مشخصات کتاب
پدیدآور:آعبدالله، معصومه
عنوان و نام پدیدآور: ترجمه و شرح مختصری از دعای صباح امیرالمومنین علیه السلام/نگارش معصومه آعبدالله
مقطع و رشته تحصیلی:(کارشناسی ارشد): علوم قرآن و حدیث.
محل و سال اخذ مدرک:، 1387.
نام دانشگاه/ پژوهشگاه:دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشکده الهیات، فلسفه و معارف اسلامی.
مشخصات نشر: 1387.
مشخصات ظاهری:53 ص
زبان : فارسی
اشاره
بسم الله الرحمن الرحیم
ترجمه و شرح مختصری از دعای صباح
معصومه آعبد اله ا امیر المؤمنین علیه السلام
بسم الله النور : سلام بر نور و سلام بر صبح ظهور
دعای صباح امام علی علیه السلام با مضامین بلند آن، از دعاهای مأثوره می باشد که از ناحیه معصوم علیهم السلام به ما رسیده است و الفاظش انشای فرد عادی نیست. بهترین ثناها و بلیغ ترین و عالی ترین معانی در دعای صباح حضرت امیر علیه السلام نهفته است.
به نقل از علامه مجلسی، امام علی علیه السلام این دعا را در روز پنجشنبه 11 ذیحجه سال 25 هجری به دست خود نوشته اند.
یکی از آداب مهم دعا، مقدم کردن توصیف خدای متعال است. در این مقام، بی تردید ائمه علیهم السلام گوی سبقت از دیگران ربودهاند و صحیح ترین و گویاترین و دلنشین ترین مناجات ها ازناحیه معصومین علیهم السلام صادرشده است.
دعای صباح امام علی علیه السلام از دعاهایی است که توصیه شده بعد از نافله صبح یا بعد از فریضه صبح خوانده شود.
در این مجموعه ابتدا مقدمه ای در باب دعا ذکر شده است.
در ادامه از طریق بررسی ترجمه های مختلف و مراجعه به فرهنگ لغات، سعی شد ترجمه ای روان و صحیح از دعای صباح ارائه شود. (لازم به ذکر است که مبنای اولیه، ترجمه دکتر الهی
قمشه ای بوده است.) سپس بعضی مفرده های دعا را به اختصار توضیح دادیم. امید آنکه گام کوچکی در جهت شناخت کلام مولای متقیان علیه السلام باشد.
به معنای واقعی کلمه کسی نمی تواند ادعا کند که بیان فصیح و شیوا و بلیغ حضرت را با تشبیهات بسیار زیبای آن بتواند شرح نماید و لیکن با بضاعه مزجاه خویش قلم زده و خاضعانه از نظرات اصلاحی دوستان استقبال میکنیم.
آب دریا را اگر نتوان کشید هم به قدر تشنگی باید چشیداز مولای متقیان حضرت علی علیه السلام نقل شده است: کسی که مداومت بر خواندن دعای صباح کند اگر عالم پر از بلا شود به او هیچ آسیبی نمیرسد و همیشه در نظر مردم عزیز و محترم باشد و هیچ گاه دشمن نمیتواند به او ضرری برساند و هرکس با او دشمنی کند به خودش بر می گردد و به لطف الهی از مرگ ناگهانی و سختیها در امان می باشد و به برکت این دعای صباح رزق و روزی او هر روز وسیع تر می شود.
بر اساس روایت فوق؛ چنین استنباط می شود که هر کس بر خواندن دعای صباح توفیق داشته باشد؛ خیرات و برکات فراوانی نصیبش گردد.
همچنین از امام رضا علیه السلام درباره دعای صباح روایت شده است:
آیا شما را بر بزرگترین ذخیره دنیا و آخرت و جامع ترین گنج در عالم غیب و شهادت، که حصار و قلعه محکمی است، راهنمایی نکنم؟! این فرمایش امام رئوف بیانگر عظمت این دعاست.
در این حدیث شریف امام رضا علیه السلام دعای صباح را به سانقلعه و دژ محکمی تصویر نموده اند و کسی که هر صبح در این حصن حصین وارد گردد به اذن الله مصون و محفوظ خواهد
ماند. لذا بر ماست که به این ادعیه ماثوره توجه خاص نموده و حداقل به خواندن هفتگی یا ماهیانه این ادعیه اهتمام ورزیم و از مواهب مادی و معنوی آن متنعم گردیم. و من الله التوفیق.
نکات رعایت شده در تدوین این جزوه
اثرات دعای صباح از لسان دو معصوم علیهم السلام تا مؤمنین با اشتیاق و معرفت بیشتری به خواندن این دعا، رو آورند.
