مشخصات کتاب

عنوان و نام پدیدآور:حکایات ماندگار [کتاب] : آثار برگزیده و منتخب در بخش داستان کوتاه و خاطره/دبیر جشنواره:احمد شرفخانی

مشخصات نشر:تهران: سازمان اوقاف و امور خیریه معاونت فرهنگی، [13--]

مشخصات ظاهری: 102 ص

شماره کتابشناسی ملی:2764821

دبیر جشنواره: حجة الاسلام والمسلمین احمد شرفخانی (معاون فرهنگی)

مدیر اجرایی جشنواره: حجة الاسلام والمسلمین ناصر جوانبخت (مدیر کل انتشارات)

مسئول دبیرخانه و کمیته اجرایی جشنواره:سید حسن جنّتی (رئیس اداره فرهنگی وقف)

کارشناسان اجرایی جشنواره: بهنام نوری، هاشم مختاری، علی عباسی فر

همکاران اجرایی: حسین ژولیده، مرتضی مقدوری، محمد مهرابی، امیر فیضی، محمد احسانی مرتضی یحیی پور، محمدلباس دوخت، جعفر حسن زاده، سرکار خانم حاتمی و سرکار خانم قبادی

ناشر: معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه

چاپ: اسوه

نوبت چاپ: اول - بهار 1391

شمارگان: 3000 نسخه

آدرس: تهران، خ نوفل لوشاتو، سازمان اوقاف و امور خیریه، معاونت فرهنگی

تلفن: 021-6487766 تمابر: 021-64872613

سایت سازمان : www.awqaf.ir

سایت معاونت: WWW.mfso.ir

سایت مجتمع فرهنگی : Www.mfpo.ir

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

حکایات ماندگار

فهرست مطالب

مقدمه /6

بهشت را به تو می سپارم / 8

باغ سرهنگ / 14

وقتی بی بی خانم به مسافرت رفت / 18

قهرمانی که خودشبود / 24

لبخند شیرین / 29

مرقوم بفرمایید / 30

ابتدای جاده قزلحصار / 33

امتحان / 39

این درخت گرد خواهر دوقلوی من است / 43

باید کنار پنجره بایستم / 47

پل هرمیدول / 50

جای خالی ریحانه / 56

سنگاب مش یدالله / 60

شب بارانی / 65

گریدرها در باغ بیشه / 71

گمشده در هیاهو / 77

نامه گم شده / 81

یادت هست / 85

*بخش نوجوانان

مثل تو فکر نمی کنم / 90

گنج / 96

هر روز سوم فروردین است / 99

وقف یعنی چی 101

مقدمه

هنر عبارت است از دمیدن روح تعهد در انسان

امام خمینی رحمة الله علیه

با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران به رهبری امام خمینی(رحمة الله)، نه تنها نظام سیاسی و حکومتی ایران دچار تحول شده، بلکه یک دگرگونی کلی در تمام عرصه های زندگی مردم اتفاق افتاد. مردمی که پیشینهای کهن ازفرهنگ و تمدن را در سابقه تاریخی خود داشت و این قدمت تمدنی و فرهنگی، در اثر خودباختگی و بی لیاقتی حاکمان و پادشاهان در سده های اخیر، مورد آسیب جدی قرار گرفته و تا مرز استحاله پیش رفته بود؛ با غلبه ی اهل حق، در نهضت امام خمینی (رحمة الله)، جان تازه ای در کالبد بی رمق هنر و فرهنگ این مرز و بوم دمیده شد و افق های تیره و تار، دوباره روشن شدند. در این میان شاهد شکل گیری عرصه های جدیدی در ادبیات و حوزه شعر و داستان بودیم. نویسندگان متعهد، با خلق آثار جدید و ابتکاری، ظرفیت ادبیات و داستان را برای خدمت به دین و اعتقادات مردم بخوبی نشان دادند و مشخص شد که هرگاه تلاش مخلصانه، عاشقانه و بدون چشمداشت هنرمندان در مسیر جلب رضایت خداوند قرار گیرد، کارآمدی و قدرت ادبیات داستانی برای طرح ارزشهای انسانی صد چندان شده و پیام حق و حقیقت به روشنی منتشر خواهد شد. در این میان، جای خالی بعضی ارزشها در میان آثار داستانی دیده می شد که یکی از مهمترین آنها، مسئله راهگشا و کلیدی وقف است. وقف به عنوان صدقه جاریه و احسان ماندگاری که نام نیک را جاودان می کند و تلخی محرومیتها و ضعفها و کمبودها را به شیرینی امیدبخشی تبدیل می کند، کمتر مورد توجه قرار گرفته و تا حد زیادی در عالم هنر، غریب و مظلوم واقع شده است.

به راستی هنرمندان متعهد می توانند با ترکیب کلمات و کنار هم چیدن جملات، معجزهای نوین بیافرینند و موقعیت های اثرگذاری را خلق نمایند. تجسم و عینیت بخشیدن به رخسار زرد بیماران بی بضاعت یا دستهای خالی کودکان بی سرپرست که در سایه سار نیت خدایی خیران و واقفان، امیدی تازه برای زندگی و حیات یافته اند، در متن یک اثر داستانی بخوبی جای می گیرد، دلگرمی طالبان علم که از مواهب وقف برای تولید و گسترش دانش، بهره مند شده و هزاران تصویر و موقعیت زیبای دیگر می تواند در قالب داستان روایت شودو بدین ترتیب عمق و ژرفای اندیشه امام خمینی (رحمة الله) آشکار می شود که فرمود: هنر عبارت است از دمیدن روح تعهد در انسان.

معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه با توجه به تاکیدات و مطالبه های نماینده محترم ولی فقیه و سرپرست سازمان در خصوص احیای سنت حسنه ی وقف و به منظور زدودن غبار مهجوریت از چهره تابناک این عمل اسلامی انسانی، اقدام به برگزاری جشنواره سراسری فرهنگی هنری وقف چشمه همیشه جاری نموده است که بحمدلله امسال دومین دوره این جشنواره در میان استقبال چشمگیر هنرمندان و اهالی فرهنگ، پرشورتر از سال قبل برگزار شد.

لازم بذکر است، در بخش ادبی که در دو رده سنی نوجوانان و بزرگسالان برگزار گردید، مجموعا 1751 اثر به دبیرخانه استانی رسیده و پس از داوری وتعیین نفرات برتر استانی 378 اثر به مرحله کشوری راه یافتند. که به تفکیک 145 اثر در رشته داستان کوتاه (بزرگسالان 117 ونوجوانان 28 اثر)، 93 اثر در رشته قطعه ادبی (بزرگسالان 80 ونوجوانان 13 اثر) و 140 اثر در رشته شعر (بزرگسالان 125 ونوجوانان 15 اثر) می باشند.

معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه

بخش بزرگسال

اشاره

بهشت را به تومیسپارم

مریم مرادی / شهرکرد/نفر اول

بچه ها از سر و کول هم بالا می رفتند.

دوباره بچه ها هجوم آوردند. برگشت و روی زمین را نگاه کرد. دو دست کوچک قبا را از روی زمین بلند کرد و تکاند. گفت: «خواجه بفرما، قباتون افتاد.»

قبا را گرفت و روی سر پسرک دست کشید. زیر چشمش خال درشت سیاهی بود. قبا را روی شانه انداخت. گفت: «دیگر تمام شد. بروید.»

بچه ها همهمه کردند:

-کی می آیید؟ کی می آیید؟

دستهای کوچولو دامنش را محکم گرفته بودند. صدایش را آهسته تر کرد. گفت: «جمعه. همین جا. همه بیایید.»

بچه ها جیغ و فریاد کشیدند. وقتی برمی گشتند کف دست هر کدام یک سکه بود.

آخرین روشنی بی رمق خورشید داشت از روی دوش کوهها جمع میشد.

خواجه چشمهایش را از ابرهای سرخ افقی برنداشت. گفت: «به خاطر بار زدن شترها می گویی؟ می آییم. چشم به راهند طفلان معصوم.»

دروازه شهر داشت کم کم از پشت تپه ها خودنمایی می کرد. خواجه ران هایش را به پهلوهای اسب زد. بلند گفت: «تندتر طاهر! تندتر!»

هر دو اسب شیهه کشیدند. باد یال هایشان را در هوا پخش می کرد.

بوی عطر گل در اطاق پیچید. اطاق روشن شد. مرد بالشهای زری دوزی شده را زیر سر جابه جا کرد. گفت: «همدم؟»

صدای خش خش دامن نزدیک شد. همدم چراغ را بالاتر آورد. گفت: «بیدارید خواجه؟»

چراغ را روی رف⁽¹⁾گذاشت و نشست. گفت: «همه اهل خانه خوابند شما با این همه خستگی چرا بیدارید؟ نگفتم این خیرات را بدهید به طاهر ببرد دهات؟ چرا هر هفته این محنت را به خودتان می دهید. کس دیگری ببرد خدا قبول نمی کند؟»

خواجه به نقش آهو روی سقف چشم دوخت. گفت: «کاروان سه شنبه هفته دیگر انشاالله حرکت می کند. دو فرزند داشتیم که این راه دراز را رفتم، با برادرت. خاطرت هست؟»

همدم به تارهای سفید میان ریشهای مرتب و انبوه چشم دوخت. گفت: «نمی شود این بار، طاهر را بفرستید؟ جهانگیرخان و میرزاوهاب هم تاجرند، کمتر به سوداگری، راه دور می روند. آن وقت شما...» مرد نیم خیز شد. گفت: «آنها بیشتر حجره داری می کنند،نه تجارت.»

