جلسه 26 ـ حديث معرفت امام

بسم الله الرحمن الرحیم


حديث معرفت امام


بحث ما به
اینجا رسید که مراد ازمعرفت چیست؟ که اگر کسی آن را
نداشته باشد برمرگ ضلال یا مرگ کفر مبتلا می شود و کافرازدنیا
می رود. روایاتی درکافی شریف آمده که امروز
می خواهیم ان شاء الله متعرض آن بشویم مقدمة
فرمایشی را که مرحوم صدوق در کتاب هدایة نقل فرمودند، مقنع و هدایة
با هم چاپ شده است. چاپ بیروت صفحة 253می دانید هدایة فقه و مقنعه فقه است. منتهی مرحوم صدوق قبل ازفقه
یک بحث اعتقادی را مطرح می کند همان روالی که بعضی
ازمراجع معظم ما پیش کشیدند. که قبل از رساله عمليه و اصطلاح فروع
یک مقدمه ای دراصول دین آوردند. یادم نمی رود مرحوم
والد ما، خدا رفتگان شما راهم بیامرزد، فرمودند که آقای حاج شیخ
حائری بزرگ بنیان گذار حوزه، مؤسس، ازمن خواست که یک مقدمه ای
دراصول دین بنویسم تا درمقدمة رساله ایشان چاپ شود ومن نوشتم و
ایشان هم درمقدمه رسالشان آنرا چاپ کردند. یک وقت مرحوم آيت الله
مرتضی حائری رحمة الله علیه آقازادة بزرگوار آقای
حائری رساله ای را به من دادند فرمودند این مقدمة رساله است که
به قلم پدر شما است، مقدمة رسالة پدرمن. خوب اخیراً هم اين روش الحمدلله
معمول شده قبل از فقه یک مقدمه ای در اصول دین نوشته می شود.
مرحوم صدوق این کاررا کردند. درکتاب هدایة خود، یک بحث
بسیار جالبی راجع به توحید، راجع به نبوت، راجع به امامت
یک بحث خیلی زیبایی دارد بسيار مناسب است كه
همین تدریس بشود. ایشان درباب چهار بعد ازباب سوم که باب امامت
است می فرماید: باب معرفة الائمة، الذین هم حجج الله
علی خلقه بعد نبیه صلوات الله علیه و علیهم، سلام و صلوات
خدا برنبی مکرم وبرائمة طاهرین. بعد شروع می کند شانزده مصداق را برای معرفت
آورده. معرفت امام یعنی اینها دقیق این مطلب را
مراجعه کنید. ازاینجا می فرماید: یجب ان
یعتقد ان حجج الله عزوجل علی خلقه بعد نبیه محمد اثنا عشر.
الائمة اثنا عشر، همین بحثی است که در محور سوم بحث من خواهد بود ان
شاء الله ايشان بعد ازبیان معرفت ائمه و بيان مصداق این امام
عليه السلام می فرماید
دوازده نفرند اولی امیر المؤمنین
عليه السلام اسم یک
یک را می برد بعد می فرماید که ثم القائم
(عج)، خلیفة الله فی
ارضه صلوات الله علیهم اجمعین. خوب شناخت اینها واجب است، معرفت
اینها واجب است. خوب معرفت چيست؟ ازاینجا شروع می کند
مصادیق معرفت را. یجب ان یعتقد انهم،
یک
اولی الامر الذین امر الله بطاعتهم،
من مات و لم یعرف امامه یعنی امام به این معنا که
ولی امر من است، اطاعتش برمن واجب است.
دو: انهم الشهداء علی الناس، بله اشاره به لتکونوا شهداء علی الناس. و
یکون الرسول علیکم شهیدا. آیة شریفه که بعد امام
رضا عليه السلام می فرماید: ایانا عني ـ باب عرض اعمال را باز می کنید
ازمباحث بسیار مهمی است. عرض اعمال بله اشتباه نکنم شاید
دروسائل ومستدرک پنجاه تا روایت داشته باشد. مسئلة عرض اعمال برائمه
عليه السلام برپیغمبر
اکرم صل الله عليه و ال وسلم می فرماید که یکی ازمصادیق
معرفت این است. انهم الشهداء علی الناس، اینها شاهد براعمال ما
هستند، اعمال ما براینها عرضه می شود،
سوم: وانهم ابواب الله عین باب الله الذی منه
یؤتی. همة این بزرگواران ابواب الله
هستند، یعنی می خواهید به طرف خدا بروید
ازاینجا باید وارد شوید. نه ازطریق دیگر.