اشاره کوتاهی به منابع سندی دعای صباح
مطلب کوتاهی در مورد شروح دعای صباح در الذریعه آقا بزرگ تهرانی
4.مطالبی در مورد «دعا»
5.متن دعای صباح با ترجمه رو به روی آن.
لازم به ذکر است که هرگز بهترین ترجمه هم نمی تواند جایگزین واژه های نورانی و مفاهیم عمیق حضرت به خصوص در این زیارت که مملو از بلاغت و تشبیهات و استعاره هایی عالی
است، گردد. به امید روزی که عالم با نور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریفمنور شود و ترجمه و حقایق ادعیه و قرآن کریم را مستقیماً از لسان اماممان بشنویم.
6.ارائه شرح مختصری از بعضی کلیدواژههای دعای صباح
منابع راوی دعای صباح
اکنون این کتاب در دسترس نیست ولی پیش تر نسخهای از آن نزد افندی صاحب «ریاض العلماء» بوده و خوانساری صاحب روضات الجنات آن را دیده است.
که دعای صباح به خط کوفی بر روی پوستی بلند که به امضای حضرت علی عتیه السلام رسیده، مکتوب و در دسترس بوده است.فیض کاشانی این دعا را در آخر کتاب ذریعه الضراعه آورده است.
مضامین حکمی، عرفانی و کلامی این دعا که در قالب الفاظو عبارات فاخر و انواع صنایع لفظی و معنوی و فنون بلاغی درآمده اعتباری سترگ به آن بخشیده.
شرح های دعای صباح
اهمیت مضامین این دعا، عالمان و محققان بسیاری را بر آن تا بر آن شرح بنویسند.
آقا بزرگ تهرانی در کتاب الذریعه از شروح فارسی و عربی به صورت منظوم و منثور، 23 مورد را نام می برد. که برخی از آنها به شرح ذیل است:
شرح منظوم فارسی از مولی ابوالوفاء به نام «مفتاح الفلاح و مصباح النجاح»
شرح منظوم فارسی از مولی احمد بن سیف الدین استرآبادی
شرح دعای صباح از احمد بن محمد معروف به نشانچی زاده (به نقل از کشف الظنون/1/431)
شرح دعای صباح از ملاهادی سبزواری که به ضمیمه شرح بر «اسماءالحسنی» منتشر شده.
مفتاح الفلاح فی شرح دعاء الصباح از مولی اسماعیل بن محمدحسین بن محمدرضا بن علاءالدین محمد مازندرانی اصفهانی خواجویی که نزدیک به 3000 شعر است که درحاشیه زادالمعاد به چاپ رسیده و نسخهای از آن در کتابخانه حسینیه تستریه نجف و نسخه دیگری در کتابخانه حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام موجود است.
شرح دعای صباح از امیرمحمد اشرف، مؤلف فضایل السادات. این شرح نزد نوه دختری مؤلف سیدجعفر میردامادی در اصفهان موجود است.
دعا و اهمیت آن
دعاء کلید رحمت الهی است.
ارزش هر انسانی به میزانی است که با پروردگار خود نجوا می کند.
در آیه 77 سوره فرقان خداوند متعال می فرماید:
ای پیامبر بگو: اگر دعای شما نباشد، پروردگارم هیچ اعتنایی به شما نمی کند.
دعا به پیشگاه خداوند متعال یک عبادت بسیار ارزشمند و گرانقدر است.
ظاهری باز می کند و در این صورت با حال انقطاع به پیشگاه خداوند دعا می کند. شاید یکی از عوامل مستجاب نشدن دعاها عدم انقطاع باشد.
است که با روح و قلب خود، دعا نماید.
یکی از بهترین اسباب برای ایجاد رقّت قلب یاد کردن از مصائیب اهل بیت علیهم السلام است که هم خودش موضوعیت دارد و عبادتی بزرگ به شمار می اید و هم زمینه ساز اجابت دعایانسان می گردد.
به عنوان مثال اگر انسان عیوب دیگران را ببیند ولی از عیب های خود غافل باشد، این خصوصیت مانع اجابت دعا می گردد. (بحارالانوار/93/376)
برعهده نداشتن حق ا لناس یکی دیگر از شرایط لازم برای اجابت دعاست. (بحار/93/321)
یکی از موانع اجابت دعا ناشکری کردن نسبت به نعمتهای خداوند است. شکر دارای سه رتبه است: قلبی، زبانی و عملی.
همه این مراتب باید تحقق یابد. معرفت به نعمت عظمای خداوند که همان وجود نازنین حضرت صاحب العصر و الزمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است
و شکر نعمت وجودی حضرت.