ابروهای سیاه زن بالا رفت و روی پیشانی اش خط ملایمی افتاد. گفت: «حالا کمی نزدیک تر، مثلاً بلخ یا بغداد؟ یا جایی نزدیک تر نمی شود رفت؟ بمبئی در ولایت هند خیلی دور است.» صدای زن لرزید. ادامه داد: «میمیریم از فراق، خواجه!»

مرد سکوت کرد. افتادن قطره های گرم اشک را پشت دستش احساس کرد.

چیزی میان آب افتاد. سنگینی شاخه های هلو و سیب و آلو آنها را تا روی نهر پایین آورده بود. میوه های درشت میان آب غوطه می خوردند و همراه آب می رفتند تا لابه لای علفها گم میشدند. پیچکهای تر و تازه از تنه درختها بالا رفته و از آنجا به طرف بوته های غرق گل خزیده بودند. صدای بلبل یک لحظه بند نمی آمد.

مرد دستها را در خنکای آب فرو برد و یک سیب سرخ از آب قاپید. گفت: «بفرما شیخ!» شیخ خم شد و سیب را گرفت و با انگشت از وسط نصف کرد. صورتش را به طرف آسمان گرفت و نفس بلندی کشید. گفت: «خواجه رفیع راستی که این باغ از بهشت چیزی کم ندارد. نکند می خواهی اینجا را با بهشت خدا عوض کنی؟»

شیخ برگشت و رد نگاه خواجه را که به آب خیره شده بود، گرفت. ادامه داد: «اما آن زمین ها و مزارع که غصبی بودن و نبودنش معلوم نیست کجا و این بهشت کجا. من تو را

خوب میشناسم خواجه رفیع.» خواجه در چشمان شیخ دقیق شد و گفت: «فردا می آیم که وقفنامه را بنویسیم.»

خواجه بلند شد و ایستاد. افسار اسب شیخ را به دستش داد و به طرف در بزرگ باغ راه افتاد. کمک کرد تا شیخ سوار اسب شود. برگشت و پرواز پرندگان رنگارنگ را میان شاخ و برگ درختان نگاه کرد. گفت: «از دو چشمم به او بیشتر اطمینان دارم و به شما شیخ، که هیچ کس جز خدا، شما، خودم و طاهر، از این کار نمی خواهم چیزی بداند. مستور مستور.»

این را گفت و دستان لرزان خواجه را میان دستها فشرد. خواجه سر بلند کرد. نور چراغ صورتش را روشن کرد. گفت: «طاهر همه امید من به توست. قبول می کنی؟»

سیاهی چشمهای طاهر میان اشک لرزید. گفت: «خواجه من گدایی بیش نبودم شما دست پدری بر سرم گرفتید تا بالنده شوم. من یتیم و بی کس بودم. شما مالک جان من هستید. این گونه پریشان با من حرف نزنید.»

قطرات عرق روی پیشانی اش درخشید. خواجه دست روی شانه هایش گذاشت. گفت: «اگر یتیم نبودی و درد یتیمان را نمی فهمیدی، امروز این امید را به تو نداشتم که بتوانی آرزوی مرا برآورده کنی و بار امانت مرا بر دوش بگیری.»

طاهر سر بلند کرد. گفت: «خواجه اگر این بار امانت خیلی سنگین است و گرده من کم تحمل؟ من میترسم!

خواجه سرش را از عقب به دیوار تکیه داد و چشمانش را بست. گفت: «این باغ برای من همچون یک فرزند است که باید آن را به اهلش بسپارم. تردید کرده ای طاهر؟»

طاهر سرش را بلند کرد؛ اما نگاهش همچنان به زمین بود. گفت: «خواجه من هنوز یقین نکرده ام به انجام این کار که تردید کنم. به من فرصت بده.»

آفتاب نوک برج و باروهای شهر را داشت روشن می کرد. دروازه شهر را مدتی بود که باز کرده بودند. حجره های دور میدان تک و توک باز شده بودند، اما در بزرگ بازار چه هنوز بسته بود.

آفتاب که از نوک باروها پایین آمد صدای زنگ شترها دیگر از شهر بیرون رفته بود. قافله سالار مرتب می خواند: «به حق رسول خدا، به حق علی ولی خدا، دور باد از این قافله گزند و بلا... و کاروان همه آمین می گفتند.»

مرد اسب سوار این را گفت و با چند نفر که نزدیکش بودند، بلند خندیدند. خواجه لبخند زد و گفت: «برگرد طاهر، مشایعت بس است. فراموش نکنی پیش شیخ مصلح الدین بروی و بگویی که موضوع باغ را به تو گفته ام و تو قبول کرده ای. شاید حرفی با تو داشته باشد.»

طاهر افسار اسب را کشید. اسب ایستاد. خواجه نگاهش را از طاهر نمی گرفت. بر خلاف همیشه که نگاه های کوتاه بود و سنگین. اسب همچنان ایستاده بود و شترها راه هموار جاده را در پیش گرفته بودند. خواجه دور می شد. نگاه طاهر بر شانه های ستبر خواجه خیره مانده بود. زیر لب زمزمه کرد: «خدا به همراهت، پدر!...»

باد چند بوته خار را در هم پیچیده و با خود می برد.

یک سال بعد..

آهن، سرخ سرخ بود.

حیدر آهن سرخ را داخل سطل آب فرو برد. بخار تندی از سطل بلند شد. آهن را در آورد و نگاه کرد. گفت: قصد رفتن به جایی را داری عبدالرحیم؟ عجله می کنی!»

عبدالرحیم بیرون را نگاه کرد و گفت: «جایی ندارم بروم.»

بی آنکه نگاهش را از بیرون بگیرد، ادامه داد: «راستی حیدر این بندگان خدا شاید حرف حاج عبدالحسین بیگ را گوش بدهند. خوب است سر راه که برمی گردم، بروم با او مطلب را بگویم.»

حیدر بیرون را نگاه کرد و گفت: «تا غروب خودشان می روند. خواجه رفیع خدابیامرز هیچ جمعه ای ناامیدشان نمی کرد. این مدت که خودش پی تجارت رفته بود، غلامش -طاهر می آمد و به این فقرا آذوقه می داد. حالا چند هفته ای است نیامده. ضیاء بزاز میگفت در بازار بزازهای شهر شنیده که غلام خواجه رفیع که حالا غلام پسرانش بوده، اسبش رمیده و در دم جانداده. جوان بیچاره!»

حیدر چند تا نعل از کنار دیوار جلو کشید و ادامه داد: «می گویند زادگاه خواجه رفیع آبادی شما بوده، راست است؟»

عبدالرحیم نگاهش را از بیرون گرفت و گفت: «پدرم تعریف می کرد که پسر بچه یتیمی بوده با دو سه خواهر برادر دیگر که بقیه همه به طفلی می میرند. این خواجه می ماند که یکی

از عموها بزرگش می کند. پدرم می گفت از بس عمویش مرد بخیلی بود او به سیزده، چهارده سالگی آبادی را رها می کند و می رود ولایت به ولایت و شهر به شهر. اخر هم به خاطر زرنگی دم دست حجره دارها می شود همین خواجه رفیعی که میشناسیم.»

حیدر عرق پیشانی را پاک کرد و گفت: «ضیاء بزاز میگفت ابریشم به هند میبرده که نزدیک بمبئی به رحمت خدا می رود. همان جا دفنش می کنند.»

عبدالرحیم برگشت، بیرون را نگاه کرد و گفت: «خدا بیامرزدش. دربه در! طفل معصوم!» حیدر به او نگاه کرد. عبدالرحیم گفت: «آن پسربچه را می گویم. همه رفته اند و او هنوز آنجا نشسته.» حیدر جلوتر رفت و بچه را صدا زد: «بیا! بیا عمو!»

پسرک آمد. حیدر گفت: «طاهر دیگر نمی آید. از کدام آبادی آمدی؟» پسرک چیزی نگفت. حیدر دوباره پرسید: «گرسنه ای؟»

پسرک ساکت نگاه کرد. حیدر دست در شال کمرش فرو برد. گفت: «بیا این سکه را بگیر و تا شب نشده برو.» پسرک تکان نخورد. روی گونه اش خال درشتی بود. اشک از روی خال سیاهش غلتید.

چهارصد سال گذشت...

