اشارة

سرشناسه: مجلسی محمد‌باقربن محمدتقی ۱۰۳۷ - ۱۱۱۱ق.

عنوان و نام پدیدآور: بحارالانوار: الجامعة لدرر أخبار الائمة الأطهار تالیف محمدباقر المجلسی.

مشخصات نشر: بیروت داراحیاء‌التراث‌العربی [۱440].

مشخصات ظاهری: ج - نمونه.

یادداشت: عربی.

یادداشت: فهرست نویسی بر اساس جلد بیست و چهارم، ۱۴۰۳ق. [۱۳۶۰].

یادداشت: جلد۱۰۸،۱۰۳،۹۴،۹۱،۹۲،۸۷،۶۷،۶۶،۶۵،۵۲،۲۴(چاپ سوم: ۱۴۰۳ق.=۱۹۸۳م.=[۱۳۶۱]).

یادداشت: کتابنامه.

مندرجات: ج .۲۴. کتاب‌الامامة. ج.۵۲. تاریخ‌الحجة. ج۶۷،۶۶،۶۵. الایمان و‌ الکفر. ج.۸۷. کتاب‌الصلاة . ج. ۹۲،۹۱ .الذکر و‌ الدعا. ج. ۹۴. کتاب‌السوم. ج.۱۰۳.فهرست‌المصادر. ج.۱۰۸.الفهرست.-

موضوع: احادیث شیعه — قرن ۱۱ق

رده بندی کنگره: BP۱۳۵/م۳ب۳۱۳۰۰ ی ح

رده بندی دیویی: ۲۹۷/۲۱۲

شماره کتابشناسی ملی: ۱۶۸۰۹۴۶

**[ترجمه]

سرشناسه : مجلسی، محمد‌باقربن محمدتقی، ۱۰۳۷ - ۱۱۱۱ق.

عنوان قراردادی : بحار‌الانوار .فارسی .برگزیده

عنوان و نام پدیدآور : ترجمه بحارالانوار/ مترجم گروه مترجمان؛ [برای] نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور.

مشخصات نشر : تهران: نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، موسسه انتشارات کتاب نشر، ۱۳۹۲ -

مشخصات ظاهری : ج.

شابک : دوره : 978-600-7150-66-5 ؛ ج.۱ : 978-600-7150-67-2 ؛ ج.۲ : 978-600-7150-68-9 ؛ ج.۳ : 978-600-7150-69-6 ؛ ج.۴ 978-600-715070-2 : ؛ ج.۵ 978-600-7150-71-9 : ؛ ج.۶ 978-600-7150-72-6 : ؛ ج.۷ 978-600-7150-73-3 : ؛ ج.۸ : 978-600-7150-74-0 ؛ ج.۱۰ 978-600-7150-76-4 : ؛ ج.۱۱ 978-600-7150-83-2 : ؛ ج.۱۲ 978-600-7150-66-5 : ؛ ج.۱۳ 978-600-7150-85-6 : ؛ ج.۱۴ 978-600-7150-86-3 : ؛ ج.۱۵ 978-600-7150-87-0 : ؛ ج.۱۶:978-600-7150-88-7 ؛ ج.۱۷:978-600-7150-89-4 ؛ ج.۱۸: 978-600-7150-90-0 ؛ ج.۱۹:978-600-7150-91-7 ؛ ج.۲۰:978-600-7150-92-4 ؛ ج.۲۱: 978-600-7150-93-1 ؛ ج.۲۲:978-600-7150-94-8 ؛ ج.۲۳:978-600-7150-95-5

مندرجات : ج.۱. کتاب عقل و علم و جهل.- ج.۲. کتاب توحید.- ج.۳. کتاب عدل و معاد.- ج.۴. کتاب احتجاج و مناظره.- ج. ۵. تاریخ پیامبران.- ج.۶. تاریخ حضرت محمد صلی‌الله علیه وآله.- ج.۷. کتاب امامت.- ج.۸. تاریخ امیرالمومنین.- ج.۹. تاریخ حضرت زهرا و امامان والامقام حسن و حسین و سجاد و باقر علیهم‌السلام.- ج.۱۰. تاریخ امامان والامقام حضرات صادق، کاظم، رضا، جواد، هادی و عسکری علیهم‌السلام.- ج.۱۱. تاریخ امام مهدی علیه‌السلام.- ج.۱۲. کتاب آسمان و جهان - ۱.- ج.۱۳. آسمان و جهان - ۲.- ج.۱۴. کتاب ایمان و کفر.- ج.۱۵. کتاب معاشرت، آداب و سنت‌ها و معاصی و کبائر.- ج.۱۶. کتاب مواعظ و حکم.- ج.۱۷. کتاب قرآن، ذکر، دعا و زیارت.- ج.۱۸. کتاب ادعیه.- ج.۱۹. کتاب طهارت و نماز و روزه.- ج.۲۰. کتاب خمس، زکات، حج، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، عقود و معاملات و قضاوت

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

ناشر دیجیتالی : مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

یادداشت : ج.۲ - ۸ و ۱۰ - ۱۶ (چاپ اول: ۱۳۹۲) (فیپا).

موضوع : احادیث شیعه -- قرن ۱۱ق.

شناسه افزوده : نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، مجری پژوهش

شناسه افزوده : نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور. موسسه انتشارات کتاب نشر

رده بندی کنگره : BP۱۳۵/م۳ب۳۰۴۲۱۶۷ ۱۳۹۲

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۲۱۲

شماره کتابشناسی ملی : ۳۳۴۸۹۸۵

**[ترجمه]

تتمة أبواب الأزمنة و أنواعها و سعادتها و نحوستها و سائر أحوالها

باب 14 الأیام و الساعات و اللیل و النهار

روایات

«1»

الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَاعَاتُ اللَّیْلِ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَاعَةً وَ سَاعَاتُ النَّهَارِ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَاعَةً وَ أَفْضَلُ سَاعَاتِ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ أَوْقَاتُ الصَّلَوَاتِ ثُمَّ قَالَ علیه السلام إِنَّهُ إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَ هَبَّتِ الرِّیَاحُ وَ نَظَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَی خَلْقِهِ وَ إِنِّی لَأُحِبُّ أَنْ یَصْعَدَ لِی عِنْدَ ذَلِکَ إِلَی السَّمَاءِ عَمَلٌ صَالِحٌ ثُمَّ قَالَ عَلَیْکُمْ بِالدُّعَاءِ فِی أَدْبَارِ الصَّلَوَاتِ فَإِنَّهُ مُسْتَجَابٌ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]خصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: شب 12 ساعت است و روز 12 ساعت است و بهترین ساعت­های شب و روز زمان­های نماز است. سپس امام علیه السّلام فرمود: همانا هنگامی که ظهر شود، درهای آسمان گشوده گردد و بادها بوزند، و خدای عزوجلّ به خلقش نگاه کند. و همانا من بسیار دوست دارم در این وقت کار شایسته­ای از من [صادر شود] و به آسمان بالا رود. سپس فرمود: بر شماست که دنبال هر نماز دعا کنید چرا که آن دعا مستجاب است. - .[1] خصال : 86 -

**[ترجمه]

«2»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الْمَاضِی علیه السلام لِمَ جُعِلَتْ صَلَاةُ الْفَرِیضَةِ وَ السُّنَّةِ خَمْسِینَ رَکْعَةً لَا یُزَادُ فِیهَا وَ لَا یُنْقَصُ مِنْهَا قَالَ إِنَّ سَاعَةَ اللَّیْلِ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَاعَةً وَ فِیمَا بَیْنَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلَی طُلُوعِ الشَّمْسِ سَاعَةً وَ سَاعَاتِ النَّهَارِ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَاعَةً فَجَعَلَ لِکُلِّ سَاعَةٍ رَکْعَتَیْنِ وَ مَا بَیْنَ غُرُوبِ الشَّمْسِ إِلَی سُقُوطِ الشَّفَقِ غَسَقٌ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]خصال: ابی هاشم می­گوید: به امام کاظم علیه السّلام گفتم: چرا نماز واجب و مستحب پنجاه رکعت قرار داده شده نه بیشتر و نه کمتر؟ حضرت فرمود: چون شب 12 ساعت است، و از سپیده دم تا طلوع خورشید یک ساعت، و روز هم 12 ساعت است، پس برای هر ساعت دو رکعت مقرّر شده، و میان غروب خورشید تا از بین رفتن قرمزی آسمان هم غسق است. - .[2]خصال : 86 -

**[ترجمه]

«3»

الْعِلَلُ، عَنْ أَبِیهِ إِلَی قَوْلِهِ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ الْخَادِمِ: وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ وَ زَادَ فِی آخِرِهِ فَجَعَلَ لِلْغَسَقِ رَکْعَةً⁽³⁾.

**[ترجمه]در کتاب علل الشرایع همین حدیث آمده، ولی در آخر آن این عبارت اضافه شده: پس برای غسق نیز رکعتی قرار داده شده است. - .[3] علل الشرایع 2 : ص17 -

**[ترجمه]

بیان

المراد بالرکعة رکعتا الوتیرة فإنهما تعدان برکعة و المراد بالساعة فی الخبرین الساعات المعوجة⁽⁴⁾

الزمانیة کما سیأتی بیانها و عدم

إدخال الساعتین فی اللیل و النهار مبنی علی اصطلاح خاص کان عند القدماء و أهل الکتاب و نقل أبو ریحان البیرونی فی القانون المسعودی عن براهمة الهند أن ما بین طلوع الفجر و طلوع الشمس و کذلک ما بین غروب الشمس و غروب الشفق خارجان عن اللیل و النهار بل هما بمنزلة الفصل المشترک بینهما و ذکره البرجندی فی بعض تعلیقاته.

**[ترجمه]مقصود از یک رکعت [در حدیث 3] دو رکعت نماز وتیره است؛ چرا که این دو رکعت یک رکعت محسوب می­شوند. و منظور از ساعت در دو روایت قبل، ساعات معوجه زمانیه - . علت این نام گذاری اختلافی است که این ساعات از لحاظ کوتاهی و بلندی با هم دارند که علت آن اختلاف فصول است؛ به خلاف ساعات مرسوم میان ما که با هم مساویند. - است؛ آن گونه که توضیح آن خواهد آمد. و اینکه آن دو ساعت را از ساعات شب و روز جدا کرده، بر اساس اصطلاح خاصی است که میان قدما، و اهل کتاب، وجود داشته؛ و ابوریحان بیرونی در کتاب قانون مسعودی از برهمانان هند نقل کرده که معتقدند اوقات میان سپیده دم تا طلوع خورشید و میان غروب خورشید تا غروب شفق خارج از اوقات شب و روز است؛ بلکه این دو وقت به منزله مرز میان شب و روز محسوب می­شوند. و بیرجندی هم در برخی از حواشی خود این مطلب را نقل کرده است.

**[ترجمه]

«4»

الْعِلَلُ، فِی خَبَرِ ابْنِ سَلَامٍ: سُئِلَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله لِمَ سُمِّیَ اللَّیْلُ لَیْلًا قَالَ لِأَنَّهُ یُلَایِلُ الرِّجَالَ مِنَ النِّسَاءِ جَعَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أُلْفَةً وَ لِبَاساً وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ وَ جَعَلْنَا اللَّیْلَ لِباساً⁽¹⁾وَ جَعَلْنَا النَّهارَ مَعاشاً⁽²⁾.

**[ترجمه]علل الشرایع: ابن سلام از پیامبر صلی اللَّه علیه و آله پرسید چرا شب را لیل گفته­اند؟ حضرت فرمود: چون مردان و زنان در آن با هم معامله و داد و ستد می­کنند. خدای عزّ و جلّ شب را الفت و پوشش قرا داده است که فرموده: « وَ جَعَلْنَا الَّیْلَ لِبَاسًا * وَجَعَلْنَا النهََّار َمَعَاشًا» - . نباء / 11و12 - {وشب را [برای شما] پوششی قرار دادیم و روز را [برای] معاش [شما] نهادیم.} - . علل الشرایع 2 : 155 -

**[ترجمه]

بیان

الملایلة المعاملة لیلا کالمیاومة المعاملة یوما و یظهر منه أن اللیل من الملایلة مع أن الظاهر العکس و یمکن أن یکون تنبیها علی أن أصل اللیل الستر.

**[ترجمه]داد و ستد شبانه را «ملایله» گویند، همان طور که به داد و ستد روزانه «میاومه» اطلاق می­شود. و از روایت بر می­آید که لیل از ملایله و به معنای داد و ستد شبانه است؛ حال آن که ظاهر خلاف آن است. و چه بسا مقصود این باشد که اصل لیل، پوشش است.

**[ترجمه]

«5»

الْعِلَلُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: لَا تَسُبُّوا الرِّیَاحَ فَإِنَّهَا مَأْمُورَةٌ وَ لَا تَسُبُّوا الْجِبَالَ وَ لَا السَّاعَاتِ وَ لَا الْأَیَّامَ وَ لَا اللَّیَالِیَ فَتَأْثَمُوا وَ تَرْجِعَ عَلَیْکُمْ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]علل الشرایع: رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله به نقل امام صادق علیه السّلام از پدر بزرگوارش فرمود: باد­ها را دشنام ندهید چرا که مأموران الهی هستند، و کوه­ها و ساعت­ها و روزها و شب­ها را دشنام ندهید. پس توبه کنید؛ چرا که لعن را بر خود شما برمی­گردانند. - . علل الشرایع 2 : 264 -

**[ترجمه]

بیان

حاصله أن تلک الأمور إن کان فیها شر أو نحوسة أو ضرر فکل ذلک بتقدیر خالقها و هی مجبولة علیها فلعنها لعن من لا یستحقه و من لعن من لا یستحقه یرجع اللعن علیه.

**[ترجمه]مقصود این است که اگر به زعم ما بدی و نحوست و ضرری در این امور هست، به تقدیر آفریدگار آن هاست و بر آن وادار شده­اند. پس لعن کردن آن­ها، لعن از روی استحقاق نیست و هرکس کسی را بی­جا مورد لعن قرار دهد؛ لعن به خود او باز می گردد.

**[ترجمه]

«6»

تُحَفُ الْعُقُولِ، قَالَ الْحَسَنُ بْنُ مَسْعُودٍ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام وَ قَدْ نُکِیَتْ إِصْبَعِی وَ تَلَقَّانِی رَاکِبٌ وَ صَدَمَ کَتِفِی وَ دَخَلْتُ فِی زَحْمَةٍ فَخَرَقُوا عَلَیَّ بَعْضَ ثِیَابِی فَقُلْتُ کَفَانِی اللَّهُ شَرَّکَ مِنْ یَوْمٍ فَمَا أَشْأَمَکَ فَقَالَ لِی یَا حَسَنُ هَذَا وَ أَنْتَ تَغْشَانَا تَرْمِی بِذَنْبِکَ مَنْ لَا ذَنْبَ لَهُ قَالَ الْحَسَنُ فَأَثَابَ

إِلَیَّ عَقْلِی وَ تَبَیَّنْتُ خَطَائِی فَقُلْتُ مَوْلَایَ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ فَقَالَ یَا حَسَنُ مَا ذَنْبُ الْأَیَّامِ حَتَّی صِرْتُمْ تَتَشَأَّمُونَ بِهَا إِذَا جُوزِیتُمْ بِأَعْمَالِکُمْ فِیهَا قَالَ الْحَسَنُ أَنَا أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ أَبَداً وَ هِیَ تَوْبَتِی یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ قَالَ وَ اللَّهِ مَا یَنْفَعُکُمْ وَ لَکِنَّ اللَّهَ یُعَاقِبُکُمْ بِذَمِّهَا عَلَی مَا لَا ذَمَّ عَلَیْهَا فِیهِ أَ مَا عَلِمْتَ یَا حَسَنُ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْمُثِیبُ وَ الْمُعَاقِبُ وَ الْمُجَازِی بِالْأَعْمَالِ عَاجِلًا وَ آجِلًا قُلْتُ بَلَی یَا مَوْلَایَ قَالَ لَا تَعُدْ وَ لَا تَجْعَلْ لِلْأَیَّامِ صُنْعاً فِی حُکْمِ اللَّهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]تحف العقول: حسن بن مسعود گفت: بر امام هادی علیه السّلام وارد شدم در حالی که انگشتم زخم شده بود و سواری با من تصادف کرده و دوشم را کوفته بود و برای ورود به محضر امام از میان ازدحام جمعیّت عبور کردم وآن­ها قسمتی از لباس مرا پاره کردند، پس گفتم: ای روز، خدا شرّت را از من کفایت کند که چه قدر شوم بودی! امام علیه السّلام به من فرمود: ای حسن، این سخن را در بر ما می گوئی؟! گناه خود را به کسی که گناهی ندارد نسبت می دهی؟ حسن گفت: پس امام عقل مرا به من بازگرداند و من به خود آمدم و به خطایم پی بردم و گفتم: ای مولای من استغفر اللَّه. فرمود: ای حسن روزها چه گناهی دارند که شما هنگامی که سزای اعمال خود را در آن­ها می­ببینید، آن­ها را شوم می­شمارید؟ حسن گفت: ای فرزند رسول خدا، من همواره از خدا طلب آمرزش خواهم کرد و این توبه من است. حضرت فرمود: به خدا سوگند که [این تشاؤم] سودی به حال شما ندارد؛ بلکه خدا شما را به سبب نکوهش کردن ایّام در حالی که نکوهشی بر آن­ها وارد نیست کیفر می­دهد. ای حسن، آیا نمی­دانی که این خداست که پاداش اعمال را می دهد و اوست که بندگان را به سبب اعمال سوءشان عقوبت می­کند؛ برخی را مهلت می­دهد و برخی را سریع مجازات می­کند؟ گفتم: چرا ای آقای من، فرمود: دیگر چنین سخن مگو، و برای روزها در حکم خدا صفتی را قرار مده. - . تحف العقول : 482 -

**[ترجمه]

بیان

هذا أی تقول هذا و أنت تغشانا أی تدخل علینا فأثاب أی أرجع الإمام إلی عقلی و یدل علی أنه لیس لحرکات الأفلاک و حدوث الأزمنة مدخل فی الحوادث و هذا لا ینافی ما وقع من التحرز عن بعض الساعات و الأیام للأعمال لأنها بأمره تعالی تحرزا عما قدر الله حدوثه فیها کما قال

أمیر المؤمنین ع أفر من قضاء الله إلی قدره.

**[ترجمه]این روایت دلالت دارد بر اینکه حرکات افلاک و آمدن زمان­های مختلف، به خودی خود، دخل و اثری در حوادث عالم ندارد، و این مطلب منافات ندارد با آنچه که در مورد اجتناب از انجام دادن اعمال در برخی از ساعات و روز­ها وارد شده است؛ زیرا این اجتناب به امر خدای متعالی است و در واقع اجتناب از حوادثی است که خدای متعالی مقدّر فرموده که در این اوقات اتفاق بیفتد. چنانکه امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: من از قضای خدا به قدر او می­گریزم.

**[ترجمه]

«7»

النهج، [نهج البلاغة] قَالَ علیه السلام: وَ قَدْ سُئِلَ عَنْ مَسَافَةِ مَا بَیْنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ مَسِیرَةُ یَوْمٍ لِلشَّمْسِ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]نهج البلاغه: امیر المؤمنین علیه السلام در پاسخ به پرسشی که از ایشان در مورد مسافت میان مشرق و مغرب شده بود فرمود:یک روز گردش خورشید است. - . نهج البلاغه 1 : 207 -

**[ترجمه]

بیان

لعل عدوله علیه السلام عن الجواب الحقیقی إلی الإقناعی للإشعار بقلة الفائدة فی معرفة تلک المسافة نحو ما قیل فی قوله تعالی قُلْ هِیَ مَواقِیتُ لِلنَّاسِ‌⁽³⁾أو لعسر إثباتها علی وجه لا یبقی للمنافقین من الحاضرین سبیل إلی الإنکار کما صرح علیه السلام به فی جواب من سأل عن عدد شعر لحیته أو لعدم استعداد الحاضرین لفهمه بحجة و دلیل و عدم المصلحة فی ذکره بلا دلیل.

**[ترجمه]شاید عدول امیر المؤمنین علیه السلام از پاسخ حقیقی به جواب اقناعی برای اشاره به این است که دانستن آن مسافت، سودی ندارد، چنانکه خدای متعالی در جواب پرسش از هلال ماه­های نو فرمود: « قل هی مواقیت للناس » - . بقره / 189 - {بگو: آن­ها [شاخصِ] گاه‌شماری برای مردم است.} یا برای این است که اثبات و بیان آن بر وجهی که منافقان حاضر در جلسه خرده نگیرند دشوار بوده؛ چنانکه در پاسخ کسی که از تعداد موی ریش خود پرسید بدان تصریح کرده است، یا برای آن است که حاضران آمادگی لازم برای فهم مطلب با دلیل و حجّت را نداشته­اند و مصلحت نبوده که حضرت بی‌دلیل آن را ذکر کنند.

**[ترجمه]

«8»

الْعِلَلُ، لِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ قَالَ: عِلَّةُ فَضْلِ اللَّیْلِ عَلَی النَّهَارِ أَنَّ بِاللَّیْلِ یَکُونُ الْبَیَاتُ وَ یُرْفَعُ الْعَذَابُ وَ تَقِلُّ الْمَعَاصِی وَ فِیهِ لَیْلَةُ الْقَدْرِ الَّتِی هِیَ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ⁽⁴⁾.

**[ترجمه]محمّد بن علیّ بن ابراهیم گفته: علّت برتری شب بر روز آن است که در آن بیات است، و عذاب رفع می‌شود، و گناهان در آن کم می­شود و از جمله شب­ها، شب قدر است که ارزش آن از هزار ماه بیشتر است. - .[1] بنا به قول علامه مجلسی (علل) کتابی متعلق به محمد بن علی بن ابراهیم است و در هیچ کتاب دیگری این روایت یافت نشد -

**[ترجمه]

بیان

لعل المراد بالبیات البیتوتة و النوم و الاستراحة أو البیات إلی الطاعات و الظاهر أنه کان السبات فصحفه النساخ قال الجوهری السبات النوم و أصله الراحة و منه قوله تعالی وَ جَعَلْنا نَوْمَکُمْ سُباتاً⁽¹⁾و یرفع العذاب عذاب المخلوقین علی الغالب.

**[ترجمه]شاید مقصود از بیات، بیتوته و خواب و آسایش، و یا شب‌گذرانی به طاعت الهی باشد. و ظاهرا اصل کلمه، (سبات) بوده و توسط نسخه برداران تصحیفی رخ داده و به اشتباه بیات نوشته شده است. جوهری گفته: سبات به معنای خواب است و اصل معنای سبات آسایش است. و به همین معناست قول خدا متعالی که فرمود: «و جعلنا نومکم سباتا» - . نباء / 9 - {وخواب شما را [مایه] آسایش گردانیدیم.} و منظور از رفع عذاب، عذاب مخلوقین است بر حسب غالب.

**[ترجمه]

«9»

الْکَافِی، عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبَانٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الثَّقَفِیِّ قَالَ: لَمَّا أَخْرَجَ هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِکِ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام إِلَی الشَّامِ سَأَلَهُ عَالِمٌ مِنْ عُلَمَاءِ النَّصَارَی عَنْ مَسَائِلَ فَکَانَ فِیمَا سَأَلَهُ أَخْبِرْنِی عَنْ سَاعَةٍ مَا هِیَ مِنَ اللَّیْلِ وَ لَا مِنَ النَّهَارِ أَیُّ سَاعَةٍ هِیَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام مَا بَیْنَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلَی طُلُوعِ الشَّمْسِ فَقَالَ النَّصْرَانِیُّ فَإِذَا لَمْ تَکُنْ مِنْ سَاعَاتِ اللَّیْلِ وَ لَا مِنْ سَاعَاتِ النَّهَارِ فَمِنْ أَیِّ السَّاعَاتِ هِیَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام مِنْ سَاعَاتِ الْجَنَّةِ وَ فِیهَا تُفِیقُ مَرْضَانَا الْخَبَرَ⁽²⁾.

**[ترجمه]روضة الکافی: هنگامی که هشام بن عبد الملک امام باقر علیه السلام را به شام برد، یکی از دانشمندان مسیحی از آن حضرت درباره مسائلی سؤال نمود. از جمله سؤال­ها این بود که: کدام ساعت است که نه از شب است و نه از روز؟ پس امام علیه السّلام فرمود: آن ساعت، زمان میان سپیده‌دم تا طلوع خورشید است. آن مسیحی گفت: اگر نه از ساعات شب است و نه از ساعات روز، پس چه ساعتی است؟ حضرت فرمود: از ساعات بهشت است و در این ساعت است که بیماران ما بهبود می­یابند.(تا پایان روایت). - .[3] روضة الکافی : 123 -

**[ترجمه]

توضیح

قد عرفت أن هذا اصطلاح آخر فی اللیل و النهار و ساعاتهما کان معروفا بین أهل الکتاب فأجابه علیه السلام علی مصطلحهم و الحاصل أن هذه الساعة لا تشبه شیئا من ساعات اللیل و النهار بل هی شبیهة بساعات الجنة و إنما جعلها الله فی الدنیا لیعرفوا بها طیب هواء الجنة و لطافته و اعتداله.

**[ترجمه]دانستی که این بیان، اصطلاح دیگری است در مورد شب و روز و ساعات این دو که میان اهل کتاب معروف بوده و امام علیه السلام پاسخ آن مسیحی را بر اساس اصطلاح خودشان داده است. حاصل کلام این که این ساعت هیچ شباهتی به ساعات شبانه­روز ندارد؛ بلکه شبیه به ساعات بهشت است. و همانا خدای متعالی این ساعت را در دنیا قرار داد تا مردم نیکویی و لطافت و اعتدال هوای بهشت را حس کنند.

**[ترجمه]

«10»

إِرْشَادُ الْقُلُوبِ، بِإِسْنَادِهِ رَفَعَهُ إِلَی الْکَاظِمِ علیه السلام عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی فَرَضَ عَلَی أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله فِی اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِی خَمْسَةِ أَوْقَاتٍ اثْنَتَانِ بِاللَّیْلِ وَ ثَلَاثٌ بِالنَّهَارِ ثُمَّ جَعَلَ هَذِهِ الْخَمْسَ صَلَوَاتٍ تَعْدِلُ خَمْسِینَ صَلَاةً وَ جَعَلَهَا کَفَّارَةَ خَطَایَاهُمْ الْخَبَرَ.

**[ترجمه]ارشاد القلوب: امیر المؤمنین علیه السّلام به نقل امام کاظم علیه السّلام از آباء طاهرینش فرمود: خدای متعالی در پنج وقت از اوقات شبانه روز بر امّت محمّد صلی الله علیه و آله، پنج نماز را واجب نمود. دو تا در شب و سه تا در روز. سپس این پنج نماز را معادل پنجاه نماز قرار داد و آن­ها را کفّاره گناهان امّت پیامبر اسلام در نظر گرفت. (تا پایان روایت). - . ارشاد القلوب 49 : 9 -

**[ترجمه]

«11»

الْخِصَالُ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِیدٍ الْعَسْکَرِیِّ عَنْ عَمِّهِ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ قَالَ أَمْلَی عَلَیْنَا تَغْلِبُ: سَاعَاتِ اللَّیْلِ الْغَسَقَ وَ الْفَحْمَةَ وَ الْعَشْوَةَ وَ الْهَدْأَةَ⁽³⁾وَ السِّبَاعَ

وَ الْجِنْحَ وَ الْهَزِیعَ وَ الْعُفْرَ⁽¹⁾وَ الزُّلْفَةُ وَ السُّحْرَةَ وَ الْبُهْرَةَ وَ سَاعَاتِ النَّهَارِ الرَّأْدَ وَ الشُّرُوقَ وَ الْمُتُوعَ‌⁽²⁾وَ التَّرَجُّلَ وَ الدُّلُوکَ وَ الْجُنُوحَ وَ الْهَجِیرَةَ وَ الظَّهِیرَةَ وَ الْأَصِیلَ وَ الطَّفَلَ.

**[ترجمه]ابو اسحاق گفته: ثعلب - . در خصال (ثعلب) ضبط شده است. - نام ساعات شب را بر ما چنین دیکته نمود: غسق، فحمه، عشوه، هدأه، سباع - . در خصال وجود ندارد. - ، جنح، هزیع - . در خصال واژه «الفقد» را هم اضافه آورده است. - ، عفر، - . در خصال به صورت «العقر» آمده است. - زلفة، سحره، بهره. و ساعات روز را نیز چنین برشمرد: راد، شروق، متوع، ترجّل - . در خصال به صورت «الترحل» آمده است. - ، دلوک، جنوح، هجیرة، ظهیره، اصیل، طفل. - . خصال : 488 -

**[ترجمه]

توضیح

قال الفیروزآبادی الغسق محرکة ظلمة أول اللیل و قال الفحمة من اللیل أوله أو أشد سواده أو ما بین غروب الشمس إلی نوم الناس خاص بالصیف جمع فحام و فحوم و قال العشوة بالفتح الظلمة کالعشاء⁽³⁾

ما بین أول اللیل إلی ربعه و العشاء أول الظلام أو من المغرب إلی العتمة أو من زوال الشمس إلی طلوع الفجر و العشیة آخر النهار و العشاءان المغرب و العتمة و فی المصباح المنیر العشی قیل ما بین الزوال إلی الصباح و قیل العشی و العشاء من صلاة المغرب إلی العتمة و علیه قول ابن فارس العشاءان المغرب و العتمة قال ابن الأنباری العشیة مؤنثة و ربما ذکرتها العرب و قال بعضهم العشیة واحدة جمعها عشی و العشاء بالکسر و المد أول ظلام اللیل و العشاء بالفتح و المد الطعام الذی یتعشی به وقت العشاء و قال أتانا بعد هدء من اللیل و هدء و هدأة و هدی‌ء و مهدأ و هدوء أی حین هدأ اللیل و الرجل أو الهدء أول اللیل إلی ثلثه و أما السباع فلم أجده فیما عندنا من کتب اللغة و کأنه من السباع ککتاب بمعنی الجماع لأنه وقته أو من السبع لأنه مضی من اللیل سبع ساعات أو هو بالیاء المثناة التحتانیة قال فی القاموس بعد سیعاء من اللیل بالکسر و کسیراء بعد قطع منه و بعد سوع من اللیل و سواع کغراب بعد هدء و قال جنوح اللیل إقباله و الجنح بالکسر الجانب و من اللیل الطائفة و یضم و قال الراغب فی مفرداته الجنح قطعة من اللیل مظلمة و فی القاموس هزیع من اللیل کأمیر طائفة أو نحو ثلثه أو ربعه و العفر فی بعض النسخ بالعین المهملة و الفاء و فی بعضها بالمعجمة و

علی التقادیر آخره راء مهملة و فی بعضها الفغد بالفاء ثم الغین المعجمة و فی بعضها بالفاء ثم القاف و فی بعضها بالنون ثم القاف و علی التقادیر آخره دال مهملة و لم أجد لشی‌ء منها معنی مناسبا و فی القاموس الیعفور جزء من أجزاء اللیل فالأول أنسب إن لم یکن تصحیفه و فی القاموس الزلفة بالضم الطائفة من اللیل و الجمع زلف کغرف و غرفات و غرفات و غرفات أو الزلف ساعات اللیل الآخذة من النهار و ساعات النهار الآخذة من اللیل و قال الجوهری الزلفة الطائفة من أول اللیل و قال السحر قبل الصبح و السحرة بالضم السحر الأعلی و قال الراغب فی المفردات السحر و السحرة اختلاط ظلام آخر اللیل بضیاء النهار و جعل اسما

لذلک الوقت یقال لقیته بأعلی سحرین. و فی القاموس ابهارَّ اللیل انتصف أو تراکبت‌⁽¹⁾

ظلمته أو ذهبت عامته أو بقی نحو ثلثه و البهرة بالضم من اللیل وسطه و قال رائد الضحی و رأده ارتفاعه و قال الشرق الشمس و یحرک و إسفارها و شرقت الشمس شرقا و شروقا طلعت کأشرقت و قال متع النهار کمنع متوعا ارتفع قبل الزوال و الضحی بلغ آخر غایته و هو عند الضحی الأکبر أو ترجل و بلغ الغایة و قال ترجل النهار ارتفع و قال دلکت الشمس دلوکا غربت أو اصفرت أو مالت أو زالت من کبد السماء انتهی.

**[ترجمه]فیروزآبادی گفته: «غَسَق» سیاهی آغاز شب است، «فحمه» یعنی ابتدای شب، یا آن موقع که تاریک­تر است، یا میان غروب تا زمان خوابیدن مردم در تابستان­هاست. جمع این کلمه فحام و فحوم است. «عَشوه» تاریکی از آغاز شب تا 4/ 1 آن را می گویند و «عشاءب آغاز تاریکی شب است یا از غروب آفتاب است تا از بین رفتن حمره مغربیّه، یا از غروب آفتاب است تا سپیده دم. و «عشیّه» آخر روز است و منظور از عشاءان وقت مغرب و عشاء با هم است.

در مصباح المنیر است که «عشی» از غروب آفتاب است تا صبح، و گفته‌اند عشی و عشاء از مغرب است تا زمان از بین رفتن حمره مغربیّه و ابن فارس هم می­گوید: «عشاءان» مغرب است و عشاء و از ابن الانباری نقل است که تاء در «العشیه»، برای تأنیث است و عرب گاهاً از آن استفاده می­کند. امّا برخی دیگر قائلند که تاء در این واژه، تاء وحدت است و جمع این لغت «عشیّ» است. «عِشاء» به معنای آغاز تاریکی شب است و «عَشاء» به معنای غذایی است که در موقع عِشاء می­خورند. فیروز آبادی در معنای «هدأ» می­نویسد: اینکه گفته می­شود فلانی بعد از هدء لیل به نزد ما آمد، منظور زمانی است که شب ساکن و مستقر شده باشد، یا اینکه به معنای ابتدای شب تا یک سوم آن است.

امّا واژه «سباع»، من آن را در هیچ یک از کتب لغتی که در اختیار داریم، مشاهده ننمودم. شاید از واژه «سِباع» به معنای جماع باشد چرا که این زمان، وقت همین کار است، یا از واژه «سَبع» به معنی عدد ِ7 است چرا که تا این زمان هفت ساعت از شب سپری شده است، یا این واژه در اصل «سیاع» بوده است و به غلط این گونه نوشته شده است. فیروز آبادی در قاموس می­نویسد: منظور از عبارت «بعد سیعاء من اللیل»، بعد از پاره­ای از شب است. و منظور از عبارت «بعد سوع من اللیل و سواع»، ساکن شدن و مستقر شدن شب است. همچنین می­گوید: «جُنوح اللیل» به معنای به پیش آمدن شب است و «جِنح» به معنای گوشه و طرف است. راغب نیز در مفردات خود می­گوید: «جُنوح اللیل» به معنای پاره­ای از شب است که تاریک است.

در قاموس گفته: «هزیع لیل» به اندازه 3/ 1 یا 4/ 1 شب است. «عفر» در نسخ مختلف به صورت: «غفر، فغد، فقد، نقد» هم ضبط شده که من برای هیچ کدام از این­ها در کتب لغت معنای مناسب مقام نیافتم. در قاموس گفته: «یعفور» به معنای جزء­ای از شب است. بنا بر این واژه مناسب همان «عفر» است، اگر تصحیف در آن رخ نداده باشد.

در قاموس گفته: «زُلفه» با جمع «زُلَف» پاره­ای از شب است، و یا ساعات آخر شب که به روز منتهی می­شوند یا ساعات آخر روز که به شب می­رسند. نظر جوهری این است که «زلفه» قسمت ابتدایی شب است. همچنین می­گوید: «سحر» قبل از صبح است و «سُحره»، سحر بلند است، راغب گفته: «سحر و سحرة» به معنای اختلاط تاریکی آخر شب با پرتو روز است که به عنوان اسم برای همین زمان قرار داده شده است.

فیروز آبادی در قاموس گفته: «ابهارَّ اللیل» یعنی شب به نیمه رسیده، یا تاریکی­اش در هم شده، یا قسمت عمده آن گذشته، یا 3/ 1 آن باقی مانده است. و «بُهره» به معنای نیمه شب است. همچنین می­گوید: «رأد الضحی» به معنای برآمدن آن است، و «شرق» به معنای خورشید و تابش آن و برآمدن آن است. و فعل «شرق» مانند «أشرق» به معنای طلوع کردن خورشید است. «مَتع النهار» به معنای برآمدن روز تا قبل از ظهر است و «ضحی» نهایت برآمدن خورشید است و نزدیک به زوال خوشید، مانند «ترجّل» که برآمدن کامل روز است. و برای «دلوک» چهار معنا شده: غروب خورشید، یا زرد شدن آفتاب پیش از غروب، یا میل آن به سمت غروب و یا زوال و فرو افتادن آن از وسط آسمان. (پایان نقل از کتب لغت).

**[ترجمه]

و أقول

قد ورد فی الأخبار أن دلوک الشمس زوالها و الجنوح لعله هنا بمعنی المیل لمیل الشمس إلی المغرب و لم أر بهذا المعنی فی کتب اللغة و فی القاموس الهجیر و الهجیرة و الهجر و الهاجرة نصف النهار عند زوال الشمس مع الظهر أو من عند زوالها إلی العصر لأن الناس یستکنون فی بیوتهم کأنهم قد تهاجروا شدة الحر⁽²⁾و قال الظهر ساعة الزوال و الظهیرة حد انتصاف النهار و إنما⁽³⁾ذلک فی القیظ و قال الراغب الظهیرة وقت الظهر و قال یقال للعشیة

أصیل و أصیلة و قال الجوهری الأصیل الوقت بعد العصر إلی المغرب و جمعه أصل و آصال و قال الطفل بالتحریک بعد العصر إذا طفلت الشمس للمغرب‌⁽¹⁾

یقال أتیته طفلا.

**[ترجمه]در روایات آمده که منظور از «دلوک»، زوال خورشید است، و «جنوح» در اینجا به معنای میل است ، چرا که خورشید به سمت مغرب میل پیدا می­کند، و من در کتب لغت این معنی را ندیدم. در قاموس «هجیر و هجیره و هجر و هاجره» را وقت زوال خورشید به همراه ظهر دانسته یا از زوال خورشید تا عصر، زیرا مردم در این زمان در خانه‌هایشان آرامش یافته­اند و گویا به خاطر سختی گرما کوچیده­اند، و گفته: «ظهر»، همان ساعت زوال است و «ظهیره»، نیم روز است و مخصوص تابستان است. و راغب گفته: »ظهیره»، هنگام ظهر است و نیز گفته: به آخر روز، «اصیل و اصیله» گفته می­شود، جوهری گفته: «اصیل» به زمان پس از عصر تا مغرب گفته می­شود و جمع آن «أُصل و آصال» است و نیز گفته: «طفل» پس از عصر است که خورشید کودکانه به دامن غروب می‌افتد. گفته می­شود: «أتیته طفلا».