چهارم: والسبیل الیه همان عبارت دعاي ندبه: السبب المتصل بین الارض و السماء.
می خواهی به طرف خدا
ازاینجا باید بروی.
سبیل، راه این است.
پنجم: والأدلاء الیه.
ششم: و انهم عیبة علمه. عیبه
یعنی چه؟ موضوع سِر مخازن علم و دانائي، چیزهایی
مهم که نباید دردست هرکس باشد آنجا قرار می دهند. نزد ائمه عليه السلام
است.
و السِر المستودع فیها. مخازن
اسرارالهی اینها هستند. ما اعتقادمان این است، معرفت
یعنی اینها[1].
و هفتم: تراجمة
وحیه، اینها را یادداشت کنید یعنی
بیان و تبيين وحي خدا مگرهرکس می تواند وحي را برگردان و بيان کند و
ترجمه کند. قرآن را مگرهرکس می فهمد مبین قرآن هستند. لا یعرف
القرآن الا من خوطب به، نحن اهل البیت اهل البیت ادري بما فی
البیت. متاسفانه درب اين خانه را ببندید وبروید کسان
دیگری را بیاورید. عکرمه چی گفت، ثوري چی
گفت، زهري، ضحاك، مقاتل اینها کی هستند. ببينيد امام محمد باقر عليه السلام
چه گفت. حرف را از بيت بگیرید.
هشتم: و
ارکان توحیده. معرفت امام یعنی این. جعلکم الله ارکانا
لتوحیده.
نهم: انهم معصومون من الخطاء و الزلل.
این صدوق است، همان صدوقی است که به او نسبت می دهند سهو
النبی، که به نظرم در همان نسبت هم باید مطالعه و تجديد نظر بشود.
ایشان سهو النبی را می گوید یا اسهاء الله للنبي ـ
یعنی خدا اورا ـ یا نه ایشان خودشان سهو مي كند ـ است.
سهو باشد که همان حرف اهل سنت است. این طوری نیست بلكه صدوق
نسبت به ائمه می فرماید که معصوم اند ازخطا وزلل تا برسد به
پیامبراکرم صل الله عليه و ال وسلم .
دهم: وانهم الذین اذهب الله عنهم الرجس و
طهرهم تطهیرا[2]، آیه راجع به آل رسول است راجع به علی بن
ابی طالب عليه السلام، فاطمة زهرا (س)، امام حسن
عليه السلام و امام حسین
عليه السلام . معرفت امام
یعنی این و آیه نسبت به اینها است: و طهرهم
تطهیرا، نه این که تشریعاًَ خواسته باشد بگوید نه، چون
اين اراده تشريعي براي همه انسان ها است.
یازدهم: ولدوا طاهرین، مطهرین و ان لهم المعجزات والدلایل.
کی است که نسبت می دهد به ایشان (صدوق) که گفته اگر
بگویید ائمه معجزات دارند غلو است؟ این حرف صدوق است می گوید:
معرفت امام به این است که بگوییم اینها صاحب معجزات
هستند، صاحب دلایل هستند.
دوازدهم: امان لاهل الارض کما ان النجوم امان لاهل السموات.
و خیرک
الینا نازل شرنا الیک صاعد، انهم امان لأهل الارض. اگرتعبیرم
اشتباه باشد من استغفار می کنم. چه می گویند، شیر
اطمینان، بالاخره اگر آن شیر اطمینان نباشد هیچ
تضمینی نیست آن دستگاه منفجر نشود، ائمة طاهرین
عليه السلام براي اهل زمين
امان هستند،
این وضعی که ازماست
هیچ اطمینانی نیست که جعلنا عالیها سافلها،
هیچ اطمینانی نیست. ولی، باصطلاح عربها «من اجل عين
الف عين تكرم ». به خاطر وجود مقدس مهدی آل محمد صل الله عليه و ال وسلم
اگرزمین زیر و رو نمی شود. اگرمشکلات به خوشی حل می شود،
به برکت آن بزرگواراست.
