاشتم، هشتاد نفر امضاء كردند. دادگاه
علیه ما حکم غیابی صادر کردند که باید اعدام بشود.
می گوید: شش، هفت ماه ما مخفی بودیم وتا به نحوی
خدا ما را خلاص کرد. هشتاد تا امضاء که این آقا قرآن را زیر پا
گذاشته. کجا ما این کار راکردیم! برگردیم. اما اذا کان بباطل
معاذ الله. بیایم تعریف کنیم، کارمعاویه را ما
بیاییم تأیید کنیم، کارهارون را می گوید
نه معاذ الله. برهان ذلک. می گوید آن آیاتی که اشاره
کردید «ولا تعاونوا علی البر»بعد می گوید
یقین داریم که شکی هم در آن نیست. يدري و کل مسلم
ان اخذ مال مسلم أو مال ذمی بغير حق... اموال ذمی را هم بدون حق
یا او را بزند، این اثم هست. این عدوان هست.
و
پیغمبر صل الله عليه و ال وسلم فرمود: ان دمائکم واعراضکم حرام
علیکم. و قال الله توبیخاً و تحقيراً لقوم فرعون و اتبعوا امر فرعون و
ملأه و ما امر فرعون برشید.[3]
که درمقام توبیخ هست. واتبعوا کل جبارعنید.
تا
می رسد که بالاخره این برنامه ای که شما
میگویید درست نیست. این حرفی راکه شما مطرح
می کنیدکه حاکم ظالم هم باشد، بايد از او تبعيت كرد، درست نيست.
دستوراست.
الان هم نظر اکثریت اهل سنت همین هست. روایت من مات را
نتوانستند منکر بشوند. فقط آقای ابن تیمیه است یکی
به نعل یکی به میخ میزند.
بعضی
ازمعاصرین اهل سنت هستند که می گویند این از من
درآوردی های شیعه است. دکتر علی شامی ميگويد ان
حدیث من مات هو حدیث شیعی. لیصحوا به مذهبهم في
الامامة. خوب دیدید توجيه درستي نیست. و اين درکتابهای
ما، کتابهای قدیم، و حتی در کتابهای خودشان هست. حالا ما
می خواهیم ببینیم معرفت که در روایت آمده است، مراد
چیست؟ چهارده، پانزده تا روایت در کافی شریف آمده با
محوریت تبیین معرفت اشتباه نکنم دربحار چهل تا روایت. که
بعضي از آن از کافی شریف و اکثرش از کتابهای غیر کتب
اربعه است. لابد مستحضرهستید مرحوم شیخ بزرگوار ما شیخ
مجلسی تعمد داشت که از کتب اربعه دربحار نیاره، می دانید
چرا؟ ببینید تواضع این بزرگوار را میگويد من از
کتابی که در بحار از آن نقل شد، آن كتاب گويا، نسخ می شود. من
می خواهم این چهار تا کتاب به عظمت خودش، ابهت خودش بماند. لذا نقل
نمی کنم، مگر نادراً.[4]
دقت کنید ازکتب اربعه کمترمی آورد. اینها بماند نقل نشود. شما
دقت کنید کتابهای که ایشان نقل کرده، معمولاً نقل شده.
اخیراً شروع کرده اند مصادربحار را چاپ کردند. زحمت کشیدند، تلاش
کردند، خیلی هم کار خوبی است. شکرالله سعیکم. ولی
باز كمتر به آنها مراجعه مي شود؛ چون خود بحار هست.
خلاصه
ایشان چهل تا روایت می آورد، که بعضی ازکتاب شریف
کافی است. حالا ما ببینیم معرفتی که آمده مراد
چیست؟ قبل ازاینکه من وارد روایت کافی بشوم، این دو
تا روایت را نقل کنم برای شما، یک اکمال الدین، جلد 2
صفحة 441 باب 43 حدیث 12. روایت از ابو نصرالطریف می فرماید:
دخلت علی صاحب الزمان عليه السلام فقال: اتعرفنی؟ عرض کردم: نه.
فقال: من أنا؟ من كه هستم؟ فقلت: انت سیدی و ابن سیدی. هم
خودت مولای من هستی، وهم پسر مولای من هستی. امام عليه السلام
فرمود: فقال: لیس عن هذا سئلتک، من أنا جوابش این نیست، قال:
طریف. درمتن چنين آمده فقلت: جعلت فداک، ببخشید من دیگر
بیشتر از این بلد نیستم.
روایتی
را مرحوم سيد أحمد مستنبط درکتاب القطره از كتاب كنزالفوائد كراجكي نقل کرده. که
روزي پیامبراکرم صل الله عليه و ال وسلم به ابوذر می فرماید:
«علی عليه السلام کیست؟ آيا اين شخص را مي شناسي. علی عليه السلام
کیست؟ ابوذر در پاسخ مي گويد: هذا اخوك و ابن عمك و زوج فاطمة البتول و
ابوالحسن سيدي شباب اهل الجنة. پیامبر اکرم صل الله عليه و ال وسلم مطالبي
را كه تقريباً سه صفحه است پيرامون اميرالمؤمنين عليه السلام توضیح
میدهد که علی بن ابی طالب عليه السلام کیست[5].
به
حديث كمال الدين برگرديم:
لیس
عن هذا سئلتک. طریف گفت من بیشترازاین بلد نیستم. امام
فرمود: أنا خاتم الاوصیاء. حالا یا خاتَم یا خاتِم، کدام را
بگوییم؟ أنا خاتِم الاوصیاء و بی يدفع الله عزوجل ألبلاء
عن أهلی و شیعتی. اگرخداوند عزوجل دفع بلا می کند ازشما و
بستگان ما ـ که ان شاء الله شیعة امام زمان باشیم ـ به واسطه ما است.[6]
این روايت ببینید مضمون همان عبارتی است که درزیارت
جامعه است. بکم ینزل الغیث و بکم ینفس الهم و بکم یکشف
الضر. یا دردعای عدیله یکی ازعزیزانی
که الان هم دراینجا هستند زحمت کشیدند، چند سال قبل جزوه ای را
راجع به معرفت امام نوشتند[7].
آن هم خوب است. بالاخره نکات خوبی درجزوه هست. دعای عدیله،
ببقائه بقیة الدنیا بیمنه رزق الوری بوجوده ثبت الارض و
السماء.
اما
به روایت دوم اشاره کنم. این روایت را بحارالانوارجلد 36 صفحة
407، ازکفایه الاثر قمي. ص259 نقل می کند. البته بخشي از آنرا فقط
می آورد؛ ولي روایت مفصل است. حتماً روایت را در کفایة
الاثر ببینید؛ وقت بگذارید. یاد وصیت مرحوم علامة
حلی افتادم. ديشب جایی بودم و در سخنراني به اين وصيت اشاره
کردم، به آخر كتاب قواعد علامه نگاه بکنید. چه سفارش هايي دارد! می گوید:
حدیث مطالعه کنید. به حدیث دقت کنید. به معانی
احادیث بپردازید. سفارش از آن کسی است که علم من اعلام الطائفه
است. خلاصه این آدرس هایی که من دادم این ها همه
احادیث در اين موضوع است. شما وقت بگذارید. نورهمین ها است.
روایت مفصل است.فعلاً من مقداری ازعبارت را می خوانم، تا
برسیم به شاهد. امام صادق عليه السلام می فرماید: [8]
و ادنی معرفه الامام. کمترین رتبة شناخت امام این است که
بدانیم، أنه عِدل النبی صل الله عليه و ال وسلم
». الله اکبر. این کجا وحرفهای امثال ابن تیمیه
کجا؟ که بالاخره می آید هارون الرشید و معاویه را
کنارامام می گذارد. عدل النبی صل الله عليه و ال وسلم الا درجة
النبوة و وارثه. امام عليه السلام وارث پیغمبر است. و أن طاعته طاعة الله.
ببینید ديگران مي خواهند چه كساني را قالب کنند. ببینید
شبیه سازی می کنند. طاعت یزید را، این کتاب
را من خواندم اصلاً حالم به هم خورد. می گويد امام حسین عليه السلام
باید ازیزید اطاعت کند و می خواست اطاعت کند، می خواست
بیعت کند، اما این شمر نگذاشت. باز خدا را شکر ما دیدیم
از جانب سلفيها یک فحشی هم به شمر دادند. چون معمولاً لعن شمر را جايز
نمي دانند و به اين ها فحش نمی دهند. به اهل بیت جسارت می کنند،
ولی به اینها اصلاً جسارت نمی کنند. شمر نگذاشت می خواست
برود بیعت کند. امام عليه السلام می فرماید که: طاعته طاعة
الله و طاعة رسول الله و تسلیم له. کمترین شناخت امام عليه السلام
این هست. و تسلیم له فی کل أمر و رجع الیه و اخذ بقوله.
این کمترین درجة شناخت است. که بدانیم امام عليه السلام زمان
عدل حضرت محمد است صل الله علیه و آل محمد. البته نبوت نه. اطاعت امام زمان
(عج) اطاعت خدا است، اطاعت پیامبر اکرم صل الله عليه و ال وسلم است و ما
تسلیم باشیم در برابر اوامر ایشان هرچه گفتند[9]
و اگر مشکلی، سؤالی، مطلبی پیش بیایید،
ما باید مرجع مان چه كسي باشد؟ خود ایشان. به آنها باید
برگردیم. این کمترین مرحلة شناخت امامت است. تا نوبت بعد.