مهندس این را گفت و دستش را زیر چانه اش گذاشت. آقای رضایی نیم خیز شد. گفت:

دست شما درد نکنه آقای مهندس! اولا تا موثق بودن سندی برای سازمان ما محرز نشه ما بر اساس اون ادعایی نمی کنیم. ثانیا زمان پیدا شدن یک وقفنامه دست کسی نیست. این وقفنامه پیش یک پیرمرد بنده خدایی بوده که خودش سواد چندانی نداشته، حالا که فوت کرده، یکی از بچه هاش بین لوازم قدیمی پدر این وقف نامه رو پیدا می کنه. آدم خداترسی هم بوده، اومده به سازمان ارائه کرده. خلاصه خود دانید جناب مهندس این مسئله بین سازمان ما و شرکت شما باید حل بشه.»

رو میسوزونه. باشه چشم من توی هیئت مدیره شرکت این مسئله رو مطرح می کنم. هیئت امناء شرکت هم باید در جریان قرار بگیره. نهایتا فکر می کنم تا یک هفته دیگه جواب سازمان شما رو بدیم.

مهندس از پشت میز بلند شد و دستش را جلو آورد. اقای رضایی لبخند زد و دست مهندس را فشرد. گفت: «ما منتظر جواب شرکت عمران هستیم انشاا...».

آقای رضایی روی کاغذ روی میزش یک تیک بزرگ کشید و با خنده گفت: «دست شما درد نکنه جناب مهندس، برای امور مربوطه می رسم خدمتتون.»

پسرک چادر مادرش را کشید. زن لبخند زد. گفت: «صبر کن آبجی برسه. ببین از بس دویدی اون عقب افتاد.»

پسرک ایستاد. انگشت کوچکش را به طرف ساختمان بلند دراز کرد، پرسید: «مامان کدومه؟ کدومه؟ خونمون کدومه؟» مادر خم شد و خال درشت زیر چشم پسرک را بوسید.

باغ سرهنگ

حدیثه آقارضایی / اراک / نفر دوم

پالتوی بلند و قهوه ایم را پوشیدم و گره روسری ام را محکم کردم. راه افتادم طرف تنها بنگاهی که توی محل پر دار و درخت ما بود. بنگاه خوشنام معاملات ملکی اسدی. وقتی جلوی بنگاه رسیدم، دیدم دارد کرکره را پایین می کشد. صدایش کردم. فوری سرش را بلند کرد.

داشتم می رفتم چند تا تخم مرغ بخرم، گفتم یه سری هم به تو بزنم. زود تعطیل کردید!

با دست اشاره ای به سوپرمارکت پایین خیابان کرد. بدون اینکه چیزی بگویم پشت سرش راه افتادم

احساس کردم مثل همیشه نیست. انگار یک جورهایی توی خودش بود. یا حس دوگانه ای داشت. به سوپرمارکت که رسیدیم یک شانه تخم مرغ برداشت و گذاشت روی دستم. یک اسکناس آبی هم روی کفه ترازو. از سوپرمارکت بیرون آمدیم. از جلوی بنگاه که گذشتیم، پرسیدم: «مثل همیشه نیستی! چیزی شده؟» بدون اینکه نگاهم کند، جواب داد: «نه... چیز خاصی نیست.»

تا جلوی در خانه مان ساکت بود. در را که باز کردم، گفتم: «بیا بالا یه چیزی بخور بعد برو.»

گفتم: «عصر چی؟»

خداحافظی کرد و رفت.

رفتم بالا. چند تا از تخم مرغ ها را توی تابه شکستم. زرده ها را با سفیده قاطی کردم. ته چشمهایش یک جور نگرانی بود. انگار می خواست توی خودش فرو برود و قایم شود. تابه را گذاشتم وسط میز و نان را فرو بردم. وقتی لقمه آخر را توی دهانم گذاشتم، تابه را توی سینک رها کردم. روی کاناپه جلوی تلویزیون دراز کشیدم و خط های سفید و بنفش را تا روی سرم بالا بردم.

خورشید از خط افق پایین تر رفته و نور سرخ رنگی از ابرها بیرون زده. کنار پنجره ایستاده ام و کوچه را نگاه می کنم. صدای زنگ تلفن همراهم بلند می شود.

موجی از نگرانی توی صدایش بود که فکرم را مشغول می کرد. رفتم جلوی آینه و رژ صورتی را روی لبم کشیدم. موهایم را برس کشیدم و بعد پشت سرم بستم. چند بار زنگ را فشار داد. در را باز کردم. پاکت به دست از در وارد شد. داد دستم و گذاشتمش روی میز. نگاهی به اطراف انداخت و پرسید: «تنهایی؟»

ملحفه روی کاناپه را جا به جا کرد و نشست. دو تا لیوان چای ریختم و گذاشتم وسط میز. - میخوام یه چیزی بهت بگم... البته امیدوارم تعجب نکنی !

فکر کردم حتما اتفاق مهمی باید افتاده باشد. مثل اینکه مادرش دوباره حرفی زده باشد یا... دلم نمی خواست این فکرها را توی ذهنم راه بدهم. لیوان را برداشت و قند را گوشه لپش گذاشت.

ترس برم داشت که این چه مطلبی هست که این همه قول و قرار می خواهد؟

سرش را بلند کرد و گفت: قراره به زودی پولدار بشیم.»

فکر کردم دارد شوخی می کند یا می خواهد حرف دیگری بزند و مقدمه چینی می کند؛ اما خوب که فکر کردم به نظرم آمد که هیچ کدام اینها نیست. هاج و واج مانده بودم که چه بگویم. پرسیدم: «چه جوری؟»

سرهنگ که مرده؛ ورثش هم خارجن؛ باغم که بلااستفاده یه گوشه افتاده؛ اوقافم دست گذاشته روش؛ امروز فرداست که بره تو لیستشون... باید زودتر دست به کار بشیم.

خشکم زده بود. اصلاً نمی توانستم فکرش را هم بکنم که اسدی بخواهد این کار را بکند و بدتر حامد هم همدستش شود

سکوت توی فضای نشیمن می پیچد. لیوان را توی دست هایش جابه جا می کند. چشمهایش به جای لیوان روی شیشه میز خیره مانده. حبه قند دیگری توی دهانش می گذارد و لیوان را تا آخر بالا می کشد.

اولش فکر کردم بد هم نیست؛ اما جدی تر که نگاه کردم... نمیدانم که چطور راضی به این کار شده؟ و اینکه به چه دلیل به اسدی و این کارش اعتماد کرده؟ وسط همین فکرها بلند شد. بدون اینک کلمه دیگری بگوید، در را پشت سرش بست. نگاهم روی پاکت میوه ها خشک شده بود.

از نگهبان توی اتاقک پرسیدم: «اتاق رئیس کجاست؟» اشاره ای به ساختمان پشت سرش کرد و گفت: «چه کار دارید؟»

جواب دادم: «با خودشون کار دارم؛ مطلب مهمیه که باید به خودشون بگم.»

چند لحظه صبر کنید!

چرخی با صندلیش زد و سمت تلفن رفت. بعد از آنکه گوشی را گذاشت، گفت: «آقای رئیس جلسه دارن. اگه میتونید صبر کنید تا جلسشون تموم بشه.»

روی صندلی چرم و بلند کنار میز نشستم. تصویر حامد، بنگاه، اسدی، باغ سرهنگ و... از جلوی بنگاه اسدی رژه می رفت و از نظرم میگذشت. فکر کردم بهتر نیست بروم دنبال حامد و بگویم که منصرف شود؟ شراکتش را به هم بزند و برود سراغ کسب و کار دیگری؟ چه کاری؟ آن هم بعد از آن همه دوندگی و رو زدن به این و آن... گفت که بعد از فوت پدرش چند سال شاگردی اسی را کرده، آن هم با حقوق ناچیز. حتی وقتی سرباز بوده هم عصرها می رفته بنگاه و خانه و زمین نشان مشتری ها میداده. کاش هیچ وقت به من نگفته بود... کیفم را توی دستم میگیرم و به سمت در خروجی می روم.

انگار نیرویی قوی می کشاندم طرف ساختمان بالای در اتاق ها را یکی یکی نگاه می کنم تا به اتاق رئیس می رسم. چند ضربه به در می زنم و وارد میشوم. به مردی که پشت میز رو به رو نشسته، سلام می کنم.

بدون اینکه سرش را بالا بگیرد، می گوید: «وقت قبلی دارید؟» می گویم: نه، اما مطلب مهمی هست که باید...»

-نمیشه.. باید ...

از اتاق بیرون می آیم و با سرعت از جلوی نگهبانی رد میشوم. با یک دربست خودم را به خانه می رسانم. شماره حامد را می گیرم. می گوید از مشتری خبری نشده. دلم میخواهد بگویم که کجا رفته بودم و می خواستم چه کار کنم. ای کاش هرگز پیدایش نشود. خدا خدا می کنم که یک طوری بشود که پشیمان شود یا دعوایشان شود، برود و پشت سرش را هم نگاه نکند. هوا کاملا تاریک شده. از حامد خبری نیست. شاید یادش رفته که می خواسته شام بیاید اینجا. بین همه این فکرها حامد با یک جعبه شیرینی توی مانیتور پیدا می شود. در را باز می کنم. صدای بالا آمدنش توی راه پله ها می پیچد. از در که وارد می شود، جعبه را می گذارد روی میز و کتش را روی دسته مبل آویزان می کند. کنجکاوم که بدانم چه شده. نخ جعبه را باز می کند و جعبه را طرفم می گیرد. با خوشحالی می گوید: «مشتری نیامد.» با تعجب می پرسم: «چطور؟»

نفس راحتی می کشم و یک شیرینی برمیدارم و می گذارم توی دهانم. تلفنش زنگ می خورد. می رود توی بالکن برمی گردد و کتش را از روی دسته صندلی برمی دارد. می پرسم: «کی بود؟ چیکار داشت؟»

تا جلوی در بدرقه اش می کنم.