**[ترجمه]

أقول

و رأیت فی بعض الکتب أن العرب قسموا کلا من اللیل و النهار باثنتی عشرة ساعة و سموا کلا منها باسم فساعات النهار البکور و الشروق و الغدو و الضحی و الهاجرة و الظهیرة و الرواح و العصر و القصر و الأصیل و العشی و الغروب و ساعات اللیل الشفق و الغسق و العتمة و السدفة و الجهمة و الزلفة و البهرة و السحر و السحرة و الفجر و الصبح و الصباح و بعضهم ذکروا فی ساعات النهار الذرور و البزوغ و الضحی و الغزالة و الهاجرة و الزوال و الدلوک و العصر و الأصیل و الصبوب و الحدود و الغروب و بعضهم هکذا البکور و الشروق و الإشراق و الراد و الضحی و المتوع و الهاجرة و الأصیل و العصر و القصر و الطفل و الغروب ففی القاموس البکرة بالضم الغدوة کالبکر محرکة و اسمها الإبکار و بکر إلیه و علیه و فیه و بکر و ابتکر أتاه بکرة و کل من بادر إلی شی‌ء فقد أبکر إلیه فی أی وقت کان. و قال الغدوة بالضم البکرة أو ما بین صلاة الفجر و الطلوع الشمس کالغداة و الغدیة و الجمع غدوات و غدیات و غدایا و غدوا و لا یقال غدایا إلا مع عشایا و غدا علیه غدوا و غدوة بالضم و اغتدی بکر و قال الضحو و الضحوة و الضحیة کعشیة ارتفاع النهار و الضحی فویقه و الضحاء بالمد إذا قرب انتصاف النهار و قال الرواح العشی‌⁽²⁾

من الزوال إلی اللیل و قال العصر العشی إلی احمرار الشمس و قال الجوهری قصر الظلام اختلاطه و قد قصر العشی یقصر قصورا إذا أمسیت و یقال أتیته قصرا أی عشیا و قال الشفق بقیة ضوء الشمس له حمرتها فی أول اللیل إلی قریب من العتمة. و قال الخلیل الشفق الحمرة من

غروب الشمس إلی وقت العشاء الآخرة فإذا ذهب قیل غاب الشفق و قال العتمة وقت صلاة العشاء قال الخلیل العتمة هو الثلث الأول من اللیل بعد غیبوبة الشفق و قد عتم اللیل یعتم و عتمته ظلامه. و قال قال الأصمعی السدفة و السدفة فی لغة نجد الظلمة و فی لغة غیرهم الضوء و هو من الأضداد و کذلک السدف بالتحریک و قال أبو عبید بعضهم یجعل السدفة اختلاط الضوء و الظلمة معا کوقت ما بین طلوع الفجر إلی الإسفار و قد أسدف اللیل أی أظلم و قال الفیروزآبادی الجهمة أول مآخیر اللیل أو بقیة سواده من آخره و یضم و قال الفجر ضوء الصباح و هو حمرة الشمس فی سواد اللیل و قد انفجر الصبح و تفجر و انفجر عنه اللیل و أفجروا دخلوا فیه و أنت مفجر إلی طلوع الشمس و قال الصبح الفجر أو أول النهار و الجمع أصباح و هو الصبیحة و الصباح و الإصباح انتهی.

**[ترجمه]در برخی کتب دیده‌ام که عرب، هر کدام از شب و روز را به دوازده ساعت تقسیم می‌کنند و هر ساعتی را نامی می‌نهند؛ بر این اساس، ساعات روز بدین صورت است: «بکور»، «شروق»، «غدوّ»، «ضحی»، «هاجرة»، «ظهیرة»، «رواح»، «عصر»، «قصر»، «اصیل»، «عشیّ» و «غروب»؛ ساعات شب را نیز این گونه نامیده‌اند: «شفق»، «غسق»، «عتمة»، «سدفة»، «جهمة»، «زلفة»، «بهرة»، «سحر»، «سحرة»، «فجر»، «صبح» و «صباح».

برخی نیز ساعات روز را چنین نام نهاده‌اند: «ذرور»، «بزوغ»، «ضحی»، «غزالة»، «هاجرة»، «زوال»، «دلوک»، «عصر»، «اصیل»، «صبوب»، «حدود» و «غروب».

و برخی این چنین گفته‌اند: «بکور»، «شروق»، «اشراق»، «راد»، «ضحی»، «متوع»، «هاجرة»، «اصیل»، «عصر»، «قصر»، «طفل» و «غروب» .

در قاموس آمده است: «بُکرة» و «غدوة» به معنی بامداد هستند و اسم آن «إبکار» است، و پیشی گرفتن به هر کاری را .در هر وقت باشد. «ابکار» می‌گویند و «بکر إلیه» و «بکر علیه» و «بکر فیه» و «بکّر» و «ابتکر» به این معناست که در هنگام بُکرة .یعنی صبحگاه. بر او وارد شد؛ و گفته است: «غُدوة» همان بکرة است یا زمان مابین نماز صبح و طلوع خورشید. «غُدوة» مانند «غداة» و «غدیّة» است و جمع آن «غدوات»، «غدیّات»، «غدایا» و «غدوّا»؛ و غدایا تنها به همراه «عشایا» استعمال می‌شود و «غدا علیه» و «اغتدی» به معنای «بکّر» .واردشدن در بامداد. است.

و گفته است: «ضحو»، «ضحوة» و «ضحیّة» بالا آمدن روز است و «ضحی»، اندکی بالاتر و «ضحاء» نزدیک نیم‌روز؛ و «رواح» شامگاه است از زوال تا شب؛ و گفته است: «عصر»، شامگاه تا سرخ‌شدن خورشید است.

و جوهری گفته: «قصر» آمیختگی تاریکی است و به معنی شامگاه؛ «شفق» باقی‌مانده نور سرخگون خورشید، در ابتدای شب تا نزدیک عتمة است؛ و خلیل گفته: شفق، سرخی از غروب خورشید تا هنگام نماز عشاء، است و چون این سرخی از بین برود می‌گویند شفق، پنهان شد. گفته است: «عتمة» هنگام نماز عشاء است. خلیل گفته است: «عتمة» یک سوّم اول شب پس از نهان شدن شفق است، و گفته می‌شود: «قد عتم اللیل یعتمّ» یعنی شب تاریک شد و «عتمة اللیل»، تاریکی شب است. اصمعی گفته: «سدفه» و «سُدفه» در زبان نجد، تاریکی است و نزد دیگران، روشنی؛ و این واژه از لغات اضداد بوده و «سَدَف» نیز این چنین است؛ ابوعبید گفته: برخی «سدفه» را زمان تاریک‌روشن می‌دانند، مانند زمان بین طلوع فجر تا روشن شدن هوا. و گفته می‌شود: «أسدف اللیل» یعنی شب تاریک شد.

فیروزآبادی گفته: «جُهمة» تاریکی‌های نخست و یا تاریکی‌های پایان شب است، و گفته است: «فجر» روشنایی صبح، یعنی همان سرخی خورشید در تاریکی شب است و گفته می‌شود: «انفجر الصبح» یا «تفجّر الصبح»، یعنی صبح شکافته شد و یا «انفجر عنه اللیل» یعنی شب از صبح رخت بربست و یا «أفجروا»، یعنی داخل فجر شدند و یا «انت مفجر الی طلوع الشمس» یعنی تو تا به هنگام طلوع خورشید در زمان فجر قرار داری. و گفته است: «صبح» همان فجر است و یا آغاز روز؛ جمع آن أصباح بوده و صبح همان صبیحة، صباح و إصباح است (پایان نقل از کتب لغت) .

**[ترجمه]

و أقول

الظاهر أن مرادهم بالفجر الأول و بالصبح الثانی و بالصباح الإسفار و للصبح عند العرب أسماء کثیرة الفلق بالتحریک و السطیع و الصدیع و المغرب و الصرام و الصریم و الشمیط و السدف و الشق و الفتق و الذرور من ذرت الشمس تذر ذرورا إذا طلعت و بزوغ الشمس أیضا طلوعها.

و فی القاموس الغزالة کسحابة الشمس لأنها تمد حبالا کأنها تغزل أو الشمس عند طلوعها أو عند ارتفاعها و غزالة الضحی و غزالاته أولها أو بعد⁽¹⁾ما تنبسط الشمس و تضحی أو أولها إلی مضی خمس النهار انتهی.

و الصبوب و الحدود لم أر لهما معنی مناسبا و یقال للغداة و العشی البردان و الأبردان و العصران و الصرعان و القرتان و الکرتان و یقال وسق اللیل لساعة منه و سهواء اللیل و روبته بالفتح و الضم بغیر همز اسمان لبعض ساعات اللیل و الهبة بکسر الهاء و تشدید الباء الساعة تبقی من السحر و یقال رأیت بلجة الصبح بالفتح و الضم إذا رأیت ضوءه. فهذا ما وجدنا من أسماء ساعات اللیل و النهار عند

العرب و للیل و النهار أیضا عندهم أسماء الدائبان و الصرفان و الجدیدان و الأجدان و الحادیان و الأصرمان و الملوان و العصران و الردفان و الصرعان و الأثرمان و المتبادیان و الفتیان و الطریدان و ابنا سبات و ابنا جمیر و ابنا سمیر فالدائبان لدءوبهما و جدهما فی السیر و الصرفان لصروف الدهر فیهما و الجدیدان لحدوثهما و تجددهما و لذلک سمی الأجدان و الحادیان لسوقهما الناس إلی الموت و الأصرمان لقطعهما الأعمار و الملوان من قولهم عشت معه ملاوة من الدهر أی حینا و برهة و یقال سکت ملیا أی طویلا و العصران من العصر بمعنی الدهر و الردفان لترادفهما و توالیهما و الصرعان إبلان ترد أحدهما حین تصدر الأخری و الصرعان أیضا المثلان و الأثرمان أی القدیمان الشائبان فإن الثرم سقوط الثنایا من الأسنان و المتبادیان من البدو بمعنی الظهور و الفتیان لأنهما یتجددان شابین و الطریدان لأنهما یطردان و یدفعان سریعا و السبات بالضم الدهر و الجمیر من قولهم أجمر القوم

علی الشی‌ء إذا اجتمعوا علیه و هذا جمیر القوم أی مجتمعهم و السمیر من المسامرة و هو الحدیث باللیل و السمیر أیضا الدهر و ابناه اللیل و النهار.

**[ترجمه]ظاهر آن است که مراد ایشان از فجر، فجر اوّل و منظور از صبح، صبح دوّم و مراد از صباح، روشن شدن هواست. و صبح نزد عرب نام‌های بسیاری دارد چون: «فَلَق»، «سطیع»، «صدیع»، «مغرب»، «صرام»، «صریم»، «شمیط»، «سدف»، «شقّ»، «فتق»، «ذرور» (برگرفته از «ذرّت الشمس تذرّ ذرواً» هنگامی که خورشید طلوع می‌کند) و «بزوغ» (بزوغ خورشید نیز طلوع آن است).

در قاموس آمده است: «غزالة» همان خورشید است؛ چرا که اشعه خود را مانند نخ‌ریس پراکنده می‌کند؛ و یا اینکه این واژه به معنای خورشیدِ هنگام طلوع و یا خورشیدِ هنگام برآمدن است، و «غزالة الضحی» و «غزالات الضحی»، اوّل ضحی یا زمان بعد از گسترش و پهن‌شدن خورشید است و یا اینکه اوّل ضحی تا گذشت یک پنجم روز. (پایان نقل)

«صبوب» و «حدود» معنای مناسبی ندارند؛ و «غداة» و «عشیّ» را نیز «بردان»، «أبردان»، «عصران»، «صرعان»، «قرتان» و «کرّتان» گفته‌اند. «وسق اللیل»، «سهواء اللیل» و «روبة اللیل» نیز به ساعاتی از شب گفته می‌شود. «هِبّة» آخر ساعت سحر است و «بَلجة» و «بُلجة» هنگام تابش روشنایی صبح است؛ اینست آنچه از نام ساعت‌های شب و روز نزد عرب یافتیم.

عرب بر شب و روز نیز نام‌هایی نهاده است؛ مانند: «دائبان»، «صرفان»، «جدیدان»، «أجدّان»، «حادیان»، «أصرمان»، «ملوان»، «عصران»، «ردفان»، «صرعان»، «أثرمان»، «متبادیان»، «فتیان»، «طریدان»، «ابنا سبات»، «ابنا جمیر» و «ابنا سمیر».

اما شب و روز را «دائبان» نام نهاده‌اند، چون این دو پیوسته در رفت و آمدند و تکاپوی در گردش دارند؛ «صرفان»، بدین خاطر که روزگار در قالب این دو می‌گذرد؛ «جدیدان» و «اجدّان»، چون پیوسته پدیدار شده و جدید می‌شوند؛ «حادیان» چون مردم را به سوی مرگ می‌رانند؛ «أصرمان»، چون شب و روز، عمرها را قطع می‌کنند؛ «ملوان» از این سخن عرب بر گرفته شده است که: «عشتُ معه ملاوة من الدهر» {پاره‌ای از روزگار را همراه او زیستم} پس به معنای برهه و پاره‌ای از زمان است، نیز گفته می‌شود: «سکت ملیاً» یعنی مدّت طویلی سکوت کرد؛ «عصران» از عصر به معنی روزگار است؛ «ردفان»، چون شب و روز در پی هم و پشت سر یکدیگر می‌آیند؛ «صرعان» مانند دو شتر که یکی بر سر آب می‌رود و دیگری برمی‌گردد، و صرعان به معنی دو مثل و مانند نیز به کار می‌رود؛ «أثرمان» یعنی دو جنس دیرین و پیر، زیرا «ثرم»، افتادن دندان‌های ثنایا را می‌گویند؛ «متبادیان» از «بدو» به معنای ظهور گرفته شده است؛ «فتیان»، چون شب و روز همیشه تازه و جوانند؛ «طریدان»، چون به سرعت طرد و دفع می‌شوند؛ «سُبات» به معنی روزگار است و «جمیر» به معنی گرد هم بودن؛ چرا که عرب هنگامی که عدّه‌ای بر چیزی اتفاق کنند می‌گوید: «أجمر القوم علی الشی‌ء» و گفته می‌شود: «هذا جمیر القوم» یعنی این، محلّ اجتماع – یا مورد اتّفاق. آنان است؛ «سمیر» از «مسامره» به معنای سخن‌گفتن در شب گرفته شده است، نیز سمیر به معنای روزگار است که فرزندانش، شب و روز هستند.

**[ترجمه]

فوائد جلیلة

الأولی اعلم أن الیوم نوعان حقیقی و وسطی فالحقیقی عند بعض المنجمین من زوال الشمس من دائرة نصف النهار فوق الأرض إلی وصولها إلیها و عند بعضهم من زوال مرکز الشمس من دائرة نصف النهار تحت الأرض إلی وصولها إلیها و علی التقدیرین یکون الیوم بلیلته بمقدار دورة من المعدل مع المطالع الإستوائیة لقوس یقطعه الشمس من فلک البروج بحرکتها الخاصة من نصف الیوم إلی نصف الیوم أو من نصف اللیل إلی نصف اللیل و الوسطی هو مقدار دورة من المعدل مع مطالع قوس تقطعه الشمس بالسیر الوسطی و بسبب الاختلاف بین الحرکة الوسطیة و الحرکة التقویمیة یختلف الیوم بالمعنی الأول و الثانی اختلافا

یسیرا یظهر فی أیام کثیرة لکن الیوم بالاصطلاحین لا یختلف باختلاف الآفاق و بعضهم یأخذون الیوم من طلوع الشمس إلی طلوعها و بعضهم من غروبها إلی غروبها و ذلک یختلف باختلاف الآفاق کما تقرر فی محله.

قال أبو ریحان البیرونی إن الیوم بلیلته هو عودة الشمس بدوران الکل إلی دائرة فرضت ابتداء لذلک الیوم بلیلته أی دائرة کانت إذا وقع علیها الاصطلاح و کانت عظیمة لأن کل واحدة من العظام أفق بالقوة أعنی بالقوة أنه یمکن فیها أن یکون أفقا لمسکن ما و بدوران الکل حرکة الفلک بما فیه المرئیة من المشرق إلی المغرب علی قطبیه.

ثم إن العرب فرضت أول مجموع الیوم و اللیلة نقط المغارب علی دائرة الأفق فصار الیوم عندهم بلیلته من لدن غروب الشمس عن الأفق إلی غروبها من الغد و الذی دعاهم إلی ذلک هو أن شهورهم مبتنیة علی مسیر القمر مستخرجة من حرکاته المختلفة مقیدة برؤیة الأهلة لا الحساب و هی تری لدی غروب الشمس و رؤیتها عندهم أول الشهر فصارت اللیلة عندهم قبل النهار و علی ذلک جرت عادتهم فی تقدیم اللیالی علی الأیام إذا نسبوها إلی أسماء الأسابیع و احتج لهم من وافقهم علی ذلک بأن الظلمة أقدم فی المرتبة من النور و أن النور طار علی الظلمة فالأقدم أولی أن یبتدأ به و غلبوا السکون لذلک علی الحرکة بإضافة الراحة و الدعة و أن الحرکة لحاجة و ضرورة و التعب عقیب الضرورة فالتعب نتیجة الحرکة و بأن السکون إذا دام فی الأسطقسات مدة لم یولد فسادا فإذا دامت الحرکة فیها و استحکمت أفسدت و حدثت الزلازل و العواصف و الأمواج و أشباهها فأما عند غیرهم من الروم و الفرس و من وافقهم فإن الاصطلاح واقع بینهم علی أن الیوم بلیلته هو من لدن طلوعها من أفق المشرق إلی طلوعها منه بالغد إذا کانت شهورهم مستخرجة بالحساب غیر متعلقة بأحوال القمر و لا غیره من الکواکب و ابتداؤها من أول النهار فصار النهار عندهم قبل اللیل و احتجوا بأن النور وجود و الظلمة عدم و مقدمو النور علی الظلمة یقولون بتغلیب

الحرکة علی السکون لأنها وجود لا عدم و حیاة لا موت و یعارضونهم بنظائر ما قاله أولئک کقولهم إن السماء أفضل من الأرض و إن العامل و الشاب أصح و الماء الجاری لا یقبل عفونة کالراکد و أما أصحاب التنجیم فإن الیوم بلیلته عند جلهم و الجمهور من علمائهم هو من لدن موافاة الشمس فلک نصف النهار إلی موافاتها إیاه فی نهار الغد و هو قول بین القولین فصار ابتداء الأیام بلیالیها عندهم من النصف الظاهر من فلک نصف النهار و بنوا علی ذلک حسابهم و استخرجوا علیها مواضع الکواکب بحرکاتها المستویة و مواضعها المقومة فی دفاتر السنة و بعضهم آثر النصف الخفی من فلک نصف النهار فابتدءوا به من نصف اللیل کصاحب زیج شهریاران و لا بأس بذلک فإن المرجع إلی أصل واحد.

و الذی دعاهم إلی اختیار دائرة نصف النهار دون دائرة الأفق هو أمور کثیرة منها أنهم وجدوا الأیام بلیالیها مختلفة المقادیر غیر متفقة کما یظهر ذلک من اختلافها عند الکسوفات ظهورا بینا للحس و کان ذلک من أجل اختلاف مسیر الشمس فی فلک البروج و سرعته فیه مرة و بطئه أخری و اختلاف مرور القطع من فلک البروج علی الدوائر فاحتاجوا إلی تعدیلها لإزالة ما عرض لها من الاختلاف و کان تعدیلها بمطالع فلک البروج علی دائرة نصف النهار مطردا فی جمیع المواضع إذ کانت هذه الدائرة بعض آفاق الکرة المنتصبة و غیر متغیرة اللوازم فی جمیع البقاع من الأرض و لم یجدوا ذلک فی دوائر الآفاق لاختلافها فی کل موضع و حدوثها لکل واحد من العروض علی شکل مخالف لما سواه و تفاوت مرور قطع فلک البروج علیها و العمل بها غیر تام و لا جار علی نظام.

و منها أنه لیس بین دوائر أنصاف نهار البلاد إلا ما بینهما من دائرة معدل النهار و المدارات المشبهة بها فأما الآفاق فإن ما بینها مرکب من ذلک و من انحرافها إلی الشمال و الجنوب و تصحیح أحوال الکواکب و مواضعها إنما هو بالجهة التی یلزم من فلک نصف النهار و تسمی الطول لیس له خط فی الجهة الأخری اللازمة عن الأفق و تسمی العرض فلأجل هذا اختاروا الدائرة التی

تطرد علیها حسباناتهم و أعرضوا عن غیرها علی أنهم لو راموا العمل بالآفاق لتهیأ لهم و لأدتهم إلی ما أدتهم إلیه دائرة نصف النهار لکن بعد سلوک المسلک البعید و أعظم الخطاء هو تنکب الطریق المستقیم إلی البعد الأطول علی عمد.

الفائدة الثانیة اعلم أن الیوم قد یطلق علی مجموع الیوم و اللیلة و قد یطلق علی ما یقابل اللیل و هو یرادف النهار و لا ریب فی أن الیوم و النهار الشرعیین مبدؤهما من طلوع الفجر الثانی إلی غیبوبة قرص الشمس عند بعض و إلی ذهاب الحمرة المشرقیة عند أکثر الشیعة و عند المنجمین و أهل فارس و الروم من طلوع الشمس إلی غروبها و خلط بعضهم بین الاصطلاحین فتوهم أن الیوم الشرعی أیضا فی غیر الصوم من الطلوع إلی الغروب و هذا خطاء و قد أوردنا الآیات و الأخبار الکثیرة الدالة علی ما اخترناه فی کتاب الصلاة و أجبنا عن شبه المخالفین فی ذلک.

قال أبو ریحان بعد إیراد ما تقدم منه هذا الحد هو الذی نحد به الیوم علی الإطلاق إذا اشترط اللیلة فی الترکیب فأما علی التقسیم و التفصیل فإن الیوم بانفراده و النهار بمعنی واحد و هو من طلوع جرم الشمس إلی غروبه و اللیل بخلاف ذلک و عکسه بتعارف من الناس قاطبة فیما بینهم و اتفاق من جمهورهم لا یتنازعون فیه إلا أن بعض علماء الفقه فی الإسلام حد أول النهار بطلوع الفجر و آخره بغروب الشمس تسویة منه بینه و بین مدة الصوم و احتج بقوله تعالی وَ کُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّی یَتَبَیَّنَ لَکُمُ الْخَیْطُ الْأَبْیَضُ

مِنَ الْخَیْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیامَ إِلَی اللَّیْلِ‌⁽¹⁾فادعی أن هذین الحدین هما طرفا النهار و لا تعلق لمن رأی هذا الرأی بهذه الآیة بوجه من الوجوه لأنه لو کان أول الصوم أول النهار لکان تحدیده ما هو ظاهر بین للناس بمثل ما حده به جاریا مجری التکلف لما لا معنی له کما لم یحد آخر النهار و أول اللیل بمثل ذلک إذ هو معلوم متعارف لا یجهله أحد و لکنه تعالی لما حد أول الصوم بطلوع الفجر و لم

یحد آخره بمثله بل أطلقه بذکر اللیل فقط لعلم الناس بأسرهم أنه غروب قرص الشمس علم أن المراد بما ذکر فی الأول لم یکن مبدأ النهار و مما یدل علی صحة قولنا قوله تعالی أُحِلَّ لَکُمْ لَیْلَةَ الصِّیامِ الرَّفَثُ إِلی نِسائِکُمْ إلی قوله تعالی ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیامَ إِلَی اللَّیْلِ‌⁽¹⁾فأطلق المباشرة و الأکل و الشرب إلی وقت محدود لا اللیل کله کما کان محظورا علی المسلمین قبل نزول هذه الآیة الأکل و الشرب بعد عشاء الآخرة و ما کانوا یعدون صومهم بیوم و بعض لیلته بل کانوا یذکرونها أیاما بإطلاق.

فإن قیل إنه أراد بذلک تعریفهم أول النهار للزم أن یکون الناس قبل ذلک جاهلین بأول الأیام و اللیالی و ذلک ظاهر المحال فإن قیل إن النهار الشرعی خلاف النهار الوضعی فما ذلک إلا خلاف فی العبارة و تسمیة شی‌ء باسم وقع فی التعارف علی غیره مع تعری الآیة عن ذکر النهار و أوله و المشاحة فی مثل ذلک مما نعتزلها و نوافق الخصوم فی العبارات إذا وافقونا فی المعانی و کیف یعتقد أمر ظهر للعیان خلافه فإن الشفق من جهة المغرب هو نظیر الفجر من جهة المشرق و هما متساویان فی العلة متوازیان فی الحالة فلو کان طلوع الفجر أول النهار لکان غروب الشفق آخره و قد اضطر إلی قبول ذلک بعض الشیعة⁽²⁾

و علی أن من خالفنا فیما قدمناه یوافقنا فی مساواة اللیل و النهار مرتین فی السنة إحداهما فی الربیع و الأخری فی الخریف و یطابق قوله قولنا فی أن النهار ینتهی فی طوله عند تناهی قرب الشمس من القطب الشمالی و أنه ینتهی فی قصره عند تناهی بعدها منه و أن لیل الصیف الأقصر یساوی نهار الشتاء الأقصر و أن

معنی قوله یُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهارِ وَ یُولِجُ النَّهارَ فِی اللَّیْلِ‌⁽¹⁾و قوله تعالی یُکَوِّرُ اللَّیْلَ عَلَی النَّهارِ وَ یُکَوِّرُ النَّهارَ عَلَی اللَّیْلِ‌⁽²⁾راجع إلی ذلک فإن جهلوا ذلک کله أو تجاهلوا لم یجدوا بدا من کون النصف النهار الأول ست ساعات و النصف الأخیر ست ساعات و لا یمکنهم التعامی عن ذلک لشیوع الخبر المأثور فی ذکر فضائل السابقین إلی الجامع یوم الجمعة و تفاضل أجورهم بتفاضل

قصورهم فی الساعات الست التی هی أول النهار إلی وقت الزوال و ذلک مقول علی الساعات الزمانیة المعوجة دون المستویة التی تسمی المعتدلة فلو سامحناهم بالتسلیم لهم فی دعواهم لوجب أن یکون استواء اللیل و النهار حین تکون الشمس بجنبتی الانقلاب الشتوی و یکون ذلک فی بعض المواضع دون بعض و أن لا یکون اللیل الشتوی مساویا للنهار الصیفی و أن لا یکون نصف النهار موافاة الشمس منتصف ما بین الطلوع و الغروب و خلافات هذه اللوازم هی القضایا المقبولة عند من له أدنی بصر و لیس یتحقق لزوم هذه الشناعات إیاهم إلا من له دریة یسیرة بحرکات الأکر⁽³⁾.

فإن تعلق متعلق بقول الناس عند طلوع الفجر قد أصبحنا و ذهب اللیل فأین هو عن قولهم عند تقارب غروب الشمس و اصفرارها قد أمسینا و ذهب النهار و جاء اللیل و إنما ذلک إنباء عن دنوه و إقباله و إدبار ما هم فیه و ذلک جار علی طریق المجاز و الاستعارة و جائز فی اللغة کقول الله تبارک و تعالی أَتی أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ‌⁽⁴⁾و یشهد لصحة قولنا ما روی

عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ: صَلَاةُ النَّهَارِ عَجْمَاءُ.

و تسمیة الناس صلاة الظهر بالأولی لأنها الأولی من صلاتی النهار و تسمیة صلاة العصر بالوسطی لتوسطها بین الصلاة الأولی من صلاتی النهار و بین الصلاة الأولی من صلوات اللیل و لیس قصدی فیما أوردته فی هذا الموضع إلا نفی

ظن من یظن أن الضروریات تشهد بخلاف ما یدل علیه القرآن و یحتج لإثبات ظنه بقول أحد الفقهاء و المفسرین و الله الموفق للصواب انتهی کلامه.

**[ترجمه]1. روز دو نوع است: حقیقی و وسطی؛ روز حقیقی نزد برخی منجّمین، از گذر خورشید از دائره نصف النهار بالای زمین تا برگشتش به همان جاست و نزد برخی دیگر، از گذر مرکز خورشید از دائره نصف النهار پایین زمین تا برگشتش به همان جاست. شبانه‌روز در هر دو دیدگاه، یک دوره معدّل است به اضافه قوسی که خورشید از فلک البروج با حرکت مخصوص خودش از نیم‌روز تا نیم‌روز، و یا از نیمه‌شب تا نیمه‌شب طی می‌کند.

روز وسطی مقدار یک دوره معدّل است به اضافه یک قوسی که خورشید با سیر وسطی طی می‌کند؛ و به سبب اختلاف بین حرکت وسطی با حرکت تقویمی، روز حقیقی و وسطی اندکی اختلاف دارند که در روزهای بسیاری پدیدار می‌شود؛ ولی روز به هر دو اصطلاح با اختلاف افق، متفاوت نمی‌شود.

برخی هم روز را از برآمدن خورشید تا برآمدن دیگر خورشید محسوب می‌کنند و برخی، از غروب خورشید تا غروب دیگر؛ و روز بدین معنی، با اختلاف افق متفاوت می‌شود، چنانچه در جای خود مقرّر است.

ابوریحان گفته است: یک شبانه‌روز، برگشت خورشید با دوران کل است به دائره‌ای که آغاز آن شبانه‌روز، مفروض شده است، به شرط اینکه دائره، دائره عظیمه باشد؛ زیرا هر دائره عظیمه را می‌توان افق بالقوّه به حساب آورد. مراد من از بالقوّه این است که می‌توان آن را برای هر جایی، یک افق محسوب کرد؛ و با دوران کل، حرکت مرئی فلک از مشرق تا مغرب بر دو قطب خود صورت می‌گیرد.

سپس عرب آغاز شبانه‌روز را نقطه‌های مغرب بر روی دائره افق مفروض گرفته است؛ بنابر این، یک شبانه‌روز در نزد ایشان، از هنگام غروب خورشید در افق است تا غروب دیگرش در فردا. علّت این فرض آنان این است که ماه‌های آنها بر اساس گردش قمر است که از حرکات مختلف آن برگرفته شده و مقیّد به دیدن ماه نو است نه حساب نجومی؛ و دیدن ماه نو، هنگام غروب خورشید است که آغاز ماه خود می‌دانند. بنابر این، عرب، شب را پیش از روز می‌داند و بر این اساس، عادت آنان در مقدّم شمردن شب بر روز، در انتساب شب‌ها به اسامی هفته‌ها نیز جاری است. و دلیل موافقان آنها اینست که رتبه تاریکی پیش از نور است و نور به دنبال آن آمده، و شایسته است با آنچه پیش است شروع کرد. نیز آنان سکون شب را که آرامش و آسایش در پی دارد، بر حرکت و جنبش روز برتری داده‌اند. دلیل دیگر آنان این است که حرکت، به خاطر نیاز و ضرورت صورت می‌گیرد و خستگی، نتیجه ضرورت است؛ پس حرکت، خستگی می‌آورد. نیز استمرار سکونِ عناصر، باعث تباهی نمی‌شود و استمرار و استحکام حرکت آنان است که فساد و زلزله، طوفان، موج و مانند آن را به بار می‌آورد.

و امّا دیگرانی از روم و پارس و موافقانشان می‌گویند یک شبانه‌روز، از برآمدن خورشید از افق مشرق تا برآمدن دوباره از همان افق در فرداست؛ زیرا پایه ماه آنها محاسبه بوده و وابسته به گردش قمر و دیگر ستارگان نیست. و آغاز شبانه‌روز آنان از ابتدای روز است؛ بنابر این نزد ایشان، روز پیش از شب است، و این چنین دلیل می‌آورند که نور، وجود است و تاریکی، عدم. مقدّم‌دارندگان نور بر ظلمت، معتقد به برتری حرکت بر سکون هستند؛ زیرا حرکت، وجود است نه عدم، و زندگی است نه مرگ؛ ایشان با سخنانی شبیه سخنان معارضان، با آنها محاجّه می‌کنند؛ مانند اینکه آسمانِ متحرّک، برتر از زمین است، و کارگر و جوان، تندرست‌ترند (از بیکاران و پیران)، و آب روان، عفونتی مانند آب راکد نمی‌گیرد.

و امّا منجّمین به ویژه بزرگان و اکثر دانشمندان آنها، شبانه‌روز را از رسیدن خورشید به دائره نصف النهار می‌گیرند تا برگشتش به همان دائره در ظهر فردا؛ و این نظر، میانه دو نظر پیش‌گفته است. بنابراین، آغاز شبانه‌روز نزد آنان، از نیمه ظاهر از دائره نصف النهار است و آنان حساب خود را بر این اساس پی‌ریزی می‌کنند، و جایگاه ستارگان را بر پایه آن و با استفاده از حرکات یکسان و جایگاه مستحکمشان، در دفاتر سال مشخّص می‌سازند. برخی نیز مانند مؤلّف «زیج شهریاران»، نیمه نهان دائره نصف النهار را آغاز گرفته و از نیمه شب، حساب نگه می‌دارند، و اشکالی بدان نیست و همه به یک حقیقت برمی‌گردند.

دلایل زیادی در انتخاب دائره نصف النهار و نه دائره افق وجود دارد که به برخی از آنها می‌پردازیم:

طول شبانه‌روز همیشه یکسان نیست و این اختلاف به خوبی و به صورت محسوس، در کسوف‌ها هویداست؛ این امر به خاطر اختلاف مسیر خورشید در فلک بروج و تندی و یا کندی سرعت خورشید در آن، و اختلاف گذر فلک بروج بر دوائر است. پس برای رفع اختلاف، نیاز به تعدیل آن داشتند و این تعدیل، با مطالع فلک بروج بر روی دائره نصف النهار، که در همه جاهای زمین یک‌نواخت است، آسان‌تر است از دائره‌های افق، که در هر جا مختلف است و در هر عرضی، بر شکلی مخالف عرض دیگر پدیدار می‌شود؛ و گذر فلک بروج بر آنها تفاوت می‌کند و عمل بر آنها ناتمام و بی‌نظم خواهد شد.

نکته دوّم: گاهی منظور از «یوم»، شبانه‌روز است و گاهی در برابر شب به کار برده می‌شود که در این صورت، مترادف «نهار» است؛ و شکّی نیست که آغاز «یوم» شرعی و «نهار» شرعی در نزد برخی، از طلوع فجر دوّم است تا پنهان شدن قرص خورشید، و نزد اکثر شیعه تا پنهان شدن سرخی مشرق؛ ولی منجّمین و پارسیان و رومیان، روز را از طلوع خورشید تا غروب آن می‌دانند. برخی این دو اصطلاح را با هم اشتباه گرفته و گفته‌اند: روز شرعی در غیرروزه هم از طلوع تا غروب خورشید است، و این گفته، خطاست و ما در کتاب «صلوة» خود، آیات و اخبار بسیاری آورده‌ایم که دلالت بر گفته ما دارد و شبهه‌های مخالفان را در آن پاسخ داده‌ایم.

ابوریحان بعد از تعریف شبانه‌روز، این چنین می‌گوید: امّا روز در برابر شب که همان «نهار» است، از طلوع جرم خورشید تا غروب آن بوده و شب برعکس آنست و این، عرف همه مردم است و مورد اتّفاق جمهور بدون گفتگو، جز اینکه برخی فقهای اسلام، آغاز روز را طلوع فجر دانسته و پایانش را غروب خورشید (برابر مدّت روزه)؛ و دلیل آورده‌اند به قول خدا تعالی: «وَ کُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّی یَتَبَیَّنَ لَکُمُ الْخَیْطُ الْأَبْیَضُ مِنَ الْخَیْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیامَ إِلَی اللَّیْلِ» - . بقره / 187 - {و بخورید و بیاشامید تا رشته سپید بامداد از رشته سیاه [شب] بر شما نمودار شود؛ سپس روزه را تا [فرا رسیدن] شب به اتمام رسانید} وی مدّعی شده که این دو حدّ، دو طرف روز است

ولی این نظر، به هیچ وجه از این آیه بر نمی‌آید؛ زیرا اگر ابتدای روزه همان ابتدای نهار بود، محدود کردن روز . که نزد مردم روشن و واضح است. به آن عبارت، در حکم تکلّف ورزیدن است؛ چرا که معنایی ندارد؛ چنانچه برای آخر روز و آغاز شب چنین تعبیر پیچیده‌ای نیاورده است، چون شب را همه می‌دانند و می‌فهمند و کسی جهل بدان ندارد؛ ولی چون خداوند متعال آغاز روزه را به طلوع فجر محدود کرد و پایانش را مانند آن بیان نکرد، و بلکه تنها به ذکر «اللیل» اکتفاء کرد و همه مردم می‌دانند که آن، غروب قرص خورشید است، معلوم می‌شود که مقصود خداوند در عبارت اوّلی، آغاز روز نبوده است.

و این قول خدای تعالی بر درستی گفته ما دلالت دارد: «أُحِلَّ لَکُمْ لَیْلَةَ الصِّیامِ الرَّفَثُ إِلی نِسائِکُمْ ...ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیامَ إِلَی اللَّیْلِ» - . بقره / 187 -

{در شب‌های روزه، همخوابگی با زنانتان بر شما حلال گردیده است... سپس روزه را تا [فرا رسیدن] شب به اتمام رسانید} خداوند در این آیه ، مباشرت و خوردن و نوشیدن را تا وقت معیّنی آزاد کرد نه همه شب؛ چنانچه پیش از نزول این آیه، خوردن و نوشیدن پس از عشاء آخر بر مسلمانان حرام بود، و آنها روزه خود را به یک روز و پاره‌ای از شب برنمی‌شمردند، بلکه تنها با روز بیان می‌کردند.

و اگر گفته شود مقصود خداوند از آن عبارت، شناساندن آغاز روز به مردم بوده است، لازم می‌آید که مردم پیش از آن، نسبت به آغاز روز و شب جاهل بوده باشند، و این امری محال است. اگر بگویند نهار شرعی غیر از نهار قراردادی است، این تنها اختلافی در تعبیر، و یک نام‌گذاری غیرمتعارف است، در حالی که در آیه ذکری از روز و آغاز روز نیست و ما از این گفتار لفظی رویگردان نیستیم و هرگاه طرف مقابل در معانی با ما موافق باشد، در تعابیر نیز با وی موافقت می‌کنیم، و چگونه به چیزی عقیده دارد که خلافش روشن است؟ زیرا شفق در سوی مغرب، مانند فجر در سوی مشرق است و هر دو در علّت برابر، و در حالت همانند، و اگر طلوع فجر، آغاز روز باشد باید غروب شفق، پایان روز باشد، و برخی از شیعه به پذیرش آن ناچار شده‌اند. - . قول به لزوم غروب شفق برای تحقق شب، در شیعه معهود نیست و منشأ این اشتباه مشهور، تعبیر ارتفاع سرخی مشرق تا بالای سر است؛ و شاید مقصود از برخی شیعه، «ابوالخطاب» غالی باشد. در کتاب «السرائر» آمده است که امام باقر علیه السّلام فرمود: ابوالخطاب را دستور دادم که نماز مغرب را به هنگام غروب سرخی محل طلوع خورشید به هنگام غروب خورشید بخواند، اما او آن را به سرخی‌ای که در محل مغرب است تغییر داد و وی به هنگام غروب شفق نماز می‌گذارد. -

و به علاوه کسی که در تعیین آغاز روز با ما مخالف است در اینکه در یک سال، مدّت شب و روز دو بار برابر هم می‌شود با ما موافق است: یکی در آغاز بهار و دیگری در آغاز پائیز؛ و نیز با ما موافق است که بلندترین روز، به هنگام نهایت نزدیک شدن خورشید به قطب شمال است و کوتاه‌ترین روز، به هنگام نهایت دورشدن خورشید از آنست و باز با ما موافق است که کوتاه‌ترین شب تابستان، برابر کوتاه‌ترین روز زمستان است و نیز موافق این است که مفهوم این سخن خدای تعالی «یُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهارِ وَ یُولِجُ النَّهارَ فِی اللَّیْلِ» - . حج / 61 - {خدا شب را در روز درمی‌آورد و روز را [نیز] در شب درمی‌آورد} و نیز این قول خدای تعالی «یُکَوِّرُ اللَّیْلَ عَلَی النَّهارِ وَ یُکَوِّرُ النَّهارَ عَلَی اللَّیْلِ» - . زمر / 5 -

{شب را به روز درمی‌پیچد، و روز را به شب درمی‌پیچد} به آن امر برمی‌گردد. و اگر همه این مطالب را ندانند یا نادیده بگیرند چاره‌ای ندارند که نیمه نخست روز را شش ساعت بدانند و نیمه دوّم را نیز شش ساعت؛ و آنها نمی‌توانند از آن چشم‌پوشی کنند؛ زیرا این خبر در فضیلت پیشتازان به نماز جمعه شایع است که برتری پاداش آنها به نسبت پیشی گرفتن در شش ساعتی که همان اوّل روز است، تا وقت زوال خورشید بوده، و مقصود از این ساعات، ساعات زمانیّه معوجّه است نه ساعات معتدله مستویّه.