سيزدهم: ومثلهم فی الامة کمثل سفینة
نوح وکباب حطة الله، باب حطه رامراجعه
کنید آیة 55 اشتباه نکنم، 5الی 6 تا تفسیر دارد. حالا آن
تفسیری که ازاهل بیت عليهم السلام است مطابق با همان عبارات
زیارت جامعه است. تکرار می کنم. خودم از استادم وحيد خراساني سه دفعه
در سه تا جلسه شنیدم فرمودند: قطعاً ازدولب امام است و همچنين ازحضرت امام
رضوان الله تعالی علیه به یک واسطه از امام نقل می کنم،
آن طرف ثقه است ثقة موثق گفت ازامام خمینی رحمة الله علیه درنجف
اشرف شنیدم فرمود: این نَفَس، نَفَس معصوم است، زیارت جامعه.
خوب آنجا چه دارد؟ أن بینی و بین الله ذنوباً لا
یأتی علیها الا رضاکم اهل البیت عليه السلام، باب حطه
این است که اگر می خواهيد خدا گناهان شما را بیامرزد
ازاین در بروید. خلاصه اگر می خواهید مورد غفران قرار
بگیرید از اینها تبعیت کنید. معرفت امام عليه السلام
یعنی این. یعنی بدانیداینها باب حطه
هستند. یعنی باب حطه تفسیرش را مراجعه کنید. 5 الی
6 قول دارد.
چهاردهم: و انهم عباد الله المکرمون. اشتباه
نکنید ما این مقاماتی که برای ائمه قائل شدیم
یک دفعه نگویید اینها رب هستند، نگویید خدا
هستند. نعوذ بالله. اگر ما زیارت جامعه را گفتیم، نگویید
اینها نعوذ بالله خدا هستند، نخير چندين بار الله اکبر قبل از زيارت
بگویید. تکبیر بگویید، تا ديگران بدانند ما موحد
هستیم. ما خدا را قبول داریم. و اینها کی هستند: عباد
الله المکرمون. بندگان شایستة و مورد عنایت خدا هستند. لا
یسبقونه بالقول. بله: اذا شئنا شاء الله لکن لا نشاء الا ما شاء الله.
پانزدهم: و هم بامره یعملون. دربست دراختیار
اوامر خداوند عزوجل هستند. هنوز مرحوم صدوق در مقام بیان معرفت امام است و
تیتر عبارت آن چنين بود باب
معرفة الائمة. معرفتی که درروایت
دارد. «که من مات و لم یعرف»، اینهاست.
یجب ان یعتقد ان حبهم
ایمان و بغضهم کفر، بله نیاز به ترجمه ندارد. وای به حال
کسانی که شمشیر از رو بستند و با اهل بیت عليه السلام رسول
الله صل الله عليه و ال وسلم اعلام جنگ می کنند در کتابهایشان، در
تفاسیرشان، در فقه شان اصلاً دشمني و ضديت آنان مشهود است، جنگ با اهل
بیت عليه السلام مشهود است. بعد ادعای اسلام هم کنند. و بغضهم کفر.
گفته اند، نگاه کنید. لمازه (استغفر الله) کان شتاماً لعلی عليه السلام، نه کان یشتم، شتاما، کان یمدح یزید، ولي علماء عامه
می گویند؟ ثقة.