وقتی بی بی خانم به مسافرت رفت...

منیره هاشمی / مشهد / نفر سوم

بی بی خانم خسته بود. نشسته بود روی ایوان. همه اش به آسمان نگاه می کرد. روسری گلدارش را باز کرده بود تا باد بیفتد لای موهای حنا کرده اش. من مثل همیشه توی باغچه بودم. دستم را گرفته بودم به تنه درخت گردو و تند تند می چرخیدم.

دنبال کرم های خاکی و کفشدوزک های لای ریحان ها ونعناع ها و علف ها می گشتم. خانه بی بی خانم یک باغ حسابی بود. این طرف که می ایستادی آن طرفش را نمیدیدی. اگر از صبح تا شب توی آن بازی می کردم و سوراخ و سنبه هایش را می گشتم خسته نمیشدم.

بی بی خانم گفت: «آهای نقل تر! خسته نشدی! کرم های باغچه که خسته شدند! بیا روی زانوی بی بی خانم بنشین!» از باغچه آمدم بیرون. روی زانویش نشستم. به آسمان نگاه کردم به ابرهایی که تندتند می آمدند و می رفتند. بی بی خانم دست روی سرم کشید و گفت: «نقل تر! حاج بابایت که زنده بود این باغچه پر از گل بود. می افتاد به جان خاک باغچه! بیل میزد و بیل میزد. خاک را زیر و رو می کرد تا نفس بکشد. بعد تخم سبزی و گل می ریخت توی آن. بهار و تابستان باغچه دیدنی میشد. بابا و عموها و عمه ات بازی می کردند و می خندیدند. همین حوض سنگی که می بینی پر بود از ماهی های قرمز درشت. یادم هست یک روز چله تابستان بابایت که قدش یک هوا بلندتر از لبه حوض بود، افتاد توی حوض. داشت خفه می شد. حاج بابایت وقتی از لباسش گرفت و او را آورد بالا، شده بود موش آب کشیده. تا چند روز تب کرد و لرزید.»

نگاه کردم به حوض. خالی بود. نه آب داشت و نه ماهی درشت قرمز، نه صدای خنده بچه ای می آمد و نه بوی عطر گلی. خانه خالی بود. خالی. بی بی خانم دوباره به آسمان نگاه کرد و گفت: «عمر من هم دارد مثل این ابرها می گذرد. همین روزهاست که در خانه را بزند و بگوید: دیر شد! باید بروی.» پرسیدم: «چه کسی در خانه را بزند؟ می خواهید بروید مسافرت؟» بی بی خانم به در نگاه کرد و گفت: «بله! به یک مسافرت دور!»

سرم را گذاشتم روی شانه اش و پرسیدم: «زود برمیگردی؟ برایم از آنجا چه می آوری؟ من از آن عروسک های موطلایی می خواهم از همان هایی که از مکّه برایم آورده بودی.» بی بی خانم خندید و گفت: «توی این مسافرت مغازه نیست.» رفتم توی فکر. همه مسافرت ها مغازه

داشت. کلوچه، نبات، عروسک، توپ... چرا مسافرت بی بی خانم مغازه نداشت؟

جواب سوالم را نگرفته از روی پای بی بی خانم بلند شدم. رفتم توی اتاقها. عاشق پستوهای بی بی خانم بودم. همانها که پر از کوزه های سفالی شیره انگور و عناب بود. بعضی وقتها میرفتم سراغ بقچه های گل گلی توی صندوق هایش. لباس های بچه گانه آنها را در می آوردم. لباسهای قدیمی که مال بچگی بابا و عمه و عموها بود. بلوزهای بافتنی و پشمی پسرانه دامنهای چین دار دخترانه ، شلوارهای راه راه دست دوز... بعضی وقتها لباس های دخترانه را می پوشیدم و می رفتم پیش بی بی خانم. بی بی خانم می خندید و می گفت: «الله اکبر! شده ای سیب دو نیم عمه منصوره ات!» بعد از من می خواست برایش راه بروم و چرخ بزنم. بعد من را محکم می بوسید. شاید عمه منصوره را می بوسید.

آن روز هم دامن عمه منصوره را پوشیدم. باز بی بی خانم حسابی نگاهم کرد. رفتم جلوی آن قاب عکس قدیمی ایستادم. همان قاب چوبی که یک عکس سیاه و سفید توی شبود. بی بی خانم توی آن عکس یک خانم جوان بود که نشسته بود روی سبزه ها و چهار تا بچه دور و برش بودند. بابا توی بغلش بود. عمه منصوره نشسته بود روی پایش. مثل من موهایش را چتری ریخته بود روی پیشانی اش. خندیده بود و لپهایش چال شده بودند. مثل لپهای من وقتی که می خندم. عموها کچل کرده بودند و پشت سر بی بی خانم ایستاده بودند. روی صورت بی بی خانم اصلاً چین و چروک نبود. صورتش صاف بود.

هر وقت به عکس نگاه می کردم، می رفتم توی یک داستان دوره یک داستان واقعی. خیلی دلم می خواست عمه و عموها را ببینم. مثل بی بی خانم دل من هم برای آنها تنگ شده بود. بی بی خانم آمد کنارم ایستاد. قاب عکس را از روی دیوار برداشت. جای آن یک لکه زرد روی دیوار افتاده بود.

بی بی خانم دستش را روی عکس کشید. عکس را بوسید. گفت: «کاش حاج بابا هم توی عکس بود. آن وقت همه مان دور هم بودیم.» پرسیدم: «بی بی خانم شما از کی توی این خانه بودید؟»

از کنار عکس رد شدم. توی اتاق های تو در تو دویدم و شعر خواندم. صدایم لوله میشد و می رفت بالا. میخورد به سقف و برمیگشت. بی بی خانم ساکت بود. داشت صدایم را میشنید. خنده ها و بازی های من را دوست داشت. خودش به بابا گفته بود: «این نقل تر را تندتند پیشم بیاور، خانه ام را روشن می کند، یاد روزهایی می افتم که همه تان بودید.»

بی بی خانم آمد توی خانه. سفره اش را پهن کرد و غذا را گذاشت توی آن. یک پیاله ماست

و ظرف سبزی گذاشت توی آن. دو ظرف کوکو سبزی هم آورد. با هم نشستیم سر سفره. کوکوسبزی های بی بی خانم خیلی خوشمزه میشد. از کوکوهای مامان خوشمزه تر. اما من به مامان نمی گفتم. بی بی خانم گفت: قربان دختر خودم بشوم، غذایت را بخور تا زودتر بزرگ بشوی.» همان طور که لقمه را توی دهانم می گذاشتم، گفتم: «من اگر بزرگ بشوم هم می آیم خانه تان. زود زود می آیم.» بی بی خانم خندید و گفت: «قول می دهی؟ یک وقت تو مثل عمه و عموهایت بی وفا نشوی و دیگر پیشم نیایی!»

عمه و عموها خیلی خانه بی بی خانم نمی آمدند. بی بی خانم می گفت: «گرفتار دنیا شده اند.» گفتم: «نه! من اگر بزرگ شوم گرفتار دنیا نمیشوم زود زود می آیم خانه تان.»

به بابا گفتم: «پس کی می رویم. من دلم می خواهد زودتر خانه بی بی خانم را ببینم.» بابا به گلهای فرش نگاه کرد و گفت: «می رویم. حالا که دیگر بی بی خانم نیست برای چه می خواهی بروی آنجا؟»

بابا سرش را آورد بالا و گفت: «باشد برو حاضر شو!»

بابا کلید را توی قفل در چرخاند. منتظر بودم تا در زودتر باز شود. در باز شد و من دویدم توی حیاط. خیلی وقت نبود که بی بی خانم رفته بود. شاید یک یا دو ماه، اما باغچه خیلی عوض شده بود. ریحان ها ونعناع ها خشک شده بودند. علف های عجیب و غریبی توی باغچه رشد کرده بودند. درخت گردو هنوز سبز بود. روی شاخه هایش یک لانه پرنده بود. رفتم توی باغچه. باغچه خشک بود. با چوبی سعی کردم خاکها را کنار بزنم. کرم های خاکی نبودند. از باغچه بی بی خانم رفته بودند. زمین سفت شده بود.