و اگر ما با آنها مسامحه کنیم و ادّعای آنها را بپذیریم، باید برابری شب و روز هنگامی باشد که خورشید در دو سوی انقلاب زمستانی است و آن تنها در برخی جاها است و نیز باید شب زمستان برابر روز تابستان نباشد، و همچنین رسیدن خورشید به نصف النّهار، میانه طلوع و غروب نباشد؛ در حالی که خلاف همه اینها نزد صاحبان کمترین بصیرت نیز پذیرفته‌شده است و کسی که از حرکات کره‌ها اندکی مطّلع باشد نیز، همراهی این شناعات را با آنها به خوبی می‌داند.

و اگر کسی به این امر دست‌آویزد که مردم به هنگام طلوع فجر می‌گویند «بامداد کردیم و شب رفت»، این مانند آن است که نزدیک غروب خورشید و زردی آن می‌گویند «شب کردیم و روز رفت و شب آمد» و این عبارت‌ها، خبر دادن از نزدیک شدن و روآوردن و پشت کردن روز و شب است و بر وجه مَجاز و استعاره استعمال شده و در زبان، جایز است؛ چنانکه خدای تعالی فرموده است «أَتی أَمْرُ اللَّهِ فَلا تَسْتَعْجِلُوهُ» - . نحل / 1 - {[هان] امر خدا دررسید، پس در آن شتاب مکنید} و گواه گفتار ما اینست که پیامبر صلّی الله علیه و آله فرموده است: صَلَاةُ النَّهَارِ عَجْمَاءُ {نمازِ روز، بی‌زبانست}. - . یعنی باید آهسته خوانده شود. -

و اینکه مردم نماز ظهر را «اُولی» می‌نامند به خاطر این است که نخستین نماز از دو نمازِ روز است و عصر را «وُسطی» می‌خوانند چرا که میان اوّلین نماز روز و اوّلین نماز شب است، و منظور من در اینجا، تنها نفی پندار کسی است که می‌گوید ضروریّات، برخلاف دلالت قرآن است و برای اثبات پندارش، از گفته یک فقیه یا مفسّر دلیل می‌آورد؛ و خداوند تنها موفّق‌کننده به راستی‌هاست.

**[ترجمه]

و أقول

سیأتی جواب ذلک کله و الدلائل الکثیرة الدالة علی خلافه و ما ذکره علی تقدیر تمامه لا ینافی ما ادعیناه مع أن عرف الشرع بل العرف العام قد استقر علی أن ابتداء الیوم و النهار طلوع الفجر الثانی‌⁽¹⁾

« ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیامَ إِلَی اللَّیْلِ» ان منتهاه هو مبدأ اللیل فبناء علی ما هو المشهور بین الشیعة من اعتبار ذهاب الحمرة المشرقیة یقع الکلام فی ان مبدأ اللیل العرفی هو غروب الشمس فاعتبار امر زائد علیه یدلّ علی ان مبدأه عند الشرع غیر ذلک. و لقائل أن یقول: إن استتار القرص لما کان یختلف فی الاراضی المتقاربة لاجل حیلولة الجبال الشاهقة بل التلال المرتفعة جعل ارتفاع الحمرة کاشفا عن تحقّق الغروب فی الاراضی المتفقة الافق. و یؤید ذلک روایة ابن أبی عمیر عن الصادق علیه السلام« فاذا جازت- یعنی الحمرة- قمة الرأس إلی ناحیة المغرب فقد وجب الإفطار و سقط القرص» و فی روایة اخری« و الدلیل علی غروب الشمس ذهاب الحمرة من جانب المشرق».

و فی اللیل بالعکس لأنهم لما کلوا و ملوا من حرکات النهار و أعماله اغتنموا شیئا من الظلمة لترکهم ذلک فلذا اختلف الأمر فی أول النهار و آخره و ما وقع فی الشرع من أن الزوال نصف النهار فهو علی التقریب و التخمین و ما ذکره من استواء اللیل و النهار فی الاعتدالین فمعلوم أنه مبنی علی اصطلاح المنجمین و سیأتی الکلام فی جمیع ذلک فی کتاب الصلاة إن شاء الله تعالی.

الفائدة الثالثة لا ریب فی أن اللیل بحسب الشرع مقدم علی الیوم فما ورد فی لیلة الجمعة مثلا إنما هی اللیلة المتقدمة لا المتأخرة و ما یعتبره المنجمون و بعض العرب من تأخیر اللیلة فهو محض اصطلاح منهم و لا یبتنی علیه شی‌ء من أحکام الشریعة و مما یدل علیه ما رواه الْکُلَیْنِیُّ فِی الرَّوْضَةِ بِسَنَدٍ مُوَثَّقٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِنَّ الْمُغِیرِیَّةَ یَزْعُمُونَ أَنَّ هَذَا الْیَوْمَ لِهَذِهِ اللَّیْلَةِ الْمُسْتَقْبِلَةِ فَقَالَ کَذَبُوا هَذَا الْیَوْمُ لِلَّیْلَةِ الْمَاضِیَةِ إِنَّ أَهْلَ بَطْنِ نَخْلَةَ حَیْثُ رَأَوُا الْهِلَالَ قَالُوا قَدْ دَخَلَ الشَّهْرُ الْحَرَامُ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]جواب همه اینها در ادامه می‌آید و دلایل بسیاری بر خلاف آن وجود دارد. آنچه وی گفته، اگرچه درست هم باشد، منافی گفته ما نیست. چرا که عرف شرع و بلکه عرف عام هم آغاز یوم و نهار را طلوع فجر دوّم می‌داند و بیشتر گفته او دالّ بر اینست که بر اساس حساب و قواعد نجومی، آغاز یوم و نهار، طلوع خورشید است و در آن سخنی نیست.

و این گفته وی که «اگر آغاز روزه آغاز نهار بود...»، جوابش اینست که چون نزد اهل حساب، طلوع خورشید، آغاز نهار است، خداوند سبحان بیان کرده که مقصود در اینجا، روز شرعی است؛ چنانکه «ید» به چند معنا به کار برده می‌شود و در آیه وضوء «الی المرافق» آورده است تا یکی از معانی را مشخّص کند؛ و چون اختلافی در اصطلاح آخر روز نبوده، آن را توضیح نداده است.

عرف عام و خاص، آغاز روز را فجر می‌داند و آغاز شب را غروب خورشید؛ زیرا در ادامه می‌آید که مردم چون در شب به خاطر تاریکی، دست از کارهای لازم خود می‌کشند، اندک روشنی صبح را برای حرکت و توجه به کارهای دینی و دنیوی خود غنیمت می‌شمرند. و در شب برعکس است؛ زیرا مردمان بعد از خوردن و خسته شدن از حرکت‌ها و کارهای روز، از اندک تاریکی برای ترک خستگی بهره می‌گیرند؛ و آغاز نهار و پایانش از این نظر با هم متفاوت است، و آنچه در شرع رسیده که زوال، نیمه نهار است، تقریبی و بر اساس تخمین است، و برابری شب و روز در دو اعتدال، مبتنی بر اصطلاح منجّمین است و به خواست خدا سخن پیرامون همه این مطالب، در کتاب «صلوة» خواهد آمد.

نکته سوم: شکّی نیست که از نظر شرع، شب پیش از روز است، و به عنوان نمونه در دعاها و اعمالی که برای شب جمعه رسیده، مقصود از شب، پیش از روز جمعه است نه پس از آن؛ و آنچه منجّمین و برخی عرب معتبر می‌دانند که شب آینده از روز گذشته است اصطلاح خود آنها است و احکام شرع بر آنها بنا نمی‌شود؛ و از دلایل آن، روایت کلینی در روضه است که به سند موثّقی از عمر بن یزید نقل می‌شود که وی به امام صادق علیه السّلام می‌گوید: «مغیریّه» می‌پندارند امروز از شب آینده است. فرمود: دروغ گفته‌اند، امروز از شب گذشته است؛ زیرا اهل «بطن نخله» چون ماه نو را دیدند گفتند: ماه حرام آمد. - . روضه کافی : 332 -

**[ترجمه]

و توضیحه

أن المغیریة هم أتباع المغیرة بن سعد البجلی و هو من المذمومین المطعونین و قد روی الکشی أخبارا کثیرة فی أنه کان من الکذابین علی أبی جعفر علیه السلام و روی أنه کان یدعو الناس إلی محمد بن عبد الله بن الحسن و کان من الزیدیة التبریة و فی بعض النسخ المغیرة أی الذین غیروا دین الله من المخالفین و قصة بطن نخلة هی ما ذکره المفسرون و المؤرخون أن النبی صلی الله علیه و آله بعث عبد الله بن جحش و معه ثمانیة رهط من المهاجرین و قیل اثنا عشر و أمره أن ینزل نخلة بین مکة و الطائف فیرصد قریشا و یعلم أخبارهم فانطلقوا حتی هبطوا نخلة فوجدوا بها عمرو بن الحضرمی فی عیر تجارة قریش فی آخر یوم من جمادی الآخرة و کانوا یرون أنه من جمادی و هو رجب فاختصم المسلمون فقال قائل منهم هذه غرة من عدو و غنم‌⁽²⁾

رزقتموه فلا ندری أ من

الشهر الحرام هذا الیوم أم لا فقال قائل منهم لا نعلم هذا الیوم إلا من الشهر الحرام و لا نری أن تستحلوه لطمع أشفیتم علیه فشدوا علی ابن الحضرمی فقتلوه و غنموا عیره فبلغ ذلک کفار قریش فرکب وفدهم حتی قدموا علی النبی صلی الله علیه و آله فقالوا أ یحل القتال فی الشهر الحرام فأنزل الله تعالی یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِیهِ الآیة⁽¹⁾و یظهر من هذا الخبر کما ورد فی بعض السیر أیضا أنهم إنما فعلوا ذلک بعد رؤیة هلال رجب و علمهم بکونه منه و استشهاده علیه السلام بأن الصحابة حکموا بعد رؤیة الهلال بدخول رجب فاللیل سابق علی النهار و محسوب مع الیوم الذی بعده یوما و ما سبق من تقدم خلق النهار علی اللیل لا ینافی ذلک کما لا یخفی.

الفائدة الرابعة اعلم أنهم یقسمون کلا من الیوم الحقیقی و الیوم الوسطی إلی أربعة و عشرین قسما متساویة یسمونها بالساعات المستویة و المعتدلة و أقسام الیوم الحقیقی تسمی بالحقیقیة و الوسطی بالوسطیة و قد یقسمون کلا من اللیل و النهار فی أی وقت کان باثنتی عشرة ساعة متساویة و یسمونها بالساعات المعوجة لاختلاف مقادیرها باختلاف الأیام طولا و قصرا بخلاف المستویة فإنها تختلف أعدادها و لا تختلف مقادیرها و المعوجة بعکسها و تسمی المعوجة بالساعات الزمانیة أیضا لأنها نصف سدس زمان النهار أو زمان اللیل و کثیر من الأخبار مبنیة علی هذا الاصطلاح کما أومأنا إلیه و الساعتان تستویان فی خط الإستواء أبدا و عند حلول الشمس أحد الاعتدالین فی سائر الآفاق و قد تطلق الساعة فی الأخبار علی مقدار من أجزاء اللیل و النهار مختص بحکم معین أو صفة مخصوصة کساعة ما بین طلوع الفجر و الشمس و ساعة الزوال و الساعة بعد العصر و ساعة آخر اللیل و أشباه ذلک بل علی مقدار من الزمان و إن لم یکن من أجزاء اللیل و النهار کالساعة التی تطلق علی یوم القیامة کما أن الیوم قد یطلق علی مقدار من الزمان مخصوص بواقعة أو حکم کیوم القیامة و یوم حنین و قال

تعالی وَ ذَکِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللَّهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]«مغیریّه» پیروان مغیرة بن سعد بجلی بودند که وی، مذموم و مورد طعن بوده و کشی، اخبار بسیاری آورده است که وی از جمله کسانی بود که به امام باقر علیه السلام دروغ می‌بستند، و روایت شده که مغیره، مردم را به محمد بن عبداللَّه بن حسن دعوت می‌کرد و از زیدیّه تبریّه بود و در برخی نسخ، «مغیِّره» آمده است، یعنی مخالفانِ دگرگون‌سازِ دین خدا.

و داستان «بطن نخله» که مفسّران و مورّخان بیان کرده‌اند، این گونه است که پیامبر صلّی الله علیه و آله، عبداللَّه بن جحش را همراه با هشت یا دوازده تن از مهاجران فرستاد و به او فرمود که در «نخله»، میان مکّه و طائف فرود آمده و به دیده‌بانی و کسب اطّلاع از قریش بپردازد. آنها به راه افتادند تا به نخله وارد شدند، و در آنجا عمر بن حضرمی را در کاروان بازرگانی قریش، در روز آخر جمادی الثانی یافتند، ولی در نظر آنها ماه رجب شروع شده بود. مسلمانان با هم به بحث پرداختند؛ یکی گفت: این، برخورد با دشمن و غنیمتی است که روزی شما شده و معلوم نیست امروز ماه حرام شروع شده باشد و دیگری گفت: ماه حرام شروع شده و نباید به غنیمت طمع ورزید و به خاطر آن، حرام را حلال دانست. سرانجام به عمرو بن حضرمی تاختند و او را کشته و کاروانش را به غنیمت گرفتند.

این گزارش به کفّار قریش رسید و گروهی از آنان به سوی مدینه آمدند و بر پیامبر صلّی الله علیه و آله وارد شدند و گفتند: آیا جنگ در ماه حرام حلال است؟ و خداوند این آیه را فرستاد: «یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِیهِ... » - . بقره / 217 -

{از تو درباره کارزار در ماه حرام می‌پرسند.} و از این خبر .همچنانی که در برخی کتاب‌های سیره آمده است. معلوم می‌شود که آنها این کار را پس از دیدن هلال ماه رجب مرتکب شدند؛ در حالی که می‌دانستند آن شب، از ماه رجب است. و امام صادق علیه السلام گواه می‌آورد که صحابه به محض دیدن ماه نو، حکم به داخل شدن ماه رجب کردند؛ پس شب، پیش از روز است و با نهار پس از آن، یک شبانه‌روز محسوب می‌شود. چنانچه روشن است، آنچه گذشت که آفرینش روز پیش از شب بوده است با مطلب اخیر منافاتی ندارد.

نکته چهارم: شبانه‌روز حقیقی و وسطی را به 24 بخش برابر تقسیم کرده، آنها را ساعت‌های مستویّه و معتدله نامیده‌اند؛ ساعت‌های شبانه‌روز حقیقی را ساعت حقیقی و ساعت‌های شبانه‌روز وسطی را ساعت وسطی می‌نامند، و روز و شب را .در هر فصلی که باشند. به 12 ساعت برابر تقسیم می‌کنند و آنها را چون در روزهای بلند و کوتاه مدّتشان متفاوت می‌شود، ساعت‌های «معوجّه» (کژ) می‌خوانند؛ برخلاف ساعت‌های مستویّه که تعدادشان، و نه مدّتشان متفاوت می‌شود؛ و کژها برعکسند و آنها را ساعت‌های «زمانیّه» نیز می‌خوانند؛ زیرا همیشه یک دوازدهم مدّت روز یا شب‌اند، و چنانکه بدان اشاره کردیم، بسیاری از اخبار، ساعت را بدین معنا آورده‌اند.

و این دو گونه ساعت‌ها، همیشه در خط استواء و هنگام حلول خورشید در یکی از دو اعتدال، در همه افق‌ها برابرند و در برخی اخبار، ساعت‌ها به جزئی از شب و یا روز اطلاق می‌شود که حکم یا صفت خاصّی دارند؛ مانند ساعت میان طلوع فجر و طلوع خورشید، ساعت زوال، ساعت بعد از عصر، ساعت آخر شب و مانند آنها؛ و یا ساعت بر یک مدّت زمانی، هر چند متعلّق به اجزاء شب و روز نباشد، اطلاق می‌شود؛ مانند ساعتی که بر روز قیامت اطلاق می‌شود؛ چنانچه یوم بر مدّت زمانی که مخصوص به واقعه و یا حکمی است اطلاق می‌شود؛ مانند یوم القیامة و یوم حنین؛ و خداوند هم فرموده است: «وَ ذَکِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللَّهِ» - . ابراهیم / 5 -

{و روزهای خدا را به آنان یادآوری کن}.

**[ترجمه]

«12»

الْکَافِی، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ جَمِیعاً عَنِ النَّضْرِ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنِ الْمُثَنَّی عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَ کَأَنَّما أُغْشِیَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعاً مِنَ اللَّیْلِ مُظْلِماً⁽²⁾قَالَ أَ مَا تَرَی الْبَیْتَ إِذَا کَانَ اللَّیْلُ أَشَدَّ سَوَاداً مِنْ خَارِجٍ فَکَذَلِکَ هُمْ یَزْدَادُونَ سَوَاداً⁽³⁾.

**[ترجمه]کافی: امام صادق علیه السّلام در مورد سخن خداوند عزّ و جلّ «کَأَنَّما أُغْشِیَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعاً مِنَ اللَّیْلِ مُظْلِماً» - . یونس / 27 -

{گویی چهره‌هایشان با پاره‌ای از شب تار پوشیده شده است} فرمود: آیا نمی‌بینی که در شب، خانه از فضای بیرون تاریک‌تر است؟ پس این گونه آنها بر تاریکی می‌افزایند. - . روضه کافی : 253 -

**[ترجمه]

«13»

التَّهْذِیبُ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفٍ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقُلْتُ مَتَی أُصَلِّی رَکْعَتَیِ الْفَجْرِ قَالَ حِینَ یَعْتَرِضُ الْفَجْرُ وَ هُوَ الَّذِی تُسَمِّیهِ الْعَرَبُ الصَّدِیعَ.

**[ترجمه]تهذیب: ابوبکر حضرمی نقل می‌کند که از امام صادق علیه السّلام پرسیدم دو رکعت فجر را چه زمانی بخوانم؟ فرمود: آنگاه که فجر پهن می‌شود و آن زمانی است که عرب، آن را «صدیع» می‌نامند.

**[ترجمه]

بیان

فی القاموس الصدیع کأمیر الصبح و فی الأساس و من المجاز انصدع الفجر و طلع الصدیع و هو الفجر.

**[ترجمه]در قاموس آمده: «صدیع» چون امیر صبح است؛ و در اساس آمده: «انصدع الفجر» و «طلع الصدیع» مجاز بوده و آن همان فجر است .

**[ترجمه]

باب 15 ما روی فی سعادة أیام الأسبوع و نحوستها

روایات

«1»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عِبْدِیدٍ⁽⁴⁾

الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ حَبِیبٍ السِّجِسْتَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَوْمُ الْجُمُعَةِ یَوْمُ عِبَادَةٍ فَتَعَبَّدُوا لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهِ وَ یَوْمُ السَّبْتِ لِآلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام وَ یَوْمُ الْأَحَدِ لِشِیعَتِهِمْ وَ یَوْمُ الْإِثْنَیْنِ یَوْمُ بَنِی أُمَیَّةَ وَ یَوْمُ الثَّلَاثَاءِ

یَوْمٌ لَیِّنٌ وَ یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ لِبَنِی الْعَبَّاسِ وَ فَتْحِهِمْ‌⁽¹⁾

وَ یَوْمُ الْخَمِیسِ یَوْمٌ مُبَارَکٌ بُورِکَ لِأُمَّتِی فِی بُکُورِهَا فِیهِ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]خصال: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله به نقل امام صادق علیه السّلام فرمود: روز جمعه روز عبادتست؛ پس خداوند عزّ و جلّ را در آن عبادت کنید؛ روز شنبه برای آل محمّد علیهم السّلام است؛ روز یک‌شنبه برای شیعه آنهاست؛ روز دوشنبه روز بنی‌امیّه است؛ روز سه‌شنبه روز آرامی است؛ روز چهارشنبه برای بنی‌عبّاس و فتح آنهاست؛ و روز پنجشنبه روز مبارکی بوده و بامداد آن، برای امّتم خجسته گشته است. - . خصال : 26 -

**[ترجمه]

بیان

ضمیر بکورها راجع إلی الأمة أی مباکرتهم فی طلب الحوائج و توجههم إلیها بکرة.

**[ترجمه]ضمیر «بکورها» به امّت برمی‌گردد؛ یعنی شتافتن و روکردن آنها به طلب حوائج در بامداد.

**[ترجمه]

«2»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ سُفْیَانَ رَفَعَ الْحَدِیثَ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنَّهُ قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ مَوَالِیهِ یَا فُلَانُ مَا لَکَ لَمْ تَخْرُجْ قَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ الْیَوْمُ الْأَحَدُ قَالَ وَ مَا لِلْأَحَدِ قَالَ الرَّجُلُ لِلْحَدِیثِ الَّذِی جَاءَ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ احْذَرُوا حَدَّ الْأَحَدِ فَإِنَّ لَهُ حَدّاً مِثْلَ حَدِّ السَّیْفِ قَالَ کَذَبُوا کَذَبُوا مَا قَالَ ذَاکَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَإِنَّ الْأَحَدَ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَالْإِثْنَیْنِ قَالَ سُمِّیَ بِاسْمِهِمَا قَالَ الرَّجُلُ سُمِّیَ بِاسْمِهِمَا وَ لَمْ یَکُونَا فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِذَا حُدِّثْتَ فَافْهَمْ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قَدْ عَلِمَ الْیَوْمَ الَّذِی یُقْبَضُ فِیهِ نَبِیُّهُ صلی الله علیه و آله وَ الْیَوْمَ الَّذِی یُظْلَمُ فِیهِ وَصِیُّهُ فَسَمَّاهُ بِاسْمِهِمَا قَالَ قُلْتُ فَالثَّلَاثَاءَ قَالَ خُلِقَتْ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ النَّارُ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ انْطَلِقُوا إِلی ما کُنْتُمْ بِهِ تُکَذِّبُونَ انْطَلِقُوا إِلی ظِلٍّ ذِی ثَلاثِ شُعَبٍ لا ظَلِیلٍ وَ لا یُغْنِی مِنَ اللَّهَبِ‌⁽³⁾قَالَ قُلْتُ فَالْأَرْبِعَاءُ قَالَ بُنِیَتْ أَرْبَعَةُ أَرْکَانٍ لِلنَّارِ قَالَ قُلْتُ فَالْخَمِیسُ قَالَ خَلَقَ اللَّهُ الْخَمْسَةَ⁽⁴⁾

یَوْمَ الْخَمِیسِ قَالَ قُلْتُ فَالْجُمُعَةُ قَالَ جَمَعَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْخَلْقَ لِوَلَایَتِنَا یَوْمَ الْجُمُعَةِ قَالَ قُلْتُ فَالسَّبْتُ قَالَ سَبَتَ الْمَلَائِکَةُ لِرَبِّهَا یَوْمَ السَّبْتِ فَوَجَدَتْهُ لَمْ یَزَلْ وَاحِداً⁽⁵⁾.

**[ترجمه]خصال: امام صادق علیه السلام به یکی از دوستدارانش فرمود: ای فلانی! چرا بیرون نرفته‌ای؟ گفت: جانم به فدایت! امروز یک‌شنبه است، فرمود: یک‌شنبه چه مشکلی دارد؟ آن مرد گفت: حدیثی از پیامبر صلّی الله علیه و آله آمده است که ایشان فرمود: از تیزی یک‌شنبه بترسید، چرا که تیزی‌اش، چون تیزی شمشیر است. امام فرمود: دروغ گفته‌اند! دروغ گفته‌اند! رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله چنین نفرموده‌اند؛ «احد»، یکی از نام‌های خداوند عزّ و جلّ است. مرد می‌گوید: گفتم: جانم به فدایت! دوشنبه چطور؟ فرمود: به اسم هر دو نام‌گذاری شده است. آن مرد گفت: به اسم هر دو نام‌گذاری شده است، در حالی که هیچ کدام نبوده‌اند؟ امام صادق علیه السّلام فرمود: چون تو را باز گفتم بفهم! خدای تعالی روزی که جان پیامبرش گرفته شد و روزی که در آن، در حق وصیّ او ستم شد را می‌دانست و به نام هر دو، آن را نامید .

مرد می‌گوید: گفتم: پس سه‌شنبه چطور؟ فرمود: در این روز آتش آفریده شده و اینست معنای قول خدای عزّ و جلّ: «انْطَلِقُوا إِلی ما کُنْتُمْ بِهِ تُکَذِّبُونَ * انْطَلِقُوا إِلی ظِلٍّ ذِی ثَلاثِ شُعَبٍ * لا ظَلِیلٍ وَ لا یُغْنِی مِنَ اللَّهَبِ» - . مرسلات / 29-31 - {بروید به سوی همان چیزی که آن را تکذیب می‌کردید. بروید به سوی [آن] دود سه شاخه، نه سایه‌دار است و نه از شعله [آتش] حفاظت می‌کند.}.

مرد می‌گوید: گفتم: پس چهارشنبه چطور؟ فرمود: چهار رکن برای دوزخ ساخته شد.

مرد می‌گوید: گفتم: پس پنج‌شنبه چطور؟ فرمود: خدا در این روز، پنج - . در منبع، واژه بهشت آمده است. -

را آفرید. مرد می‌گوید: گفتم: پس جمعه چگونه؟ فرمود: خدای عزّ و جلّ در آن روز، خلق را برای ولایت ما جمع کرد.

مرد می‌گوید: گفتم: پس شنبه چطور؟ فرمود: فرشته‌ها در آن روز به سوی پروردگارشان منقطع شدند و او را یگانه همیشه دریافتند. - . خصال : 26 -

**[ترجمه]

بیان

باسمهما أی باسم أبی بکر و عمر و الخمسة أصحاب العباء علیهم السلام

سبت الملائکة أی قطعت أعمالها للتفکر فی ذاته تعالی قال الراغب فی مفرداته أصل السبت قطع العمل و منه سبت السیر أی قطعه و سبت شعره حلقه و أنفه اصطلمه و قیل سمی یوم السبت لأن الله تعالی ابتدأ بخلق السماوات و الأرض یوم الأحد فخلقها فی ستة أیام کما ذکره فقطع عمله یوم السبت فسمی بذلک.

**[ترجمه]«به اسم هر دو» یعنی به نام ابوبکر و عمر؛ و «پنج»، اصحاب کساء علیهم السّلام‌اند. «سبتت الملائکه» یعنی برای اندیشه درباره خدای تعالی از کارهای خود بریدند. راغب در مفرداتش گفته است: اصل «سبت» بریدن از کار است و «سبت السیر» این گونه است، یعنی سیر را قطع کرد. گفته‌اند: روز سبت به این اسم نامیده شده است برای آنکه خدای تعالی آفرینش آسمان‌ها و زمین را روز یک‌شنبه آغاز کرد و آنها را . چنانچه فرموده است. در شش روز آفرید و روز شنبه، کار خود را قطع کرد و بنابراین، این روز، «سبت» نامیده شد.

**[ترجمه]

«3»

الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ الْمَوْصِلِیِّ عَنِ الصَّقْرِ بْنِ أَبِی دُلَفَ الْکَرْخِیِّ قَالَ: لَمَّا حَمَلَ الْمُتَوَکِّلُ سَیِّدَنَا أَبَا الْحَسَنِ الْعَسْکَرِیَّ علیه السلام جِئْتُ أَسْأَلُ عَنْ خَبَرِهِ قَالَ فَنَظَرَ إِلَیَّ الزَّرَّاقِیُّ وَ کَانَ حَاجِباً لِلْمُتَوَکِّلِ فَأَمَرَ أَنْ أُدْخَلَ إِلَیْهِ فَأُدْخِلْتُ إِلَیْهِ فَقَالَ یَا صَقْرُ مَا شَأْنُکَ فَقُلْتُ خَیْرٌ أَیُّهَا الْأُسْتَادُ فَقَالَ اقْعُدْ فَأَخَذَنِی مَا تَقَدَّمَ وَ مَا تَأَخَّرَ وَ قُلْتُ أَخْطَأْتُ فِی الْمَجِی‌ءِ قَالَ فَوَحَی النَّاسَ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ لِی مَا شَأْنُکَ وَ فِیمَ جِئْتَ قُلْتُ لِخَبَرٍ مَّا⁽¹⁾

فَقَالَ لَعَلَّکَ تَسْأَلُ عَنْ خَبَرِ مَوْلَاکَ‌⁽²⁾

فَقُلْتُ لَهُ وَ مَنْ مَوْلَایَ مَوْلَایَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ فَقَالَ اسْکُتْ مَوْلَاکَ مَوْلَاکَ هُوَ الْحَقُّ فَلَا تَحْتَشِمْنِی فَإِنِّی عَلَی مَذْهَبِکَ فَقُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ قَالَ أَ تُحِبُّ أَنْ تَرَاهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ اجْلِسْ حَتَّی یَخْرُجَ صَاحِبُ الْبَرِیدِ مِنْ عِنْدِهِ قَالَ فَجَلَسْتُ فَلَمَّا خَرَجَ قَالَ لِغُلَامٍ لَهُ خُذْ بِیَدِ الصَّقْرِ وَ أَدْخِلْهُ إِلَی الْحُجْرَةِ الَّتِی فِیهَا الْعَلَوِیُّ الْمَحْبُوسُ وَ خَلِّ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُ قَالَ فَأَدْخَلَنِی إِلَی الْحُجْرَةِ وَ أَوْمَأَ إِلَی بَیْتٍ فَدَخَلْتُ فَإِذَا هُوَ علیه السلام جَالِسٌ عَلَی صَدْرِ حَصِیرٍ وَ بِحِذَائِهِ قَبْرٌ مَحْفُورٌ قَالَ فَسَلَّمْتُ عَلَیْهِ فَرَدَّ عَلَیَّ ثُمَّ أَمَرَنِی بِالْجُلُوسِ ثُمَّ قَالَ لِی یَا صَقْرُ مَا أَتَی بِکَ قُلْتُ سَیِّدِی جِئْتُ أَتَعَرَّفُ خَبَرَکَ قَالَ ثُمَّ نَظَرْتُ إِلَی الْقَبْرِ فَبَکَیْتُ فَنَظَرَ إِلَیَّ فَقَالَ یَا صَقْرُ لَا عَلَیْکَ لَنْ یَصِلُوا إِلَیْنَا بِسُوءٍ الْآنَ فَقُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ ثُمَّ قُلْتُ یَا سَیِّدِی حَدِیثٌ یُرْوَی عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله لَا أَعْرِفُ مَعْنَاهُ قَالَ وَ مَا هُوَ فَقُلْتُ قَوْلُهُ لَا تُعَادُوا الْأَیَّامَ فَتُعَادِیَکُمْ مَا مَعْنَاهُ فَقَالَ نَعَمْ الْأَیَّامُ نَحْنُ مَا قَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ فَالسَّبْتُ اسْمُ رَسُولِ اللَّهِ

صلی الله علیه و آله وَ الْأَحَدُ کِنَایَةٌ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام وَ الْإِثْنَیْنِ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ وَ الثَّلَاثَاءُ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ وَ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ الْأَرْبِعَاءُ مُوسَی بْنُ جَعْفَرٍ وَ عَلِیُّ بْنُ مُوسَی وَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ وَ أَنَا وَ الْخَمِیسُ ابْنِیَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ وَ الْجُمُعَةُ ابْنُ ابْنِی وَ إِلَیْهِ تَجْتَمِعُ عِصَابَةُ الْحَقِّ وَ هُوَ الَّذِی یَمْلَؤُهَا قِسْطاً وَ عَدْلًا کَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً فَهَذَا مَعْنَی الْأَیَّامِ فَلَا تُعَادُوهُمْ فِی الدُّنْیَا فَیُعَادُوکُمْ فِی الْآخِرَةِ ثُمَّ قَالَ علیه السلام وَدِّعْ وَ اخْرُجْ فَلَا آمَنُ عَلَیْکَ.

قال الصدوق رحمه الله الأیام لیست بأئمة و لکن کنی بها عن الأئمة لئلا یدرک معناه غیر أهل الحق کما کنی الله عز و جل بالتین و الزیتون و طور سینین و هذا البلد الأمین عن النبی و علی و الحسن و الحسین و کما کنی عز و جل بالنعاج عن النساء علی قول من روی ذلک فی قصة داود و الخصمین و کما کنی بالسیر فی الأرض عن النظر فی القرآن

سُئِلَ الصَّادِقُ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ أَ وَ لَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ‌⁽¹⁾قَالَ مَعْنَاهُ أَ وَ لَمْ یَنْظُرُوا فِی الْقُرْآنِ.

و کما کنی عز و جل بالسر عن النکاح فی قوله عز و جل وَ لکِنْ لا تُواعِدُوهُنَّ سِرًّا⁽²⁾و کما کنی عز و جل بأکل الطعام عن التغوط فقال فی عیسی و أمه کانا یَأْکُلانِ الطَّعامَ‌⁽³⁾و معناه أنهما کانا یتغوطان و کما کنی بالنحل عن رسول الله صلی الله علیه و آله فی قوله وَ أَوْحی رَبُّکَ إِلَی النَّحْلِ‌⁽⁴⁾و مثل هذا کثیر⁽⁵⁾.

**[ترجمه]خصال: صقر بن ابودلف کرخی می‌گوید: چون متوکّل، آقای ما ابوالحسن عسکری علیه السّلام را به سامره برد، من آمدم تا از ایشان خبری بگیرم. زرّاقی، دربان متوکّل به من نگاهی کرد و دستور داد تا نزد او بروم. به نزدش رفتم و وی گفت: ای صقر چه کاری داری؟ گفتم: یا استاد! خیر است. پس گفت: بنشین! و از من همه چیز را پرسید و گفتم: اشتباه کردم که آمدم. مرد می‌گوید: او مردم را از گرد خود دور کرد و سپس به من گفت: چه کاری داری و برای چه آمده‌ای؟ گفتم: برای خبری. گفت: شاید آمده‌ای تا خبری از آقای خود به دست آوری. گفتم: آقایم کیست؟ آقایم امیر المؤمنین است. پس وی گفت: خاموش باش! آقای تو همان امامِ بر حقّ است. از من نترس! من با تو هم عقیده‌ام. گفتم: الحمد للَّه.

گفت: می‌خواهی او را ببینی؟ گفتم: آری. گفت: بنشین تا پست‌چی از نزد او برود. می‌گوید: نشستم و چون او بیرون رفت، به غلامش گفت: دست صقر را بگیر و او را به اتاقی که زندانی علویّ در آن است ببر و آنها را تنها بگذار! می‌گوید: مرا بدان جا برد و به خانه‌ای اشاره کرد و من داخل آن شدم، و به ناگاه آن حضرت را دیدم روی حصیری نشسته و برابرش گوری کنده شده است. می‌گوید: به او سلام کردم و جواب داد و مرا امر به نشستن کرد و سپس فرمود: ای صقر برای چه آمده‌ای؟ گفتم: آمده‌ام تا خبری از شما بگیرم. می‌گوید: سپس نگاهی بدان گور کردم و گریستم. به من نگاه کرد و فرمود: ای صقر! غم مخور! اکنون به ما بدی نرسانند. گفتم: الحمد للَّه.

سپس گفتم: حدیثی از پیامبر صلّی الله علیه و آله روایت شده است که معنایش را نمی‌فهمم. فرمود: چیست؟ گفتم: اینکه فرموده است «با روزها دشمنی نکنید تا با شما دشمنی کنند» چه معنایی دارد؟ فرمود: آری! از آنگاه که آسمان‌ها و زمین آفریده شدند، روزها ما هستیم. «سبت» نام رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله است؛ «احد» کنایه از امیر المؤمنین علیه السّلام است؛ «اثنین» حسن و حسین‌اند؛ «ثلثاء» علی بن الحسین، محمّد بن علی و جعفر بن محمّد‌اند؛ «اربعاء» موسی بن جعفر، علی بن موسی، محمّد بن علی و من هستیم؛ و «خمیس» فرزندم حسن بن علی است؛ «جمعه» پسر پسرم است که گروه حق‌جویان به گردش فراهم می‌شوند؛ اوست که زمین را پر از عدل و داد می کند همچنانی که از ستم و ناحق پر شده است. این است معنای ایّام! مبادا در دنیا با آنها دشمنی کنید تا در آخرت دشمن شما باشند! سپس فرمود: وداع کن و بیرون رو که برایت نگرانم!

شیخ صدوق گفته است: روزها در حقیقت امام نیستند ولی روزها کنایه از امامان قرار داده شده‌اند تا غیر اهل حقّ، معنای آن را درک نکنند؛ چنانچه خدای عزّ و جلّ «تین»، «زیتون»، «طور سینین» و «هذا البلد الأمین» را کنایه از پیامبر صلّی الله علیه و آله، علی، حسن و حسین قرار داده است؛ همچنانی که خداوند عزّ و جلّ، «نعاج» (گوسفندان) را در داستان داود و دو خصم، از قول کسی، کنایه از زنان آورده است.

و چنانچه سیر در زمین را کنایه از اندیشه در قرآن آورده است؛ از امام صادق علیه السّلام در مورد این سخن خداوند عزّ و جلّ: «أَوَ لَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ» - . روم / 9 - {آیا در زمین نگردیده‌اند} پرسش شد. فرمود: مقصود اینست که آیا در قرآن نمی‌نگرند.