آدم خوبی است. روی له البخاری. و مسلم. کان یسب الحسن
عليه السلام و الحسین عليه السلام . الله اکبر یک آقای
دیگراست. زید بن علاقه، یسب الحسن عليه السلام و الحسین
عليه السلام، ثقه. کان منحرفاً عن اهل البیت عليه السلام . روی له
البخاری، روی له مسلم، هو الذی قتل الحسین عليه السلام،
و هو ثقه عمر بن سعد. قتل الحسین عليه السلام، ثقه. اصلاً بالاخره موضع
گیری دربرابر اهل بیت عصمت عليه السلام این ضد ارزش
نیست! سبش ـ استغفرالله ـ لعنشان، بغض با اینها کشتن شان اصلاً با
ایمان و اسلام منافات ندارد. باچه منافات دارد؟ سب ولعن دیگران، قتل
دیگران، اگر دیگران را کسی بکشد مجوسی می شود، اگر
دیگران را کسی بکشد، می شود سفاک الدماء، ملعونون. اگر
دیگران را کسی جبهه علیه آنها بگیرد می شود مرتد. حرب ردة[3]
و…همه چیز به اومی چسبانند. اما اهل بیت نه، ما که می گوییم
معرفت نداریم. ما که می گوییم امام را نمی شناسیم
شناخت امام به این است، بغضهم کفر. حالا اعلان جنگ علیه امام عليه السلام
بکن بگو بعد مسلمان هستیم. تازه ابن تیمیه می گوید:
کسانی که با علی عليه السلام جنگیدند از شیعه ها مسلمان
ترهستند. بازهم خدا را شکر شیعه ها راهم مسلمان می داند. اهل نماز
بودند. شعائر اسلام را اقامه می کردند. باعلی جنگیدند. شعائر
اسلام به پا می کردند. هم (ادین) ازکسانی که درکنار علی
بودند. خوب بایدیک چنين حرفی بزند کسی که نسل بنی
امیه است، از او انتظاري غیر از این نداشته باشید.
شانزدهم: و ان امرهم امر الله، الله اکبر. امر
صاحب الزمان (عج)، امر محمد باقرعليه السلام،
امر علی بن ابی طالب
عليه السلام، امر خداست و نهیهم نهی الله و طاعتهم طاعة الله، که مَن
اطاعهم فقد اطاع الله و معصیتهم معصیة الله و ولیهم ولی
الله. ببینید درشرح حال
احمد بن ازهر بعضی نکات را می گویم سریع رد می شوم.
مراجعه کنید به دردتان می خورد. درشرح حال احمد بن ازهر، میزان[4]
اعتدال را نگاه کنید، می گوید فلانی آدم خوبی است،
هیچ مشکلی هم ندارد ولی یک روایاتی را
درفضائل علی نقل می کند که هروقت من می بینم فشار خونم
می رود بالا پس روایت ضعیف است. روایاتی نقل
می کند که یشهد القلب بانه باطل. آقای ذهبي آخر فشار خون برود
بالا، قند خون برود بالا، بیاید پایین این که
دیگر جزء معيارهاي تضعیف نیست، ملاکات اینها نبود.
چرااینجا می رسی این ملاک را می آوری؟
می گوید چه کنم قلبم مشکل دارد. ازکسی که نقل كرده مشکل دارد
می گوید نه تمامي سند می گوید تا پیامبر صل الله عليه و ال وسلم
هیچ مشکلی ندارد ولی می گوید یشهد القلب بانه
الباطل. قلبم درد می گیرد. لذا روایت باطل است. خوب چه
روایتی؟ عن الرسول الله صل الله علیه و سلم، به علی عليه السلام
فرمودند: یا علی عليه السلام عدوک عدوی و عدوی عدو الله.
این را تحمل نمی کند می گوید حالا بگویید
اینها معرفت دارند. صدوق می فرماید: ولیهم ولی الله
عدوهم عدوالله. ازروایت گرفته شده خودشان هم نقل می کنند ولی نه
چون فشار خون می رود بالا قبولش ندارد. یجب ان یعتقد ان حجة الله فی ارضه و خلیفته
علی عباده فی زماننا هذا، القائم هو المنتظر ابن الحسن صلوات الله و
سلامه علیهاو
است. بعد تبیین می کند اسمش را نسبش را تا می رسانند به
علی بن ابی طالب عليه السلام می فرماید معرفت
یعنی این! بدانید امروز ولیّ امر ما همانی
است که: اخبر به النبي: عن الله. پیغمبر هم ازخودش نفرموده آیة
شریفه: و ما ینطق عن الهوی ان هو الا وحْیُ و
یوحی. و انه الذی یملأ الارض عدلاً و قسطا کما ملئت جوراً
وظلما،
الی آخر بالاخره مرحوم صدوق نصف صفحه نسبت به حضرت امام زمان (عج) ولی
نعمتمان مطالبی دارد. این معرفتی است که مرحوم صدوق
تبیین کردند.