بابا نشسته بود لب حوض. عینکش را در آورده بود و با پشت دست چشمهایش را می مالید. از باغچه آمدم بیرون. بی بی خانم نبود که بگوید: «نقل تر! بیا روی زانویم بنشین!» هیچ جا نبود. نه لب حوض نه روی ایوان، نه توی آشپزخانه و نه توی انباری. بوی اسپند و گل گاوزبانش می آمد. بوی عطر گل محمدی پیراهنش می آمد؛ اما خودش نبود. دروغ نگفته بود. رفته بود به مسافرتی که مغازه نداشت.

رفتم توی انباری. سراغ صندوق بی بی خانم. بقچه لباسهای قدیمی را باز کردم. دامن آبی چین دار عمه منصوره را پوشیدم. چرخ زدم. چین ها باز شدند، مثل یک چتر آبی. رفتم روی ایوان. اگر بی بی خانم بود میگفت شده ام سیب دو نیم عمه منصوره. داد زدم: «بابا من را ببین!» بابا که سرش را آورد بالا دوباره چرخ زدم. بابا عینکش را روی چشمش گذاشت و از

لب حوض بلند شد. آمد روی ایران و پرسید: «این را از کجا آوردی؟»

بابا به چشم هایم نگاه کرد. همان طوری که بی بی خانم نگاه می کرد. پرسیدم: «بابا عمه منصوره چرا خانه بی بی خانم نمی آمد؟»

نمیدانم، حتما نمی دانست.

بابا تند نگاهم کرد و پرسید: «کی این را گفته؟»

لبم را برچیدم. نباید این حرف را می زدم. گفتم: «بی بی خانم میگفت.»

بابا رفت توی انباری. من هم دنبالش رفتم. بابا بقچه لباس های قدیمی را از توی صندوق در آورد و گذاشت روی زمین. بلوز پشمی قهوه ای رنگی را در آورد. آن را گرفت جلوی صورتش. بلوز پسرانه بود. شاید مال خودش بود. اما دیگر اندازه اش نبود. بابا بلوز را گذاشت روی زمین و پیراهن گلدار زنانه ای را برداشت آن را آورد بالا. گرفت جلوی صورتش. بعد شانه هایش لرزیدند. و صدای گریه اش بلند شد. مثل بچه ها.

از انباری آمدم بیرون. رفتم توی ایوان. دلم برای بی بی خانم خیلی تنگ شده بود. نشستم. سرم را گرفتم لای زانوهایم و گریه کردم. دوست داشتم بی بی خانم بگوید: «نقل تر! قربانت بروم بیا توی بغلم، نبینم گریه کنی!»

بابا از انباری آمد بیرون. بقچه لباسهای قدیمی را گذاشته بود زیر بغلش. گفت: «عسل! برویم دیگر دیر شد.» بلند شدم و با ناراحتی گفتم: «نمی شود نرویم! نمی شود همین جا توی خانه بی بی خانم بمانیم؟ اینجا خیلی بزرگ است، حیاط هم دارد!»

قلبم تند تند زد. بلند گفتم: «چی؟ صاحب های جدید این خانه؟ این خانه که مال بی بی خانم است!»

هق هق گریه کردم و گفتم: «پس من چی؟ من دیگر نمی توانم بیایم اینجا؟»

توی دلم گفتم: «بی بی خانم! چرا خانه ات را دادی به بچه ها خیریه؟ مگر من را دوست نداشتی؟ مگر من نقل تر تو نبودم؟» دلم می خواست با بی بی خانم قهر کنم. قهر قهر تا روز قیامت! اما دلم نیامد. بی بی خانم با آن چشم های مهربان و موهای حنایی اش آمد جلوی چشمم. خندید و رفت.

پروانه بیلچه را از توی خاک بیرون آورد. تکه ای خاک روی بیلچه آمد بالا. داد زد: «عسل! اینجا را نگاه کن!» سرم را آوردم جلو و با صدای بلند گفتم: «هورا! هورا! کرم های خاکی برگشتند!» مریم و ستاره و زهرا که لب حوض نشسته بودند آمدند پیش ما. گفتم: «بی بی خانم که از خانه اش رفت کرم های خاکی هم رفتند.» پروانه پرسید: «عسل! بی بی خانم خیلی مهربان بود؟» هزار بار این سؤال را پرسیده بود. انگار می خواست من بیشتر از بی بی خانم حرف بزنم. من هر بار جواب میدادم: «بله! بی بی خانم خیلی مهربان بود.»

بابا علی شلنگ آب را گذاشت کنار باغچه و گفت: «باغچه رسیدگی می خواهد، مثل بچه آدم است. آب می خواهد، غذا می خواهد، غذا می خواهد، ناز و نوازش می خواهد.» بابا علی با بچه های خیریه آمده بود. برایشان خرید می کرد و باغچه را مرتب میکرد. یاد بی بی خانم افتادم. می آمد لب باغچه و دست می کشید روی سر ریحان ها و نعناع ها. پروانه گفت: «عسل! برویم سرسره بازی!» پشت سرش از باغچه بیرون رفتم. پروانه ایستاد تا من اول از پله های

سرسره بالا بروم. من نشستم. او هم نشست پشت سرم و بلوزم را محکم گرفت. با هم سر خوردیم و آمدیم پایین.

دوباره دویدیم و از پله ها رفتیم بالا. صدای در بلند شد. بابا علی در را باز کرد. بابا بود. یک خانم هم پشت سرش آمد توی حیاط. عمه منصوره بود. سر خوردم و آمدم پایین. دویدم طرفش و خودم را انداختم توی بغلش. عمه منصوره عینک آفتابی اش را برداشت و صورتم را بوسید. گفت: «نقل تر! تو که هنوز می آیی خانه بی بی خانم!» خندید. روی لپ هایش دو تا چاله افتاد. گفتم: «عمه منصوره ببینید چقدر دوست پیدا کردم.» پروانه آمد جلو. دستهایش را به پشت سرش گره زده بود. سرش را انداخته بود پایین.

عمه منصوره دست پروانه را گرفت. او را بغل کرد و گفت: «به به! چه دختر خوبی! چقدر قشنگ است! مثل پروانه.» پروانه خندید. عمه منصوره دستش را روی سر او کشید و بوسش کرد. پروانه خیلی دوست داشت کسی او را ناز کند و ببوسد. گفتم: «عمه منصوره می شود از این به بعد زود زود بیایید این جا؟»

عمه منصوره به بچه هایی که توی حیاط بودند، نگاه کرد و گفت: «چرا نمی شود؟ من از این جا خیلی خاطره دارم.» عمه منصوره دست پروانه را گرفته بود و ول نمی کرد. او را با خودش این طرف و آن طرف می برد. پروانه برگشت و به من نگاه کرد. داشت می خندید. چشمهای سیاهش هم می خندیدند. بابا دستهایش را روی هم گذاشت و گفت: «عسل خانم! تمام نشد؟ می خواهی لحاف و تشکت را هم بیاوری اینجا؟»

غش غش خندیدم. خنده ام که تمام شد، گفتم: «خانه بی بی خانم خودم است. می خواهم با بچه ها بازی کنم.» بابا دور تا دور خانه را نگاه کرد. آهسته آهسته رفت جلو. نشست روی لبه حوض و دستش را توی آب حوض چرخاند.

قهرمانی که خودش بود

اعظم حسینی - شیراز

نشسته ای که بنویسی- اگر پدرت بگذارد - که هی صدا می زند: «اسماعیل، اسماعیل، گاو هلاک شد از گشنگی». هنوز سطر اول را ننوشته، این پنجمین باری است که بلندت کرده اند؛ از آوردن آب از رودخانه گرفته تا پس بردن گاری همسایه. همان جا شنیدی که روحانی روستا وقتی که می رفته کمی دلخور بوده از دست اهالی، که نیم روزی را نشسته توی میدان ده تا یعقوب از روستای بغلی بیاید و او را ببرد خانه.

سالهای قبل دهه محرم که روحانی می آمد، میهمان خانه عمواکبر بود. حالا چند سالی است که همسرش بیمار است و هر بار که روحانی می آید کمی طول می کشد تا جایگاهی پیدا کند.

همان طور که به علف جویدن گاو نگاه می کنی، یک بار دیگر به شیوه نوشتن داستانت فکر می کنی. هنوز نتوانسته ای به خوبی مضمون پردازی کنی. از عناصر داستانت، تنها چیزی که برایت شفاف است، قهرمان داستان است، نه قهرمانی که کار خارق العاده ای بکند، نه... فقط در زندگیش یک تصمیم قشنگ گرفته بود که دیگران نگرفته بودند و شاید فکر نکرده بودند که بعضی راه ها میانبر است برای رفتن.

رسیده ای به آنجا که حاج رحمان، اسمش در آمد برای مکّه. مکّه... چقدر آرزویش را داری. اگر داستانت مقام بیاورد....، پلک بر هم می گذاری...

همه فامیل جمع شده اند. مشهدی حسین چاووش خوان، جلو افتاده و با صدایی سوزناک، می خواند. مردم همه اشک می ریزند؛ همه التماس دعا دارند. عمواکبر می خواهد برای همسر بیمارش دعا کنی؛ عمه زینت با اشک تو را می بوسد و بغض آلود می گوید: «فقط برایم دعا کن.» بچه دار نمی شود، وضع مالیش هم خوب نیست؛ یکی روسری دختر علیلش را میدهد تا متبرک کنی رو برایش بیاوری و دیگری... در این میان فقط آقای معلم حرفش متفاوت است: «پسرجان! کعبه یک سنگ نشان است که ره گم نشود...».