چنانچه «سرّ» در این سخن خدای عزّ و جلّ «وَ لکِنْ لا تُواعِدُوهُنَّ سِرًّا» - . بقره / 235 -

{ولی با آنان قول و قرار پنهانی مگذارید} کنایه از جماع آورده شده است. نیز مانند این سخن الهی درباره عیسی و مادرش «کانا یَأْکُلانِ الطَّعامَ» - . مائده / 75 - {هر دو غذا می‌خوردند} که در آن، خداوند «اکل طعام» را کنایه از قضای حاجت آورده است و مقصود اینست که آنان قضای حاجت می‌کردند. چنانچه خداوند «نحل» (زنبور عسل) را در سخن خود «وَ أَوْحی رَبُّکَ إِلَی النَّحْلِ» - . نحل / 68 -

{و پروردگار تو به زنبور عسل وحی [الهام غریزی] کرد} کنایه از رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله آورده و مانند این موارد، بسیار است. - . خصال : 33-34 -

**[ترجمه]

بیان

فأخذنی ما تقدم أی بالسؤال عما تقدم و عما تأخر أی عن الأمور المختلفة لاستعلام حالی و سبب مجیئی لذا ندم علی الذهاب إلیه لئلا یطلع علی حاله و مذهبه أو الموصول فاعل أخذنی بتقدیر أی أخذنی التفکر فیما تقدم من الأمور من ظنه التشیع بی و فیما تأخر مما یترتب علی مجیئی من المفاسد

فوحی الناس أی أشار إلیهم أن یبعدوا عنه أو علی بناء التفعیل أی عجلهم فی الذهاب عنه أو هو علی بناء المجرد و الناس فاعل أی أسرعوا فی الذهاب قال فی المصباح الوحی الإشارة و الوحی السرعة یمد و یقصر و موت وحی مثل سریع وزنا و معنی یقال وحیت الذبیحة أحیها من باب وعد ذبحتها ذبحا وحیا و وحی الدواء للموت توحیة عجله و أوحاه بالألف مثله انتهی و صاحب البرید الرسول المستعجل إذ البرید یطلق علی الرسول و علی دابته و یحتمل أن یراد به هنا رئیس هذه الطائفة فی القاموس البرید المرتب و الرسل علی دواب البرید⁽¹⁾

و فی الصحاح البرید المرتب یقال حمل فلان علی البرید و صاحب البرید قد أبرد إلی الأمیر فهو مبرد و الرسول برید⁽²⁾و فی النهایة البرید کلمة فارسیة یراد بها فی الأصل البغل و أصلها بریدة دم أی محذوف الذنب لأن بغال البرید کانت محذوفة الأذناب کالعلامة لها فأعربت و خففت ثم سمی الرسول الذی یرکبه بریدا و المسافة التی بین السکتین بریدا⁽³⁾انتهی.

لا علیک أی لا حزن علیک و الکنایة عن العسکری علیه السلام بالخمیس إما لکون إمامته أو ولادته فی یوم الخمیس و إن کان ضبط بعضهم مخالفا لذلک إذ الأکثر لم یعینوا خصوص الیوم أو لأن سنی إمامته خمس سنین إذ السنة السادسة لم تکمل أو لأنه علیه السلام خامس من سمی أو کنی بالحسن أو لأنه متصل بالقائم علیه السلام المکنی عنه بالجمعة أو لعلة أخری لا نعرفها و لعل هذه من بطون الخبر فإن لأخبارهم علیهم السلام ظهرا و بطنا کالقرآن و یکون ظاهره أیضا مرادا بأن یکون المعنی أن التشؤم و التطیر بها یوجب تأثیرها و هذا معنی معاداتها⁽⁴⁾لهم فأما المتوکلون

علی الله المتوسلون بولاء أهل البیت علیهم السلام فلا تضرهم نحوسة الأیام و الساعات کما سیأتی فی روایة الشیخ فی مجالسه.

**[ترجمه]«فأخذنی ما تقدّم» یعنی برای اطّلاع از حال و علّت آمدن من، از آنچه گذشت –یعنی از امور مختلفی. سوال کرد؛ بنابراین، وی به خاطر اینکه مبادا حال و مذهب وی فاش شود، از رفتن نزد او پشیمان شد. یا اینکه فاعل «أخذنی»، «تفکّر»، در تقدیر گرفته شود؛ یعنی تفکّر پیرامون آنچه گذشت. که مبادا به تشیّع وی ظنین شده باشند . و نیز تفکّر در مورد آنچه بعداً به سبب این کار رخ خواهد داد، مرا به خود مشغول کرد.

«فوحی النّاس» یعنی به مردم اشاره کرد تا از او دور شوند؛ و یا بر این اساس که در باب تفعیل باشد، بدین معناست که آنها را در دورشدن از وی، به تعجیل واداشت. و یا بر این اساس که «الناس» فاعل آن، و فعل در قالب مجرّد باشد، بدین معنی است که مردم در رفتن، شتاب کردند. در مصباح آمده است: وحی همان اشاره بوده، و وحی – در دو حالت مدّ و قصر. همان سرعت است و «موت وَحِیّ» به معنای مرگ سریع است؛ گفته می‌شود «وحیتُ الذبیحه» یعنی قربانی را به سرعت ذبح کردم، و «وحّی الدواء للموت» یعنی آن را به تعجیل انداخت، و «أوحاه» به همین معنی اخیر استفاده می‌شود. (پایان سخن صاحب المصباح)

«صاحب البرید»، پیک فوری است، چرا که برید به پیک و نیز به مَرکب وی اطلاق می‌شود و ممکن است که در اینجا منظور، رئیس این گروه باشد. در قاموس آمده است: البرید المرتب والرسل علی دواب البرید. - . قاموس 1 : 277 -

در الصحاح آمده است: البرید، المرتب و گفته می‌شود فلانی بر مرکب حمل شد. و صاحب برید قد ابرد الی الامیر پس او مبرد است و رسول برید است. - . الصحاح 1 : 444 -

در النهایه آمده: برید، واژه‌ای فارسی بوده و در اصل، مراد از آن، استر بوده است و اصلش «بریده‌دم» بوده، چرا که برای علامت‌گذاری، دم استران نامه‌رسان را می‌بریدند، و سپس این کلمه معرّب، و حروف آن کوتاه شده است و سپس به پیکی که بر آن سوار می‌شده نیز برید گفته‌اند؛ و مسافت میان دو مرکز نامه‌بری را برید گویند. - . النهایه 1 : 72 -

(پایان سخن صاحب النهایه)

«لا علیک» یعنی اندوهی بر تو نیست؛ و «خمیس» را کنایه از امام عسکری علیه السّلام قرار داده‌اند، برای آنکه امامت یا ولادت آن حضرت در روز پنج‌شنبه بوده است .هرچند برخی، مخالف آن را ضبط کرده‌اند، چون اکثراً روزش را مشخّص نکرده‌اند. یا برای آنکه پنج سال امامت داشته، چون سال ششم را به انجام نرسانده؛ یا چون پنجمین کسی است که نام و یا کنیه‌اش حسن بوده؛ یا برای آنکه پیوسته به امام قائم علیه السّلام است که «جمعه»، کنایه از او است؛ و یا برای عللی دیگر که نمی‌دانیم.

و شاید این امر از زمره بطون خبر باشد؛ زیرا اخبار معصومان علیهم السّلام همچون قرآن، ظَهر و بطن دارد؛ و شاید مراد از ظاهر آن، این باشد که فال بدزدن به روزها، موجب تأثیرگذاری آنها می‌شود و این همان دشمنی آنها با مردم است، و امّا آنان که به خدا توکّل دارند و متوسّل به ولایت خاندان پیامبر علیهم السّلام‌اند، نحوست ایّام و ساعات به آنها ضرری نمی‌رساند؛ چنانچه در روایت مجالس شیخ خواهد آمد .

**[ترجمه]

«4»

الْعِلَلُ، وَ الْعُیُونُ، وَ الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو الْبَصْرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاعِظِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ الطَّائِیِّ عَنْ أَبِیهِ‌⁽¹⁾عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: سَأَلَ الشَّامِیُّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام عَنِ الْأَیَّامِ وَ مَا یَجُوزُ فِیهَا مِنَ الْعَمَلِ فَقَالَ علیه السلام یَوْمُ السَّبْتِ یَوْمُ مَکْرٍ وَ خَدِیعَةٍ وَ یَوْمُ الْأَحَدِ یَوْمُ عُرْسٍ‌⁽²⁾

وَ بِنَاءٍ وَ یَوْمُ الْإِثْنَیْنِ یَوْمُ سَفَرٍ وَ طَلَبٍ وَ یَوْمُ الثَّلَاثَاءِ یَوْمُ حَرْبٍ وَ دَمٍ وَ یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ یَوْمٌ شُؤْمٌ فِیهِ یَتَطَیَّرُ النَّاسُ وَ یَوْمُ الْخَمِیسِ یَوْمُ الدُّخُولِ عَلَی الْأُمَرَاءِ وَ قَضَاءِ الْحَوَائِجِ وَ یَوْمُ الْجُمُعَةِ یَوْمُ خِطْبَةٍ وَ نِکَاحٍ‌⁽³⁾.

قال الصدوق رحمه الله یوم الإثنین یوم سفر إلی موضع الاستسقاء و الطلب للمطر⁽⁴⁾

**[ترجمه]علل، عیون و خصال: به نقل امام رضا علیه السلام از آباء طاهرینش، مردی از اهل شام از امیر المؤمنین علیه السّلام درباره روزها و کارهایی که در آنها رواست سوال کرد. حضرت فرمود: روز شنبه روز نیرنگ و فریب است؛ روز یک‌شنبه برای عروسی - . در سه منبع، «روز غرس» (کاشت) آمده است و این واژه با توجه به ادامه حدیث مبنی بر شایستگی روز جمعه برای خواستگاری و نکاح، مناسب‌تر به نظر می‌رسد. - و

بنای ساختمان است؛ روز دوشنبه روز سفر و تقاضاست؛ روز سه‌شنبه روز جنگ و خون است؛ روز چهارشنبه روز شومی است که مردم بدان فال بد زنند؛ روز پنجشنبه روز ورود بر امیران و برآمدن حاجت‌هاست؛ روز جمعه روز خواستگاری و نکاح است. - . علل 2 : 285؛ عیون 2 : 247 -

شیخ صدوق گفته است: روز دوشنبه روز سفر به محل نماز استسقاء و طلب باران است. - . خصال : 27 -

**[ترجمه]

بیان

یمکن حمل ما ورد فی الإثنین علی التقیة.

**[ترجمه]آنچه درباره دوشنبه رسیده است را می‌توان حمل بر تقیّه کرد.

**[ترجمه]

«5»

الْعُیُونُ، عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ وَ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ مَعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام یَقُولُ: قَلِّمُوا أَظْفَارَکُمْ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ وَ اسْتَحِمُّوا یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ أَصِیبُوا مِنَ الْحَجَّامِ‌⁽⁵⁾حَاجَتَکُمْ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ تَطَیَّبُوا بِأَطْیَبِ طِیبِکُمْ یَوْمَ الْجُمُعَةِ⁽⁶⁾.

الخصال، عن أبیه عن محمد العطار عن الأشعری عن البرقی: مثله‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]عیون: امام رضا علیه السّلام می‌فرمود: روز سه‌شنبه ناخن بگیرید، روز چهارشنبه حمّام بروید و حجامت کنید، روز پنج‌شنبه برای حاجت است، و روز جمعه برای استعمال بهترین عطرها - . عیون 1 : 279 - .

خصال مانند این حدیث را آورده است - . خصال : 31 - .

**[ترجمه]

«6»

الْعِلَلُ، فِی خَبَرِ ابْنِ سَلَّامٍ: أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله عَنْ أَوَّلِ یَوْمٍ خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ یَوْمُ الْأَحَدِ قَالَ وَ لِمَ سُمِّیَ یَوْمَ الْأَحَدِ قَالَ لِأَنَّهُ وَاحِدٌ مَحْدُودٌ قَالَ فَالْإِثْنَیْنِ قَالَ هُوَ الْیَوْمُ الثَّانِی مِنَ الدُّنْیَا قَالَ وَ الثَّلَاثَاءُ قَالَ الثَّالِثُ مِنَ الدُّنْیَا قَالَ فَالْأَرْبِعَاءُ قَالَ الْیَوْمُ الرَّابِعُ مِنَ الدُّنْیَا قَالَ فَالْخَمِیسُ قَالَ هُوَ یَوْمٌ خَامِسٌ مِنَ الدُّنْیَا وَ هُوَ یَوْمٌ أَنِیسٌ لُعِنَ فِیهِ إِبْلِیسُ وَ رُفِعَ فِیهِ إِدْرِیسُ قَالَ فَالْجُمُعَةُ قَالَ هُوَ یَوْمٌ

مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ وَ یَوْمُ‌⁽²⁾شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ قَالَ فَالسَّبْتُ قَالَ یَوْمٌ مَسْبُوتٌ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الْقُرْآنِ وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَیْنَهُما فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ‌⁽³⁾فَمِنَ الْأَحَدِ إِلَی الْجُمُعَةِ سِتَّةُ أَیَّامٍ وَ السَّبْتُ مُعَطَّلٌ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]علل: ابن سلام از پیامبر صلّی الله علیه و آله از نخستین روز آفرینش خداوند پرسید. حضرت فرمود: روز «اَحَد» (یک‌شنبه) است. گفت: چرا احد نامیده شده است؟ فرمود: برای آنکه یگانه و محدود است. گفت: پس «اثنین» (دوشنبه) چی؟ فرمود: چون روز دوّم جهان است. گفت: «ثلثاء» (سه‌شنبه) چطور؟ فرمود: چون روز سوّم جهان است. گفت: «اربعاء» (چهارشنبه) چی؟ فرمود: چون روز چهارم جهان است. گفت: «خمیس» (پنج‌شنبه) چگونه؟ فرمود: چون روز پنجم دنیا است و آن، روز انس بوده و در این روز، ابلیس لعن گشته و ادریس به آسمان برآمده است. گفت: «جمعه» چطور؟ فرمود: روزیست که مردم در آن جمع می‌شوند، روز مشهودی است و روزی شاهد (بر کارهای مردم). گفت: «سَبت» (شنبه) چی؟ فرمود: روز قطع آفرینش جهان است؛ برای آنکه خدا در قرآن می‌فرماید: «وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَیْنَهُما فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ» - . ق / 38 -

{و در حقیقت، آسمان‌ها و زمین و آنچه را که میان آن دو است در شش هنگام آفریدیم} و از اَحَد تا جمعه، شش روز بوده، سَبت تعطیل است. - . علل 2 : 156 -

**[ترجمه]

بیان

لأنه واحد محدود لعل المعنی أنه أول زمان حد أوله و آخره فصار یوما لأنه أول یوم خلق فیه العالم و قبله لم یکن زمان محدود کذلک فینطبق علی ما بعده و علی سائر الأخبار و مشهود أی مشهود فیه أوله و هو شاهد لمن أتی الجمعة یوم مسبوت أی مقطوع فیه خلق العالم.

**[ترجمه]چه بسا معنای «برای آنکه یگانه و محدود است» این باشد که این روز، بدین خاطر که اوّلین روز آفرینش جهان است، نخستین زمانی بوده که اوّل و آخر آن حدّ خورده و در نتیجه تبدیل به یک روز گشته و پیش از آن، زمانی محدود بدین صورت وجود نداشته است؛ این تفسیر با ادامه خبر و دیگر اخبار سازگار است.

«مشهود» یعنی اینکه ابتدای آن مورد مشاهده بوده است و «شاهد» یعنی اینکه این روز، شاهد بر کسی است که به نماز جمعه رفته است.

**[ترجمه]

«7»

مَجَالِسُ ابْنِ الشَّیْخِ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْفَحَّامِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْمَنْصُورِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ یَعْقُوبَ الْمُلَقَّبِ بِأَبِی نُوَاسٍ قَالَ: قُلْتُ لِلْعَسْکَرِیِّ علیه السلام ذَاتَ یَوْمٍ یَا سَیِّدِی قَدْ وَقَعَ إِلَیَّ اخْتِیَارَاتُ الْأَیَّامِ عَنْ سَیِّدِنَا الصَّادِقِ علیه السلام مِمَّا حَدَّثَنِی بِهِ الْحَسَنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطَهَّرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ الدَّیْلَمِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَیِّدِنَا الصَّادِقِ علیه السلام فِی کُلِّ شَهْرٍ فَأَعْرِضُهُ عَلَیْکَ فَقَالَ لِی افْعَلْ فَلَمَّا عَرَضْتُهُ عَلَیْهِ وَ صَحَّحْتُهُ قُلْتُ لَهُ یَا سَیِّدِی فِی أَکْثَرِ هَذِهِ الْأَیَّامِ قَوَاطِعُ عَنِ الْمَقَاصِدِ لِمَا ذُکِرَ

فِیهَا مِنَ النَّحْسِ‌⁽¹⁾

وَ الْمَخَاوِفِ فَتَدُلُّنِی عَلَی الِاحْتِرَازِ مِنَ الْمَخَاوِفِ فِیهَا فَإِنَّمَا تَدْعُونِی الضَّرُورَةُ إِلَی التَّوَجُّهِ فِی الْحَوَائِجِ فِیهَا فَقَالَ لِی یَا سَهْلُ إِنَّ لِشِیعَتِنَا بِوَلَایَتِنَا لَعِصْمَةً لَوْ سَلَکُوا بِهَا فِی لُجَّةِ الْبِحَارِ الْغَامِرَةِ وَ سَبَاسِبِ الْبِیدِ⁽²⁾

الْغَائِرَةِ⁽³⁾بَیْنَ سِبَاعٍ وَ ذِئَابٍ وَ أَعَادِی الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَأَمِنُوا مِنْ مَخَاوِفِهِمْ بِوَلَایَتِهِمْ لَنَا فَثِقْ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَخْلِصْ فِی الْوَلَاءِ لِأَئِمَّتِکَ الطَّاهِرِینَ وَ تَوَجَّهْ حَیْثُ شِئْتَ وَ اقْصِدْ مَا شِئْتَ إِذَا أَصْبَحْتَ وَ قُلْتَ ثَلَاثاً أَصْبَحْتُ اللَّهُمَّ مُعْتَصِماً بِذِمَامِکَ الْمَنِیعِ الَّذِی لَا یُطَاوَلُ وَ لَا یُحَاوَلُ مِنْ کُلِّ طَارِقٍ وَ غَاشِمٍ مِنْ سَائِرِ مَا خَلَقْتَ وَ مَنْ خَلَقْتَ مِنْ خَلْقِکَ الصَّامِتِ وَ النَّاطِقِ فِی جُنَّةٍ مِنْ کُلِّ مَخُوفٍ بِلِبَاسٍ سَابِغَةٍ وَلَاءِ أَهْلِ بَیْتِ نَبِیِّکَ مُحْتَجِزاً⁽⁴⁾مِنْ کُلِّ قَاصِدٍ إِلَی أَذِیَّةٍ بِجِدَارٍ حَصِینٍ‌⁽⁵⁾الْإِخْلَاصِ فِی الِاعْتِرَافِ بِحَقِّهِمْ وَ التَّمَسُّکِ بِحَبْلِهِمْ جَمِیعاً مُوقِناً أَنَّ الْحَقَّ لَهُمْ وَ مَعَهُمْ وَ فِیهِمْ وَ بِهِمْ أُوَالِی مَنْ وَالَوْا وَ أُجَانِبُ مَنْ جَانَبُوا فَأَعِذْنِی اللَّهُمَّ بِهِمْ مِنْ شَرِّ کُلِّ مَا أَتَّقِیهِ یَا عَظِیمُ حَجَزْتُ الْأَعَادِیَ عَنِّی بِبَدِیعِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّا جَعَلْنَا مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ سَدّاً وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدّاً فَأَغْشَیْنَاهُمْ فَهُمْ لَا یُبْصِرُونَ وَ قُلْتَهَا عَشِیّاً ثَلَاثاً حَصَلْتَ فِی حِصْنٍ مِنْ مَخَاوِفِکَ وَ أَمْنٍ مِنْ مَحْذُورِکَ فَإِذَا أَرَدْتَ التَّوَجُّهَ فِی یَوْمٍ قَدْ حَذَرْتَ فِیهِ فَقَدِّمْ أَمَامَ تَوَجُّهِکَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ الْمُعَوِّذَتَیْنِ وَ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ سُورَةَ الْقَدْرِ وَ آخِرَ آیَةٍ فِی سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ وَ قُلِ اللَّهُمَّ بِکَ یَصُولُ الصَّائِلُ وَ بِقُدْرَتِکَ یَطُولُ الطَّائِلُ وَ لَا حَوْلَ لِکُلِّ ذِی حَوْلٍ إِلَّا بِکَ وَ لَا قُوَّةَ یَمْتَارُهَا ذُو قُوَّةٍ إِلَّا مِنْکَ بِصَفْوَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ وَ خِیَرَتِکَ مِنْ بَرِیَّتِکَ مُحَمَّدٍ نَبِیِّکَ وَ عِتْرَتِهِ وَ سُلَالَتِهِ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ صَلِّ عَلَیْهِمْ وَ اکْفِنِی شَرَّ هَذَا الْیَوْمِ وَ ضَرَرَهُ وَ ارْزُقْنِی خَیْرَهُ وَ یُمْنَهُ وَ اقْضِ لِی فِی مُتَصَرَّفَاتِی بِحُسْنِ الْعَاقِبَةِ وَ بُلُوغِ الْمَحَبَّةِ وَ

الظَّفَرِ بِالْأُمْنِیَّةِ وَ کِفَایَةِ الطَّاغِیَةِ الْغَوِیَّةِ وَ کُلِّ ذِی قُدْرَةٍ لِی عَلَی أَذِیَّةٍ حَتَّی أَکُونَ فِی جُنَّةٍ وَ عِصْمَةٍ مِنْ کُلِّ بَلَاءٍ وَ نَقِمَةٍ وَ أَبْدِلْنِی مِنَ الْمَخَاوِفِ أَمْناً وَ مِنَ الْعَوَائِقِ فِیهِ یُسْراً حَتَّی لَا یَصُدَّنِی صَادٌّ عَنِ الْمُرَادِ وَ لَا یَحُلَّ بِی طَارِقٌ مِنْ أَذَی الْعِبَادِ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ وَ الْأُمُورُ إِلَیْکَ تَصِیرُ یَا مَنْ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‌ءٌ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ.

**[ترجمه]مجالس ابن الشیخ: ابونواس می‌گوید: روزی به امام عسکری علیه السّلام گفتم: ای آقایم! اختیارات روزهای هر ماه، به سندی مشخّص، از قول آقایمان امام صادق علیه السّلام به من رسیده است. آیا آن را به شما عرضه کنم؟ فرمود: نشان بده! پس از عرضه و تصحیح آن، به آن حضرت گفتم: ای آقایم! به دلیل نحوست و هراس، در بیشتر این روزها بازدارندگی از مقاصد وجود دارد. پس مرا به دورماندن از هراس‌های آنها راهنمایی کن! چه بسا ضرورت مرا ناچار به برآوردن نیازی در این روزها بکند. امام فرمود: ای سهل! شیعه ما در پناه ولایت ما مصونند که اگر در گرداب دریاهای ژرف و درّه بیابان‌های دوردست میان درنده‌ها، گرگ‌ها و دشمنان جنّ و انس بروند، به برکت دوستی و ولایت ما از هر ترسی آسوده باشند؛ به خدای عزّ و جلّ اعتماد کن و در ولایت ائمه طاهرینت اخلاص داشه باش، هر سَمتی خواستی رو کنی و هر جا می‌خواهی بروی، در بامداد سه بار بگو:

«أَصْبَحْتُ اللَّهُمَّ مُعْتَصِماً بِذِمَامِکَ الْمَنِیعِ الَّذِی لَا یُطَاوَلُ وَ لَا یُحَاوَلُ مِنْ کُلِّ طَارِقٍ وَ غَاشِمٍ مِنْ سَائِرِ مَا خَلَقْتَ وَ مَنْ خَلَقْتَ مِنْ خَلْقِکَ الصَّامِتِ وَ النَّاطِقِ فِی جُنَّةٍ مِنْ کُلِّ مَخُوفٍ بِلِبَاسٍ سَابِغَةٍ وَلَاءِ أَهْلِ بَیْتِ نَبِیِّکَ مُحْتَجِزاً مِنْ کُلِّ قَاصِدٍ إِلَی أَذِیَّةٍ بِجِدَارٍ حَصِینٍ الْإِخْلَاصِ فِی الِاعْتِرَافِ بِحَقِّهِمْ وَ التَّمَسُّکِ بِحَبْلِهِمْ جَمِیعاً مُوقِناً أَنَّ الْحَقَّ لَهُمْ وَ مَعَهُمْ وَ فِیهِمْ وَ بِهِمْ أُوَالِی مَنْ وَالَوْا وَ أُجَانِبُ مَنْ جَانَبُوا فَأَعِذْنِی اللَّهُمَّ بِهِمْ مِنْ شَرِّ کُلِّ مَا أَتَّقِیهِ یَا عَظِیمُ حَجَزْتُ الْأَعَادِیَ عَنِّی بِبَدِیعِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّا جَعَلْنَا مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ سَدّاً وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدّاً فَأَغْشَیْنَاهُمْ فَهُمْ لَا یُبْصِرُونَ»

{بار خدایا! بامداد کردم در حالی که به پناه بلندمرتبه‌ات که بر آن دست نرسد و قصد یورش بر آن نشود، چنگ آویخته‌ام؛ از شرّ هر شب‌گرد و ستمکاری از آفریده‌هایت و از شرّ هر آفریده خاموش و گویایت، در پشت سپری از هر هراس‌آوری، در جوشنی از ولایت خاندان پیامبرت، برکنار از هر آهنگ‌آزاری، و رو به سوی باروی محکم اخلاص در اعتراف به حقّ آنان و تمسّک به رشته همه آنها، با یقین به اینکه حقّ، از آنها، با آنها و در آنها است. دوستی می‌ورزم با هر که دوستی ورزند، و دوری کنم از هر که آنان دوری کنند، پس بار خدایا! مرا بدانها، از شرّ هر آنچه پرهیز دارم در پناهم دار ای بزرگ! دشمنان را با آسمان‌ها و زمین بدیع، از من دفع کردی، « ما فراروی آنها سدّی و پشت سرشان سدّی نهاده و پرده‌ای بر [چشمان] آنان فرو گسترده‌ایم، در نتیجه نمی‌توانند ببینند.»}

شامگاه نیز آن را سه بار بگو تا از هر هراسی در امن و آسایش باشی. و چون خواستی در روزی که در آن، از کاری بر حذر شده‌ای، به آن رو کنی، پیش از آن بخوان: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمینَ، معوّذتین، آیة الکرسی، سوره قدر و آخرین آیه سوره آل عمران را و بگو:

«اللَّهُمَّ بِکَ یَصُولُ الصَّائِلُ وَ بِقُدْرَتِکَ یَطُولُ الطَّائِلُ وَ لَا حَوْلَ لِکُلِّ ذِی حَوْلٍ إِلَّا بِکَ وَ لَا قُوَّةَ یَمْتَارُهَا ذُو قُوَّةٍ إِلَّا مِنْکَ بِصَفْوَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ وَ خِیَرَتِکَ مِنْ بَرِیَّتِکَ مُحَمَّدٍ نَبِیِّکَ وَ عِتْرَتِهِ وَ سُلَالَتِهِ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ صَلِّ عَلَیْهِمْ وَ اکْفِنِی شَرَّ هَذَا الْیَوْمِ وَ ضَرَرَهُ وَ ارْزُقْنِی خَیْرَهُ وَ یُمْنَهُ وَ اقْضِ لِی فِی مُتَصَرَّفَاتِی بِحُسْنِ الْعَاقِبَةِ وَ بُلُوغِ الْمَحَبَّةِ وَ الظَّفَرِ بِالْأُمْنِیَّةِ وَ کِفَایَةِ الطَّاغِیَةِ الْغَوِیَّةِ وَ کُلِّ ذِی قُدْرَةٍ لِی عَلَی أَذِیَّةٍ حَتَّی أَکُونَ فِی جُنَّةٍ وَ عِصْمَةٍ مِنْ کُلِّ بَلَاءٍ وَ نَقِمَةٍ وَ أَبْدِلْنِی مِنَ الْمَخَاوِفِ أَمْناً وَ مِنَ الْعَوَائِقِ فِیهِ یُسْراً حَتَّی لَا یَصُدَّنِی صَادٌّ عَنِ الْمُرَادِ وَ لَا یَحُلَّ بِی طَارِقٌ مِنْ أَذَی الْعِبَادِ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدِیرٌ وَ الْأُمُورُ إِلَیْکَ تَصِیرُ یَا مَنْ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‌ءٌ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ.»

{خدایا! با قدرت توست که یورشگر یورش برد، و با نیروی توست که کسی دست‌اندازی کند، و هر جنبنده‌ای جنبشش را تنها از تو دارد، و هر نیرومندی تنها از تو نیرو گیرد. سوگند به آفریده‌های برگزیده ات و نیکان خلقت، محمّد پیامبرت و عترت و خاندانش علیه و علیهم السّلام! که بر آنها رحمت فرستی و شرّ و زیان این روز را از من بگردانی و خیر و یُمنش را روزی من کنی، و کارهایم را خوش‌فرجام و دوست‌داشتنی قرار دهی، و به آرزویم موفّق بداری و شرّ هر سرکش گمراه و هر آزاردهنده قدرتمندی را از من بگردانی تا از هر بلاء و نقمتی در پناه و مصونیّت باشم و هر هراس مرا به آسودگی مبدّل سازی و از هر مانعی مرا آسانی بخشی، تا هیچ مانعی مرا از مقصد باز ندارد، و هیچ شب‌گرد آزاررسانی مواجه من نشود، که تو بر هر چیزی توانائی و هر کاری به تو باز می‌گردد؛ ای که مانندش چیزی نیست و هموست شنوای بینا.}

**[ترجمه]

بیان

اللجة بالضم معظم الماء و یقال غمر الماء أی کثر و غمره الماء أی غطاه و السبسب المفازة أو الأرض المستویة البعیدة بلد سبسب و سباسب و البید بالکسر جمع البیداء و هی الفلاة أی الأرض الخالیة لا ماء فیها و الغائرة من الغور أی المنخفضة فإنها أهول و فی بعض النسخ بالباء الموحدة من الغبار فإنه لا یهتدی إلی الخروج منها و الذمام بالکسر العهد و الکفالة و الأمان و المطاولة المغالبة فی الطول و الطول و حاوله رامه و الغشم الظلم بلباس سابغة بغیر تنوین فیهما بالإضافة فالأولی من إضافة الموصوف إلی الصفة و الثانیة البیانیة أو بالتنوین فیهما أو فی الثانی منهما فقوله ولاء بدل أو عطف بیان و کذا قوله بجدار حصین یحتمل الإضافة و التوصیف و فی بعض النسخ حصن بغیر یاء فالإضافة لا غیر و الحجز المنع و الکف ببدیع السماوات و الأرض أی مبدعهما أو بمن سماواته و أرضه بدیعتان و صال علی قرنه سطا و استطال و الامتیار جلب المیرة بالکسر و هی الطعام و السلالة بالضم ما انسل من الشی‌ء و الولد.

**[ترجمه]«لُجّة» آب فراوان را می‌گویند و «غمر الماء» یعنی آب بسیار شد و «غمرهُ الماء» یعنی آب، او را دربرگرفت. «سبسب» زمین بایر و یا زمین دور و هموار است و «بلد سبسب» می‌گویند و جمع آن، سباسب است.

«بِید» جمع بیداء و به معنای فلات و یا زمین عاری از آب است. «غائرة» از غور و به معنای گودال است، چرا که هو‌ل‌انگیز است و در برخی نسخه‌ها «غابرة» آمده، چرا که شخص را به خروج از آن کمک نمی‌کند. «ذِمام» پیمان، کفالت و پناه خواستن است. «مطاولة» برتری‌جویی در نعمت و اندازه است. «حاوَلَهُ» یعنی آن چیز را طلب کرد. «غشم» ظلم است. «بلباس سائغة» اگر هر دو تنوین نداشته باشد از مقوله اضافه است؛ یا اضافه موصوف به صفت، و یا اضافه بیانیّه؛ و ممکن است هر دو و یا یکی تنوین داشته باشد که در این صورت، «ولاء»، بدل و یا عطف بیان خواهد بود. و نیز در مورد «بجدار حصین» احتمال اضافه و توصیف می‌رود و در برخی نسخه‌ها «حصن» آمده که در این صورت، تنها اضافه، امکان دارد. «حجز» به معنای منع و خودداری کردن است. «ببدیع السماوات و الارض» یعنی مبدع و پدیدآورنده آنها و یا کسی که آسمان‌ها و زمینش بدیع و جدید هستند. «صال علی قرنه» یعنی بر هماوردش حمله، و وی را مغلوب کرد. «امتیار» درخواست «مِیرة» .یعنی طعام. است؛ و «سُلالة» به معنی آنچه که از چیزی خارج شود است و فرزند این گونه است.

**[ترجمه]

«8»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: السَّبْتُ لَنَا وَ الْأَحَدُ لِشِیعَتِنَا وَ الْإِثْنَیْنِ لِأَعْدَائِنَا وَ الثَّلَاثَاءُ لِبَنِی أُمَیَّةَ وَ الْأَرْبِعَاءُ یَوْمُ شُرْبِ الدَّوَاءِ وَ الْخَمِیسُ تُقْضَی فِیهِ الْحَوَائِجُ وَ الْجُمُعَةُ لِلتَّنْظِیفِ‌⁽¹⁾

وَ التَّطَیُّبِ وَ هُوَ عِیدُ الْمُسْلِمِینَ‌⁽²⁾

وَ

هُوَ أَفْضَلُ مِنَ الْفِطْرِ وَ الْأَضْحَی وَ یَوْمُ غَدِیرٍ⁽¹⁾

أَفْضَلُ الْأَعْیَادِ وَ هُوَ الثَّامِنَ عَشَرَ مِنْ ذِی الْحِجَّةِ وَ کَانَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ یَخْرُجُ قَائِمُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ تَقُومُ الْقِیَامَةُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ مَا مِنْ عَمَلٍ‌⁽²⁾

أَفْضَلَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ مِنَ الصَّلَاةِ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]خصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: شنبه برای ماست؛ یک‌شنبه برای شیعیان ما؛ دوشنبه برای دشمنان ما؛ سه‌شنبه برای بنی‌امیّه؛ چهارشنبه روز نوشیدن دارو است؛ پنجشنبه در آن، حاجت‌ها برآورده می‌شود؛ و جمعه برای نظافت و خوشبونمودن بوده و آن عید مسلمانانست، و این روز از عید فطر و قربان، برتر است؛ و روز غدیر، بهترین عیدهاست که 18 ذی‌الحجّه است و روزش، روز جمعه بوده، و قائم خاندان ما در این روز ظهور می‌کند، و قیامت نیز روز جمعه بر پا می‌شود؛ و در روز جمعه هیچ کاری برتر از صلوات بر محمّد و خاندانش نیست. - . خصال : 33 -

**[ترجمه]

بیان

لأعدائنا أی لجمیع المخالفین و إن کان بنو أمیة منهم و الثلاثاء لخصوصهم و شیعتهم.

**[ترجمه]«دشمنان ما» یعنی تمام مخالفان، هر چند بنی‌امّیه بخشی از آنان هستند؛ و روز سه‌شنبه مختصّ آنها و پیروانشان است.

**[ترجمه]

«9»

الْعِلَلُ، لِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ قَالَ: الْعِلَّةُ فِی صَوْمِ الْخَمِیسِ وَ الْأَرْبِعَاءِ أَنَّ الْأَعْمَالَ تُرْفَعُ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ النَّارَ خُلِقَتْ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ.

**[ترجمه]علل: محمّد بن علیّ بن ابراهیم گفت: سبب روزه پنج‌شنبه و چهارشنبه اینست که در پنج شنبه، اعمال بالا می‌روند و در روز چهارشنبه، آتش دوزخ آفریده شده است.

**[ترجمه]

«10»

الدُّرُّ الْمَنْثُورُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی خَلَقَ یَوْماً فَسَمَّاهُ الْأَحَدَ ثُمَّ خَلَقَ ثَانِیاً فَسَمَّاهُ الْإِثْنَیْنِ ثُمَّ خَلَقَ ثَالِثاً فَسَمَّاهُ الثَّلَاثَاءَ ثُمَّ خَلَقَ رَابِعاً فَسَمَّاهُ الْأَرْبِعَاءَ وَ خَلَقَ خَامِساً فَسَمَّاهُ الْخَمِیسَ فَخَلَقَ اللَّهُ الْأَرْضَ یَوْمَ الْأَحَدِ وَ الْإِثْنَیْنِ وَ خَلَقَ الْجِبَالَ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ وَ لِذَلِکَ یَقُولُ النَّاسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ وَ خَلَقَ مَوَاضِعَ الْأَنْهَارِ وَ الشَّجَرِ وَ الْقُرَی یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ خَلَقَ الطَّیْرَ وَ الْوَحْشَ وَ السِّبَاعَ وَ الْهَوَامَّ وَ الْآفَةَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ فَرَغَ مِنَ الْخَلْقِ یَوْمَ السَّبْتِ.

**[ترجمه]الدرّ المنثور: ابن عباس گفت: خداوند تعالی روزی را آفرید و آن را ا«اَحَد» نامید، سپس دوّمی را آفرید و «اثنین» نامید، بعد سوّمی را آفرید و «ثلثاء» نام نهاد، سپس چهارمی را خلق کرد و «أربعاء» نامید، پنجمی را نیز آفرید و «خمیس» نامید؛ و خدا زمین را روز یک‌شنبه و دوشنبه آفرید و کوه‌ها را روز سه‌شنبه؛ و از این روست که مردم می‌گویند سه‌شنبه، روز سنگینی است؛ نهر، درخت و آبادی‌ها را چهارشنبه آفرید؛ پرنده‌ها، وحوش، درنده‌ها، خزنده‌ها و آفت‌ها را روز پنج‌شنبه آفرید؛ و انسان را روز جمعه خلق کرد و روز شنبه از آفرینش فراغت یافت.

**[ترجمه]

«11»

الْعُیُونُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الشَّاهِ عَنْ أَبِی بَکْرٍ عَبْدِ اللَّهِ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ الطَّائِیِّ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْخُوزِیِّ وَ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَرْوَانَ الْخُوزِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الشَّیْبَانِیِّ وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأُشْنَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَهْرَوَیْهِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سُلَیْمَانَ جَمِیعاً عَنِ الرِّضَا عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام قَالَ: السَّبْتُ لَنَا وَ الْأَحَدُ لِشِیعَتِنَا وَ الْإِثْنَیْنِ لِبَنِی أُمَیَّةَ وَ الثَّلَاثَاءُ لِشِیعَتِهِمْ وَ الْأَرْبِعَاءُ لِبَنِی الْعَبَّاسِ

وَ الْخَمِیسُ لِشِیعَتِهِمْ وَ الْجُمُعَةُ لِسَائِرِ النَّاسِ جَمِیعاً وَ لَیْسَ فِیهِ سَفَرٌ قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی‌⁽¹⁾فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ‌⁽²⁾یَعْنِی یَوْمَ السَّبْتِ‌⁽³⁾.

صحیفة الرضا، بالإسناد عنه علیه السلام: مثله‌⁽⁴⁾

**[ترجمه]عیون: امام صادق علیه السّلام فرمود: شنبه برای ماست، یک شنبه برای شیعه ما، دوشنبه برای بنی امیّه، سه‌شنبه برای پیروان آنها، چهارشنبه برای بنی عبّاس، پنج‌شنبه برای پیروان آنها، و جمعه برای همه مردم است؛ و در این روز سفری نباید باشد؛ خداوند متعال فرموده است: «فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ» - . جمعه / 10 -

{و چون نماز گزارده شد، در [روی] زمین پراکنده گردید و فضل خدا را جویا شوید} مقصود، روز شنبه است. - . عیون 2 : 42 -

صحیفة الرضا مانند این حدیث را آورده است - . صحیفة الرضا : 32 - .