آیا چنانکه شایسته این نعمت عظمی است، معرفت به ایشان
داریم؟حقیقتاً چند درصد از شیعیان آن حضرت چگونگی ادای
مراتب شکرگزاری آن حضرت را می دانند؟
متأسفانه بسیاری از ما در این زمینه محتاج تذکر و تنبّه
هستیم. وقتی متذکر می شویم، در عمل چنان اهتمام و جدیتی
که شایسته حق امام علیه السلام باشد، از خود نشان نمی دهیم. اگر سلامت و امنیت ما به خطر افتد، نگران میشویم و سعی
می کنیم که راههای شکرگزاری نسبت به آنها را بیاموزیم و در
عمل به آن اهتمام ورزیم. اما آیا به نحوه سپاسگزاری از نعمت
وجود اماممان می اندیشیم؟ (بنی هاشمی، دعا، 41)
در انتها خدای را سپاس می گویم که توفیق گردآوری این
نوشتار را نصیب اینجانب نمود و امید آن دارم که این تلاش
اندک مورد رضای خداوند متعال قرار گرفته و الطاف و عنایات ویژه حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه السلام را در مواقف
حساس مرگ شامل حال حقیر و خوانندگان محترم بگرداند.
13 رجب المرجب 1441
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
اَللّهُمَّ یا مَنْ دَلَعَ لِسانَ الصَّباحِ بِنُطْقِ تَبَلُّجِهِ
وَ سَرَّحَ قِطَعَ الّلَیْلِ الْمُظْلِمِ بِغَیاهِبِ تَلَجْلُجِهِ
وَ اَتْقَنَ صُنْعَ الْفَلَکِ الدَّوّارِ فی مَقادیرِ تَبَرُّجِهِ
وَ شَعْشَعَ ضِیآءَ الشَّمْسِ بِنُورِ تَاَجُّجِهِ
یا مَنْ دَلَّ عَلی ذاتِهِ بِذاتِهِ
وَ تَنَزَّهَ عَنْ مُجانَسَةِ مَخْلُوقاتِهِ
وَ جَلَّ عَنْ مُلاَّئَمَةِ کَیْفِیّاتِهِ
یا مَنْ قَرُبَ مِنْ خَطَراتِ الظُّنُونِ وَبَعُدَ عَنْ لَحَظاتِ الْعُیُونِ
وَ عَلِمَ بِما کانَ قَبْلَ اَنْ یَکُونَ
یا مَنْ اَرْقَدَنی فی مِهادِ اَمْنِهِ وَ اَمانِهِ
وَ اَیْقَظَنی اِلی ما مَنَحَنی بِهِ مِنْ مِنَنِهِ وَاِحْسانِهِ
وَ کَفَّ اَکُفَّ السُّوَّءِ عَنّی بِیَدِهِ وَ سُلْطانِهِ
صَلِّ اللّهُمَّ عَلَی الدَّلیلِ اِلَیْکَ فِی اللَّیْلِ الاْلْیَلِ
وَالْماسِکِ مِنْ اَسْبَابِکَ بِحَبْلِ الشَّرَفِ الاْطْوَلِ
وَ النّاصِعِ الْحَسَبِ فی ذِرْوَةِ الْکاهِلِ الاْعْبَلِ وَ الثّابِتِ
الْقَدَمِ عَلی زَحالیفِها فِی الزَّمَنِ الاْوَّلِ وَعَلی الِهِ الاْخْیارِ
الْمُصْطَفَیْنَ الاْبْرارِ
وَ افْتَحِ اللّهُمَّ لَنا مَصاریعَ الصَّباحِ بِمَفاتیحِ الرَّحْمَةِ وَ
الْفَلاحِ
وَ اَلْبِسْنِی اللّهُمَّ مِنْ اَفْضَلِ خِلَعِ الْهِدایَةِ وَ الصَّلاحِ
وَ اَغْرِسِ اللّهُمَّ بِعَظَمَتِکَ فی شِرْبِ جَنانی یَنابیعَ
الخُشُوعِ
وَ اَجْرِ اللّهُمَّ لِهَیْبَتِکَ مِنْ اماقی زَفَراتِ الدُّمُوعِ
وَ اَدِّبِ اللّهُمَّ نَزَقَ الْخُرْقِ مِنّی بِاَزِمَّةِ الْقُنُوعِ
