مشخصات کتاب

أم المؤمنین حضرت خدیجه کبری (سلام الله علیها)

اشاره

سُورَةُ الأَحزَابِ

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

النَّبِیُّ أَوْلَی بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ

امُّ المومِنِین خدِیجَةَ الکُبری سلام الله علیها

«أم المؤمنین » حضرت خدیجه کبری (سلام الله علیها)

مدخل

«أمّ» در لغت به معنای مرجع، أس و أساس، اصل و جوهره یک شیء می باشد⁽¹⁾. حضرت خدیجه کبری (سلام الله علیها) در جوامع حدیثی به «أمّ المؤمنین» توصیف شده اند. و اطلاق این لقب بر آن حضرت سلام الله علیها)، مبتنی بر مقدمات حکمت بلاقید بوده، بلکه قراین موجود در أدله که در ادامه به آنها اشاره خواهد شد، مُثبِت اطلاق می باشد. لذا مصداق اتم و اکمل کلی معنای أم المؤمنین به صورت انحصاری برای آن حضرت ثابت می باشد.

دلیل اول

اشاره

استفاده از صیغه جمع و اراده معنای مفرد در آیات حضرت قرآن در مقام «أم المؤمنین» بودن حضرت خدیجه کبری (سلام الله علیها) مانند آنچه در آیات مباهله، ولایت و بسیاری دیگر بکار رفته، علاوه بر اینکه دلالت بر تعظیم و توقیر جایگاه آن حضرت دارد، دال بر مصداق اتم و اکمل کلی معنای أم المؤمنین به صورت انحصاری برای آن حضرت نیز می باشد.

استفاده از صیغه جمع و اراده معنای مفرد در آیات حضرت قرآن در مقام «أم المؤمنین» بودن حضرت خدیجه کبری (سلام الله علیها)

عبارت آیه 6 سوره مبارکه أحزاب «أَزواجُهُ أمَّهاتُهُم» در شأن حضرت خدیجه کبری (سلام الله علیها) نازل شده است. چنانچه ذیل آن، عنوان «پدر امت» به رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) و عنوان «مادر امت» به حضرت خدیجه کبری (سلام الله علیها)» اختصاص داده شده است.⁽¹⁾نیز در جای دیگر «أزواج» در هیئت جمع نیز به آن حضرت (علیها السلام) نسبت داده شده؛ «أن أزواجنا خدیجة».⁽²⁾

نیز در فرازی از زیارت حضرت رسول الله (صلی الله علیه و آله) این چنین بیان می شود؛ «اَلسَّلاَمُ عَلَی أَزْوَاجِکَ اَلطَّاهِرَاتِ اَلْخَیْرَاتِ أُمَّهَاتِ اَلْمُؤْمِنِینَ خُصُوصاً اَلصِّدِّیقَهَ اَلطَّاهِرَهَ اَلزَّکِیَّهَ اَلرَّاضِیَهَ اَلْمَرْضِیَّهَ خَدِیجَهَ اَلْکُبْرَی أُمَّ اَلْمُؤْمِنِینَ»؛ سلام و درود خداوند بر همسران طاهرت که أم المؤمنین بودند؛مخصوصا حضرت خدیجه کبری (سلام الله علیها) که صدیقة، طاهره، زکیة، راضیة مرضیة و أم المؤمنین است. بحار الأنوار، ج 97، ص 189

مشابه آن، در فرازی از خطبه مفاخره از حضرت زهرا (سلام الله علیها) مرویست که فرمودند: «أنابِنْتُ اَلصَّالِحَاتِ وَ اَلْمُؤْمِنَاتِ » ⁽¹⁾. در اینجا نیز استعمال جمع و اراده معنای مفرد واقع شده است. به بیان دیگر آن حضرت فرمودند من دختر مؤمنه صالحه می باشم، بلکه فرمودند من دختر مؤمنات صالحات می باشم. چرا که تمام فضائل و شئون بانوان اهل بهشت همچون مریم بنت عمران و آسیه و حواء در وجود مقدس حضرت خدیجه کبری (سلام الله علیها) اجتماع یافته و لذا ایشان بر تمام آنان، سرور و أم می باشند.

چنین استعمالی که در لسان حضرت قرآن شایع می باشد (مانند آیه مباهله، آیه ولایت و بسیاری دیگر) علاوه بر اینکه دلالت بر تعظیم و توقیر جایگاه فرد دارد، دال بر مصداق اتم و اکمل کلی معنا به صورت انحصاری برای آن فرد نیز می باشد. بنابراین مصداق انحصاری و اتم و اکمل «أم المومنین»، وجود مبارک حضرت خدیجه کبری (سلام الله علیها) می باشند.

دلیل دوم

اشاره

فضائل و خصائص بیشمار حضرت خدیجه کبری (سلام الله علیها) در نصوص که مؤید مقام انحصاری ام المؤمنینی آن حضرت می باشند.

فضائل و خصائص

حضرت خدیجه کبری (علیها السلام) در نصوص به صفات متکثری توصیف شدند که به أهم آنها در اینجا اشاره شده است. هر یک از این صفات قرینه ای بر اثبات انحصار این صفت برای آن حضرت می باشد.

«اُمَّ الْأَئِمَّهِ الطَّاهِرینَ،اُمَّ المُؤْمِنینَ،اُمَّ الْمُؤْمِناتِ»⁽¹⁾: در فرازهای زیارت مخصوص آن حضرت (علیها السلام) به تعدادی از القاب ایشان و از جمله لقب «أم الأئمة الطاهرین و أم المؤمنین و المؤمنات» تصریح شده است.

«خَیرُ اُمَّهَاتِ المُؤمِنِینَ و المؤمنات»⁽²⁾: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در وصف همسرشان فرمودند: یا خدیجة أنت خیر أمهات المؤمنین و افضلهن»؛ ای خدیجه! همانا تو بهترین مادران مؤمنان و بافضیلت ترین آنان هستی.

«سرچشمه اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام)»⁽¹⁾: حضرت خدیجه (سلام الله علیها)، سرچشمه اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) می باشند. چنانچه در تفسیر آیه شریفة «إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا» از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) رسیده که فرمودند:

بارخدایا! اینها اهل بیت من هستند، و همه اینها از خدیجه (علیها السلام) نشأت گرفته اند؛ زیرا حسن و حسین، فرزندان فاطمه و فاطمه دختر خدیجه است و علی نیز در کودکی در خانه خدیجه تربیت شده و در بزرگی، داماد او شده است؛«قالت أُمُّ سلمه : لمّا نزلت دعا النبیُّ (صلّی اللّه علیه وآله وسلّم) ، فاطمه وعلیّاً والحسن والحسین ، فجلّلهم بکساء ، فقال لهم : هؤلاء أهل بیتی - الحدیث . ومرجع أهل البیت هؤلاء إلی خدیجه ، لأنّ الحسنین من فاطمه ، وفاطمه بنتها ، وعلیّ نشأ فی بیت خدیجه وهو صغیر ، ثمّ تزوّج بنتها بعدها ، فظهر رجوع أهل البیت النبویّ إلی خدیجه دون غیرها».

«وعاء امامت»⁽²⁾: وجود مبارک حضرت خدیجه (سلام الله علیها)، ظرف و جایگاه انوار امامت بوده اند. چنانچه از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت شده که خطاب به حضرت زهرا (علیها السلام) فرمودند: «إِنَّ بَطْنَ أُمِّکِ کَانَ لِلْإِمَامَهِ وِعَاءً»