سر کلاس هم گاهی این شعر را می خواند. از حرفش خیلی خوشت نمی آید، هر چند خیلی هم منظورش را نمی فهمی. به نظرت می رسد همین مردمی که پشت سرت اشک می ریزند و حسرت تو را می خورند، بهتر از این معلم ارزش خانه خدا را می دانند...

همه کنار جاده ایستاده اند، بالاخره مینی بوس شهر، نفس زنان، از پشت آخرین سر بالایی پیدا می شود. یک پایت را بالا می گذاری که ناگهان صدای پدر تو را از جا می کند: «فردا کریم میخواد پشت بوم خونش رو کاه گل کنه، دس تنهاس؛ گفتم تو هم میری کمکش...»

لبخندی می زنی و با خود می گویی: «دم رفتن هم منو ول نمی کنن».

به اسم حاج رحمان، روی برگه خیره میشوی. تمرکزت را به هم می زنند؛ اگر گذاشتند زندگی حاج رحمان را به شکل یک داستان بنویسی. خدا را چه دیدی؟ شاید هم تو برنده شدی. از هفته پیش که فراخوان این مسابقه را روی تابلوی اعلانات مدرسه دیدی، هیچ کدام از بچه ها به اندازه تو این موضوع را جدی نگرفتند.

کریم در حال مخلوط کردن کاه و گل به کربلایی عبدالله می گوید: «باس به فکر اساسی کرد؛ چند ساله که هر روحانی می یاد طول میکشه تا جا و مکانش معلوم بشه.»

کربلایی عبدالله،ماله⁽¹⁾را برمی دارد و همان طور که از نردبان بالا می رود می گوید: «خدا بزرگه. حالا که هنوز چن ماه مونده تا ماه رمضون. شایدم تا اون موقع خدا یه پولی رسوند اتاقک پشت خونم رو تعمیر کردم یه مشت وسایل گذاشتم توش. به فکر افتاده ام وقفش کنم برای روحانی روستا؛ اسماعیل، عمو اون تشت کاهگل رو بده دستم».

آن قدر خسته ای که نمی توانی قلم به دست بگیری و بنویسی. «امشبو ولش کن، هنوز چن

روز دیگه مهلت داره»

می خواهی بخوابی، اما خیال حاج رحمان رهایت نمی کند. شاید او هم نگران است که داستانش را چگونه مینویسی. مثل تو که نگرانی چگونه بنویسی که حتما برنده شوی.

دوباره به تابلوی اعلانات خیره میشوی. «مسابقه داستان نویسی با محوریت موضوع وقف؛ نفر اول، کمک هزینه عمره مفرده...».

سر کلاس همه اش به این فکر میکنی که از مکّه برای دوستانت چه سوغاتی بیاوری. دزدیده به صورت هایشان نگاه می کنی و به این فکر میکنی که هر کدام چقدر می ارزند و چقدر باید برایشان هزینه کنی؟

«از همه بهتر، مجیده؛ باس براش یه پیرن خوب بیاورم. برا یوسف چیزی نمی آرم. بذار بفهمه که سر نوبت آب، ازش رنجیدم، تقصیر او بود. او اول شروع کرد... اصلاً ولش کن، من میرم مکّه که پاک برگردم. میگن وقتی برمی گردی انگار تازه متولد شدی؛ می بخشمش... برا اونم یه چیزی می آرم... اصلاً کو پول برا خرید سوغات؟ خدا کنه که امسال محصول خوب بشه، بابا بتونه بهم پول بده....».

این بار هم صدای معلم تو را از رؤیایت بیرون می آورد. «اصلاً ولش کن، بعد از ظهر که گاو رو میبرم سر رودخانه آب بخوره، حسابی به سفر مکم فکر می کنم».

به خانه که میرسی صدای پدر را میشنوی؛ انگار دارد با خودش صحبت می کند: «اگر پول می اومد دستم به قاطر میخریدم خیلی خوب بود. دیگه مجبور نبودم هر سال موقع برنج کاری برا شخم یه تیکه زمین به هر کس رو بزنم» و با آهی ادامه می دهد: «البته اگر این جور که اوضاع پیش میره مجبور نشم گاو رو هم بفروشم».

غصه ات می گیرد. کفشت را که تا نیمه درآورده ای دوباره می پوشی. میدوی تا سر مزرعه. گاو را می بینی که بی خبر از همه جا در حال چریدن است. با دیدن تو صدایش بلند می شود. دستی به پشتش می کشی؛ به نوازش دستهایت عادت دارد؛ انگار با احساس بهتری به علف خوردن مشغول می شود. چه اصراری داری به مکّه رفتن؟ تو هم مثل تمام مردم این ده که آرزوی رفتن دارند. مثل مشهدی جعفر که تا لحظه مرگ آرزوی رفتن داشت. «اصلاً ولش کن... پولشو میدم بابام تا یه خیش⁽¹⁾و قاطر بخره. بقیش هم برا خرجی خونه. پنج تا بچه کم نیس. تازه شاد ثوابش از مکّه رفتن هم بیشتر باشد... ولی حیف... پوشیدن احرام و طواف دور خانه خدا... چه احساس قشنگیه!»

به خانه که می رسی انگار که بار بزرگی از دوش پدرت برداشته ای، انتظار داری بیشتر به تو توجه کند. احساس می کنی باید با افتخار به تو نگاه کند، باید شاید باشد؛ باید... ولی او که

هنوز چیزی نمی داند؛ غافلگیر شود، بهتر است.

حالا که مرد شده ای و می خواهی قسمتی از بار زندگی را بر دوش بکشی، پس سعی کن داستانت را بهتر بنویسی. زود دست به کار شو. نگذار برای روز آخر که شاید مشکلی پیش بیاید و نتوانی ارسالش کنی. برمی گردی سر داستان حاج رحمان. تو در فکر پردازش داستانت هستی و حاج رحمان در فکر برداشت محصول. تا برود و برگردد زمان برداشت گذشته است. هر چند همه چیز را به دو پسرش سپرده، ولی باز دلش آرام نیست؛ فردا باید راهی شود. اتاق، مرتب پر و خالی می شود از اهالی حسن آباد و روستاهای دیگر. تند تند، قلیان و سینی چای ات که دست به دست می شود. آخر شب ستاره از راه می رسد. شرمنده است که حال شوهرش بدتر شده و زودتر نتوانسته بیاید و کمک کند.

تعارفهای او کسی را شرمنده نمی کند. همه می دانند وظیفه اش است. سالهاست هر عروسی و عزایی در روستا برپا می شود او پایه ثابت کار است. موقع برداشت محصول، گونی اش را برمی دارد و به خانه ها سر می زند. بعضی ها اصلاً چیزی به او نمی دهند، بعضی ها هم با اخم می دهند. حاج رحمان هر سال کمی بیشتر از بقیه به او گندم و برنج می دهد. همیشه می گوید: «ثواب داره، صدقه سر بچه هام». حقیقتا هیچ کس از دیدنش خوشحال نمی شود، به جز حاج رحمان.

درست بنویس اسماعیل! حاج رحمان یک قصه نیست. یک واقعیت است. بگذار همان گونه که بوده توصیف شود. و گرنه بعد که برگردی و داستانت را بخوانی، او را نمی شناسی. گمان می کنی که با همه فرق دارد. غلط گیری را برای همین موقعها گذاشته اند.

هیچ کس از دیدنش خوشحال نمی شود، حتی حاج رحمان که وضع مالیش از دیگران بهتر است. بنده خدا خودش هم میداند؛ ولی چه کند با به سه دختر قد و نیم قد و شوهری که همیشه بیمار است؛ نیامده، آستین بالا می زند و مشغول شستن ظرف های شام می شود و تندتند به جان حاج رحمان دعا می کند: «مکّه حقشه، خدا اونو نطلبه، من گنهکار رو سیاه رو بطلبه، دستش به خیره، ایشالّا خیر ببینه».

آنقدر برای کسی اهمیت ندارد که حرف هایش را تأیید کنند. حتی برای سکینه و حلیمه - دخترهای حاج رحمان - که آن طرف تر قلیان می کشند و آرام حرف می زنند.

همه حاجی ها ایستاده اند و به خانه شیطان سنگ می اندازند. حاج رحمان دستش خالی است. هر چه می گردد سنگ پیدا نمی کند. مضطرب به دیگران نگاه می کند. کسی او را نمی بیند. می نشیند و به زمین چنگ می زند ولی هیچ سنگی نیست؛ زمین تختۂ صافی است که خرده ای از آن جدا نمی شود. ازدحام جمعیت کم و کمتر می شود. همه می روند. حاجی می ماند و عملی که انجام نشده است. غروب، نزدیک است. حتی سنگ هایی که دیگران انداخته اند،

ناپدید شده است. شیطان از مخفیگاه خود بیرون آمده و با بدنی نیمه زخمی نیشخند خود را از دور به صورت حاج رحمان می پاشد. پیداست خیلی سنگ نخورده. پس این همه سنگ به کجا خورده؟» حاج رحمان، سرگردان به چپ و راست می دود. همه جا شیطان ایستاده است و سنگی نیست. در لحظه های مبهم اضطراب و توسل، زنی به او نزدیک می شود. هفت سنگ به او می دهد و می گوید: «بینداز!».