اِلهی اِنْ لَمْ تَبْتَدِئْنِی الرَّحْمَةُ مِنْکَ بِحُسْنِ التَّوْفیقِ
فَمَنِ السّالِکُ بی اِلَیْکَ فی واضِحِ الطَّریقِ* وَ اِنْ اَسْلَمَتْنی اَناتُکَ لِقاَّئِدِ الاْمَلِ وَالْمُنی فَمَنِ
الْمُقیلُ عَثَراتی مِنْ کَبَواةِ الْهَوی
وَاِنْ خَذَلَنی نَصْرُکَ عِنْدَ مُحارَبَةِ النَّفْسِ وَالشَّیْطانِ
فَقَدْ وَکَلَنی خِذْلانُکَ اِلی حَیْثُ النَّصَبِ وَالْحِرْمانِ
اِلهی اَتَرانی مآ اَتَیْتُکَ اِلاّ مِنْ حَیْثُ الاْمالِ
اَمْ عَلِقْتُ بِاَطْرافِ حِبالِکَ اِلاّ حینَ باعَدَتْنی ذُنُوبی
عَنْ دارِ الْوِصالِ
فَبِئْسَ الْمَطِیَّةُ الَّتِی امْتَطَتْ نَفْسی مِنْ هَواها
فَواهاً لَها لِما سَوَّلَتْ لَها ظُنُونُها وَ مُناها
وَ تَبّاً لَها لِجُرْاَتِها عَلی سَیِّدِها وَمَوْلیها
اِلهی قَرَعْتُ بابَ رَحْمَتِکَ بِیَدِ رَجاَّئی وَهَرَبْتُ اِلَیْکَ
لاجِئاً مِنْ فَرْطِ اَهْواَّئی وَعَلَّقْتُ بِاَطْرافِ حِبالِکَ اَنامِلَ
وَلاَّئی فَاْصْفَحِ اللُّهُمَّ عَمّا کُنْتُ اَجْرَمْتُهُ مِنْ زَلَلی وَ
خَطاَّئی وَ اَقِلْنی مِنْ صَرْعَةِ [رِدآئی]
فَاِنَّکَ سَیِّدی وَ مَوْلایَ وَمُعْتَمَدی وَ رَجائی وَ اَنْتَ
غایَةُ مَطْلُوبی وَ مُنایَ فی مُنْقَلَبی وَ مَثْوایَ
اِلهی کَیْفَ تَطْرُدُ مِسْکیناً الْتَجَاءَ اِلَیْکَ مِنَ الذُّنُوبِ هارِباً
اَمْ کَیْفَ تُخَیِّبُ مُسْتَرْشِداً قَصَدَ اِلی جَنابِکَ ساعِیاً
اَمْ کَیْفَ تَرُدُّ ظَمْئانَ وَرَدَ اِلی حِیاضِکَ شارِباً کَلاّ وَ
حِیاضُکَ مُتْرَعَةٌ فی ضَنْکِ الْمُحُولِ
وَ بابُکَ مَفْتُوحٌ لِلطَّلَبِ وَ الْوُغُولِ
وَ اَنْتَ غایَةُ الْمَسْئُولِ وَ نِهایَةُ الْمَاْمُولِ
اِلهی هذِهِ اَزِمَّةُ نَفْسی عَقَلْتُها بِعِقالِ مَشِیَّتِکَ وَ هذِهِ
اَعْباَّءُ ذُنُوبی دَرَاْتُها بِعَفْوِکَ وَ رَحْمَتِکَ وَ هذِهِ اَهْوآئِیَ
الْمُضِلَّةُ وَکَلْتُها اِلی جَنابِ لُطْفِکَ وَ رَاْفَتِکَ
فَاجْعَلِ اللّهُمَّ صَباحی هذا ناِزلاً عَلَیَّ بِضِیاَّءِ الْهُدی وَ* بِالسَّلامَةِ فِی الدّینِ وَ الدُّنْیا وَ مَساَّئی جُنَّةً مِنْ کَیْدِ
الْعِدی وَ وِقایَهً مِنْ مُرْدِیاتِ الْهَوی اِنَّکَ قادِرٌ عَلی ما
تشآءُ
تُؤتِی الْمُلْکَ مَنْ تَشآءُ وَتَنْزِ عُ الْمُلْکَ مِمَّنْ تَشآءُ وَ
تُعِزُّ مَنْ تَشآءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشآءُ بِیَدِکَ الْخَیْرُ اِنَّکَ عَلی
کُلِّ شَیْءٍ قَدیرٌ
تُولِجُ اللَیْلَ فی النَّهارِ وَ تُولِجُ النَّهارَ فِی اللَّیْلِ وَ تُخْرِجُ
الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَتُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَتَرْزُقُ مَنْ
تشآءُ بِغَیْرِ حِسابٍ