[1] دراسة في كتب العقائد (الحنابلة
نموذجاً).



[2] بقره آيه 194.



[3] هود آيه 97.



[4] نظير اين مطلب را مرحوم محمد تقي مجلسي والد بزرگوارشان نيز
فرمودند: «كنت أنا اضعف عباد الله محمد تقي ـ اردت في عفوان الشباب أن أرتب الكتب الاربعة بترتيب أحسن، لأنها ـ مع
حسن ترتيبها ـ كثيرا ما ينقل المؤلفون الخبر فيها في غير بابه، و هذا يسبب
الاشتباه علي بعض أصحابنا فأنهم كثيراً ما ينفون الخبر مع وجوده في غير بابه لكن
خفت أن تضيع هذه الكتب كما ضاعت الاصول و لهذا تركت الجمع و الترتيب روضة المتقين،
ج1، ص87.



[5] القطرة، ج1، ص129 ـ تأويل الايات، ج2، ص871 ـ بحارالانوار، ج40،
ص55.



[6] بحار الانوار، ج52، ص30، ب 18، ح25؛ به نقل از كمال الدين ج2،
ص441، ب43، ح12.



[7] آقاي فهيمي، معرفت امام.



[8] و ادني معرفة الامام أنه عدل النبي (ص) ـ
الادرجة النبوة ـ و وارثه و أنّ طاعته طاعة الله و طاعة رسول الله و التسليم له في
كل أمر و الردّ اليه و الاخذ بقوله.



[9] بحار الانوار، 36ح16 و ج4، ص55، باب 5، ح32.