حاج رحمان، خوشحال به سنگ ها نگاه می کند. هفت گندم در دستش خودنمایی می کند. برمی گردد که به زن بگوید... زن از او دور شده است. چقدر رفتنش شبیه ستاره است!

از خواب بیدار می شود و دانه های درشت عرق را از چهره اش پاک می کند؛ چقدر بی صبر است تا برگردد و قسمت پایانی داستانت را تکمیل کند.

حالا سالهاست که قسمتی از بهترین زمین هایش وقف ستاره هاست. داوری تمام شده و تو به آرزویت رسیده ای.

به خانه که میرسی کتاب را برمیداری و نگاهی به داستان چاپ شده ات می اندازی. ستاره با آرامش گندم های پاک شده را در گونی می ریزد؛ حاج رحمان با لبخندی مهربان نگاهت می کند و از تو می خواهد کنارش بنشینی، همین جا... در همین داستان.

اما تو عجله داری؛ باید به کربلایی عبدالله کمک کنی در تعمیر اتاقش. همان اتاقی که قرار است خانه روحانی شود. و نیمی از پولش را خودت داده ای. خدا را چه دیدی. شاید دیگری نیز داستان تو را نوشت و در لحظه انتخاب، خودش نیز قهرمان داستان دیگری شد. کاش دیگری که داستان تو را می نویسد یک بار در مسجد قدیمی روستایتان نماز خوانده باشد. آن وقت شاید روی همان موکت های کهنه، تصمیم قشنگی بگیرد.

لبخندشیرین

لیلا رستگار - آبادان

صدای کوبیده شدن پشت سر هم در حیاط، مادر را کشاند از هال بیرون. داد زد: «اومدم... اومدم.. چه خبره؟»

هنوز در کامل باز نشده بود که محمد خودش را پرت کرد توی حیاط و دوید تا رسید به پله های جلوی هال. نشست. نفس نفس می زد. مادر چادر رنگی را از سر برداشت و متعجب خیره شد به او. محمد با شوق زیپ کیفش را باز کرد و محتویاتش را خالی کرد کف حیاط. چشمهای مادر چرخید روی کتابهای درسی، دفترهای جلد رنگی، یک بسته مداد و چند پاک کن و تراش و خط کش.

محمد به دهان باز مانده از تعجب مادر نگاه کرد و با چشم های خندان پرسید: «مامان وقف یعنی چی؟»

مرقوم بفرمایید

ناهید قادری حاجی آبادی - کرمانشاه

من می خندم، تو تور را بالا می دهی، اتاق پر از صدای صلوات می شود. میگویی: «حاج آقا مرقوم بفرمایید!»

عمه میدود بیرون، اخم کرده. من لب میگزم. می گویم: «تو رو خدا حسین؟» می خندی: مهرته بزار روی چهارده شاخه گلت.» حاج آقا حیران نگاهت می کند، عینک رو دماغش را می دهد بالاتر. بعد کلاهش را تکان می دهد، دماغش چین می خورد. می گوید: «پدر جان یه خورده فکر کن مشکل داره، این مهریه صرفا یه تعارفه!» زل میزند به تو، دست می گذاری رو عقدنامه و می گویی: "هر وقت لازم شد عندالمطالبه است، حاج آقا مرقوم بفرمایید .» چیزی تو دلم می ریزد. دستهایم سرد شده، می چپانمشان تو دستهات.

دستت سرد است. خطها همین طور روی مانیتور سبز بالا و پایین می رود و بوق میزنند. هی قفسه سینه ات را بالا می دهی. هی پایین می آید. قد بلندت انگار حجم کوچکی شده پشت ریش و سبیل جو گندمیت. اکسیژن با لوله میدود تو بینی ات. پرستار تکانم می دهد. با دست بیرون را نشان میدهد.

با دستت راه را نشانم می دهی. خرگوش زخمی عموحسین را بغل کرده ای. چکمه لاستیکی قرمزم را از گل بیرون می کشی. صورتم پر از گل شده. موهایم را کنار میزنی. با دستمالت صورتم را پاک می کنی. خرگوش را بغل کرده ای، زل میزنی تو چشمهام. قدت دو برابر من است. خم میشوی. اصلاً می نشینی. می گویی: «ببین پروانه جون!» دست زخمی خرگوش را نشانم می دهی.

می گویی: «نگاه کن دست خودت هم خون شده، دوست داری حالا اینطوری یکی اذیتت کننه؟» سرم را پایین می اندازم. دست خرگوش را می گذاری تو دستم. چانه ام میلرزد. چانه ام را بالا می کشی: «جواب ما چیه حاج خانم، تاکی باید پاشنه در شما رو از ریشه هی در بیاریم هی جا بندازیم؟» دستت زمخت است. نگاهم را روی دستت می بینی، دستت را پس میکشی می گویی: «مال بیل زدن زیاده!»

دستم را پس می کشم. پرستار بلندم می کند: «وقت رفتنه خانم!». تسبیحت را از روی میز برمیدارم، می فشارمش توی مشتم، پرستار هلم میدهد بیرون. تو هلم می دهی تو کلاس. پر صورتت خنده است. دست می کشی رو میز و نیمکت های نو و میگویی: «باور می کنی؟» سر تکان می دهم. می کشانیم کنار پنجره. تمام آبادی از این بلندی معلوم است . دفتر و کتابها را روی میز می چینی. جایشان را میزان می کنی. دور و نزدیک می کنی، میگویی:

«این جای زهرا است، دختر حاج رحمت، قدش کوچولویه باید جلو بشینه!» نگاهت می کنم. میخندی می گویی: قد کوچیکیهای خودته»

کدخدا سر می کشد داخل. میدود جلو، شانه ات را می بوسد. به در و دیوار کلاس و میز و نیمکت نو زل میزند و می گوید: «ممنون!»

تو چشمهاش عکس یک مرد افتاده. به من نگاه می کنی و من دلم میسوزد برای جای خالی النگوهایم. پر چشمهایت مهربانی شده است. بچه ها دسته دسته می آیند مدرسه و می روند تو جلوی بچه ها جایزه مرا می دهی. سر صف صدایم می کنی: «جایزه خانم پروانه رحمانی، شاگرد خوب اول زندگی من!»بچه ها می خندند، حتی زهرا دختر حاج رحمت با جای دو تا دندان افتاده، لبهایش شکفته، دست می زنند. خجالت می کشم و چادرم را جلوتر، چهار تا النگو دستم می کنی. نگاهت می کنم. سوز نگاهت روی پشتم است. دستهایت چقدر زمخت است حسین! مال بیل زدن زیاد است، باغ آباد می کنی!

دستهای زمخت زهرا دستهایم را گرفته است. می گوید: «خودم درختهای ده رو به جای آقا معلم آب میدم با بچه ها!» سر می چسبانم به شانه اش. شانه ام را فشار میدهد. هنوز بوی معصومیت آن وقت ها را می دهد. می گوید: «ماه دیگه حکمم میاد، بچه ها بی معلم نمی مونن، شما مواظب آقا معلم باشید.»

قد من شده است. شاید هم بزرگ تر از من! شوهرش پا به پا می شود. بچه اش نق می زند. با حسرت زل می زند به سی سی یو می گوید: «کاش آقا معلم را میدیدم!» به شوهرش نگاه می کند: «حسین رو بده به من!» بچه هی وول میخورد. پرستارها می آیند و می روند. دکتر نگاهم می کند: «مرگ مغزیه، شوخی نیست، یک ماه است که هیچ علائم مثبتی نشان نداده، روز به روز هم...»

ادامه نمیدهد، می گوید: «از لحاظ علمی ایشون فقط نفس می کشند، اجازه بدید دستگاهها رو برداریم؟». تو می خندی: دستگاه آبرسانی را وصل کردیم، حالا دیگه همه از آب تمیز چشمه استفاده می کنند.» پشت به تو می کنم، دستت را می کشی به موهایم، دلم جمع می شود. نگاهم میکنی. مشتت را باز می کنی. پروانه قشنگی گرفته ای. داد میزنم: «چقدر خوشگله!» خیره ام میشوی. در را باز میکنی که برود. غر می زنم. خیره میشوی به آسمان: « «هیچ پروانه ای نباید اسیر باشه!»

اسیر تخت شده ای. بیرون بیمارستان باران میبارد. می زند به شیشه. می روم کنار پنجره. مردی دست زنش را گرفته و دو نفری میدوند.

باران میبارد. آسمان انگار سوراخ شده. چکمه می پوشی، دست می گیرم جلوت. کنارم میزنی، میروی. پل خراب شده است. کدخدا تو آب افتاده. تو می پری. کدخدا بالا می آید. من می روم پایین. تو بالا می روی. کدخدا آمده بیرون. من غرق شده ام.