حالا ببینیم ازروایات،
چه استفاده می کنیم؟ این کتابی که دست من است مرآة العقول جلد 2 صفحة 300تا 316، روایات جلد 1
کافی شریف است، باب
معرفة الامام و الرد الیه.
ببینیم ازروایات معرفت به چه معنی است:
روایت اول: الحسین
بن محمد عن معلی بن محمد عن الحسن بن ابی الوشاء قال حدثنا محمد بن
فضیل عن ابی حمزه. این سند روایت که مرحوم مجلسی
می گوید ضعیف علی المشهور البته راجع به معرفت امام البته
روایت صحیح السند هم داریم. سندش هم مشکل داشته باشد
مشکلی نیست چون روایت آنقدر زیاد است که به حد تواتر
می رسد. ولی ما ازنظر فنی بحث می کنیم ایشان
فرمودند که این روایت ضعیف علی المشهور چرا؟ ضعیف
بر مشهور به نظر من مشکل محمد بن فضیل باشد حالا اگر شخص دیگری
باشد شما مراجعه کنید راجع محمد بن فضیل اختلاف است. بعضی ها او
را توثیق می کنند ازفقهای بزرگ و بعضی ها هم ایراد
می گیرند. مراجعه کنید جلد 17 و 18، معجم، آقاي خوئي صفحة 146،
ببینید درجمع بندی تان به کجا منتهی می شوید؟
اما ابو حمزه ثمالی راجع به ایشان مطالعه ای داشته باشید.
او همان صاحب دعای معروف به ابو حمزة و پدر سه شهیداست. همین
بس، درشأنش که گفتند در دوران خودش: کان کسلمان فی زمانه. درنظر رتبه
بندی در رتبة سلمان فارسی بود. حالا قضایایی
دیگر هم دارد. در جاي ديگر اشاره مي کنم. کرسی تدریس داشت
درنجف؟ درنجف اشرف درس فقه می گفته این را مراجعه کنید.
کسانی که می گویند حوزة علمیة نجف سابقه اش به قبل از
شیخ طوسی می رسد این مطلب دلیلشان است.
یعنی ایشان تدریس داشته.
ایشان می فرماید
که قال لی ابو جعفر عليه السلام : انما یعبد الله من یعرف الله،
حصر است یعنی کسی که خدا را می شناسد، که عبادت می کندخدارا.
فاما من لا یعرف الله فانما یعبد هکذا. راجع به «هکذا» بحث است. هکذا
ضَلالاً یا ضِلّالاً. چهارتا پنج تا تفسیر دارد. می فرماید
که مرحوم مجلسی، تکمیل کنم روایت را قلت: جعلت فداک، پاراگراف
دومش: فما معرفة الله
معرفت خدا چيست؟ قال: تصدیق الله عزوجل و تصدیق رسولهصل الله عليه و ال وسلم و موالاة علی بن ابی طالبعليه السلام و الائتمام به. – ازاو پیروی کند. و بائمةالهدیعليه السلام،و البرائة
الی الله عزوجل من عدوه هکذا یعرف الله عزوجل.
این است خدا شناسی ـ من اراد الله بدء بکم و من وحده قبل عنکم ـ چرا؟
جعلکم الله ارکانا لتوحیده. یک کلمه را هم بگویم، معاني
دیگر و تفسیراتش در جلسه بعد. در اینجا این کلمه ضلال
چهار تا پنج تا بیان دارد مرحوم مجلسی می فرماید که:
یعبد الله هکذا. این هکذا مگر اشاره نیست؟ به چه امام اشاره
کرده؟ احتمال اول، اشار بذلک
الی عبادة جماهیرالناس،
یعنی عامه، یعنی عوام. می فرماید که: اما من
لا یعرف الله. کسی که خدا را نمی شناسد. فانما یعبد هکذا.
اشاره به کی دارد؟ به عامه، جماهیر. اکثریت این
طوری هستند. دوم: اشارالی
جهة الخلف. امام این طوری اشاره
کرد کسی که خدا را نمی شناسد این طوری عبادت می کند.