**[ترجمه]

بیان

فیه مخالفة لسائر الأخبار فی ذم الثلاثاء و الخمیس إلا أن یقال تبرک المخالفین بهما لا یدل علی ذمهما إلا إذا اقترن بهما شی‌ء آخر کالإثنین ثم علی تأویله علیه السلام لعل المراد بقضاء الصلاة العمل بتوابعها و مکملاتها من سائر أعمال یوم الجمعة.

**[ترجمه]این خبر برخلاف اخبار دیگر، سه‌شنبه و پنج‌شنبه را مذموم دانسته است، مگر اینکه گفته شود: تبرّک جستن مخالفان به این دو روز، دلیل ذمّ این روزها نیست، مگر اینکه چیز دیگری مانند دوشنبه به آنها پیوند بخورد .

بر اساس تأویل امام صادق علیه السّلام، شاید مقصود از قضاء نماز، پرداختن به اعمال دیگر روز جمعه که دنباله و مکمّل نماز جمعه هستند باشد.

**[ترجمه]

«12»

الْمَکَارِمُ، عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَ یُکْرَهُ السَّفَرُ فِی شَیْ‌ءٍ مِنَ الْأَیَّامِ الْمَکْرُوهَةِ الْأَرْبِعَاءِ⁽⁵⁾

وَ غَیْرِهِ قَالَ افْتَتِحْ سَفَرَکَ بِالصَّدَقَةِ وَ اقْرَأْ آیَةَ الْکُرْسِیِّ إِذَا بَدَا لَکَ.

وَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْهُ علیه السلام: مِثْلَهُ‌⁽⁶⁾

إِلَّا أَنَّهُ قَالَ افْتَتِحْ سَفَرَکَ بِالصَّدَقَةِ وَ اخْرُجْ إِذَا بَدَا لَکَ وَ اقْرَأْ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ احْتَجِمْ إِذَا بَدَا لَکَ.

**[ترجمه]مکارم: حلبی از امام صادق علیه السّلام سوال کرد: آیا سفرکردن در هر روز ناپسندی چون چهارشنبه، مکروه و ناپسند است؟ فرمود: هر وقت می‌خواهی سفر کنی، سفرت را با صدقه آغاز کن و آیة الکرسی را بخوان.

مانند این حدیث، حدیث دیگری آمده است: هر وقت می‌خواهی سفر کنی، سفرت را با صدقه آغاز کن و رهسپار شو، و هر وقت می‌خواهی حجامت کنی، آیة الکرسی بخوان.

**[ترجمه]

«13»

فِی الدِّیوَانِ الْمَنْسُوبِ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام:

لَنِعْمَ الْیَوْمُ یَوْمُ السَّبْتِ حَقّاً***لِصَیْدٍ إِنْ أَرَدْتَ بِلَا امْتِرَاءٍ

وَ فِی الْأَحَدِ الْبِنَاءُ لِأَنَّ فِیهِ***تَبَدَّی اللَّهُ فِی خَلْقِ السَّمَاءِ

وَ فِی الْإِثْنَیْنِ إِنْ سَافَرْتَ فِیهِ***سَتَظْفَرُ بِالنَّجَاحِ وَ بِالثَّرَاءِ

وَ مَنْ یُرِدِ الْحِجَامَةَ فَالثَّلَاثَاءُ***فَفِی سَاعَاتِهِ هَرْقُ الدِّمَاءِ

وَ إِنْ شَرِبَ امْرُؤٌ یَوْماً دَوَاءً***فَنِعْمَ الْیَوْمُ یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ

وَ فِی یَوْمِ الْخَمِیسِ قَضَاءُ حَاجٍ***فَفِیهِ اللَّهُ یَأْذَنُ بِالدُّعَاءِ

وَ فِی الْجُمُعَاتِ تَزْوِیجٌ وَ عُرْسٌ***وَ لَذَّاتُ الرِّجَالِ مَعَ النِّسَاءِ

وَ هَذَا الْعِلْمَ لَا یَعْلَمُهُ إِلَّا***نَبِیٌّ أَوْ وَصِیُّ الْأَنْبِیَاءِ

**[ترجمه]در دیوان منسوب به امیر المؤمنین علیه السّلام اشعاری آمده است:

لَنِعْمَ الْیَوْمُ یَوْمُ السَّبْتِ حَقّاً

لِصَیْدٍ إِنْ أَرَدْتَ بِلَا امْتِرَاءٍ

وَ فِی الْأَحَدِ الْبِنَاءُ لِأَنَّ فِیهِ

تَبَدَّی اللَّهُ فِی خَلْقِ السَّمَاءِ

وَ فِی الْإِثْنَیْنِ إِنْ سَافَرْتَ فِیهِ

سَتَظْفَرُ بِالنَّجَاحِ وَ بِالثَّرَاءِ

وَ مَنْ یُرِدِ الْحِجَامَةَ فَالثَّلَاثَاءُ

فَفِی سَاعَاتِهِ هَرْقُ الدِّمَاءِ

وَ إِنْ شَرِبَ امْرُؤٌ یَوْماً دَوَاءً

فَنِعْمَ الْیَوْمُ یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ

وَ فِی یَوْمِ الْخَمیسِ قَضَاءُ حَاجٍ

فَفِیهِ اللَّهُ یَأْذَنُ بِالدُّعَاءِ

وَ فِی الْجُمُعَاتِ تَزْوِیجٌ وَ عُرْسٌ

وَ لَذَّاتُ الرِّجَالِ مَعَ النِّسَاءِ

وَ هَذَا الْعِلْمَ لَا یَعْلَمُهُ إِلَّا

نَبِیٌّ أَوْ وَصِیُّ الْأَنْبِیَاءِ

یعنی:

چه خوش است روز شنبه به حقیقت ار بخوانی

که شکار بر کف آری ز دد و ز مرغ و ماهی به یه شنبه ساختمان کن که در آن خدا نموده

ز پدید آسمان‌ها چه بزرگ بارگاهی

به دوشنبه در سفر رو تو به خیر و با سلامت

که قرین کامیابی و نجاح و مال و جاهی

اگرت نیاز باشد به حجامت از سه شنبه

مگذر که اندر آن ریخته خون بی‌گناهی

چه کسی دواء بنوشد که از آن رسد به درمان

چه خوش است روز چارشنبه که نیاورد تباهی

تو برو به پنجشنبه پی هر قضای حاجت

که در آن خدا اجازه داده هر نیاز خواهی

همه جمعه‌ها است تزویج و عروسی اولی

که بر زنان نشینند به کام و بر ملاهی

ز کجای این علم بدانند به جز که باشند

پیمبر خداوند و وصی حق پناهی

**[ترجمه]

بیان

لنعم اللام لام الابتداء للتأکید و لا تدخل علی الماضی إلا مع قد فی غیر نعم و بئس و الحق ضد الباطل و الیقین الثابت و هو مفعول مطلق لفعل لازم الحذف أی أقول قولا حقا أو علمت ذلک حقا یقینا أو حق ذلک حقا و الظرف فی قوله بلا امتراء متعلق بنعم أو بقوله حقا تبدی أی ابتدأ قلبت الهمزة ألفا و یؤیده قول الجوهری إن أهل المدینة یقولون بدینا بمعنی بدأنا کذا قال الشارح. و قال بعض الأفاضل ما ذکره لا یوافقه اللغة و الظاهر أن یکون الأصل فی کلامه علیه السلام لأن فیه ابتدأ الله علی الماضی من الافتعال فأسقط الکتاب الهمزة من أوله حفظا لرعایة الوزن عند القطع عن المصراع الأول و لم یتفطنوا لجواز الوصل لتلک الرعایة ثم کتبوا الهمزة الأخیرة بالیاء علی ما اشتهر من الخطاء فی أمثاله بینهم انتهی. و فیه متعلق بقوله ستظفر و الضمیر راجع إلی السفر کذا ذکره الشارح و یمکن أن یکون الضمیر راجعا إلی الإثنین و یکون تأکیدا أو یکون تقدیر الکلام و أقول فی الإثنین و الثراء کثرة المال و هرق الدماء بالفتح علی المصدر سفکها فی المصباح تقول هرقته هرقا من باب نفع انتهی و المشهور فیه الإهراق و یمکن أن یکون هنا لازما أی انصباب الدماء و الحاج جمع الحاجة ذکره الفیروزآبادی و قال أذن بالشی‌ء کسمع علم به و أذن له فی الشی‌ء کسمع إذنا بالکسر إباحة و أذن إلیه و له کفرح استمع معجبا أو عام انتهی و علی التقادیر کنایة عن استجابة الدعاء. و التزویج النکاح و العرس الزفاف أو إطعامه فی القاموس العرس بالضم و بضمتین طعام الولیمة و النکاح و قال الشارح قد تقرر فی علم النجوم أن السبت متعلق بزحل و الأحد بالشمس و الإثنین بالقمر و الثلاثاء بالمریخ و الأربعاء بالعطارد و الخمیس بالمشتری و الجمعة بالزهرة و مناسبة

القمر بالسفر و المریخ بالحجامة و سفک الدم و العطارد لشرب الدواء و المشتری بقضاء الحاجات و الدعاء و الزهرة للتزویج و العرس و اجتماع الرجال و النساء مسلمة فی هذا الفن لکن مناسبة الزحل بالصید و الشمس بالبناء لا تظهران من هذا الفن. و لعل تخصیص السبت بالصید مبنی علی ما روی عن ابن عباس و مجاهد أن الیهود أمروا بالیوم الذی أمرتم به و هو یوم الجمعة فترکوه و اختاروا السبت فابتلاهم الله به و حرم علیهم الصید فیه فإذا کان یوم السبت شرعت لهم الحیتان ینظرون إلیها فی البحر فإذا انقضت السبت ذهبت و ما عادت إلا فی السبت المقبل و ذلک بلاء ابتلاهم الله به و وجه التخصیص للأحد بالبناء مذکور فی البیت انتهی.

**[ترجمه]لام در «لنعم» لام ابتدای برای تأکید بوده و بر ماضی، به جز همراه «قد» در غیر نعم و بئس، داخل نمی‌شود. «حقّ» ضدّ باطل بوده و «یقین» به معنای ثابت است و این کلمه، مفعول مطلق برای فعل لازم الحذفی است، مثلاً «أقول قولاً حقّاً»؛ سخن حقّی را می‌گویم، و یا «علمتُ ذلک حقّاً یقیناً»؛ آن را حق ثابتی دانستم، و یا «حقّ ذلک حقّا»؛ این امر لزوم کامل یافت. ظرف در عبارت «بلا امتراء» متعلّق به «نعم» و یا «حقّاً» است.

«تبدّی» یعنی «ابتدأ» .یعنی شروع کرد. که در آن، همزه به الف قلب شده و سخن جوهری آن را تأیید می‌کند: اهل مدینه «بدینا» می‌گویند که به معنای «بدأنا» .یعنی شروع کردیم. است؛ و شارح نیز گفته است: برخی از صاحبان فضیلت گفته‌اند که سخن وی با لغت مطابق نیست؛ و ظاهر این است که اصل سخن امام، «لانّ فیه ابتدأ الله» از باب افتعال و در صیغه ماضی بوده است، امّا نویسندگان، همزه را از ابتدای آن انداخته‌اند تا در پایان مصرع اوّل، وزن آن حفظ شود. آنها به جایز بودن چنین کاری التفات نداشته‌اند سپس همزه یادشده را بر این اساس که این اشتباه در بین آنان در امثال این امر مشهور است، با یاء نوشته‌اند. (پایان سخن) همان گونه که شارح بیان کرده، «فیه» متعلّق به سخن «ستظفر» بوده و ضمیر به «السفر» برمی‌گردد، و ممکن است ضمیر به «اثنین» بازگشته و تأکید باشد، و یا اینکه تقدیر کلام این گونه باشد: «و أقول فی الاثنین».

«الثراء» فراوانی ثروت است و «هَرق الدماء» بنابر مصدر بودن، به معنای خون ریختن است. در المصباح آمده است: می‌گویی هرقتُه هرقاً (پایان سخن)؛ و مشهور در آن «اهراق» بوده و ممکن است که این فعل در اینجا لازم باشد، یعنی ریخته شدن خون. فیروزآبادی گفته: «حاج» جمع حاجة است. (پایان سخن) و بنابر تقدیر، کنایه از استجابت دعاء است. «تزویج» همان نکاح بوده و «عرس» زفاف و یا اطعام آن است. در قاموس آمده: «عُرس» و «عُرُس» غذای ولیمه و نکاح است.

شارح گفته: در علم نجوم آمده است که شنبه متعلّق به زحل است و یک‌شنبه به خورشید، دوشنبه به قمر، سه‌شنبه به مریخ، چهارشنبه به عطارد، پنج‌شنبه به مشتری، و جمعه به زهره تعلّق دارد و در این فنّ، مسلّم است که ماه، با سفرکردن مناسبت دارد و مریخ با حجامت و خون ریختن، عطارد با نوشیدن دواء، مشتری با برآوردن حوائج و دعاکردن، و زهره با تزویج و عروسی و اجتماع مردان و زنان؛ اما مناسبت زحل با شکار و نیز مناسبت خورشید با ساختن، از این فنّ مشخّص نمی‌شود.

شاید اختصاص دادن شنبه به شکار مبتنی بر روایت ابن عبّاس و مجاهد باشد که یهود را در روزی که به شما دستور داده شد، یعنی روز جمعه، فرمان دادند؛ اما آن را وانهادند و شنبه را برگزیدند و خدا آنها را بدان آزمود و شکار را در آن روز بر آنها حرام کرد؛ و چون شنبه می‌شد ماهی‌ها بر آنها نمایان می‌شدند و در دریا به آنها نگاه می‌کردند و چون شنبه می‌گذشت، ماهیان می‌رفتند و برنمی‌گشتند، مگر در شنبه آینده؛ و این آزمایشی بود که خدا آنها را بدان مبتلا کرد. و وجه اختصاص یک‌شنبه به بناکردن ساختمان، در شعر بیان شده است (پایان کلام شارح).

**[ترجمه]

و أقول

لعل تخصیص السبت بالصید لأن الله رخص لنا فیه و یجب المبادرة إلی رخصة کما یجب المبادرة إلی عزائمه و لذا یستحب الجماع فی أول لیلة من شهر رمضان أو مخالفة للیهود فی تحریمهم الصید فیه ثم إن البیت الأخیر یدل علی أن هذا العلم الذی هو شعبة من علم النجوم مختص بهم علیهم السلام لا یعلمه غیرهم کما مر فی الأخبار قال الغزالی فی الإحیاء المنهی عنه من النجوم أمران أحدهما أن یصدق بأنها فاعلة لآثارها مستقلة بها و الثانی تصدیق المنجمین فی أحکامهم لأنهم یقولونها من جهل و هذا العلم کان معجزة لبعض الأنبیاء علیهم السلام ثم اندرس فلم یبق إلا ما هو مختلط لا یتمیز فیه الصواب عن الخطاء فاعتقاد کون الکواکب أسبابا لآثار تحصل بخلق الله لیس قادحا فی الدین بل هو الحق انتهی و قال علاء الدولة من الصوفیة إذا أردت أن تعرف أن المطر یحدث بسبب الاتصالات العلویة التی یسمیها المنجمون فتح الباب فاقرأ قوله تعالی فَفَتَحْنا أَبْوابَ السَّماءِ بِماءٍ مُنْهَمِرٍ⁽¹⁾و إذا أردت أن تعرف أن علم النجوم علم الأنبیاء فاقرأ قوله تعالی فَنَظَرَ نَظْرَةً فِی النُّجُومِ فَقالَ إِنِّی سَقِیمٌ‌⁽²⁾و مراد النبی صلی الله علیه و آله من قوله

مَنْ آمَنَ بِالنُّجُومِ فَقَدْ کَفَرَ. أن من آمن بأنها مستقلات بأنفسها فی تدبیر العالم غیر مسخرات بأمر الله تعالی فقد کفر بالله الذی خلقها و سخرها و جعلها

مدبرات بأمره و أودع فی کل واحد منها خاصیة خاصة دون غیره و فی اجتماعها خاصیة دون ما اختص به کل واحد قبل الاجتماع انتهی و قد مر الکلام منا فی ذلک فی بابه.

**[ترجمه]شاید اختصاص دادن شنبه به شکار برای اینست که خداوند در این روز به ما رخصت و اجازه شکار داده است و پرداختن به رخصت‌های خداوند مانند پرداختن به واجبات الهی، ضروری است و از این رو، جماع در شب اوّل ماه رمضان مستحب است. یا شاید تخصیص شنبه به شکار به منظور مخالفت با یهود است که شکار را در این روز حرام می‌دانند .

شعر آخر دلالت دارد این علمی که شعبه‌ای از علم نجوم است مخصوص به ائمه علیهم السّلام است و چنانچه در اخبار گذشت، دیگران آن را نمی‌دانند.

غزّالی در احیاء العلوم گفته است: آنچه از نجوم نهی شده، دو چیز است:

تصدیق به اینکه ستارگان به نحو استقلالی، کارگر و مؤثر در حوادث‌اند.

تصدیق منجّمین در احکامشان؛ زیرا آنها از روی جهل حکم خود را می‌گویند.

و این علم، معجزه برخی از پیامبران بوده سپس از میان رفته و از آن، جز مخلوطی که درست و نادرست آن مشخّص نیست، باقی نمانده است. و اعتقاد به اینکه ستارگان سبب آثاری هستند که در آفرینش خدا حاصل می‌شود، ضرری به دین ندارد بلکه اعتقاد حقّی است (پایان کلام مؤلّف).

علاء الدوله صوفی می‌گوید: اگر می‌خواهی بدانی باران به خاطر پیوستگی‌های بالا . که منجّمان آن را «فتح الباب» می‌خوانند. پدیدار می‌شود این آیه را بخوان: «فَفَتَحْنا أَبْوابَ السَّماءِ بِماءٍ مُنْهَمِرٍ» - . قمر / 11 -

{پس درهای آسمان را به آبی ریزان گشودیم.} و اگر می‌خواهی بدانی علم نجوم علم پیغمبران است این آیه را بخوان: «فَنَظَرَ نَظْرَةً فِی النُّجُومِ * فَقالَ إِنِّی سَقِیمٌ» - . صافات / 88- 89 -

{پس نظری به ستارگان افکند و گفت: «من کسالت دارم} و مقصود پیامبر صلّی الله علیه و آله از اینکه فرمود: «هر که نجوم را باور کند، قطعاً کافر شده است» اینست: کسی که باور کند آنها در تدبیر جهان، به نحو استقلالی مؤثّرند، و آنها را مسخّر به فرمان خداوند تعالی نداند، به خدائی که آنها را آفریده و مسخّر ساخته، کفر ورزیده است؛ در حالی که اوست که آنها را به فرمان خود، تدبیرکننده قرار داده، در هر کدام، ویژگی‌ای مخصوص به خودش، به ودیعت نهاده و به اجتماع آنها خاصیتی غیر از خاصیت فردی هر کدام داده است (پایان سخن علاء الدوله صوفی).

و سخن ما در این باره در باب خودش گذشت .

**[ترجمه]

«14»

الْمَکَارِمُ، مِنْ کِتَابِ الْمَحَاسِنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام قَالَ: کَانَ أَبِی إِذَا خَرَجَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَوْ فِی یَوْمٍ یَکْرَهُهُ النَّاسُ مِنْ مُحَاقٍ أَوْ غَیْرِهِ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ ثُمَّ خَرَجَ‌⁽¹⁾.

وَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: مَنْ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ إِذَا أَصْبَحَ دَفَعَ اللَّهُ عَنْهُ نَحْسَ ذَلِکَ الْیَوْمِ‌⁽²⁾.

وَ مِنْ کِتَابِ طِبِّ الْأَئِمَّةِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ: قَلِّمُوا أَظْفَارَکُمْ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ وَ احْتَجِمُوا یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ أَصِیبُوا مِنَ الْحَمَّامِ‌⁽³⁾یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ تَطَیَّبُوا بِأَطْیَبِ طِیبِکُمْ یَوْمَ الْجُمُعَةِ⁽⁴⁾.

**[ترجمه]مکارم: از یکی از دو امام (باقر و صادق) علیهما السّلام است که فرمود: در چهارشنبه یا روزهای دیگری که مردم، آن را به دلیل محاق بودن یا دلیل دیگری ناپسند و مکروه می‌دانستند، پدرم صدقه‌ای می‌داد و آنگاه بیرون می‌رفت - . مکارم 1 : 291 - .

و امام صادق علیه السّلام فرمود: هر که به هنگام صبح صدقه‌ای بدهد، خدا نحسی آن روز را از او دفع می‌کند - . مکارم 1 : 279 - .

و در کتاب طبّ الائمّه آمده است که امام رضا علیه السّلام فرمود: روز سه‌شنبه ناخن بگیرید، روز چهارشنبه حجامت کنید، روز پنج‌شنبه حمّام بگیرید، و روز جمعه بهترین بوی خوش را استفاده کنید! - . مکارم 1 : 60 -

**[ترجمه]

باب 16 ما ورد فی خصوص یوم الجمعة

روایات

«1»

قُرْبُ الْإِسْنَادِ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عُمَرَ بْنِ أَسْلَمَ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی علیه السلام احْتَجَمَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ هُوَ مَحْمُومٌ فَلَمْ تَتْرُکْهُ الْحُمَّی فَاحْتَجَمَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ فَتَرَکَتْهُ الْحُمَّی‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]قرب الاسناد: عبدالرحمن بن عمر بن اسلم گفت: مشاهده کردم امام کاظم علیه السّلام در روز چهارشنبه در حالی که تب‌دار بود، حجامت کرد. تب ایشان قطع نشد؛ پس روز جمعه حجامت کرد و تبش برید. - . قرب الاسناد : 168 -

**[ترجمه]

«2»

الْعُیُونُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ

عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ مُقَاتِلٍ‌⁽¹⁾

قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع فِی یَوْمِ الْجُمُعَةِ فِی وَقْتِ الزَّوَالِ عَلَی ظَهْرِ الطَّرِیقِ یَحْتَجِمُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ.

قال الصدوق رحمه الله فی هذا الحدیث فوائد إحداها إطلاق الحجامة فی یوم الجمعة عند الضرورة و لیعلم أن ما ورد من کراهة ذلک إنما هو فی‌⁽²⁾

حالة الاختیار و الفائدة الثانیة الإطلاق فی الحجامة فی وقت الزوال و الفائدة الثالثة أنه یجوز للمحرم أن یحتجم إذا اضطر و لا یحلق مکان الحجامة و لا قوة إلا بالله العلی العظیم‌⁽³⁾.

**[ترجمه]عیون: مقاتل بن مقاتل گفت: امام رضا علیه السّلام را وقت زوالِ روز جمعه بر سر راه دیدم در حالی که مُحرِم بود و حجامت می‌کرد. - عیون 2 : 16 -

شیخ صدوق گفته است در این حدیث چند نکته وجود دارد:

**[ترجمه]

«3»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی الْیَقْطِینِیِّ عَنْ زَکَرِیَّا الْمُؤْمِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رَبَاحٍ الْقَلَّاءِ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ علیه السلام یَحْتَجِمُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ تَحْتَجِمُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ قَالَ أَقْرَأُ آیَةَ الْکُرْسِیِّ فَإِذَا هَاجَ بِکَ الدَّمُ لَیْلًا کَانَ أَوْ نَهَاراً فَاقْرَأْ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ احْتَجِمْ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]الخصال: محمّد بن رباح قلّاء گفت: امام کاظم علیه السّلام را روز جمعه در حالی که حجامت می‌کرد دیدم. گفتم: جانم به فدایتان! روز جمعه حجامت می‌کنی؟ فرمود: آیة الکرسی را خواندم؛ پس چون خونت جوشید، چه شب باشد چه روز، آیة الکرسی را بخوان و حجامت کن. - . الخصال : 30 -

**[ترجمه]

«4»

وَ مِنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: أَطْرِفُوا⁽⁵⁾

أَهَالِیَکُمْ فِی کُلِّ جُمْعَةٍ بِشَیْ‌ءٍ مِنَ الْفَاکِهَةِ وَ اللَّحْمِ حَتَّی یَفْرَحُوا بِالْجُمُعَةِ وَ کَانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إِذَا خَرَجَ فِی الصَّیْفِ مِنْ بَیْتٍ خَرَجَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ إِذَا أَرَادَ أَنْ یَدْخُلَ الْبَیْتَ فِی الشِّتَاءِ مِنَ الْبَرْدِ دَخَلَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ قَدْ رُوِیَ أَنَّهُ کَانَ دُخُولُهُ وَ

خُرُوجُهُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ⁽¹⁾.

**[ترجمه]الخصال: امام صادق علیه السّلام از قول پدران طاهرینش از امام علی علیه السّلام نقل می‌کند که رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: در هر جمعه‌ای، میوه و گوشت را ارزانی خانواده خود کنید تا در روز جمعه شاد بشوند؛ و چون پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله در تابستان از خانه خارج می‌شد، در روز پنج‌شنبه بود و چون از سرمای زمستان به خانه وارد می‌شد، در روز جمعه بود. و در روایتی است که خارج شدن و وارد شدن، هر دو در روز جمعه بود. - . الخصال : 30 -

**[ترجمه]

«5»

وَ مِنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ مَعاً عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: فِی الرَّجُلِ یُرِیدُ أَنْ یَعْمَلَ شَیْئاً مِنَ الْخَیْرِ مِثْلَ الصَّدَقَةِ وَ الصَّوْمِ وَ نَحْوَ هَذَا قَالَ یُسْتَحَبُّ أَنْ یَکُونَ ذَلِکَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ فَإِنَّ الْعَمَلَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ⁽²⁾

یُضَاعَفُ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]الخصال: هشام بن حکم درباره کسی که می‌خواهد کار نیکی مانند صدقه، روزه و مانند آنها انجام بدهد، از امام صادق علیه السّلام این چنین نقل می‌کند: مستحب است در روز جمعه باشد؛ چرا که کار نیک در روز جمعه، دو برابر ثواب دارد. - . الخصال : 31-32 -

**[ترجمه]

«6»

وَ مِنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: یُکْرَهُ السَّفَرُ وَ السَّعْیُ فِی الْحَوَائِجِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ بُکْرَةً مِنْ أَجْلِ الصَّلَاةِ فَأَمَّا بَعْدَ الصَّلَاةِ فَجَائِزٌ یُتَبَرَّکُ بِهِ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]الخصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: به خاطر نماز جمعه، سفر کردن و تلاش برای کارها در بامداد روز جمعه مکروه است، اما پس از نماز، روا بوده و مایه برکت است. - . الخصال : 32 -

**[ترجمه]

«7»

وَ مِنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ الرَّازِیِّ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الرَّازِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنْ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ أَخْرَجَ اللَّهُ مِنْ أَنَامِلِهِ الدَّاءَ وَ أَدْخَلَ فِیهِ الدَّوَاءَ وَ رُوِیَ أَنَّهُ لَا یُصِیبُهُ جُنُونٌ وَ لَا جُذَامٌ وَ لَا بَرَصٌ‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]الخصال: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر کسی در روز جمعه، ناخن‌های خود را بگیرد، خداوند، درد را از انگشتانش خارج و درمان را در آنها وارد می‌کند. و نیز روایت شده است که دیوانگی، خوره و پیسی بدو نرسد. - . الخصال : 31 -

**[ترجمه]

«8»

وَ مِنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدٍ الْعَطَّارِ عَنِ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْفُرَاتِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْمَطَرِ عَنِ السَّکَنِ الْخَزَّازِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: لِلَّهِ حَقٌّ عَلَی کُلِّ مُحْتَلِمٍ فِی کُلِّ جُمُعَةٍ أَخْذُ شَارِبِهِ وَ أَظْفَارِهِ وَ مَسُّ شَیْ‌ءٍ مِنَ الطِّیبِ‌⁽⁶⁾.

**[ترجمه]الخصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: خدا بر هر مکلّفی در هر روز جمعه حقّ دارد که وی، موی سبیل خود را بچیند، ناخن گرفته و عطر بزند. - . الخصال : 31 -

**[ترجمه]

«9»

الْمَحَاسِنُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ یَحْیَی الْمَدِینِیِ‌⁽⁷⁾عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ قَالَ: لَا بَأْسَ بِالْخُرُوجِ فِی السَّفَرِ لَیْلَةَ الْجُمُعَةِ⁽⁸⁾.

**[ترجمه]المحاسن: امام صادق علیه السّلام فرمود: خارج شدن به قصد سفر، در شب جمعه اشکالی ندارد. - . المحاسن : 347 -

**[ترجمه]

«10»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی الْیَقْطِینِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: فِی الْجُمُعَةِ سَاعَةٌ لَا یَحْتَجِمُ فِیهَا أَحَدٌ إِلَّا مَاتَ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]الخصال: امام صادق علیه السّلام از قول پدران طاهرینش از امیر المؤمنین علیه السّلام نقل می‌کند: در جمعه ساعتی وجود دارد که کسی در آن حجامت نکند، مگر اینکه بمیرد. - . الخصال : 171 -

**[ترجمه]

بیان

قد جرب مرارا فی الحجامة یوم الجمعة أنه لم یرقأ الدم حتی مات و ما ورد من فعلهم علیهم السلام لا ینافیه لأنهم یعلمون تلک الساعة فیجتنبونها أو هذا فیما إذا لم یقرأ آیة الکرسی و لما ذکره الصدوق رحمه الله من الفرق بین الضرورة و عدمها أیضا وجه.

**[ترجمه]بارها در حجامت روز جمعه تجربه شده است که خون، بند نیامده تا مرگ فرا رسیده و حجامت ائمه علیهم السّلام با این منافات ندارد؛ زیرا ایشان آن ساعت را می‌دانستند و از آن اجتناب می‌کردند؛ یا اینکه نخواندن آیة الکرسی باعث امر پیش‌گفته می‌شود. و آنچه شیخ صدوق گفته که میان حالت ضرورت و اختیار داشتن، تفاوت وجود دارد، نیز دارای وجهی است.

**[ترجمه]

«11»

رَوْضَةُ الْوَاعِظِینَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: خَمْسُ خِصَالٍ تُورِثُ الْبَرَصَ النُّورَةُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ التَّوَضِّی وَ الِاغْتِسَالُ بِالْمَاءِ الَّذِی تُسْخِنُهُ الشَّمْسُ وَ الْأَکْلُ عَلَی الْجَنَابَةِ وَ غِشْیَانُ الْمَرْأَةِ فِی حَیْضِهَا وَ الْأَکْلُ عَلَی الشِّبَعِ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]روضه الواعظین: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: پنج کار باعث پیسی می‌شوند: نوره کشیدن در روز جمعه و چهارشنبه، وضو و غسل با آبی که توسّط خورشید داغ شده است، خوردن در حال جنابت، جماع با زن در هنگام حیض وی، و نیز خوردن پس از سیری. - . روضه الواعظین : 363 -

**[ترجمه]

بیان

سیأتی عدم کراهة النورة فی یوم الجمعة و أن أخبار النهی محمولة علی التقیة.

**[ترجمه]در ادامه می‌آید که نوره کشیدن در روز جمعه مکروه نیست و اخبار نهی‌کننده از آن، حمل بر تقیّه می‌شوند.

**[ترجمه]

«12»

الْمَکَارِمُ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: کَانَ أَحَبَّ الْأَیَّامِ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَنْ یُسَافِرَ فِیهِ یَوْمُ الْجُمُعَةِ⁽³⁾.

**[ترجمه]مکارم: انس می‌گوید: محبوب‌ترین روزها نزد رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله برای سفر کردن، روز جمعه بود. - . مکارم الاخلاق 1 : 276 -

**[ترجمه]

«13»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَا تَخْرُجْ فِی یَوْمِ الْجُمُعَةِ فِی حَاجَةٍ فَإِذَا کَانَ یَوْمُ السَّبْتِ وَ طَلَعَتِ الشَّمْسُ فَاخْرُجْ فِی حَاجَتِکَ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز جمعه به دنبال کاری نرو! و روز شنبه هنگامی که خورشید طلوع کرد به دنبال کار خود برو! - . مکارم الاخلاق 1 : 276 -

**[ترجمه]

«14»

وَ مِنْهُ، عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی الصَّادِقِ علیه السلام وَ هُوَ یَحْتَجِمُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقَالَ أَ وَ لَیْسَ تَقْرَأُ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ نَهَی عَنِ الْحِجَامَةِ مَعَ الزَّوَالِ فِی یَوْمِ الْجُمُعَةِ⁽⁵⁾.

**[ترجمه]مکارم: مفضّل بن عمر می‌گوید: روز جمعه بر امام صادق علیه السّلام وارد شدم، در حالی که ایشان حجامت می‌کرد. پس ایشان فرمود: آیا آیة الکرسی نمی‌خوانی؟ و ایشان از حجامت به هنگام زوال خورشید در روز جمعه نهی کرد. - . مکارم الاخلاق 1 : 83 -

**[ترجمه]

باب 17 یوم السبت و یوم الأحد

روایات

«1»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَسَدٍ الْبَصْرِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنَّهُ مَرَّ بِقَوْمٍ یَحْتَجِمُونَ فَقَالَ مَا کَانَ عَلَیْکُمْ لَوْ أَخَّرْتُمُوهُ لِعَشِیَّةِ الْأَحَدِ فَکَانَ یَکُونُ أَنْزَلَ لِلدَّاءِ⁽¹⁾.

**[ترجمه]الخصال: امام صادق علیه السّلام بر مردمی که حجامت می‌کردند گذشت. فرمود: چرا آن را به شام یک‌شنبه موکول نکردید، در حالی که آن، بیماری را بهتر فرو می‌کشد؟! - . الخصال : 26 -

**[ترجمه]

«2»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَصْبَهَانِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: مَنْ کَانَ مُسَافِراً فَلْیُسَافِرْ یَوْمَ السَّبْتِ فَلَوْ أَنَّ حَجَراً زَالَ عَنْ حَجَرٍ⁽²⁾یَوْمَ السَّبْتِ لَرَدَّهُ اللَّهُ تَعَالَی إِلَی مَکَانِهِ وَ مَنْ تَعَذَّرَتْ عَلَیْهِ الْحَوَائِجُ فَلْیَلْتَمِسْ طَلَبَهَا یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ فَإِنَّهُ الْیَوْمُ الَّذِی أَلَانَ اللَّهُ فِیهِ الْحَدِیدَ لِدَاوُدَ علیه السلام‌⁽³⁾.

و منه عن أبیه عن سعد: إلی قوله إلی مکانه‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]الخصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: هر کسی قصد سفر کردن دارد، باید روز شنبه سفر کند؛ چرا که اگر در این روز، سنگی از سنگی (یا کوهی) جدا شود، خدای تعالی آن را به جایش برگرداند؛ و هر که حوائجش بر او دشوار شود، آنها را در روز سه‌شنبه بخواهد؛ چرا که روزیست که خدا در آن، آهن را برای داود علیه السّلام نرم کرد. - . الخصال : 28 -

الخصال همین حدیث را نیز با سندی دیگر تا عبارت «به جایش برگرداند» آورده است. - . الخصال : 38 -

**[ترجمه]

«3»

الْعُیُونُ، بِالْأَسَانِیدِ الثَّلَاثَةِ الْمُتَقَدِّمَةِ فِی الْبَابِ الْأَوَّلِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: اللَّهُمَّ بَارِکْ لِأُمَّتِی فِی بُکُورِهَا یَوْمَ سَبْتِهَا وَ خَمِیسِهَا⁽⁵⁾.

و منه عن محمد بن أحمد بن الحسین الوراق عن علی بن محمد بن عنبسة مولی الرشید عن دارم بن قبیصة عن الرضا علیه السلام: مثله‌⁽⁶⁾

صحیفة الرضا، بالإسناد عنه علیه السلام: مثله‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]عیون: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله به نقل امام رضا علیه السّلام از پدارن طاهرینش فرمود: بار خدایا! بامداد روز شنبه و پنج‌شنبه را بر امّتم مبارک گردان! - . عیون 2 : 34 -

عیون مانند این حدیث را از قول امام رضا علیه السّلام آورده است.

صحیفة الرضا نیز مانند حدیث یادشده را از قول امام رضا علیه السّلام نقل کرده است. - . صحیفة الرضا : 9 -

**[ترجمه]

«4»

الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ‌⁽²⁾قَالَ الصَّلَاةُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ الِانْتِشَارُ یَوْمَ السَّبْتِ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أُفٍّ لِلرَّجُلِ الْمُسْلِمِ أَنْ لَا یُفَرِّغَ نَفْسَهُ فِی الْأُسْبُوعِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ لِأَمْرِ دِینِهِ فَیَسْأَلَ عَنْهُ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]الخصال: ابوایّوب خزّاز می‌گوید: از امام صادق علیه السّلام درباره این قول خداوند عزّ و جلّ: «فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ» - . جمعه / 10 - {و چون نماز گزارده شد، در [روی] زمین پراکنده گردید و فضل خدا را جویا شوید} پرسیدم. ایشان فرمود: نماز در روز جمعه است و انتشار و پراکندگی در روز شنبه؛ و امام علیه السّلام فرمود: افّ بر مرد مسلمانی که خود را در هفته برای کار دینش در روز جمعه فارغ نسازد! پس از وی در مورد آن سوال خواهد شد. - . الخصال : 32 -

**[ترجمه]

«5»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الرَّازِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنْ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ یَوْمَ السَّبْتِ وَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ أَخَذَ مِنْ شَارِبِهِ عُوفِیَ مِنْ وَجَعِ الْأَضْرَاسِ وَ وَجَعِ الْعَیْنِ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]الخصال: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر که روز شنبه و پنج‌شنبه ناخن بگیرد و موی سبیل خود را کوتاه کند، از درد دندان و درد چشم رهایی یابد. - . الخصال : 32 -

**[ترجمه]

«6»

الْمَحَاسِنُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ وَ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ قَالا: سَأَلْنَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ قَالَ الصَّلَاةُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ الِانْتِشَارُ یَوْمَ السَّبْتِ وَ قَالَ السَّبْتُ لَنَا وَ الْأَحَدُ لِبَنِی أُمَیَّةَ⁽⁵⁾.

**[ترجمه]المحاسن: عبد اللَّه بن سنان و ابوایّوب خزّاز از امام صادق علیه السّلام درباره این قول خداوند عزّ و جلّ: «فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ» - . جمعه / 10 -

{و چون نماز گزارده شد، در [روی] زمین پراکنده گردید و فضل خدا را جویا شوید} سوال کردند. امام فرمود: نماز در روز جمعه است و انتشار و پراکندگی در روز شنبه؛ و فرمود: شنبه برای ماست و یک‌شنبه برای بنی‌امیّه. - . المحاسن : 346 -

**[ترجمه]

«7»

جَمَالُ الْأُسْبُوعِ، الْحَدِیثُ مَشْهُورٌ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله: بُورِکَ لِأُمَّتِی فِی سَبْتِهَا وَ خَمِیسِهَا.

**[ترجمه]جمال الأسبوع: این حدیث از پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله مشهور است که: در هفته، شنبه و پنج‌شنبه‌اش برای امّتم مبارک گشته است.