دکتر نگاهم می کند: «می گویم مهرم را می خوام.» حیران می شود. میگویم: «عند المطالبه است!» می گوید: «مسکن بزنم؟» می گویم: «ورقه رو بده!» دکتر دست می کشد توی سرش. نگاهت می کنم و پا میگذارم روی دلم. دست می گذارم روی دستت. باید دستت را لمس کنم به من گرما بدهد. می گوید: «مطمئنید!» می گویم: «خرگوش زخمی کنار جاده رو نجات داد.» می گوید: «بهتر نیست بذارید وقتی بهتر شدید، اصلاً تا فردا صبر کنید، با خودتون کنار بیایید! خودم گفتم اجازه بدید، نفس می کشد؛ ولی ... »

داد میزنم: «کدخدا نفس می کشد، مهرم رو میخوام.» ورقه ای دستم میدهد. زهرا گریه می کند. چادر می کشد جلو و هی مفش را بالا می کشد.

دکتر اخم کرده. می گویم: «چه اعضایی نیاز هست؟» سرخ می شود. پیشانیش را می خاراند و چیزی نمی گوید. می گویم: «مهرم بود، خودش روز عقد جونش رو مهرم کرد.» ورقه را امضا می کنم. می گویم: «اسمش حسین رئوفیه، بگید سالها تک تک اینا برا خدا مصرف شده، خوب نگهشون دارن!»

زهرا گریه می کند، دکتر نگاهم می کند. حسین از سر و کول پدرش بالا می کشد. آقا معلم هم می رود آن دورها. زل میزنم به تخت. می گویم: «آخرش مهرم رو ازت گرفتم.»

روی صورتت لبخند است. من گریه می کنم. زهرا دستم را می گیرد. دستش زمخت است. مال بیل زدن زیاد است.

دستم را می چپانم توی دستش. پهن میشوم کنار دیوار. هق هق میزند. دست می کشم روی زمخت دستهایش. «بگو به بچه های ده آقامعلم باغ رو داد به اهالی، مواظبش باشید، عایدات هر سالش رو برای تعمیر خرابی روستا مصرف کنید.»

پاهایم شل می شود. اشک جلو دیدم را گرفته. کشان کشان، از در بیمارستان بیرون می روم. می روم تو حیاط. تکیه میزنم به سپیدار برف گرفته. پاهام آخرش تا می شود. زل میزنم به آسمان. داد میزنم: «خدا مرقوم بفرمایید!»

ابتدای جاده قزلحصار

ریحانه مرادی قم

صحنه اول:

یکی از همان سه شنبه های خیس آذر بود. باران بود، مصطفی بود، آدم های آن طرف در بودند. گریه ی شدیدی بود از ابر، که می چکید تا بیاید خودش را در آغوش زمین بیندازد. در قورتش داده بود. با چشمهای درشتش دانه های باران را روی در تعقیب می کرد که در گلوی در بزرگ آهنی زندان فرود می آمد. نگاه مصطفی پشت در، چتر بدست، جلوی در نگهبانی به لولای در بود که کی پیچ می خورد و مصطفی را بیرون می کند از آنجا؟

گفتم که باران بود، آمیرزا قاسم توی دکان خودش در منتهاالیه بازارچه تهران، نشسته روی چهارپایه و هی شماره می گرفت. میز جلوی پیرمرد را گرفته بود وگرنه میشد اضطرابی که به جان پاهایش افتاده بود را دید. چهارپایه نبود، گسل زلزله بود که آمیرزا رویش نشسته بود. هی پاهایش می لرزید. تسبیح دانه عقیق بین انگشت های دست پیرمرد راه می رفت و صدای آمیرزا را در می آورد. «س بحان الله، سبحان الله، سبحان الله، سبحان الله...» ذکرهای آرامش توی سکوت مغازه گم شده بود، صدای کسی که جواب نمیداد، اضطرابش را دو چندان می کرد. گوشی را که گذاشت، ملیحه بود که ذکرهای حاجی را شکست، سکوت مغازه را هم «سلامُن علیکم»، «الو سلام آقاجون. وقت بخیر.» دست و پایش را گم کرد: «سلام بابا جون. خوبی بابا. خیر باشه این وقت ظهر؟»

با پسرتون کار داشتم .اونجاست؟ میشه گوشی رو بهش بدین؟»

رفته تا جایی و برگرده. کاریش داری؟»

نه آقاجون فقط سر شبی که نوبت قرصاش بود نخورد. سحر که میومد دم دکون من نفهمیدم. دل نگرونشم. گمونم قرصاش تو جیب کتش رفته باشه. وقتی برگشت حتما یادش بندازید که بخوره، شما که میشناسیدش سر به هواست این محمد تقی؟»

قالیچه ی شش متری قم بافت زل زده بود به چشمهای پیرمرد، آمیرزا انگار سوتر همان قالیچه شده و رفته بود به همان شبی که محمد تقی تنها پای تیغ سمنو ایستاده بود و تا صبح همش زده بود. به شبی که همه خواب بودند و محمد تقی همت نکرده بود برود قرصهایش را از اتاق بردارد و بخورد و همان صبحی که جوان سی چهار ساله ی حاجی، پای سمنو ته گرفته از حال رفته بود. «الو.. الو. میشنوید صدامو آقاجون؟» صدای ملیحه عروسش که برش می گرداند به همان سه شنبهی خیس آذر. «آره بابا جون میشنوم. خیالت راحت یادش میندازم وقتی برگشت.» «دست شما درد نکنه.» «خداحافظ بابا.»

پیدا نمیشد دست و پایی که گم کرده بود، پیدا نمی شد و مانده بود چه کار کند. جواب ملیحه را چه بدهد، جواب اشرف السادات را؟ اضطرابش که بیشتر شد، بلند شد از روی چهار پایه و موزاییک های کف مغازه شروع کردن به قدم زدن. یک لحظه کت خاکستری رنگی که از چوب لباسی کنج دکان آویزان بود گیر کرد به نگاه های حیران و نگران پیرمرد. دنیا بیشتر از موقعی که روی گسل نشسته بود روی سرش خراب شد. دستش را کرد توی جیب کتی که بوی برگه آلو میداد، برگه هایی را که دیروز محمد تقی گونی اش را کول کرده بود و از دم دکان تا خانه برده بود، تمام مسیر راه خوشحال بود از قد و بالای رشید و زوری که پسرش دارد و خدا را شکر کرده بود که خیلی وقت است که محمد تقی از هوش نمی رود. ردیف قیچی شده از قرص توی جیب محمد تقی آن قدر زور داشتند که آمیرزا قاسم را هل بدهند به طرف در، که برود دنبال محمد تقی و قرصهایش را به او برساند. از طرفی نمی توانست منتظر بماند که ابراهیم دامادش که از صبح زود حرکت کرده بودند از سمت اصفهان برسد و برود دنبال محمد تقی. کلاهش را روی سرش گذاشت، عصایش را برداشت و کت خاکستری را روی دستش انداخت، در دکان را قفل کرد و رفت...

صحنه ی دوم:

بهار نارنج یک گوشه ایستاده و سنگینی اش را انداخته روی دیوار همسایه و پایش را از گلیم خود درازتر کرده بود و انگار تشنه است که می خواهد به حوض نزدیک شود. هر سال ریشه هایش کاشی های کف حوض را بیشتر بلند می کند. چشم تو چشم محبوبه که آن طرف حیاط روبروی پنجره ی چهار طاق باز اتاق نشسته بود و به عروسیش فکر می کند. ملیحه هم کنار دست او دختر تازه به دنیا آمده اش را شیر می دهد. چادرش را روی سینه اش انداخته و کمی کج نشسته تا مبادا بی حیایی شود و حاجی، سینه عریان عروسش را ببیند. نسیم خنک پاییز تا پشت در اتاق خواب محبوبه تجاوز می کند. عطر بهار نارنج و بوی نم روی زمین که زاییده باران شب قبل است، عقل را از سر خانه می پراند. اشرف السادات با ظرافت زنانه اش پهلو به پهلو آمیرزا نشسته و برایش جایی می ریزد توی استکان کمر باریک و دم گوش حاجی چیزی پچ پچ می کند و دو تایی می خندند... تلفن روی طاقچه می لرزد و زنگ کوتاهی می زند، قطع می شود، دوباره زنگ می زند. محبوبه گوشی را بر می دارد و جواب می دهد: «الو بفرمایید.» صدای پشت گوشی بم است و می گوید: «سلامُن علیکم خانم. من موسوی هستم. تشریف دارن حاج آقا رزاق؟» «بله فرمایشتون؟» «لطف کنید بفرمایید موسوی از خیریه کارشون داره.» «بله» چن لحظه. به آمیرزا نگاه می کند و گوشی خوب گوش میدهد ببیند که محبوبه چه می گوید. دم گوشی تلفن، بلند و تصنعی: «آقا جووون پا تلفن کارتون دارن.» آمیرزا می آید گوشی را می گیرد و خیلی خلاصه و نامفهوم بدون این که کسی