پشت به قبله، اشار الی جهة
الخلف اي یمشون الی خلاف الحق،
خلاف جهت راه می روند. سوم: او
الی جهة الشمال، دست چپ هکذا
این هکذا به کجا امام اشاره کرده، اشارالی هکذا یعنی جهت
شمال، فانها طریقة اهل الضلال. چهارم: او اشارة
الی العبادة علی غیر المعرفة. پنجم:
«و قیل» بعضی گفتند امام باقر عليه السلام : غمض عینیه،
فرمود این کسانی که خدا را نمی شناسند بله این طوری
عبادت می کنند یعنی چی کورهستند. غمض عینیه،
او اشار الی عینه لبیان عمی. این طوری عبادت
می کنند، یعنی کورهستند، بازمعنا یکی است، اما
ضُّلال یا ضلال یعنی چه؟ ان شاء الله درجلسة بعد .







[1]. حالا بعد اگريک آقايي که، برمي گردد
منکر امام دوازدهم مي شود که آن هم اصلاً کي اعتقاد داشتي که حالا اصلاً تو چي سرت
مي شود اين چيزها را مشکل ما واقع مطلب اين است که روداديم. ببينيد دنيا دنياي
تخصص است اگر به تو جامعه ي پزشکي اجازه داد که وارد حريم شان بشوي. اگر جامعه ي
مهندسي همين طورجامعه ي...، چي شده که جامعه ي اسلامي ما مسئله ي تخصص ها هرکس از
راه مي رسد فقيه است، اصولي است، رجالي است، مفسراست، همه چيز بلد است اينجا که شد
اظهار نظرهم مي کند. يک مثالي زدم گفتم اين آقا مي گويد استصحاب معني استصحاب رامي
داني؟ ازچه بابتي حجت است. اصل است، بله يا اماره است. اماره که باشد، ظن نوعي
است، ظن شخصي است، فرق اينها چيست؟ استصحاب اگر از اماره باشد مثبتاتش حجت است،
حجت نيست، آن کدام مثبتات است، مثبتات عقلي، عرفي، -- کدام؟ تو اينها رانخوانده اي
مي آيي اظهار نظر مي کني. خوب آن کساني که گول تو رامي خورند خيال مي کنند تو
متخصص هستي، بگذريم. .



[2]. حالا عکرمه در كوچه و بازار شعار
بدهد من شاء باهلته ان هذه الآيه نزلت في نساء النبي، ازتوي خارجي ما چه توقع
داريم. شرح حالش را نگاه بکنيد ازکنارمسجدي رد شد. گفت اگرسلاح دستم بود همه ي اينها
را مي کشتم. همين کاري که امروز وهابي ها انجام مي دهند. وعجيب است مروج فکر خوارج
هم همين بود، خودشان مي گويند. ازتو چه توقع ايست؟ حق همان بود که پسرابن عباس آن
کاررا کرد. تو را دردست شويي زندانت کرد. نگاه کنيد خود ذهبي مي گويد: حبسه في
الحش، حش يعني دست شويي. جاي عكرمه همان جاست. عکرمه اصرار دارد كه اين آيه راجع
به زنان پيغمبر است! بيچاره حرفي که تو حالا داري مي زني خود زنهاي پيغمبر نگفتند
راجع به ماست. ما با يکي بحثمان شد که تو اينقدر هزارو چهارصد سال شعار مي دهي. که
اين آيه راجع به زنان پيامبر اکرم صل الله عليه و ال وسلم است. خوب تو يک جا
برايم بياور که زنان پيامبر گفتند اين آيه راجع به ماست. تو الان شعار مي دهي، خوب
آن روز آنهانگفتند تو الان مي گويي! برعکس است خودشان گفتند ام سلمه في بيتها
نزلت. شأن نزول ايه قصه پيش من است. آيه درخانه ي من نازل شد، من هم خواستم وارد
شوم پيامبر قبول نکرد و بساط را از زير پاي عائشه کشيد. والسلام. .



[3]. السلف و السلفيون، ص32، چاپ جديد. .



[4]. ميزان الاعتدال، ج1، ص82. .