**[ترجمه]

«8»

الْمَکَارِمُ، عَنِ الْکَاظِمِ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنْ کَانَ مِنْکُمْ مُحْتَجِماً فَلْیَحْتَجِمْ یَوْمَ السَّبْتِ‌⁽⁶⁾.

**[ترجمه]مکارم: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله به نقل امام کاظم علیه السّلام فرمود: هر کدام از شما می‌خواهد حجامت کند، روز شنبه به حجامت بپردازد. - . مکارم 1 : 82 -

**[ترجمه]

«9»

وَ قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام: الْحِجَامَةُ یَوْمَ الْأَحَدِ فِیهَا شِفَاءٌ مِنْ کُلِّ دَاءٍ⁽⁷⁾.

**[ترجمه]امام صادق علیه السّلام فرمود: در حجامت روز شنبه، شفای از هر بیماری است. - . مکارم 1 : 82 -

**[ترجمه]

باب 18 یوم الإثنین و یوم الثلاثاء

روایات

«1»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ الْبَجَلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَی أَخِی مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ علیهما السلام فَقَالَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنِّی أُرِیدُ الْخُرُوجَ فَادْعُ لِی فَقَالَ وَ مَتَی تَخْرُجُ قَالَ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ فَقَالَ لَهُ وَ لِمَ تَخْرُجُ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ قَالَ أَطْلُبُ فِیهِ الْبَرَکَةَ لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وُلِدَ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ فَقَالَ کَذَبُوا وُلِدَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ مَا مِنْ یَوْمٍ أَعْظَمَ شُؤْماً مِنْ یَوْمٍ مَاتَ فِیهِ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ انْقَطَعَ فِیهِ وَحْیُ السَّمَاءِ وَ ظُلِمْنَا فِیهِ حَقَّنَا أَ لَا أَدُلُّکَ عَلَی یَوْمٍ سَهْلٍ أَلَانَ اللَّهُ لِدَاوُدَ فِیهِ الْحَدِیدَ فَقَالَ الرَّجُلُ بَلَی جُعِلْتُ فِدَاکَ فَقَالَ اخْرُجْ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ⁽¹⁾.

قرب الإسناد، بإسناده عن علی بن جعفر عن أخیه علیه السلام: مثله‌⁽²⁾.

**[ترجمه]الخصال: علی بن جعفر می‌گوید: مردی نزد برادرم موسی بن جعفر علیهما السّلام آمد و گفت: جانم به فدایت! می‌خواهم بیرون بروم، برایم دعا کن! امام فرمود: کی بیرون می‌روی؟ گفت: روز دوشنبه. امام فرمود: چرا روز دوشنبه؟ گفت: در این روز در طلب برکت هستم؛ چرا که رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله در آن متولّد شده است. امام فرمود: دروغ گفته‌اند؛ رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله در روز جمعه متولّد شده است و روزی شوم‌تر از روزی که در آن رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله رحلت کرد و وحی آسمان قطع شد و حق ما را در آن به ستم گرفتند نیست؛ آیا تو را به روزی آسان که خدا در آن، آهن را برای داود علیه السّلام نرم کرد راهنمایی کنم؟ آن مرد گفت: آری، جانم به فدایت! امام فرمود: روز سه‌شنبه بیرون برو. - . الخصال : 27 -

قرب الاسناد با سندی دیگر مانند حدیث یاد شده را آورده است.

**[ترجمه]

«2»

وَ مِنْهُ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یُسَافِرُ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ الْخَمِیسِ وَ یُعْقَدُ فِیهِمَا الْأَلْوِیَةُ⁽³⁾.

**[ترجمه]قرب الاسناد: امام کاظم علیه السّلام به نقل امام صادق علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله روز دوشنبه و پنج‌شنبه سفر می‌کرد و در این روزها پرچم‌ها را می‌بست. - . قرب الاسناد : 76 -

**[ترجمه]

«3»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: احْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ أَعْطَی الْحَجَّامَ بُرّاً⁽⁴⁾.

**[ترجمه]الخصال: امام صادق فرمود: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله روز دوشنبه حجامت کرد و به حجامت‌گر، گندم داد. - . الخصال : 27 -

**[ترجمه]

«4»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ اللُّؤْلُؤِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ وَ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ أَوْ أَحَدِهِمَا عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مِهْزَمٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَحْتَجِمُ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ⁽¹⁾.

**[ترجمه]الخصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله پس از عصر روز دوشنبه حجامت می‌کرد. - . الخصال : 27 -

**[ترجمه]

«5»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: الْحِجَامَةُ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ مِنْ آخِرِ النَّهَارِ تَسُلُّ الدَّاءَ سَلًّا مِنَ الْبَدَنِ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]الخصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: حجامت در آخر روز دوشنبه، درد را به خوبی از تن بیرون می‌کشد. - . الخصال : 27 -

**[ترجمه]

«6»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِی الْخَزْرَجِ‌⁽³⁾

عَنْ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی نَضْرَةَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنِ احْتَجَمَ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ لِسَبْعَ عَشْرَةَ أَوْ أَرْبَعَ عَشْرَةَ أَوْ لِإِحْدَی وَ عِشْرِینَ مِنَ الشَّهْرِ کَانَتْ لَهُ شِفَاءً مِنْ أَدْوَاءِ⁽⁴⁾

السَّنَةِ کُلِّهَا وَ کَانَتْ لِمَا سِوَی ذَلِکَ شِفَاءً مِنْ وَجَعِ الرَّأْسِ وَ الْأَضْرَاسِ وَ الْجُنُونِ وَ الْجُذَامِ وَ الْبَرَصِ‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]الخصال: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر که روز سه‌شنبه هفدهم، یا چهاردهم و یا بیست و یکم ماه حجامت کند برای وی شفایی از همه امراض سال خواهد بود و در غیر آن، شفای از سردرد، درد دندان‌ها، دیوانگی، خوره و پیسی برای وی خواهد بود. - . الخصال : 28 -

**[ترجمه]

بیان

و کانت لما سوی ذلک أی کانت الحجامة یوم الثلاثاء فی غیر تلک الأیام من الشهر.

**[ترجمه]«و در غیر آن» یعنی حجامتِ روز سه‌شنبه در غیر این روزهای ماه.

**[ترجمه]

«7»

الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ

مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ بَشِیرٍ الْأَزْدِیِّ قَالَ: جِئْتُ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ فَقَالَ کُلْ فَقُلْتُ إِنِّی صَائِمٌ فَقَالَ کَیْفَ صُمْتَ قَالَ قُلْتُ لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وُلِدَ فِیهِ فَقَالَ أَمَّا مَا فِیهِ وُلِدَ فَلَا تَعْلَمُونَ وَ أَمَّا مَا قُبِضَ فِیهِ فَنَعَمْ ثُمَّ قَالَ فَلَا تَصُمْ وَ لَا تُسَافِرْ فِیهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]الخصال: عقبة بن بشیر ازدی می‌گوید: روز دوشنبه نزد امام باقر علیه السّلام رفتم. امام فرمود: بخور! گفتم: روزه‌ام. پس فرمود: چرا روزه‌ای؟ گفتم: زیرا در این روز رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله متولّد شده است. فرمود: روز ولادت او را که نمی‌دانید، و اما روز وفاتش را چرا؛ سپس فرمود: پس در آن روز نه روزه بگیر و نه سفر کن! - . الخصال : 27 -

**[ترجمه]

«8»

مَجَالِسُ، ابْنِ الشَّیْخِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُمَرَ الْعَطَّارِ قَالَ: دَخَلْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الْعَسْکَرِیِّ علیه السلام یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ فَقَالَ لَمْ أَرَکَ أَمْسِ قَالَ کَرِهْتُ الْحَرَکَةَ فِی یَوْمِ الْإِثْنَیْنِ قَالَ یَا عَلِیُّ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَقِیَهُ اللَّهُ شَرَّ یَوْمِ الْإِثْنَیْنِ فَلْیَقْرَأْ فِی أَوَّلِ رَکْعَةٍ مِنْ صَلَاةِ الْغَدَاةِ هَلْ أَتی عَلَی الْإِنْسانِ ثُمَّ قَرَأَ أَبُو الْحَسَنِ علیه السلام فَوَقاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذلِکَ الْیَوْمِ وَ لَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَ سُرُوراً⁽²⁾.

**[ترجمه]مجالس ابن الشیخ: علیّ بن عمر عطّار می‌گوید: روز سه شنبه بر امام عسکری علیه السّلام وارد شدم. امام فرمود: دیروز تو را ندیدم. گفتم: کراهت داشتم روز دوشنبه حرکت کنم. فرمود: ای علی! هر که می‌خواهد خداوند او را از شرّ روز دوشنبه نگه دارد، باید در رکعت اول نماز صبحش «هَلْ أَتی عَلَی الْإِنْسانِ» را بخواند. سپس امام این آیه را خواند: «فَوَقاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذلِکَ الْیَوْمِ وَ لَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَ سُرُوراً» - . انسان / 11 - {پس خدا [هم] آنان را از آسیب آن روز نگاه داشت و شادابی و شادمانی به آنان ارزانی داشت}.

**[ترجمه]

«9»

الْمَحَاسِنُ، عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ یَرْفَعُهُ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: مَنْ کَانَتْ لَهُ حَاجَةٌ فَلْیَطْلُبْهَا یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَلَانَ فِیهِ الْحَدِیدَ لِدَاوُدَ عَلَیْهِ السَّلَامُ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]المحاسن: امام صادق علیه السّلام فرمود: هر که حاجتی دارد در روز سه‌شنبه آن را بخواهد؛ چرا که خداوند تبارک و تعالی در این روز، آهن را برای داود علیه السّلام نرم کرد. - . المحاسن : 345 -

**[ترجمه]

«10»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَا تُسَافِرْ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ لَا تَطْلُبْ فِیهِ الْحَاجَةَ⁽⁴⁾.

**[ترجمه]المحاسن: امام صادق علیه السّلام فرمود: در روز دوشنبه سفر نکن و در آن حاجت نخواه! - . المحاسن : 346 -

**[ترجمه]

«11»

وَ مِنْهُ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْکَرَّامِ قَالَ: تَهَیَّأْتُ الْخُرُوجَ إِلَی الْعِرَاقِ فَأَتَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام لِأُسَلِّمَ عَلَیْهِ وَ أُوَدِّعَهُ فَقَالَ أَیْنَ تُرِیدُ قُلْتُ أُرِیدُ الْخُرُوجَ إِلَی الْعِرَاقِ فَقَالَ لِی فِی هَذَا الْیَوْمِ وَ کَانَ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ فَقُلْتُ إِنَّ هَذَا الْیَوْمَ یَقُولُ النَّاسُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُبَارَکٌ فِیهِ وُلِدَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله فَقَالَ وَ اللَّهِ مَا یَعْلَمُونَ أَیُّ یَوْمٍ وُلِدَ فِیهِ‌⁽⁵⁾النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَ إِنَّهُ لَیَوْمٌ مَشُومٌ فِیهِ قُبِضَ

النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَ انْقَطَعَ الْوَحْیُ وَ لَکِنْ أُحِبُّ أَنْ تَخْرُجَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی کَانَ یَخْرُجُ فِیهِ إِذَا غَزَا⁽¹⁾.

**[ترجمه]المحاسن: محمّد بن ابوالکرام می‌گوید: آماده سفر عراق شدم و نزد امام صادق علیه السّلام رفتم تا بر ایشان سلام داده و وداع کنم. امام فرمود: قصد کجا داری؟ گفتم: سفر به عراق. پس به من فرمود: امروز قصد سفر داری؟ (و آن روز، دوشنبه بود) گفتم: آری! امروز، مردم می‌گویند امروز روز مبارکی است؛ چرا که رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله در آن متولّد شده است. امام فرمود: به خدا سوگند آنها نمی‌دانند پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله در چه روزی متولّد شده است. و امروز روز شومی است که در آن، پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله رحلت کرد و وحی قطع شد؛ ولی دوست دارم روز پنج‌شنبه بیرون بروی که آن روزی است که آن حضرت، برای نبرد بیرون می‌رفت. - . المحاسن : 347 -

**[ترجمه]

«12»

وَ مِنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَزَّازِ قَالَ: أَرَدْنَا أَنْ نَخْرُجَ فَجِئْنَا نُسَلِّمُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقَالَ کَأَنَّکُمْ طَلَبْتُمْ بَرَکَةَ الْإِثْنَیْنِ فَقُلْنَا نَعَمْ قَالَ وَ أَیُّ یَوْمٍ أَعْظَمُ شُؤْماً مِنْ یَوْمِ الْإِثْنَیْنِ یَوْمٌ فَقَدْنَا فِیهِ نَبِیَّنَا وَ ارْتَفَعَ فِیهِ الْوَحْیُ لَا تَخْرُجُوا یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ اخْرُجُوا یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ⁽²⁾.

الفقیه، بإسناده عن الخزاز: مثله‌⁽³⁾

الکافی، عن العدة عن البرقی عن عثمان: مثله‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]المحاسن: ابوایّوب خزّاز می‌گوید: خواستیم سفر کنیم؛ پس رفتیم تا با امام صادق علیه السّلام خداحافظی کنیم. امام فرمود: گویا برکت دوشنبه را می‌خواهید؟! گفتیم: آری! امام فرمود: کدام روز از دوشنبه .روزی که پیامبر خود را در آن از دست دادیم و وحی برداشته شد. شوم‌تر است؟ روز دوشنبه بیرون نرفته و روز سه‌شنبه بیرون بروید! - . المحاسن : 347 -

الفقیه با سند خود همین حدیث را آورده است. - . فقیه : 222 -

الکافی نیز همین حدیث را ذکر کرده است. - . روضه کافی : 314 -

**[ترجمه]

«13»

مَجْمَعُ الْبَیَانِ،: فِی تَفْسِیرِ قَوْلِهِ تَعَالَی قُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَی اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ‌⁽⁵⁾رَوَی أَصْحَابُنَا أَنَّ أَعْمَالَ الْأُمَّةِ تُعْرَضُ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فِی کُلِّ یَوْمِ الْإِثْنَیْنِ وَ خَمِیسٍ فَیَعْرِفُهَا وَ کَذَلِکَ تُعْرَضُ عَلَی الْأَئِمَّةِ الْقَائِمِینَ‌⁽⁶⁾مَقَامَهُ وَ هُمُ الْمَعْنِیُّونَ بِقَوْلِهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ‌⁽⁷⁾.

**[ترجمه]مجمع البیان: در تفسیر قول خداوند «قُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَی اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ» - . توبه / 105 -

{و بگو: «[هر کاری می‌خواهید] بکنید، که به زودی خدا و پیامبر او و مؤمنان در کردار شما خواهند نگریست} اصحاب ما روایت کرده‌اند که اعمال امّت، هر دوشنبه و پنج‌شنبه بر پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله عرضه می‌شود و آن حضرت بدانها علم پیدا می‌کند؛ و اعمال، بر همین گونه بر امامانِ جانشین آن حضرت عرضه می‌شود و مقصود از «المؤمنون» در کلام الهی اینانند. - . مجمع البیان 5 : 69 -

**[ترجمه]

«14»

جَمَالُ الْأُسْبُوعِ، رُوِیَ مِنْ طَرِیقِ الْخَاصَّةِ: أَنَّ وَقْتَ عَرْضِ الْأَعْمَالِ فِی هَذَیْنِ الْیَوْمَیْنِ عِنْدَ انْقِضَاءِ نَهَارِهِمَا.

**[ترجمه]جمال الأسبوع: از طریق خاصّه روایت شده است که وقت عرضه اعمال در این دو روز، به هنگام سپری شدن آنهاست.

**[ترجمه]

«15»

وَ رَوَی مُسْلِمٌ فِی صَحِیحِهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: تُعْرَضُ أَعْمَالُ النَّاسِ فِی کُلِّ جُمْعَةٍ⁽⁸⁾مَرَّتَیْنِ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ یَوْمَ الْخَمِیسِ فَیُغْفَرُ لِکُلِّ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ إِلَّا عبد عَبْداً بَیْنَهُ وَ بَیْنَ أَخِیهِ شَحْنَاءُ فَیَقُولُ اتْرُکُوا أَوْ أَرْجِئُوا هَذَیْنِ حَتَّی یَفِیئَا.

**[ترجمه]مسلم در صحیح خود آورده است که رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: اعمال مردم در هر هفته، دو بار .روز دوشنبه و روز پنج‌شنبه. عرضه می‌شوند و هر بنده مؤمنی آمرزیده می‌شود مگر بنده‌ای که میان او و برادرش دشمنی باشد. پس حضرت فرمود: آنها را ترک کنید یا به تاخیر اندازید تا به صلح برگردند.

**[ترجمه]

«16»

وَ رُوِیَ أَیْضاً عَنْهُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ سَلَّمَ: أَنَّهُ تُفَتَّحُ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ یَوْمَ الْخَمِیسِ فَیُغْفَرُ لِکُلِّ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ لَا یُشْرِکُ بِاللَّهِ شَیْئاً.

**[ترجمه]مسلم نیز از پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله روایت کرده است که درهای بهشت، روز دوشنبه و پنج‌شنبه باز می‌شوند و هر بنده‌ی مومنی که چیزی را شریک خدا قرار نداده باشد، آمرزیده می‌شود.

**[ترجمه]

«17»

تَفْسِیرُ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ، قَالَ قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام: اطْلُبُوا الْحَوَائِجَ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ فَإِنَّهُ الْیَوْمُ الَّذِی أَلَانَ اللَّهُ فِیهِ الْحَدِیدَ لِدَاوُدَ علیه السلام‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]تفسیر علیّ بن ابراهیم: امام صادق علیه السّلام فرمود: حوائج را روز سه‌شنبه بخواهید! چرا که در آن روز، خدا آهن را برای داود علیه السّلام نرم کرد. - . تفسیر قمّی : 536 -

**[ترجمه]

«18»

رِجَالُ الْکَشِّیِّ، قَالَ: کَتَبَ الْهَادِی علیه السلام إِلَی عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ أَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ یَحْفَظَکَ مِنْ بَیْنِ یَدَیْکَ وَ مِنْ خَلْفِکَ وَ فِی کُلِّ حَالاتِکَ فَأَبْشِرْ فَإِنِّی أَرْجُو أَنْ یَدْفَعَ اللَّهُ عَنْکَ وَ اللَّهَ أَسْأَلُ أَنْ یَجْعَلَ لَکَ الْخِیَرَةَ فِیمَا عَزَمَ لَکَ مِنَ الشُّخُوصِ فِی یَوْمِ الْأَحَدِ وَ أَخِّرْ ذَلِکَ إِلَی یَوْمِ الْإِثْنَیْنِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَحِبَکَ اللَّهُ فِی سَفَرِکَ وَ خَلَّفَکَ فِی أَهْلِکَ وَ أَدَّی عَنْکَ وَ سَلِمْتَ بِقُدْرَتِهِ.

**[ترجمه]رجال کشّی: کشّی می‌گوید: امام هادی علیه السّلام به علی بن مهزیار نوشت: از خدا می‌خواهم تو را از پیش و از پس و در هر حال نگه دارد! بشارت باد که من امیدوارم خدا از تو دفاع کند، و از خدا خواستارم در اینکه تصمیم گرفتی روز یک شنبه سفر کنی، برایت خیر پیش آورد؛ و به خواست خدا آن را تا روز دوشنبه عقب انداز! خدا در سفرت یار، و در خاندانت جانشینت باشد و از تو کفایت کند و در پناه قدرتش، در سلامت باشی .

**[ترجمه]

باب 19 یوم الأربعاء

روایات

«1»

الْعِلَلُ، وَ الْعُیُونُ، وَ الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْبَصْرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاعِظِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ الطَّائِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام: فِی سُؤَالاتِ الشَّامِیِّ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام قَالَ أَخْبِرْنِی عَنْ یَوْمِ الْأَرْبِعَاءِ وَ التَّطَیُّرِ مِنْهُ وَ ثِقْلِهِ وَ أَیُّ أَرْبِعَاءَ هُوَ فَقَالَ علیه السلام آخِرُ أَرْبِعَاءَ فِی الشَّهْرِ وَ هُوَ الْمُحَاقُ وَ فِیهِ قَتَلَ قَابِیلُ هَابِیلَ أَخَاهُ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أُلْقِیَ إِبْرَاهِیمُ علیه السلام فِی النَّارِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَضَعُوا⁽²⁾

الْمَنْجَنِیقَ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ غَرَقَ اللَّهُ فِرْعَوْنَ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ جَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْضَ‌⁽³⁾

قَوْمِ لُوطٍ عَالِیَهَا سَافِلَهَا وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَرْسَلَ اللَّهُ عَزَّ

وَ جَلَّ الرِّیحَ عَلَی قَوْمِ عَادٍ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَصْبَحَتْ کَالصَّرِیمِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَی نُمْرُودَ الْبَقَّةَ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ طَلَبَ فِرْعَوْنُ مُوسَی لِیَقْتُلَهُ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ خَرَّ عَلَیْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَمَرَ فِرْعَوْنُ بِذَبْحِ الْغِلْمَانِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ خُرِّبَ بَیْتُ الْمَقْدِسِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أُحْرِقَ مَسْجِدُ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ بِإِصْطَخْرَ مِنْ کُورَةِ فَارِسَ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ قُتِلَ یَحْیَی بْنُ زَکَرِیَّا وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَظَلَّ قَوْمَ فِرْعَوْنَ أَوَّلُ الْعَذَابِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ خَسَفَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِقَارُونَ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ ابْتَلَی اللَّهُ أَیُّوبَ علیه السلام بِذَهَابِ مَالِهِ وَ وُلْدِهِ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أُدْخِلَ یُوسُفُ علیه السلام السِّجْنَ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ أَنَّا دَمَّرْناهُمْ وَ قَوْمَهُمْ أَجْمَعِینَ‌⁽¹⁾وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَخَذَتْهُمُ الصَّیْحَةُ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ عَقَرُوا⁽²⁾

النَّاقَةَ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَمْطَرَ⁽³⁾

عَلَیْهِمْ حِجَارَةً مِنْ سِجِّیلٍ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ شُجَّ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَ کُسِرَتْ رَبَاعِیَتُهُ وَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ أَخَذَتِ الْعَمَالِیقُ‌⁽⁴⁾

التَّابُوتَ‌⁽⁵⁾.

قال الصدوق رحمه الله من اضطر إلی الخروج فی سفر یوم الأربعاء أو تبیغ به الدم فی یوم الأربعاء فجائز له أن یسافر أو یحتجم فیه و لا یکون ذلک شوما علیه لا سیما إذا فعل ذلک خلافا علی أهل الطیرة و من استغنی عن الخروج فیه أو عن إخراج الدم فالأولی أن یتوقی و لا یسافر⁽⁶⁾

و لا یحتجم‌⁽⁷⁾.

**[ترجمه]علل، عیون و خصال: امام رضا علیه السّلام به نقل از پدران طاهرینش علیهم السّلام می‌فرماید: امیر المؤمنین علی علیه السّلام در جواب به پرسش‌های مرد شامی که گفت: به من از روز چهارشنبه و بدفالی مردم بدان و سنگینی آن و اینکه چه چهارشنبه‌ای است، خبر ده! فرمود: آخرین چهارشنبه ]ماه[ که محاق است؛ در آن روز، قابیل برادرش هابیل را کشت، و ابراهیم علیه السّلام در روز چهارشنبه به آتش افکنده و همین روز در منجنیق نهاده شد، خداوند در روز چهارشنبه فرعون را غرق کرد، خدا سرزمین قوم لوط را در روز چهارشنبه زیرورو کرد، خداوند عزّ و جلّ، باد را در روز چهارشنبه بر قوم عاد فرستاد، در روز چهارشنبه، [باغ،] آفت‌زده [و زمین بایر] گردید، و خدا پشه را در روز چهارشنبه بر نمرود چیره ساخت.

در روز چهارشنبه فرعون خواست تا موسی را بکشد، در چهارشنبه بام خانه بر سرشان فرو ریخت، در چهارشنبه فرعون فرمان سربریدن پسر بچّه‌ها را صادر کرد، چهارشنبه بیت المقدّس ویران شد، چهارشنبه مسجد سلیمان بن داود در اصطخر فارس سوخت، روز چهارشنبه یحیی بن زکریّا کشته شد، در چهارشنبه عذاب نخست بر قوم فرعون سایه افکند، خداوند عزّ و جلّ در چهارشنبه قارون را به زمین فرو برد، خداوند در روز چهارشنبه ایّوب علیه السّلام را مبتلا به نابودی مال ]و فرزند[ کرد.

چهارشنبه یوسف علیه السّلام به زندان افکنده شد، روز چهارشنبه خداوند عزّ و جلّ گفت: «أَنَّا دَمَّرْناهُمْ وَ قَوْمَهُمْ أَجْمَعِینَ» - . نمل / 51 - {ما آنان و قومشان را همگی هلاک کردیم}، روز چهارشنبه صیحه آنها را فرا گرفت، در روز چهارشنبه ناقه را پی کردند، در چهارشنبه سنگ سجّیل بر آنها بارید، چهارشنبه سر پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله شکست و دندان‌های پیشین او شکسته شد، و روز چهارشنبه بود که عمالقه، تابوت را گرفتند. - . علل 2 : 284؛ عیون 1 : 247 -

شیخ صدوق گفته است: هر که در روز چهارشنبه ناچار از سفرکردن باشد، و یا خونش در این روز به جوشش درآید، رواست که در این روز سفر کرده و یا حجامت کند، و این کار برای او شوم نباشد؛ به ویژه اگر این کار را به قصد مخالفت با بدفالان انجام دهد، و هر که از مسافرت و یا خون گرفتن بی‌نیاز باشد، شایسته‌تر است که از مسافرت و حجامت، خودداری کند. - . خصال : 29 -

**[ترجمه]

بیان

یحتمل أن یکون وضع المنجنیق فی غیر یوم الإلقاء فی النار و یحتمل اتحادهما و یوم الأربعاء قال الله أی فی شأنه و هذا فی قصة صالح و قومه و کذا الصیحة لهم و هو ینافی کون عقر الناقة یوم الأربعاء لأنه لم یکن بینهما إلا

ثلاثة أیام إلا أن یکون المراد ابتداء إرادتهم و تمهیدهم للعقر و أیضا شج النبی صلی الله علیه و آله کان فی غزوة أحد و المشهور بین المفسرین و المؤرخین أنها کانت یوم السبت و کل ذلک مما یضعف الروایة و فی القاموس المحاق مثلثة آخر الشهر أو ثلاث لیال من آخره

أو أن یستتر القمر فلا یری غدوة و لا عشیة سمی لأنه طلع مع الشمس فمحقته‌⁽¹⁾

و فی القاموس البیغ ثوران الدم و تبیغ‌⁽²⁾الدم هاج و غلب‌⁽³⁾.

**[ترجمه]احتمال دارد که نهاده شدن در منجنیق، در روزی به جز روز به آتش انداختن باشد و چه بسا هر دو در یک روز بوده باشند. «روز چهارشنبه خدا گفت» یعنی درباره آن روز گفت، که این درباره داستان صالح و قوم او و صیحه عذاب برای آنهاست. و این امر با اینکه پی کردن شتر هم در روز چهارشنبه بوده باشد منافات دارد؛ زیرا میان پی کردن و عذاب، تنها سه روز فاصله بوده است؛ مگر اینکه مقصود، شروع عزم آنها و زمینه‌چینی برای پی کردن باشد. نیز شکستن سر پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله در غزوه احد، به قول مشهور مفسّران و مورّخان، در روز شنبه واقع شد و همه اینها، مایه ضعف روایت است.

در قاموس آمده است: محاق، سه شب آخر ماه است؛ یا اینکه زمانی است که ماه پنهان شده و نه صبحگاه و نه شامگاه دیده نمی‌شود؛ و چون با خورشید طلوع کرده و خورشید آن را در محاق فرو می‌برد، این گونه نامیده شده است - . قاموس 3 : 282 - . نیز در قاموس آمده است: «البیغ» جهش خون است و «تبیّغ الدم» یعنی خون به جوشش درآمد و غلبه کرد. - . قاموس 3 : 104 -

**[ترجمه]

«2»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِیِّ علیه السلام یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ هُوَ یَحْتَجِمُ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ أَهْلَ الْحَرَمَیْنِ یَرْوُونَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ مَنِ احْتَجَمَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فَأَصَابَهُ بَیَاضٌ فَلَا یَلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَهُ فَقَالَ کَذَبُوا إِنَّمَا یُصِیبُ ذَلِکَ مَنْ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ فِی طَمْثٍ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]خصال: یکی از اصحاب ما نقل کرده اند: روز چهارشنبه نزد امام هادی علیه السّلام رفتم در حالی که حجامت می‌کرد. به ایشان گفتم: اهل مکّه و مدینه از رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله نقل می‌کنند: «هر کسی روز چهارشنبه حجامت کند و پیسی بگیرد، جز خود را نباید سرزنش کند». فرمود: دروغ می‌گویند؛ همانا این بیماری دچار کسی می‌شود که مادرش در هنگام حیض به او آبستن شده باشد. - . خصال : 28 -

**[ترجمه]

«3»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرِو بْنِ أَسْلَمَ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ علیه السلام احْتَجَمَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ وَ هُوَ مَحْمُومٌ فَلَمْ تَتْرُکْهُ الْحُمَّی فَاحْتَجَمَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ فَتَرَکَتْهُ الْحُمَّی‌⁽⁵⁾.

**[ترجمه]خصال: عبدالرحمن بن عمرو بن اسلم گفت: مشاهده کردم امام کاظم علیه السّلام در روز چهارشنبه در حالی که تب‌دار بود، حجامت کرد. تب ایشان قطع نشد؛ پس روز جمعه حجامت کرد و تبش برید. - . خصال : 28 -

**[ترجمه]

«4»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ السَّیَّارِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الدَّقَّاقِ الْبَغْدَادِیِّ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الثَّانِی علیه السلام أَسْأَلُهُ عَنِ الْخُرُوجِ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ لَا یَدُورُ فَکَتَبَ علیه السلام مَنْ خَرَجَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ لَا یَدُورُ خِلَافاً عَلَی أَهْلِ الطِّیَرَةِ وُقِیَ مِنْ کُلِّ آفَةٍ وَ عُوفِیَ مِنْ کُلِّ عَاهَةٍ وَ قَضَی اللَّهُ لَهُ حَاجَتَهُ وَ کَتَبَ إِلَیْهِ مَرَّةً أُخْرَی یَسْأَلُهُ عَنِ الْحِجَامَةِ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ لَا یَدُورُ فَکَتَبَ

علیه السلام مَنِ احْتَجَمَ فِی یَوْمِ الْأَرْبِعَاءِ لَا یَدُورُ خِلَافاً عَلَی أَهْلِ الطِّیَرَةِ عُوفِیَ مِنْ کُلِّ آفَةٍ وَ وُقِیَ مِنْ کُلِّ عَاهَةٍ وَ لَمْ تَخْضَرَّ مَحَاجِمُهُ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]خصال: محمّد بن احمد دقّاق بغدادی گفت: به امام کاظم علیه السّلام نامه نوشتم و از سفر روز چهارشنبه آخر ماه پرسیدم؛ پس این گونه نوشت: هر که در چهارشنبه آخر ماه در مخالفت با بدفالان سفر کند، از هر آفتی محفوظ ماند و از هر دردی عافیت یافته و خداوند حاجتش را برآورده سازد.

وی بار دیگر به آن حضرت نامه نوشت و از حجامت چهارشنبه آخر ماه پرسید. امام نوشت: هر که در چهارشنبه آخر ماه بر خلاف بدفالان حجامت کند، از هر آفتی سلامت یابد و از هر مرضی محفوظ مانده و محلّ حجامتش، فاسد و سیاه نشود. - . خصال : 28 -

**[ترجمه]

بیان

الأربعاء لا یدور آخر أربعاء من الشهر و الجملة صفة لیوم الأربعاء و اللام فیه کاللام فی قوله و لقد أمر علی اللئیم یسبنی.

**[ترجمه]منظور از «الاربعاء لایدور» آخرین چهارشنبه ماه بوده و جمله لایدور، صفت الاربعاء است و لام در آن مانند لام در این سخن است: «ولقد أمرّ علی اللئیم یسبّنی».

**[ترجمه]

«5»

الْعُیُونُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ الطَّائِیِّ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ: یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ مَنِ احْتَجَمَ فِیهِ خِیفَ‌⁽²⁾أَنْ تَخْضَرَّ مَحَاجِمُهُ وَ مَنِ انْتَارَ⁽³⁾فِیهِ خِیفَ عَلَیْهِ الْبَرَصُ‌⁽⁴⁾.

**[ترجمه]عیون: امام رضا علیه السّلام فرمود: روز چهارشنبه روز نحس مستمرّ است؛ هر که در آن حجامت کند این بیم هست که محلّ حجامتش، فاسد و سیاه گردد و هر که در این روز نوره کشد، بیم پیسی در او می‌رود. - . عیون 1 : 248 -

**[ترجمه]

بیان

اخضرار المحاجم فساد محل الحجامة و سواده و من انتار أی استعمل النورة و الأشهر فیه التنور و إن کان أصل هذا البناء من اللغات المولدة کما یستفاد من کتب اللغة و فی أکثر النسخ اتنر بتشدید التاء و اتخاذه من النورة لا یوافق القاعدة و لیس له معنی آخر و لعله تصحیف و فی بعض النسخ من تنور و هو أصوب.

**[ترجمه]«اخضرار المحاجم» فاسد و سیاه شدن محلّ حجامت است. «من انتنار» یعنی کسی که نوره استعمال کند و مشهورتر در آن، «تنوّر» است، هر چند براساس کتاب‌های لغت، ریشه این ساخت، از واژه‌های تولیدشده است؛ و در بیشتر نسخه‌ها «اتّنر» آمده که برگرفتن آن از نورة، مطابق قاعده نبوده و معنای دیگری نیز ندارد، و چه بسا این کلمه تصحیف باشد؛ و در برخی نسخه‌ها «من تنوّر» آمده که صحیح‌تر به نظر می‌آید .

**[ترجمه]

«6»

الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَنْبَسَةَ عَنْ دَارِمِ بْنِ قَبِیصَةَ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: آخِرُ أَرْبِعَاءَ فِی الشَّهْرِ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ⁽⁵⁾.

**[ترجمه]خصال: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله به نقل امام رضا علیه السّلام از پدران طاهرینش علیهم السّلام فرمود: آخرین چهارشنبه هر ماه، روز نحس مستمرّ است. - . خصال : 28 -

**[ترجمه]

«7»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنِ الْأَحْوَلِ عَنْ بَشَّارِ بْنِ بَشَّارٍ⁽⁶⁾

قَالَ: قُلْتُ

لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام لِأَیِّ شَیْ‌ءٍ یُصَامُ یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ قَالَ لِأَنَّ النَّارَ خُلِقَتْ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ⁽¹⁾.

**[ترجمه]خصال: بشار بن بشار می‌گوید به امام صادق علیه السّلام گفتم: چرا روز چهارشنبه را روزه می‌گیرند؟ فرمود: چون آتش دوزخ در روز چهارشنبه آفریده شد. - . خصال : 28 -

**[ترجمه]

«8»

وَ مِنْهُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام احْتَجَمَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ بَعْدَ الْعَصْرِ⁽²⁾.

**[ترجمه]خصال: حذیفة بن منصور می‌گوید: امام صادق علیه السّلام را روز چهارشنبه دیدم که پس از عصر حجامت کرد. - . خصال : 29 -

**[ترجمه]

«9»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیهم السلام قَالَ: تَوَقَّوُا الْحِجَامَةَ وَ النُّورَةَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فَإِنَّ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ وَ فِیهِ خُلِقَتْ جَهَنَّمُ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]خصال: امیر المؤمنین علیه السّلام به نقل امام صادق علیه السّلام از پدران طاهرینش علیهم السّلام فرمود: از حجامت و نوره کشیدن در روز چهارشنبه خودداری کنید! چرا که روز چهارشنبه، روز نحس مستمرّ است و دوزخ در آن روز آفریده شد. - . خصال : 29 -

**[ترجمه]

«10»

وَ مِنْهُ، بِالْإِسْنَادِ الْمُتَقَدِّمِ عَنِ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی الْیَقْطِینِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: یَنْبَغِی لِلرَّجُلِ أَنْ یَتَوَقَّی النُّورَةَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فَإِنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ⁽⁴⁾.

**[ترجمه]خصال: امیر المؤمنین علیه السّلام به نقل امام صادق علیه السّلام فرمود: شایسته است مرد از نوره کشیدن در روز چهارشنبه خودداری کند که این روز، روز نحس مستمرّ است. - . خصال : 29 -

**[ترجمه]

«11»

وَ مِنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنِ الْأَحْوَلِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله سُئِلَ عَنْ صَوْمِ خَمِیسَیْنِ بَیْنَهُمَا أَرْبِعَاءُ فَقَالَ أَمَّا الْخَمِیسُ فَیَوْمٌ تُعْرَضُ فِیهِ الْأَعْمَالُ وَ أَمَّا الْأَرْبِعَاءُ فَیَوْمٌ خُلِقَتْ فِیهِ النَّارُ وَ أَمَّا الصَّوْمُ فَجُنَّةٌ⁽⁵⁾.

**[ترجمه]خصال: از امام صادق علیه السّلام نقل شده است از رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله درباره روزه گرفتن دو پنج‌شنبه، که میانشان چهارشنبه است پرسیده شد. حضرت فرمود: امّا پنج‌شنبه روز عرضه اعمال است؛ در چهارشنبه آتش دوزخ آفریده شد؛ و امّا روزه، سپر ]در برابر آتش دوزخ[ است. - . خصال : 30 -

**[ترجمه]

«12»

مَشَارِقُ الْأَنْوَارِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: عَادَانَا مِنْ کُلِّ شَیْ‌ءٍ حَتَّی مِنَ الطُّیُورِ الْفَاخِتَةُ وَ مِنَ الْأَیَّامِ الْأَرْبِعَاءُ.

**[ترجمه]مشارق الانوار: امام باقر علیه السّلام فرمود: از میان هر چیزی با ما دشمنی کردند؛ حتّی از میان پرنده‌ها، فاخته و از میان روزها، چهارشنبه .

**[ترجمه]

«13»

الْعِلَلُ، لِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ: الْعِلَّةُ فِی صَوْمِ الْخَمِیسِ وَ الْأَرْبِعَاءِ أَنَّ الْأَعْمَالَ تُرْفَعُ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ النَّارُ خُلِقَتْ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ.

**[ترجمه]العللِ محمّد بن علیّ بن ابراهیم: علّت روزه پنج‌شنبه و چهارشنبه این است که در روز پنج‌شنبه، اعمال بالا می‌رود و در روز چهارشنبه آتش دوزخ آفریده شد.

**[ترجمه]

«14»

الدُّرُوعُ الْوَاقِیَةُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أُمِرْنَا بِصَوْمِ الْأَرْبِعَاءِ مِنْ وَسَطِ الشُّهُورِ لِأَنَّهُ لَمْ یُعَذَّبْ قَوْمٌ قَطُّ إِلَّا فِیهِ فَیُرَدُّ عَنَّا بِصَوْمِهِ نَحْسُهُ.

**[ترجمه]الدروع الواقیه: امام صادق علیه السّلام فرمود: ما به روزه چهارشنبه میان هر ماه امر شده‌ایم؛ زیرا هیچ قومی هرگز عذاب نشدند مگر در این روز؛ پس با روزه آن، نحوستش از ما رفع می‌شود.

**[ترجمه]

«15»

وَ عَنِ الرِّضَا علیه السلام: یَوْمُ الْأَرْبِعَاءِ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ لِأَنَّهُ أَوَّلُ الْأَیَّامِ وَ آخِرُ الْأَیَّامِ الَّتِی ذَکَرَهَا اللَّهُ تَعَالَی فِی قَوْلِهِ سَبْعَ لَیالٍ وَ ثَمانِیَةَ أَیَّامٍ حُسُوماً⁽¹⁾.

**[ترجمه]امام رضا علیه السّلام فرمود: روز چهارشنبه، روز نحس مستمرّ است؛ زیرا این روز، آغاز و پایان روزهایی است که خدای تعالی در این گفته خود یاد کرده است: سَبْعَ لَیالٍ وَ ثَمانِیَةَ أَیَّامٍ حُسُوماً - . حاقّه / 7 - {هفت شب و هشت روز پیاپی}.

**[ترجمه]

«16»

الْمَکَارِمُ، عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنِ احْتَجَمَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فَأَصَابَهُ وَضَحٌ فَلَا یَلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَهُ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]مکارم: زید بن علی از پدرانش از امام علی علیه السّلام نقل می‌کند که رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر که در چهارشنبه حجامت کند و پیسی بگیرد، جز خودش را سرزنش نکند. - . مکارم 1 : 83 -

**[ترجمه]

«17»

وَ عَنْ شُعَیْبٍ الْعَقَرْقُوفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ علیه السلام وَ هُوَ یَحْتَجِمُ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فِی الْحَبْسِ فَقُلْتُ إِنَّ هَذَا یَوْمٌ یَقُولُ النَّاسُ مَنِ احْتَجَمَ فِیهِ أَصَابَهُ الْبَرَصُ‌⁽³⁾فَقَالَ إِنَّمَا یُخَافُ ذَلِکَ عَلَی مَنْ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ فِی حَیْضِهَا⁽⁴⁾.

**[ترجمه]شعیب عقرقوفی می‌گوید: روز چهارشنبه نزد امام کاظم علیه السّلام رفتم، در حالی که ایشان در زندان بود و حجامت می‌کرد. گفتم: مردم می‌گویند هر که در این روز حجامت کند، پیسی بگیرد. فرمود: این نگرانی برای کسی است که مادرش به هنگام حیض، بدو آبستن شده باشد. - . مکارم 1 : 84 -

**[ترجمه]

«18»

کِتَابُ الْمُسَلْسَلَاتِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْوَکِیلُ مِنْ بَنِی هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنِی أَبُو بَکْرٍ حَمْدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زُرَیْقٍ الْبَغْدَادِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمْدُونٍ السِّمْسَارُ قَالَ حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی قَالَ سَمِعْتُ الْفَضْلَ بْنَ الرَّبِیعِ یَقُولُ: کُنْتُ یَوْماً مَعَ مَوْلَایَ الْمَأْمُونِ فَأَرَدْنَا الْخُرُوجَ یَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ فَقَالَ الْمَأْمُونُ یَوْمٌ مَکْرُوهٌ سَمِعْتُ أَبِیَ الرَّشِیدَ یَقُولُ سَمِعْتُ الْمَهْدِیَّ یَقُولُ سَمِعْتُ الْمَنْصُورَ یَقُولُ سَمِعْتُ أَبِی مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ یَقُولُ سَمِعْتُ أَبِی عَلِیّاً یَقُولُ سَمِعْتُ أَبِی عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ یَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَقُولُ إِنَّ آخِرَ الْأَرْبِعَاءِ فِی الشَّهْرِ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ.

قال المصنف و روی أن معنی مستمر أن یکون النهار نحسا من أوله إلی اللیل و قال علیه السلام إن معنی المستمر هو أن لا یذهب نحسه إلی أن یذهب من یوم الخمیس ساعة.

**[ترجمه]کتاب المسلسلات: حدیث را به ابن عباس رسانده که وی می‌گوید: شنیدم رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله می‌فرمود: آخرین چهارشنبه ماه، روز نحس مستمرّ است.

مصنّف گفته است: روایت است که معنی مستمرّ، این است که روز از آغازش تا شب نحس باشد؛ و سلام خدا بر وی باد که فرمود: معنای مستمرّ این است که تا گذشت ساعتی از روز پنج‌شنبه، نحسی آن برطرف نمی‌شود .

**[ترجمه]

باب 20 یوم الخمیس

روایات

«1»

قُرْبُ الْإِسْنَادِ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَلَیْهِمَا السَّلَامُ قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یُسَافِرُ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ الْخَمِیسِ وَ یَعْقِدُ فِیهِمَا الْأَلْوِیَةَ⁽¹⁾.

**[ترجمه]قرب الاسناد: امام باقر علیه السّلام به نقل امام صادق علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله روز دوشنبه و پنج‌شنبه سفر می‌کرد و در آنها پرچم می‌بست. - . قرب الاسناد 1 : 76 -

**[ترجمه]

«2»

وَ مِنْهُ، بِالْإِسْنَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: یَوْمُ الْخَمِیسِ یَوْمٌ یُحِبُّهُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ فِیهِ أَلَانَ اللَّهُ الْحَدِیدَ⁽²⁾.

**[ترجمه]قرب الاسناد: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: روز پنج‌شنبه روزی است که خدا و رسولش، آن را دوست دارند؛ و خداوند در این روز، آهن را نرم کرد. - . قرب الاسناد 1 : 76 -

**[ترجمه]

«3»

وَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: اللَّهُمَّ بَارِکْ لِأُمَّتِی فِی بُکُورِهَا وَ اجْعَلْهُ یَوْمَ الْخَمِیسِ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]قرب الاسناد: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: بار خدایا! بامداد این روز را برای امّتم مبارک گردان و آن را روز پنج‌شنبه قرار ده!

**[ترجمه]

بیان

هذا یخالف ظاهرا ما مر من أن إلانة الحدید کانت فی یوم الثلاثاء و یمکن حمل هذا علی التقیة لأن راویه من العامة أو یقال وقعت فیهما معا.

**[ترجمه]ظاهر این حدیث مخالف مطلب گذشته مبنی بر نرم‌شدن آهن در روز سه‌شنبه است، و می‌توان آن را حمل بر تقیّه کرد، زیرا راوی آن سنّی است؛ یا آنکه می‌توان گفت این کار در هر دو روز واقع شده است.

**[ترجمه]

«4»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مَرْوَکِ بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُعَتِّبِ بْنِ الْمُبَارَکِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ فِی یَوْمِ خَمِیسٍ وَ هُوَ یَحْتَجِمُ فَقُلْتُ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ تَحْتَجِمُ فِی یَوْمِ الْخَمِیسِ قَالَ نَعَمْ مَنْ کَانَ مِنْکُمْ مُحْتَجِماً فَلْیَحْتَجِمْ فِی یَوْمِ الْخَمِیسِ فَإِنَّ کُلَّ عَشِیَّةِ⁽⁴⁾

جُمُعَةٍ یَبْتَدِرُ الدَّمُ فَرَقاً مِنَ الْقِیَامَةِ وَ لَا یَرْجِعُ إِلَی وَکْرِهِ إِلَی غَدَاةِ الْخَمِیسِ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام مَنِ احْتَجَمَ فِی آخِرِ خَمِیسٍ مِنَ الشَّهْرِ فِی أَوَّلِ النَّهَارِ سَلَّ عَنْهُ الدَّاءَ سَلًّا⁽⁵⁾.

**[ترجمه]خصال: معتب بن مبارک می‌گوید که روز پنج‌شنبه بر امام صادق علیه السّلام وارد شدم، در حالی که ایشان حجامت می کرد. به ایشان گفتم: یا ابن رسول اللَّه! آیا روز پنج‌شنبه حجامت می کنی؟ فرمود: بله! هر که از شما حجامت می‌خواهد، باید در روز پنج‌شنبه حجامت کند؛ زیرا در هر شام جمعه، خون از ترس قیامت می‌جوشد و تا بامداد پنج‌شنبه به آشیانه خود برنمی‌گردد. و امام صادق علیه السّلام فرمود: هر که در آغاز روز آخرین پنج‌شنبه ماه حجامت کند، بیماری از تنش به خوبی کشیده شود. - . خصال : 30 -

**[ترجمه]

«5»

الْعُیُونُ، بِالْأَسَانِیدِ الثَّلَاثَةِ الْمُتَقَدِّمَةِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: اللَّهُمَّ بَارِکْ لِأُمَّتِی فِی بُکُورِهَا یَوْمَ سَبْتِهَا وَ خَمِیسِهَا⁽¹⁾.

صحیفة الرضا، بالإسناد عنه علیه السلام: مثله‌⁽²⁾.

**[ترجمه]عیون: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله به نقل امام رضا علیه السّلام از پدران طاهرینش علیهم السّلام فرمود: بار خدایا! بامداد روز شنبه و پنج‌شنبه را برای امّتم مبارک گردان! - . عیون 2 : 34 -

صحیفة الرضا مانند این حدیث را آورده است. - . صحیفة الرضا : 9 -

**[ترجمه]

«6»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ زَکَرِیَّا عَنْ أَبِیهِ عَنْ یَحْیَی قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: مَنْ قَصَّ أَظَافِیرَهُ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ تَرَکَ وَاحِدَةً لِیَوْمِ الْجُمُعَةِ نَفَی اللَّهُ عَنْهُ الْفَقْرَ⁽³⁾.

**[ترجمه]خصال: امام صادق علیه السّلام فرمود: هر که ناخن‌هایش را در روز پنج‌شنبه بگیرد و یکی را برای روز جمعه بگذارد، خداوند فقر را از او برطرف می‌کند. - . خصال : 30 -

**[ترجمه]

«7»

الْعُیُونُ، بِالْأَسَانِیدِ الثَّلَاثَةِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یُسَافِرُ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ یَقُولُ فِیهِ تُرْفَعُ الْأَعْمَالُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ تُعْقَدُ⁽⁴⁾

فِیهِ الْأَلْوِیَةُ⁽⁵⁾.

**[ترجمه]عیون: امام رضا علیه السّلام از پدران طاهرینش علیهم السّلام نقل می‌کند: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله روز پنج‌شنبه مسافرت می کرد و می‌فرمود: اعمال را در این روز به سوی خداوند بالا می‌برند و در این روز، پرچم‌ها را می‌بست. - . عیون 2: 37 -

**[ترجمه]

«8»

الْخِصَالُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الرَّازِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ علیهما السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنْ قَلَّمَ أَظْفَارَهُ یَوْمَ السَّبْتِ وَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ أَخَذَ مِنْ شَارِبِهِ عُوفِیَ مِنْ وَجَعِ الْأَضْرَاسِ وَ وَجَعِ الْعَیْنِ‌⁽⁶⁾.

**[ترجمه]خصال: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله به نقل امام صادق علیه السّلام از امام باقر علیه السّلام فرمود: هر که در روز شنبه و پنج‌شنبه ناخن بگیرد و موی سبیل خود را کوتاه کند، از درد دندان‌ها و درد چشم سلامت یابد. - . خصال : 32 -

**[ترجمه]

بیان

الظاهر أن الواو بمعنی أو.

**[ترجمه]ظاهر این است که «واو» ]در عبارت «شنبه و پنج‌شنبه»[ به معنای «یا» باشد.

**[ترجمه]

«9»

صَحِیفَةُ الرِّضَا، بِالْإِسْنَادِ عَنْهُ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یُسَافِرُ یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ وَ الْخَمِیسِ وَ یَقُولُ فِیهِمَا تُرْفَعُ الْأَعْمَالُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ تُعْقَدُ⁽⁷⁾فِیهِمَا الْأَلْوِیَةُ⁽⁸⁾.

**[ترجمه]صحیفة الرضا: امام رضا علیه السّلام از پدران طاهرینش علیهم السّلام نقل می‌کند: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله روز دوشنبه و پنج‌شنبه سفر می‌کرد و می‌فرمود: اعمال را در این دو روز به سوی خداوند بالا می‌برند و در این دو روز، پرچم‌ها را می‌بست. - . صحیفة الرضا : 20 -

**[ترجمه]

«10»

مُحَاسَبَةُ النَّفْسِ، لِلسَّیِّدِ عَلِیِّ بْنِ طَاوُسٍ رحمه الله نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْأَزْمِنَةِ لِمُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الْمَرْزُبَانِیِّ قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَصُومُ الْإِثْنَیْنِ وَ الْخَمِیسَ فَقِیلَ لَهُ لِمَ ذَلِکَ فَقَالَ صلی الله علیه و آله إِنَّ الْأَعْمَالَ تُرْفَعُ فِی کُلِّ إِثْنَیْنِ وَ خَمِیسٍ فَأُحِبُّ أَنْ یُرْفَعَ عَمَلِی وَ أَنَا صَائِمٌ.

**[ترجمه]محاسبة النفس: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله دوشنبه و پنج‌شنبه را روزه می‌گرفت. از حضرت پرسیده شد چرا؟ پس فرمود: اعمال در هر دوشنبه و پنج‌شنبه بالا برده می‌شوند؛ پس دوست دارم در حالی که روزه هستم، عملم را بالا برند .

**[ترجمه]

«11»

وَ بِإِسْنَادِهِ أَیْضاً عَنْ أَبِی أَیُّوبَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَا مِنْ إِثْنَیْنِ وَ لَا خَمِیسٍ إِلَّا تُرْفَعُ فِیهِ الْأَعْمَالُ إِلَّا عَمَلَ الْمَقَادِیرِ.

**[ترجمه]محاسبة النفس: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هیچ دوشنبه و پنج‌شنبه‌ای نیست، مگر آنکه اعمال را در آنها بالا می‌برند جز عمل مقدارها.

**[ترجمه]

«12»

وَ مِنْهُ بِإِسْنَادِهِ إِلَی شَیْخِ الطَّائِفَةِ بِإِسْنَادِهِ إِلَی عَنْبَسَةَ بْنِ بِجَادٍ الْعَابِدِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام یَقُولُ: آخِرُ خَمِیسٍ فِی الشَّهْرِ تُرْفَعُ فِیهِ أَعْمَالُ الشَّهْرِ.

**[ترجمه]محاسبة النفس: امام صادق علیه السّلام می‌فرمود: در آخرین پنج‌شنبه هر ماه، اعمال آن ماه را بالا می‌برند.

**[ترجمه]

بیان

کأن المراد بعمل المقادیر الأعمال التی لا اختیار للعبد فیها فإنها لیست محلا للتکلیف.

**[ترجمه]منظور از «عمل مقدارها» اعمالی است که بنده هیچ اختیاری در آنها ندارد و بنابراین جای تکلیف نیست.

**[ترجمه]

«13»

الْمَکَارِمُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّ الدَّمَ یَجْتَمِعُ فِی مَوْضِعِ الْحِجَامَةِ یَوْمَ الْخَمِیسِ فَإِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ تَفَرَّقَ فَخُذْ حَظَّکَ مِنَ الْحِجَامَةِ قَبْلَ الزَّوَالِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: در روز پنج‌شنبه خون در جای حجامت جمع می‌شود و چون ظهر شود پراکنده می‌گردد؛ پس بهره خود از حجامت را پیش از ظهر برگیر! - . مکارم 1 : 83 -

**[ترجمه]

فذلکة

اعلم أن یوم الجمعة بضم الجیم و سکون المیم و ضمها اسم یوم من الأسبوع و کان یسمی فی القدیم عروبة بفتح العین و ضم الراء المهملتین قال الجوهری یوم العروبة یوم الجمعة و هو من أسمائهم القدیمة⁽²⁾

و قال یوم الجمعة یوم العروبة و کذلک الجمعة بضم المیم و یجمع علی جمعات و جمع‌⁽³⁾

انتهی و قال فی المصباح المنیر یوم الجمعة سمی بذلک لاجتماع الناس به و ضم المیم لغة الحجاز و فتحها لغة بنی تمیم و إسکانها لغة عقیل و قرأ بها الأعمش ثم قال و أما الجمعة بسکون المیم فاسم لأیام الأسبوع و أولها السبت قال أبو عمرو الزاهد فی کتاب المداخل أخبرنا تغلب عن ابن الأعرابی قال قال

أول الجمعة یوم السبت و أول الأیام یوم الأحد هکذا عند العرب و قال فی مجمع البیان إنما سمیت جمعة لأن الله تعالی فرغ فیه من خلق الأشیاء فاجتمعت فیه المخلوقات و قیل لأنه تجتمع فیه الجماعات و قیل إن أول من سماها جمعة کعب بن لوی و هو أول من قال أما بعد و قیل إن أول من سماها جمعة الأنصار انتهی و هو أسعد الأیام و أشرفها کما مر و سیأتی فی کتاب الصلاة

إن شاء الله لکن لما کان یوم عبادة و قربه لا ینبغی أن یرتکب فیه ما ینافیها کالسفر و الاشتغال بالأمور الدنیویة و لیلته مثل یومه مبارکة زاهرة منورة و یستحب فیهما التزویج و الزفاف و حلق الرأس و أخذ الأظفار و الشارب و الاستحمام و غسل الرأس بالسدر و الخطمی و سائر ما سیأتی فی محله فأما التنور فالظاهر أن المنع فیه محمول علی التقیة و اختلف الأخبار أیضا فی الحجامة و لعل الأولی ترکها إلا مع الضرورة و لم أر فی الفصد نهیا و قال المنجمون یومه متعلق بالزهرة و لیلته بالقمر و أما یوم السبت فقال الجوهری السبت الراحة و الدهر و حلق الرأس و سبت علاوته سبتا إذا ضرب عنقه و منه سمی یوم السبت لانقطاع الأیام عنده‌⁽¹⁾و قال الراغب قیل سمی یوم السبت لأن الله تعالی ابتدأ خلق السماوات یوم الأحد فخلقها فی ستة أیام کما ذکره فقطع عمله یوم السبت فسمی بذلک انتهی و قیل لقطع الیهود أعمالهم فیه و قیل لاستراحتهم فیه قال السید الأجل المرتضی رحمه الله فی الغرر و الدرر فی جواب سائل سأل عن قوله تعالی وَ جَعَلْنا نَوْمَکُمْ سُباتاً⁽²⁾فقال‌⁽³⁾

إذا کان السبات هو النوم فکأنه قال و جعلنا نومکم نوما و هذا مما لا فائدة فیه فأجاب رحمه الله فی هذه الآیة بوجوه.

منها أن یکون المراد بالسبات الراحة و الدعة و قد قال قوم إن اجتماع

الخلق کان فی یوم الجمعة و الفراغ منه فی یوم السبت فسمی الیوم بالسبت للفراغ الذی کان فیه و لأن الله تعالی أمر بنی إسرائیل فیه بالاستراحة من الأعمال قیل و أصل السبات التمدد یقال سبتت المرأة شعرها إذا حلته من العقص و أرسلته.

و منها أن یکون المراد بذلک القطع لأن السبت القطع و السبت أیضا الحلق یقال سبت شعره إذا حلقه و هو یرجع إلی معنی القطع و النعال السبتیة التی لا شعر علیها فالمعنی جعلنا نومکم قطعا لأعمالکم و تصرفکم و من أجاب بهذا الجواب یقول إنما سمی یوم السبت بذلک لأن بدء الخلق کان یوم الأحد و جمع یوم الجمعة و قطع یوم السبت فترجع التسمیة إلی معنی القطع و قد اختلف الناس فی ابتداء الخلق فقال أهل التوراة إن الله تعالی ابتدأه فی یوم الأحد فکان الخلق یوم الأحد و الإثنین و الثلاثاء و الأربعاء و الخمیس و الجمعة ثم فرغ فی یوم السبت و هذا قول أهل التوراة و قال آخرون إن الابتداء کان فی یوم الإثنین إلی السبت و فرغ فی یوم الأحد و هذا قول أهل الإنجیل فأما قول أهل الإسلام فهو أن ابتداء الخلق کان فی یوم السبت و اتصل إلی الخمیس و جعلت الجمعة عیدا فعلی هذا القول یمکن أن یسمی الیوم بالسبت من حیث قطع فیه بعض خلق الأرض

فَقَدْ رَوَی أَبُو هُرَیْرَةَ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ التُّرْبَةَ فِی یَوْمِ السَّبْتِ وَ خَلَقَ الْجِبَالَ فِیهَا یَوْمَ الْأَحَدِ.

إلی آخر ما أفاده رحمه الله و ما ذکره من کون ابتداء الخلق یوم السبت خلاف المشهور بین الفریقین.

و بالجملة یوم السبت یوم مبارک صالح لجمیع الأعمال و البکور فیه أسعد و أیمن کما عرفت لا سیما للسفر و طلب الحوائج و یومه عند الأحکامیین متعلق بزحل و لیلته بالمریخ و اسمه بالعربیة القدیمة شیار کتاب.

و یوم الأحد و کان یسمی فی القدیم بالأول و سمی أحدا لأنه أول الأیام أو الیوم الأول من خلق العالم و هو یوم متوسط لأکثر الأعمال و ذمه و مدحه متعارضان بل مدحه أقوی و عند الأحکامیین یومه متعلق بالشمس و لیلته بعطارد.

و یوم الإثنین یسمی فی اللغة القدیمة بأهون قال الجوهری کانت العرب تسمی یوم الإثنین أهون فی أسمائهم القدیمة أنشدنی أبو سعید قال أنشدنی ابن درید لبعض شعراء الجاهلیة:

أؤمل أن أعیش و أن یومی***بأول أو بأهون أو جبار

أم التالی دبار أم فیومی***بمؤنس أو عروبة أو شیار⁽¹⁾.

و فی کتاب أبی ریحان:.... أو التالی دبار فإن أفته فمؤنس إلخ و وجه التسمیة ظاهر مما مر و هو أنحس أیام الأسبوع و لا یصلح لشی‌ء من الأعمال و ما ورد فی مدحه فمحمول علی التقیة لتبرک المخالفین به اقتفاء ببنی أمیة لعنهم الله و أکثر مصائب أهل البیت علیهم السلام وقع فیه و لذا وضعوا الأخبار للتبرک به کما وضعوها للتبرک بیوم عاشوراء.

و یمکن حمل بعض الأخبار علی الضرورة و یمکن حمل بعضها علی النسخ أیضا بأن یکون فی الأول مبارکا حیث لم یقع بعد فیه ما یصیر سببا لنحوسته فلما فات فیه رسول الله صلی الله علیه و آله و جرت المصائب فیه علی أهل البیت علیهم السلام و تبرک المخالفون به صار أنحس الأیام و یکون ذلک أیضا بإخباره صلی الله علیه و آله لئلا یلزم النسخ بعده صلی الله علیه و آله و یمکن القول بمثله فی یوم عاشوراء و هذا وجه قریب للجمع بین الأخبار و إن کان الأول أقرب و عند المنجمین یومه متعلق بالقمر و لیلته بالمشتری.

و یوم الثلاثاء بفتح الثاء و قد یضم ثم لام ثم ألف و هو ممدود و فی اللغة القدیمة یسمی الجبار کغراب و هو یوم متوسط لأکثر الأعمال لا سیما صعاب الأمور لأن الله تعالی ألان فیه الحدید لداود علیه السلام و فی مجمع البیان أن الله خلق فیه الجبال و روی أنه سبحانه خلق فیه الأشجار و الأنهار و الهوام و ورد فیه النهی عن الحجامة و تجویزها و التجویز أقوی و السفر أیضا فیه محمود و

عند الأحکامیین یومه متعلق بالمریخ و لیلته بالزهرة.

و یوم الأربعاء مثلثة الباء ممدودة و فی المصباح هو بکسر الباء و لا نظیر له فی المفردات و إنما یأتی وزنه فی الجمع و بعض بنی أسد یفتح الباء و الضم لغة قلیلة فیه انتهی و فی اللغة القدیمة اسمه دبار فی القاموس دبار کغراب و کتاب یوم الأربعاء و فی کتاب العین لیلته انتهی‌⁽¹⁾

و فی المجمع خلق الله فیه الشجر و العمران و الخراب و قیل خلق فیه الطیر و هو یوم نحس لا سیما آخر أربعاء من الشهر و لیست نحوسته کالإثنین و قد مر أن الله خلق فیه النار و قد ورد تجویز بعض الأعمال فیه کالاستحمام و شرب الدواء و منع فیه من الحجامة و النورة و السفر و عند أرباب النجوم یومه متعلق بالعطارد و لیلته بزحل.

و یوم الخمیس کانت العرب تسمیه مؤنسا ذکره الجوهری و هو مناسب لما ورد فی الخبر أنه یوم أنیس و هو یوم مبارک صالح لجمیع الأعمال لا سیما السفر و طلب الحوائج و البکور فیه أشد برکة و سیأتی فضله و الأعمال المطلوبة فیه فی کتاب الصلاة إن شاء الله و قد روی فیه منع عن الحجامة و التجویز أصح و أقوی و أید المنع بأن الرشید احتجم فیه و مات و هذا مؤید لسعادة هذا الیوم و عند الأحکامیین یومه منسوب إلی المشتری و لیلته إلی الشمس و المراد باللیلة فی جمیع ما نقلنا عنهم اللیلة المستقبلة علی خلاف أهل الشرع فإنهم یعدون اللیلة الماضیة من الیوم.

**[ترجمه]«جُمعه» با سکون و یا ضمّ میم، اسم یک روز از هفته است که در قدیم به آن «عَرُوبه» می‌گفتند؛ جوهری گفته است: «یوم العروبه» روز جمعه است و این، از اسامی قدیم آنهاست - . الصحاح 1 : 80 - . نیز وی گفته است: روز جمعه، یوم العروبه است و جمعه با ضمّ میم نیز همین گونه بوده و جمع آن «جمعات» و «جمع» است. - . الصحاح 3 : 1198 -

در مصباح المنیر آمده است: آن را جمعه نامیدند برای اینکه مردم در آن اجتماع می‌کنند و «جمعه» با ضمّ میم، به زبان حجاز است و «جمعه» با فتح میم، به زبان بنی‌تمیم و «جمعه» با سکون میم، به زبان عقیل بوده و اعمش این گونه خوانده است.

سپس می‌گوید: «جمعه» با سکون میم، نام روزهای هفته بوده که آغازش شنبه است؛ و از ابن اعرابی نقل است که آغاز جمعه، روز شنبه است و آغاز روزها، روز یک‌شنبه؛ نزد عرب بدین گونه است.

در مجمع البیان آمده است: جمعه بدین اسم نامیده شد چون خداوند متعال در این روز از آفرینش اشیاء فارغ شد، پس در این روز، مخلوقات اجتماع کردند. و گفته شده دلیل آن این است که در این روز، گروه‌ها اجتماع می‌کنند. گفته‌اند نخستین کسی که آن را جمعه نامید، کعب بن لویّ بود و این همان کسی است که برای بار نخست، «امّا بعد» گقته است و گفته‌اند نخستین کسی که آن را جمعه نامید، انصار بودند.

چنانچه گذشت این روز فرخنده‌ترین و شریف‌ترین روزهاست و به خواست خدا در کتاب صلوة خواهد آمد. امّا چون این روز، روز عبادت و تقرّب است، شایسته نیست در آن به کارهایی که منافی آنست، مانند سفر و مشغول شدن به کار دنیا پرداخت؛ شبش مانند روزش مبارک، درخشان و نورانی است؛ تزویج و زفاف، تراشیدن سر، چیدن ناخن و سبیل، حمّام رفتن، و شستن سر با سدر و خطمی و کارهای دیگری که در جای خود بدانها اشاره می‌شود، در آن مستحب است؛ امّا درباره نوره کشیدن، ظاهر آن است که منع از آن، حمل بر تقیّه می‌شود.

و درباره حجامت نیز اخبار مختلفی وجود دارد و چه بسا بهتر، ترک آن باشد مگر به هنگام ناچاری؛ امّا درباره فصد، نهی‌ای ندیده‌ام؛

منجّمین گفته‌اند: روز آن متعلّق به زهره است و شبش به قمر.

و امّا روز شنبه (سبت)؛ جوهری گفته است: «سبت» به معنی راحتی، روزگار و سرتراشیدن است و «سَبَتَ علاوته سَبتاً» یعنی گردن او را زد. و بدین خاطر روز سبت نامیده شده است؛ چون در آن، روزها منقطع می‌شوند.

راغب گفته است: روز سبت بدین خاطر نامیده شد که خداوند متعال آفرینش آسمان‌ها را در روز یک‌شنبه آغاز کرد و همچنانی که بیان کرده، آن را در شش روز آفرید. پس کارش را در روز شنبه قطع کرد؛ پس این گونه نامیده شد.

گفته‌اند برای آنست که یهود در این روز، کار خود را قطع می‌کنند و عدّه‌ای گفته‌اند چون در آن استراحت می‌کنند.

سیّد اجلّ مرتضی در الغرر و الدرر خود، در پاسخ پرسشگری که گفت اگر در قول خدای تعالی «وَ جَعَلْنا نَوْمَکُمْ سُباتاً» - . نبأ / 9 - {و خواب شما را [مایه] آسایش گردانیدیم} «سُبات» همان خواب باشد، گویی خداوند گفته است: «و جعلنا نومکم نوما» که بی‌فایده و لغو خواهد بود، وجوهی را پیرامون آیه بیان کرده است:

مقصود از سبات، راحتی و آسایش است، و جمعی گفته‌اند: اجتماع خلق در روز جمعه، و فراغت از آفرینش در روز یک‌شنبه بود؛ پس این روز به دلیل فراغتی که در آن بود و نیز چون خدا در آن، بنی اسرائیل را فرمان به استراحت از کارها داد، سبت نامیده شد؛ و گفته شده است اصل سبت، کشش است و «سبتت المراه شعرها» هنگامی گفته می‌شود که زن، گیسوان را باز کرده و آن را فرو ریزد.

مقصود از سبات، قطع است؛ چرا که سبت به معنای قطع است و سبت به معنای سرتراشیدن هم آمده است؛ گفته می‌شود: «سبت شعره» هنگامی که مویش را تراشیده است و سبات به معنای قطع برمی‌گردد و نعال سبتیة، بدون مو بودند.

پس معنا این گونه می‌شود که: خواب شما را مایه قطع اعمال و کار شما قرار دادیم و این جواب، موافق کسی است که می‌گوید وجه نام‌گذاری سبت، این است که آفرینش در روز یک شنبه آغاز، در روز جمعه جمع، و در روز شنبه قطع شد؛ پس وجه نامگذاری به معنای قطع برمی‌گردد.

مردم در زمان آغاز آفرینش اختلاف دارند؛ اهل تورات گفته‌اند: خداوند آفرینش را در روز یک شنبه آغاز کرد و آفرینش در روزهای یک‌شنبه، دوشنبه، سه‌شنبه، چهارشنبه، پنج‌شنبه و جمعه صورت گرفت و سپس خداوند در روز شنبه فراغت یافت. اهل انجیل گفته‌اند: آغاز در روز دوشنبه بود و تا شنبه ادامه داشت و خدا در روز یک‌شنبه فراغت یافت؛ امّا مسلمانان اعتقاد دارند آغاز آفرینش در روز شنبه بود و تا پنج‌شنبه ادامه داشت و جمعه عید قرار داده شد و بنابر این قول، می‌توان گفت شنبه را سبت گفتند چون بخشی از آفرینش زمین در این روز قطع شد.

ابوهریره نقل کرده است که پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: خدا خاک را در روز شنبه آفرید و کوه‌ها را در روز یک‌شنبه؛ تا آخر آنچه بیان کرده؛ و آنچه بیان شده است که آغاز آفرینش در روز شنبه بود، مخالف مشهور میان فریقین است.

روز شنبه به صورت خلاصه، روز مبارکی است و شایسته همه کارها. و چنانچه دانسته شد در بامداد آن به دنبال کار رفتن به خصوص سفرکردن و خواستن حوائج، دارای میمنت و فرخندگی بیشتری است. روز آن نزد منجّمان، وابسته به زحل است و شبش به مریخ؛ و نام عربی قدیمش «شِیار» است.

روز یک‌شنبه: در قدیم بدان «اوّل» می‌گفتند و آن را «احد» نامیدند چون نخستین روزهاست و یا اینکه نخستین روز آفرینش جهان است؛ و این روزی میانه برای بیشتر کارهاست و ذمّ و مدح آن متعارض بوده، بلکه مدحش قویتر است؛ و منجّمان روزش را وابسته به خورشید می‌دانند و شبش را به عطارد .

روز دوشنبه (اثنین): در زبان قدیم «أهون» نامیده می‌شد. جوهری گفته است: عرب روز دوشنبه را در اسامی قدیمشان «اهون» می‌نامیدند، و در این شعر جاهلی آمده است:

أؤمل أن أعیش و أنّ یومی

بأوّل أو بأهون أو جُبار

أم التالی دبُار أم فیومی

بمؤنس أو عروبة أو شیار

آرزو دارم بمانم روز من باشد همی

اوّل و اهون و زان پس آیدم روز جُبار

یا بدنبالش دبار آید که باشد روز من

یا که مؤنس یا عروبه بعد از آن آید شیار

و وجه نام‌گذاری از آنچه گذشت روشن است و این روز، نحس‌ترین روزهای هفته بوده و شایسته هیچ کاری نیست، و آنچه در مدحش رسیده، حمل بر تقیّه می‌شود؛ زیرا مخالفین به پیروی از بنی امیّه – خدا لعنتشان کند. آن را متبرّک می‌شمارند؛ در حالی که بیشتر مصیبت‌های اهل بیت علیهم السّلام در آن واقع شده است و از این رو مانند روز عاشوراء، اخباری در تبرّک جستن به آن جعل کرده‌اند.

و می‌توان برخی اخبار را حمل بر ضرورت و نیز برخی را حمل بر نسخ شدن کرد؛ بدین صورت که در ابتدا چون آنچه سبب نحوست می‌شود در آن واقع نشده بود، مبارک بود؛ امّا هنگامی که رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله در آن روز وفات کرد و مصائب در این روز بر اهل بیت علیهم السّلام وارد آمد و مخالفان بدان تبرّک جستند، نحس‌ترین روزها گشت؛ و این هم به وسیله اطّلاع دادن خود آن حضرت بوده تا نسخ پس از او لازم نیاید، و ممکن است روز عاشورا هم چنین باشد، و این وجه خوبی برای جمع میان اخبار است، اگر چه وجه اوّل نزدیک‌تر است. نزد منجّمان، روزش وابسته به قمر است و شبش به مشتری.

روز ثلثاء (سه‌شنبه): «ثَلثاء» و «ثُلثاء» که در زبان قدیم آن را جُبُار می‌گفتند؛ و این روزی متوسّط برای بیشتر کارها به ویژه کارهای دشوار است؛ زیرا خدای تعالی در آن، آهن را برای داود علیه السّلام نرم کرد؛ و در مجمع البیان آمده است: خدا کوه‌ها را در آن آفرید، و روایت است که خداوند سبحان، درخت‌ها، نهرها و خزنده‌ها را در آن آفرید؛ نهی و جواز حجامت هر دو در آن وارد است و جواز قوی‌تر است، و سفرکردن هم در آن نیکوست، و نزد منجّمان، روزش وابسته به مرّیخ است و شبش به زهره.

روز اربعاء (چهارشنبه): آن را «اربِعاء»، «اربُعاء» و «اربَعاء» می‌نامند. در مصباح آمده است: اربعاء با باء مکسور است و در کلمه‌های مفرد همتایی ندارد و وزن جمع دارد. برخی از بنی‌اسد، باء را مفتوح می‌خوانند و مضموم آن، در میان آنها اندک است.

در زبان قدیم نامش دُبار است. در کتاب یوم الاربعاء و کتاب العین، شب آن آمده است. - . قاموس 2 : 27 - و در مجمع آمده است: خدا درخت، آبادی و ویرانی را در این روز آفرید و گفته شده است: پرنده‌ها را در آن آفرید؛ روزی نحس است به ویژه آخرین چهارشنبه ماه، ولی به نحسی دوشنبه نیست، و این مطلب گذشت که خدا آتش دوزخ را در آن آفرید، جواز برخی کارها چون حمّام‌رفتن و دارونوشیدن در آن رسیده است، و از حجامت، نوره و سفرکردن در آن منع شده؛ و نزد منجّمان، روزش وابسته به عطارد است و شبش به زحل.

روز خمیس (پنج‌شنبه): به نقل جوهری، عرب آن را «مؤنس» گفته‌اند، و این بیان، مناسب خبری است که آن را روز انیس نامیده است. روزیست مبارک و شایسته برای هر کاری به ویژه برای سفرکردن و طلب حوائج. به دنبال کارها رفتن در بامداد در این روز، برکت بیشتری دارد، و به خواست خدا فضیلت و اعمال مطلوب آن در کتاب صلوة می‌آید. منع از حجامت در این روز روایت شده، و جواز آن صحیح‌تر و قوی‌تر بوده و مؤیّد منع، آنست که رشید در آن حجامت کرد و مُرد؛ و این امر، مؤیّد سعادت آنست! نزد منجّمان روزش وابسته به مشتری است و شبش به خورشید. و مراد از شب در همه آنچه از آنها نقل کردیم، بر خلاف اهل شرع که شب گذشته را از روز آینده می‌دانند، شب آینده است .

**[ترجمه]

باب 21 سعادة أیام الشهور العربیة و نحوستها و ما یصلح فی کل یوم منها من الأعمال

روایات

«1»

الْخِصَالُ، عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی الْیَقْطِینِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: إِذَا أَرَادَ أَحَدُکُمْ أَنْ یَأْتِیَ أَهْلَهُ فَلْیَتَوَقَّ أَوَّلَ الْأَهِلَّةِ وَ أَنْصَافَ الشُّهُورِ فَإِنَّ الشَّیْطَانَ یَطْلُبُ الْوَلَدَ فِی هَذَیْنِ الْوَقْتَیْنِ وَ الشَّیَاطِینَ یَطْلُبُونَ الشِّرْکَ فِیهِمَا فَیَجِیئُونَ وَ یُحْبِلُونَ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]خصال: امیر المؤمنین علیه السّلام به نقل امام صادق علیه السّلام از پدران طاهرینش فرمود: هر که قصد آمیزش با اهل خود را دارد باید از شب اوّل و نیمه ماه پرهیز کند؛ چرا که شیطان در این دو وقت فرزند می‌جوید و شیاطین در این دو وقت می‌خواهند که شریک شوند؛ پس می‌آیند و زن را آبستن می‌سازند. - . خصال : 71 -

**[ترجمه]

«2»

الْمَکَارِمُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: اتَّقِ الْخُرُوجَ إِلَی السَّفَرِ یَوْمَ‌⁽²⁾الثَّالِثِ مِنَ الشَّهْرِ وَ الرَّابِعَ مِنْهُ وَ الْحَادِیَ وَ الْعِشْرِینَ مِنْهُ وَ الْخَامِسَ وَ الْعِشْرِینَ مِنْهُ فَإِنَّهَا أَیَّامٌ مَنْحُوسَةٌ-⁽³⁾

وَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام یَکْرَهُ أَنْ یُسَافِرَ الرَّجُلُ أَوْ یَتَزَوَّجَ وَ الْقَمَرُ فِی الْمُحَاقِ.

وَ رُوِیَ فِی بَعْضِ الْکُتُبِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَسْکَرِیِّ علیه السلام: أَنَّ فِی کُلِّ شَهْرٍ مِنَ الشُّهُورِ الْعَرَبِیَّةِ یَوْمُ نَحْسٍ لَا یَصْلُحُ ارْتِکَابُ شَیْ‌ءٍ مِنَ الْأَعْمَالِ فِیهِ سِوَی الْخَلْوَةِ وَ الْعِبَادَةِ وَ الصَّوْمِ وَ هِیَ الثَّانِی وَ الْعِشْرُونَ مِنَ الْمُحَرَّمِ وَ الْعَاشِرُ مِنْ صَفَرٍ وَ الرَّابِعُ مِنَ الرَّبِیعِ الْأَوَّلِ وَ الثَّامِنُ وَ الْعِشْرُونَ مِنَ الرَّبِیعِ الثَّانِی وَ الثَّامِنُ وَ الْعِشْرُونَ مِنْ جُمَادَی الْأُولَی وَ الثَّانِی عَشَرَ مِنْ جُمَادَی الثَّانِیَةِ وَ الثَّانِی عَشَرَ مِنْ رَجَبٍ وَ السَّادِسُ وَ الْعِشْرُونَ مِنْ شَعْبَانَ وَ الرَّابِعُ وَ الْعِشْرُونَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ الثَّانِی مِنْ شَوَّالٍ وَ الثَّامِنُ وَ الْعِشْرُونَ مِنْ ذِی الْقَعْدَةِ وَ الثَّامِنُ ذِی الْحِجَّةِ.

و یظهر من بعض الروایات نحوسة الثالث و الرابع و الخامس و الثالث عشر و السادس عشر و الحادی و العشرین و الرابع و العشرین و الخامس و العشرین و السادس و العشرین و روی المنع من السفر فی الثامن من الشهر و الثالث و العشرین منه و روی أنه یصلح السفر فی الرابع و فی الحادی و العشرین.

و عن بعض الأفاضل النظم.

توق من الأیام سبع کواملا***فلا تتخذ فیهن عرسا و لا سفر

ثلاثا و خمسا ثم ثالث عشرها***و سادس عشر هکذا جاء فی الخبر

و واحد و العشرین قد شاع ذکره***و رابع و العشرین و الخمس فی الأثر

فتوقها مهما استطعت فإنها***کأیام عاد لا تبقی و لا تذر

رویناه عن بحر العلوم بهمة***علی ابن عم المصطفی سید البشر

و لغیره:

تخف رابع العشرین من رمضان***و أسقط شوال منه الثانی

و الثامن العشرین من ذی قعدة***و توق ما بعده لثمان

و ثانی العشرین شهر محرم***و عاشر من صفر بلا نکران

و ربیع رابعة فحاذر یومه***و ثامن عشری ربیع الثانی

و ثامن عشری جمادی الأولی***ثم ما یتلوه ثانی عشر یأمن حثانی

و إذا أتی رجب فثانی عشرها***و السادس و العشرون من شعبان

فتوقها مهما استطعت فإنها***خباث من الأیام کل زمان

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: در روزهای سوّم، چهارم، بیست و یکم و بیست و پنجم ماه از سفرکردن بپرهیز که این روزها ایّام نحس‌اند. - . مکارم 1 : 276 -

امیر المؤمنین علیه السّلام تزویج و سفرکردن مرد را در زمان محاق قمر ناپسند می‌شمرد.

در برخی کتب از امام عسکری علیه السّلام روایت است که در هر ماه عربی، روز نحسی است که شایسته هیچ کاری نیست، مگر خلوت و عبادت و روزه؛ و این روزها عبارتند از: 22 محرّم، 10 صفر، 4 ربیع الاوّل، 28 ربیع الثّانی، 28 جمادی الاوّل، 12 جمادی الثّانی، 12 رجب، 16 شعبان، 24 ماه رمضان، 2 شوّال، 28 ذی‌القعده و 8 ذی‌الحجّه.

از برخی اخبار نحوست روزهای سوّم، چهارم، پنجم، سیزدهم، شانزدهم، بیست و یکم، بیست و چهارم، بیست و پنجم و بیست و ششم معلوم می‌شود.

و در روایت از سفرکردن در روز هشتم و سیزدهم ماه منع شده و روایتی است که در چهارم و بیست و یکم ماه، سفرکردن شایسته است .

بعضی از افاضل به شعر گفته اند:

در هفت روز از هر ماه دست نگهدار و در آن عروسی و سفر نداشته باش: سوم و پنجم و سیزدهم و شانزدهم و بیست و یکم و بیست و چهارم و بیست و پنجم که در روایت نحسی آن آمده است.

تا می توانی در این روزها دست به اقدامی نزن که مانند روزهای قوم عاد می باشند که نه باقی می گذارند و نه رها می کنند. من این را از علی علیه السلام پسر عموی آقای بشر روایت می کنم.

و نیز فرد دیگری گفته:

در بیست و چهارم رمضان و دوم شوال و بیست و هشتم ذی قعده و هشتم ذی حجه و بیست و دوم محرم و دهم صفر دست نگهدار و کار مهمی نکن. و نیز چهارم ربیع الاول و هجدهم ربیع الثانی و هجدهم جمادی الاولی و دوازدهم جمادی الثانی و دوازدهم رجب و بیست و ششم شعبان همین حکم را دارد و اینها ایام نحس هستند.

**[ترجمه]

«3»

الْمَکَارِمُ، عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله: مَنِ احْتَجَمَ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ لِسَبْعَ عَشْرَةَ أَوْ لِتِسْعَ عَشَرَةَ أَوْ لِإِحْدَی وَ عِشْرِینَ کَانَتْ لَهُ شِفَاءً مِنْ دَاءِ السَّنَّةِ⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: هر کسی در سه‌شنبه هفدهم ]یا نوزدهم[ یا بیست و یکم حجامت کند شفای از بیماری سال را دارا خواهد بود. - . مکارم 1 : 83 -

**[ترجمه]

«4»

وَ قَالَ أَیْضاً: احْتَجِمُوا یَوْمَ الْخَمِیسِ لِخَمْسَ عَشْرَةَ وَ سَبْعَ عَشْرَةَ وَ إِحْدَی وَ عِشْرِینَ لَا یَتَبَیَّغْ بِکُمُ الدَّمُ فَیَقْتُلَکُمْ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]مکارم: رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: روز پنج‌شنبه پانزدهم، هفدهم و بیست و یکم حجامت کنید تا خون شما نجوشد و شما را نکشد. - . مکارم 1 : 83 -

**[ترجمه]

«5»

وَ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: مَنِ احْتَجَمَ فِی آخِرِ خَمِیسٍ فِی الشَّهْرِ آخِرَ النَّهَارِ سَلَّ الدَّاءَ سَلًّا⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: هر که در آخرین پنج‌شنبه ماه در آخرِ روز حجامت کند، بیماری را به خوبی از تنش فرو کشد. - . مکارم 1 : 83-84 -

**[ترجمه]

«6»

وَ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله قَالَ: الْحِجَامَةُ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ لِسَبْعَ عَشْرَةَ تَمْضِی مِنَ الشَّهْرِ دَوَاءٌ لِدَاءِ سَنَةٍ⁽²⁾.

**[ترجمه]مکارم: پیامبر خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: حجامت در سه‌شنبه هفدهم ماه، درمان بیماری یک سال است. - . مکارم 1 : 83-84 -

**[ترجمه]

«7»

وَ قَالَ صلی الله علیه و آله: الْحِجَامَةُ فِی سَبْعٍ وَ عَشْرٍ مِنَ الشَّهْرِ شِفَاءٌ وَ یَوْمَ الثَّلَاثَاءِ صِحَّةٌ لِلْبَدَنِ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]مکارم: پیامبر خدا صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: حجامت در هفدهم ماه، شفاست و روز سه‌شنبه مایه تندرستی است. - . مکارم 1 : 83-84 -

**[ترجمه]

و أقول

روی عن الصادق علیه السلام أخبار فی سعادة أیام الشهر و نحوستها جمعت بینها مشیرا إلی مواضعها و مأخذها.

**[ترجمه]از امام صادق علیه السّلام اخباری در سعد و نحوست روزهای ماه روایت شده است که من آنها را با بیان منبع در اینجا گرد می‌آورم:

**[ترجمه]

الیوم الأول

الدروع الواقیة، قال السید رحمه الله فیما نذکره من الروایة بأدعیة ثلاثین فصلا لکل یوم من الشهر فصل منها مرویة عن الصادق علیه السلام بروایات متکثرة و هی اختیارات الأیام و دعاؤها لکل یوم دعاء جدید إلی أن قال الیوم الأول من الشهر.

**[ترجمه]الدروع الواقیه: از امام صادق علیه السّلام روایاتی در اختیارات و دعاهای هر روز ماه نقل شده است که در قالب سی فصل آنها را ذکر می‌کنیم ... و امّا روز اوّل ماه:

**[ترجمه]

«8»

عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ خُلِقَ فِیهِ آدَمُ وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ لِلدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ طَلَبِ الْعِلْمِ وَ التَّزْوِیجِ وَ السَّفَرِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ اتِّخَاذِ الْمَاشِیَةِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ أَوْ ضَلَّ قُدِرَ عَلَیْهِ إِلَی ثَمَانِی لَیَالٍ وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یَبْرَأُ وَ الْمَوْلُودُ یَکُونُ سَمْحاً مَرْزُوقاً مُبَارَکاً عَلَیْهِ وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رحمه الله هُوَ رُوزُ هُرْمَزْدَ اسْمٌ مِنْ أَسْمَائِهِ تَعَالَی یَوْمٌ مُخْتَارٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ.

**[ترجمه]امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روز اول ماه[ روز آفرینش آدم است؛ روزی مبارک برای طلب حوائج، ورود بر سلطان، طلب دانش، تزویج، سفرکردن، خرید و فروش، و گرفتن دام است؛ هر که در آن بگریزد یا گم شود تا هشت شب پیدا شود و بیمار در آن سلامت یابد و متولّدیافته در آن، سخاوتمند، روزی‌مند و پربرکت می‌شود.

سلمان فارسی گفته است: این روز، روز «هُرمَزد» است که یکی از نام‌های خداست و روزی برگزیده و مبارک است که برای طلب حوائج و ورود بر سلطان، شایسته است.

**[ترجمه]

«9»

قَالَ السَّیِّدُ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی بِحَذْفِ الْإِسْنَادِ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: وَ قَدْ سَأَلَهُ سَائِلٌ عَنِ اخْتِیَارَاتِ الْأَیَّامِ فَقَالَ علیه السلام الْیَوْمُ الْأَوَّلُ خُلِقَ فِیهِ آدَمُ علیه السلام یَوْمٌ صَالِحٌ مَسْعُودٌ خَاطِبْ فِیهِ السُّلْطَانَ وَ تَزَوَّجْ وَ اعْمَلْ فِیهِ کُلَّ شَیْ‌ءٍ تُرِیدُهُ مِنْ حَاجَةٍ.

**[ترجمه]امام صادق علیه السّلام در پاسخ به پرسش از اختیارات روزها فرمود: روز اوّل ماه، روز آفرینش آدم است، روزی شایسته و فرخنده است. در آن با سلطان گفتگو کن و زن بگیر و هر حاجتی در آن داری به دنبالش برو!

**[ترجمه]

«10»

الْمَکَارِمُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: سَعْدٌ یَصْلُحُ لِلِقَاءِ الْأُمَرَاءِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ

وَ الشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الزِّرَاعَةِ وَ السَّفَرِ⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: از امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی فرخنده و شایسته برای ملاقات امیران، طلب حوائج، خرید و فروش، زراعت، و سفرکردن است. - . مکارم 2 : 558 -

**[ترجمه]

«11»

زَوَائِدُ الْفَوَائِدِ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام قَالَ: هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ مَحْمُودٌ فِیهِ خَلَقَ اللَّهُ تَعَالَی آدَمَ وَ هُوَ یَوْمٌ سَعِیدٌ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ لِلدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ ابْتِدَاءِ الْأَعْمَالِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الْأَخْذِ وَ الْعَطَاءِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَحْبُوباً مَقْبُولًا مَرْزُوقاً مُبَارَکاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

**[ترجمه]زوائد الفوائد: امام صادق فرمود: این روز، روزی مبارک و پسندیده است؛ خدای تعالی آدم را در آن آفرید؛ روزی فرخنده برای طلب حوائج، ورود بر سلطان، شروع به کار کردن، خرید و فروش، و گرفتن و بخشیدن است. متولّدیافته در آن، محبوب، پذیرفتنی، روزی‌مند و مبارک است و هر که در آن بیمار شود، به اذن خدای تعالی سلامت یابد.

**[ترجمه]

«12»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ خَرَجَ فِیهِ هَارِباً أَوْ ضَالًّا قُدِرَ عَلَیْهِ إِلَی ثَمَانِ لَیَالٍ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: هر که در آن بگریزد یا گم شود تا هشت شب پیدا شود .

**[ترجمه]

بیان

ما روی فی سیاق ما مر و سیأتی عن سلمان رضی الله عنه موافق لما رواه علماء النجوم و أصحاب التقاویم عن الفرس لکن فی تصحیحها اختلافات نشیر إلیها قالوا الیوم الأول اسمه أورمزد و بعضهم یسمیه فرخ و بعضهم به‌روز.

**[ترجمه]آنچه در این زمینه از سلمان فارسی روایت شد و یا بعداً روایت خواهد شد، موافق روایت منجّمان و تقویم‌نگاران پارسی است؛ ولی در تصحیح آن اختلافاتی است که بدانها اشاره می‌کنیم؛ گفته‌اند: نام روز اوّل ماه «اُورمزد» است و برخی «فرّخ» نامیده‌اند و برخی «به روز».

**[ترجمه]

«13»

الدُّرُوعُ، قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام: فِیهِ خُلِقَتْ حَوَّاءُ مِنْ آدَمَ یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ وَ بِنَاءِ الْمَنَازِلِ وَ کَتْبِ الْعُهُودِ وَ السَّفَرِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ الِاخْتِیَارِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوَّلَ النَّهَارِ خَفَّ أَمْرُهُ بِخِلَافِ آخِرِهِ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ صَالِحَ التَّرْبِیَةِ وَ قَالَ سَلْمَانُ هُوَ رُوزُ بَهْمَنَ اسْمُ مَلَکٍ تَحْتَ الْعَرْشِ یَوْمٌ مُبَارَکٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ قَضَاءِ الْحَوَائِجِ سَعِیدٌ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: در این روز حوّاء از آدم خلق شد و در آن، تزویج، ساختن خانه، نوشتن قراردادها، سفرکردن، طلب حوائج، و برگزیدن، شایسته است و هر که در آغاز این روز بیمار شود، برخلاف پایانش، بیماریش خفیف باشد. متولّدیافته در آن، خوش پرورش باشد.

سلمان گفته است: این، روز «بهمن» است که نام فرشته‌ای در زیر عرش است؛ روز مبارکی برای تزویج و برآوردن حوائج و روز فرخنده‌ای است.

**[ترجمه]

«14»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: تَزَوَّجْ وَ أْتِ فِیهِ أَهْلَکَ مِنَ السَّفَرِ وَ اشْتَرِ وَ بِعْ وَ اطْلُبْ فِیهِ الْحَوَائِجَ وَ اتَّقِ فِیهِ السُّلْطَانَ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: در این روز ازدواج کن و از سفر به سوی خانواده‌ات برگرد، بخر و بفروش، در این روز حاجت بخواه، و در آن از سلطان بپرهیز!

**[ترجمه]

«15»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: برای سفرکردن و طلب حوائج، شایسته است. - . مکارم 2 : 558 -

**[ترجمه]

«16»

الزَّوَائِدُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: یَوْمٌ مَحْمُودٌ خَلَقَ اللَّهُ تَعَالَی فِیهِ حَوَّاءَ وَ هُوَ یَوْمٌ یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ وَ التَّحْوِیلِ وَ الشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الْبِنَاءِ وَ الزَّرْعِ وَ الْغَرْسِ وَ السَّلَفِ وَ الْقَرْضِ وَ الْمُعَامَلَةِ وَ الدُّخُولِ بِالْأَهْلِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ لِقَاءِ السُّلْطَانِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً مَیْمُوناً.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزیست پسندیده؛ خدای تعالی در آن حوّاء را آفرید، و این روزی است که برای تزویج، نقل مکان، خرید و فروش، ساختن، زراعت، درخت‌کاری، سلف، قرض دادن، معامله، وارد شدن بر اهل خانه، طلب حوائج و ملاقات با سلطان، شایسته است و هر که در آن بیمار شود سلامتی یابد، و متولّدیافته در آن، مبارک و پریمن است.

**[ترجمه]

«17»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَصْلُحُ لِکَتْبَةِ الْعَهْدِ وَ مَنْ مَرِضَ فِی أَوَّلِهِ کَانَ مَرَضُهُ خَفِیفاً وَ فِی آخِرِهِ کَانَ ثَقِیلًا.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: این روز برای نوشتن قرارداد شایسته است و در آغازش هر که بیمار شود بیماریش خفیف باشد و در پایان روز، بیماریش سنگین.

**[ترجمه]

«18»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ نُزِعَ آدَمُ وَ حَوَّاءُ لِبَاسُهُمَا وَ أُخْرِجَا مِنَ الْجَنَّةِ فَاجْعَلْ شُغْلَکَ فِیهِ صَلَاحَ مَنْزِلِکِ وَ لَا تَخْرُجْ مِنْ دَارِکَ إِنْ أَمْکَنَکَ وَ اتَّقِ فِیهِ السُّلْطَانَ وَ الْبَیْعَ وَ الشِّرَاءَ وَ طَلَبَ الْحَوَائِجِ وَ الْمُعَامَلَةَ وَ الْمُشَارَکَةَ وَ الْهَارِبُ فِیهِ یُؤْخَذُ

وَ الْمَرِیضُ یَجْهُدُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً طَوِیلَ الْعُمُرِ وَ قَالَ سَلْمَانُ هُوَ رُوزُ أُرْدِیبِهِشْتَ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالشَّقَاءِ وَ السُّقْمِ یَوْمٌ ثَقِیلٌ نَحْسٌ لَا یَصْلُحُ لِأَمْرٍ مِنَ الْأُمُورِ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روز، روز نحس مستمرّ است، آدم و حوّا لباس خود را برکندند و از بهشت بیرون رانده شدند؛ پس همّ خود را در این روز، اصلاح امور خانه خود قرار ده و اگر می‌توانی، از خانه‌ات بیرون میا! و در این روز از سلطان، خرید و فروش، طلب حوائج، معامله و مشارکت بپرهیز! و گریزنده در آن دستگیر می‌شود، و بیمار در این روز به رنج می‌افتد و متولّدیافته در آن، روزی‌مند و دارای عمر طولانی خواهد بود.

سلمان گفته است: این، روز «اردی بهشت» است که اسم فرشته‌ای گماشته شده بر بدبختی و بیماریست؛ روز گران و نحسی است که هیچ کاری در آن شایسته نیست.

**[ترجمه]

«19»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ فِیهِ سُلِبَ آدَمُ وَ حَوَّاءُ لِبَاسَهُمَا وَ لَا تَشْتَرِ فِیهِ وَ لَا تَبِعْ وَ لَا تَأْتِ فِیهِ السُّلْطَانَ وَ لَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً.

**[ترجمه]امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحسی است که در آن، آدم و حوّا لباس خود را برکندند؛ در آن چیزی نخر و نفروش، در آن نزد سلطان مرو، و در آن حاجتی مخواه!

**[ترجمه]

«20»

الْمَکَارِمُ،: رَدِی‌ءٌ لَا یَصْلُحُ لِشَیْ‌ءٍ جُمْلَةً⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: روز بدی است که برای هیچ کاری شایسته نیست. - . مکارم 2 : 558 -

**[ترجمه]

«21»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ فِیهِ قُتِلَ هَابِیلُ قَتَلَهُ أَخُوهُ قَابِیلُ عَلَیْهِ اللَّعْنَةُ وَ الْعَذَابُ السَّرْمَدُ وَ هُوَ یَوْمٌ مَذْمُومٌ لَا تُسَافِرْ فِیهِ وَ لَا تَعْمَلْ عَمَلًا وَ لَا تَلْقَ فِیهِ أَحَداً وَ اسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ بِعُوذَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیٍّ علیه السلام وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَنْحُوساً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ خِیفَ عَلَیْهِ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ اللَّهُ غَیْرَ ذَلِکَ.

**[ترجمه]زوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحسی است، در آن هابیل به دست برادرش قابیل کشته شد، روز مذمومی است؛ در آن سفر نکن، کاری انجام نده، با هیچ کسی ملاقات نکن، و از شرّ آن به وسیله تعویذ امیرالمؤمنین علی علیه السّلام به خدا پناه ببر! مولود این روز، نحس است و هر که در روز یا شب آن بیمار شود، نسبت به وی هراس خواهد بود جز اینکه خداوند چیز دیگری بخواهد.

**[ترجمه]

«22»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَرْزُوقاً طَوِیلَ الْعُمُرِ وَ فِیهِ سُلِبَ آدَمُ وَ حَوَّاءُ لِبَاسَهُمَا وَ أُخْرِجَا مِنَ الْجَنَّةِ وَ الْهَارِبُ فِیهِ یُؤْخَذُ⁽²⁾

وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یَجْهُدُ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: مولود آن، روزی‌مند و دارای عمر طولانی خواهد بود. در این روز، آدم و حوّا لباس خود را برکندند و از بهشت بیرون رانده شدند و فرد گریزان در این روز، دستگیر می‌شود و بیمار در آن به رنج می‌افتد.

**[ترجمه]

أقول

المضبوط عند الفرس أردیبهشت بضم الهمزة و سکون الراء المهملة و کسر الدال المهملة أی الشهر الذی العالم فیه مثل الجنة لاخضرار

الأشجار و الأراضی و ظهور الأزهار.

الیوم الرابع

**[ترجمه]«اُردی بهشت» یعنی ماهی که جهان در آن به خاطر سبزی درختان و زمین‌ها و رویش گل‌ها چون بهشت است.

روزچهارم:

**[ترجمه]

«23»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِلزَّرْعِ وَ الصَّیْدِ وَ الْبِنَاءِ وَ اتِّخَاذِ الْمَاشِیَةِ وَ یُکْرَهُ فِیهِ السَّفَرُ فَمَنْ سَافَرَ فِیهِ خِیفَ عَلَیْهِ الْقَتْلُ وَ السَّلْبُ أَوْ بَلَاءٌ یُصِیبُهُ وَ فِیهِ وُلِدَ هَابِیلُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ صَالِحاً مُبَارَکاً مَا عَاشَ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ عَسُرَ طَلَبُهُ وَ لَجَأَ إِلَی مَنْ یَمْنَعُهُ وَ قَالَ سَلْمَانُ رُوزُ شَهْرِیوَرَ اسْمُ الْمَلَکِ الَّذِی خُلِقَتْ فِیهِ الْجَوَاهِرُ مِنْهُ وَ وُکِّلَ بِهَا وَ هُوَ مُوَکَّلٌ بِبَحْرِ الرُّومِ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روز، روز خوبی برای زراعت، شکار، ساختن و گرفتن دام بوده و سفرکردن در آن بد است؛ پس هر که در آن سفر کند در خطر کشته شدن، غارت و بلاء خواهد بود؛ هابیل در این روز زاده شد، مولود این روز تا زنده است فرد صالح و مبارکی است، هر که در این روز بگریزد، یافتنش دشوار است و به پناه‌دهنده‌ای پناه برد .

سلمان گفته است: روز «شهریور» نام فرشته‌ای است که گوهرها در او (از او) آفریده و بدان گمارده شد. وی گماشته شده بر دریای روم است.

**[ترجمه]

«24»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ الصَّیْدِ وَ یُذَمُّ فِیهِ السَّفَرُ فَمَنْ سَافَرَ فِیهِ سُلِبَ وَ فِیهِ وُلِدَ هَابِیلُ بْنُ آدَمَ علیه السلام.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: روزی است که تزویج و شکار در آن شایسته بوده و سفر در آن مذموم است؛ هر که در آن سفر کند غارت شود، و در این روز هابیل پسر آدم علیه السّلام، زاده شد.

**[ترجمه]

«25»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ یُکْرَهُ السَّفَرُ فِیهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: برای تزویج شایسته بوده و سفر در آن مکروه است. - . مکارم 2 : 558 -

**[ترجمه]

«26»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: هُوَ یَوْمٌ مُتَوَسِّطٌ صَالِحٌ لِقَضَاءِ الْحَوَائِجِ فِیهِ وُلِدَ هِبَةُ اللَّهِ شِیثُ بْنُ آدَمَ وَ لَا تُسَافِرْ فِیهِ فَإِنَّهُ مَکْرُوهٌ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ شُفِیَ لَیْلَتَهُ وَ بَرِئَ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

**[ترجمه]الزواید: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی میانه بوده و برآوردن حاجت در آن شایسته است. هبة اللَّه شیث پسر آدم در آن زاده شد. در این روز مسافرت نکن که سفرکردن در آن مکروه است؛ مولود این روز مبارک است و هر که در این روز بیمار شود به اذن خدای تعالی در شب آن شفا و سلامتی یابد.

**[ترجمه]

«27»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّ هَابِیلَ علیه السلام وُلِدَ فِیهِ أَیْضاً وَ یُخَافُ فِیهِ عَلَی الْمُسَافِرِ السَّلْبُ وَ الْقَتْلُ وَ بَلَاءٌ یُصِیبُهُ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ لَجَأَ إِلَی مَنْ یَمْنَعُ مِنْهُ.

**[ترجمه]در روایت دیگریست که هابیل علیه السّلام نیز در این روز زاده شد، مسافر در این روز در خطر کشته شدن، غارت و بلاء خواهد بود؛ و هر که در آن بگریزد، به کسی که او را پناه دهد پناهنده شود.

**[ترجمه]

أقول

اسمه عند الفرس بفتح الشین المعجمة و سکون الهاء و کسر الراء المهملة و سکون الیاء و فتح الواو.

**[ترجمه]اسمه عند الفرس بفتح الشین المعجمة و سکون الهاء و کسر الراء المهملة و سکون الیاء و فتح الواو.

**[ترجمه]

«28»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ فِیهِ وُلِدَ قَابِیلُ الشَّقِیُّ الْمَلْعُونُ وَ فِیهِ قَتَلَ أَخَاهُ وَ فِیهِ دَعَا بِالْوَیْلِ عَلَی نَفْسِهِ وَ هُوَ أَوَّلُ مَنْ بَکَی فِی الْأَرْضِ فَلَا تَعْمَلْ فِیهِ عَمَلًا وَ لَا تَخْرُجْ مِنْ مَنْزِلِکَ وَ مَنْ حَلَفَ فِیهِ کَاذِباً عُجِّلَ لَهُ الْجَزَاءُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَلَحَتْ حَالُهُ

وَ قَالَ سَلْمَانُ رُوزُ إِسْفَنْدَارَ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْأَرَضِینَ یَوْمُ نَحْسٍ فَلَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً وَ لَا تَلْقَ فِیهِ سُلْطَاناً.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روز، روز نحس مستمرّ است، قابیل، شقیّ ملعون در آن زاده شد و برادرش را در این روز کشت و نفرین به خود کرد؛ و او نخستین کسی است که روی زمین گریست؛ پس در آن کاری نکن و از خانه‌ات بیرون نشو! هر که در این روز سوگند دروغ بخورد، زود کیفر ببیند و مولود این روز حالی خوش داشته باشد.

سلمان گفته است: روز «اسفندار» نام فرشته گماشته شده بر زمین‌هاست، روز نحسی است؛ پس در آن هیچ حاجتی مخواه و با سلطان ملاقات نکن!

**[ترجمه]

«29»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی عَنْهُ علیه السلام: وُلِدَ فِیهِ قَابِیلُ وَ فِیهِ قَتَلَ أَخَاهُ وَ لَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً.

**[ترجمه]امام صادق علیه السّلام فرمود: قابیل در این روز زاده شد و برادرش را در این روز کشت؛ و هیچ حاجتی در آن مخواه!

**[ترجمه]

«30»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: رَدِی‌ءٌ نَحْسٌ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روزی[ پست و نحس است. - . مکارم 2 : 558 -

**[ترجمه]

«31»

الزَّوَائِدُ،: هُوَ یَوْمُ نَحْسٍ فِیهِ لُعِنَ إِبْلِیسُ وَ هَارُوْتُ وَ مَارُوتُ وَ کُلُّ فِرْعَوْنٍ وَ جَبَّارٍ وَ فِیهِ لُعِنَ وَ عُذِّبَ وَ هُوَ یَوْمٌ نَکِدٌ عَسِیرٌ لَا خَیْرَ فِیهِ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَشُوماً ثَقِیلًا نَکِدَ الْحَیَاةِ عَسِیرَ الرِّزْقِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ ثَقُلَ مَرَضُهُ وَ خِیفَ عَلَیْهِ.

**[ترجمه]الزوائد: روز نحسی است؛ ابلیس، هاروت و ماروت و هر فرعون و جبّاری در این روز، لعن و عذاب شدند؛ روز بی‌بهره و دشواریست و خیری در آن نیست؛ از شرّش به خدا پناه ببر! مولود آن شوم، گران و دارای زندگی دشوار و رزق سخت باشد؛ هر که در شب و یا روزش بیمار شود، بیماریش سنگین بوده و در خطر باشد.

**[ترجمه]

«32»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّ فِیهِ قَتَلَ قَابِیلُ هَابِیلَ وَ یُنْظَرُ فِی إِصْلَاحِ الْمَاشِیَةِ وَ مَنْ کَذَبَ فِیهِ عَجَّلَ اللَّهُ لَهُ الْجَزَاءَ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است که قابیل در این روز هابیل را کشت؛ اصلاح دام شایسته است و هر که در آن دروغ بگوید، خداوند زود کیفرش را بدهد.

**[ترجمه]

أقول

المشهور عند الفرس إسفندارمذ و قد یقال إسپندار و سفندار و سپندار بإلحاق مذ فی الجمیع.

**[ترجمه]نزد اهل فارس به «اسفندارمذ» مشهور است و «اسپندارمذ»، «سفندارمذ» و «سپندارمذ» هم گفته شده است.

**[ترجمه]

«33»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ فِی بَرٍّ أَوْ بَحْرٍ رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ بِمَا یُحِبُّهُ جَیِّدٌ لِشِرَاءِ الْمَاشِیَةِ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ أَوْ أَبَقَ وُجِدَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَلَحَتْ تَرْبِیَتُهُ وَ سَلِمَ مِنَ الْآفَاتِ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ خُرْدَادَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْجِنِّ یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ وَ الْمَعَاشِ وَ کُلِّ حَاجَةٍ وَ الْأَحْلَامُ یَظْهَرُ تَأْوِیلُهَا بَعْدَ یَوْمٍ أَوْ یَوْمَیْنِ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روزی شایسته برای تزویج است، هر که در آن سفر دریا یا خشکی برود با آنچه دوست می‌دارد به سوی خانواده‌اش برگردد، برای خرید دام خوبست، هر که در آن گم شود یا بگریزد یافته شود، هر که در این روز بیمار شود سلامتی یابد و مولودش، خوش پرورش و بر کنار از آفات باشد.

سلمان گفته است: این روز «خُرداد» نام دارد که نام فرشته گماشته شده بر جنّیان است. برای تزویج، کسب و کار و هر کاری نیکوست؛ خوابش پس از یک یا دو روز تعبیر می‌شود.

**[ترجمه]

«34»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ الصَّیْدِ وَ طَلَبِ الْمَعَاشِ وَ کُلِّ حَاجَةٍ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: روزی شایسته برای تزویج، شکار، کسب و کار و هر حاجتی است.

**[ترجمه]

«35»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روزی[ مبارک و شایسته تزویج و طلب حوائج است. - . مکارم 2 : 558 -

**[ترجمه]

«36»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ وُلِدَ فِیهِ نُوحٌ علیه السلام یَصْلُحُ لِلْحَوَائِجِ وَ السُّلْطَانِ وَ السَّفَرِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الدُّیُونِ وَ الْقَضَاءِ وَ الْأَخْذِ وَ الْعَطَاءِ وَ النُّزْهَةِ وَ الصَّیْدِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً مَیْمُوناً مُوَسَّعاً عَلَیْهِ فِی حَیَاتِهِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ لَمْ یُجَاوِزْ مَرَضُهُ أُسْبُوعاً ثُمَّ یَبْرَأُ بِإِذْنِ اللَّهِ.

**[ترجمه]زوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی نیکوست؛ نوح علیه السّلام در آن زاده شد. برای حوائج، سلطان، سفرکردن، خرید و فروش، پرداخت بدهکاری، قضاوت، ستاندن، بخشیدن، تفریح، و شکار شایسته است؛ مولودش مبارک، پریمن و خوش زندگی باشد، هر که در روز یا شبش بیمار شود بیماریش از یک هفته فراتر نرود و سپس به اذن خداوند سلامتی یابد .

**[ترجمه]

«37»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ وَ شِرَاءِ الْمَاشِیَةِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: برای تزویج و خرید دام، شایسته است.

**[ترجمه]

أقول

خرداد عندهم بضم الخاء المعجمة.

**[ترجمه]خرداد عندهم بضم الخاء المعجمة.

**[ترجمه]

«38»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِجَمِیعِ الْأُمُورِ وَ مَنْ بَدَأَ بِالْکِتَابَةِ أَکْمَلَهَا حِذْقاً وَ مَنْ بَدَأَ فِیهِ بِعِمَارَةٍ أَوْ غَرْسٍ حُمِدَتْ عَاقِبَتُهُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَلَحَتْ تَرْبِیَتُهُ وَ وُسِّعَ عَلَیْهِ رِزْقُهُ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ مُرْدَادَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالنَّاسِ وَ أَرْزَاقِهِمْ وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ فَاعْمَلْ فِیهِ مَا تَشَاءُ مِنَ الْخَیْرِ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی شایسته برای هر کاری است؛ هر که در آن نویسندگی را آغاز کند، در این کار ماهر شود؛ هر که آبادانی و کاشت درخت را در آن شروع کند خوش‌فرجام باشد، مولود این روز، دارای پرورش نیکو و رزق فراوان خواهد بود.

سلمان گفته است: روز «مرداد» نام فرشته‌ایست گمارده بر مردم و روزیشان؛ و این روزی مبارک و فرخنده است؛ پس هر کار خیری می‌خواهی، در آن انجام بده!

**[ترجمه]

«39»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ مِثْلَ السَّادِسِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: روزی شایسته مانند روز ششم است.

**[ترجمه]

«40»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: مُبَارَکٌ مُخْتَارٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ مَا یُرَادُ وَ یُسْعَی فِیهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روزی[ مبارک و برگزیده است و برای هر کاری که خواسته و در آن تلاش شود شایسته است. - . مکارم 2 : 558 -

**[ترجمه]

«41»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ فِیهِ رَکِبَ نُوحٌ علیه السلام السَّفِینَةَ فَارْکَبِ الْبَحْرَ وَ سَافِرْ فِی الْبَرِّ وَ الْقَ الْعَدُوَّ وَ اعْمَلْ مَا شِئْتَ فَإِنَّهُ یَوْمٌ عَظِیمُ الْبَرَکَةِ مَحْمُودٌ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ السَّعْیِ فِیهَا وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً مَیْمُوناً عَلَی نَفْسِهِ وَ أَبَوَیْهِ خَفِیفَ النَّجْمِ مُوَسَّعاً عَیْشُهُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز فرخنده و مبارکی است؛ نوح علیه السّلام در این روز سوار کشتی شد، پس به دریا برو، و در خشکی سفر کن، با دشمن نبرد کرده و هر چه خواهی بکن! چرا که روزی سرشار از برکت، و نیکو برای طلب حوائج و کوشش در آنهاست؛ مولود این روز، مبارک و پریُمن برای خود و پدر و مادرش، سبک ستاره، و دارای زندگی توسعه داده شده خواهد بود؛ هر که در روز یا شبش بیمار شود به اذن خدای تعالی سلامتی یابد.

**[ترجمه]

«42»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَصْلُحُ لِابْتِدَاءِ الْکِتَابَةِ وَ الْعِمَارَةِ وَ غَرْسِ الْأَشْجَارِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: برای آغاز نویسندگی، آبادانی و درخت‌کاری شایسته است.

**[ترجمه]

أقول

مرداد أیضا بالضم و قال أبو ریحان معناه دوام الخلق أبدا من غیر موت و لا فناء.

**[ترجمه]«مُرداد» را ابوریحان این چنین معنا کرده است: آفرینشِ جاوید و بدون مرگ و نابودی.

**[ترجمه]

«43»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ مِنْ بَیْعٍ أَوْ شِرَاءٍ وَ مَنْ دَخَلَ فِیهِ عَلَی سُلْطَانٍ قُضِیَتْ حَاجَتُهُ وَ یُکْرَهُ فِیهِ رُکُوبُ الْبَحْرِ وَ السَّفَرُ فِی الْبَرِّ وَ الْخُرُوجُ إِلَی الْحَرْبِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَلَحَتْ وِلَادَتُهُ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ لَمْ یُقْدَرْ عَلَیْهِ إِلَّا بِتَعَبٍ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ لَمْ یُرْشَدْ إِلَّا بِجَهْدٍ وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یَجْهُدُ وَ قَالَ سَلْمَانُ رُوزُ نمادرَ اسْمٌ مِنْ أَسْمَائِهِ تَعَالَی وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ تُرِیدُ مِنَ الْخَیْرِ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزیست که برای هر کاری از فروش و یا خرید شایسته است؛ هر که در آن نزد سلطان رود حاجتش برآورده شود؛ در این روز به دریا رفتن، سفرکردن در خشکی، و رفتن به سوی نبرد بد است؛ مولود این روز، خوش زایش است؛ هر که در این روز بگریزد به آسانی به چنگ نیاید؛ هر که در آن گم شود جز به سختی راه نیابد؛ و بیمار در این روز به رنج افتد .

سلمان گفته است: روز «نمادر» از نام‌های خدای تعالی است؛ روزیست مبارک و فرخنده و برای هر کار خیری که بخواهی، شایسته است.

**[ترجمه]

«44»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ مُبَارَکٌ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ إِلَّا السَّفَرَ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: روز خوب و مبارکی بوده و برای هر کاری جز سفر، شایسته است.

**[ترجمه]

«45»

الْمَکَارِمُ،: یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ سِوَی السَّفَرِ فَإِنَّهُ یُکْرَهُ فِیهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: برای هر کاری جز سفر شایسته است؛ چرا که سفرکردن در این روز، ناپسند است. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«46»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ فَاشْتَرِ فِیهِ وَ بِعْ وَ خُذْ وَ أَعْطِ وَ لَا تَعَرَّضْ لِلسَّفَرِ فَإِنَّهُ یُکْرَهُ فِیهِ سَفَرُ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُتَوَسِّطَ الْحَالِ طَوِیلَ الْعُمُرِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی نیکو برای خرید و فروش است؛ پس در آن بفروش و بخر، بستان و عطا کن، و سفر مرو که سفر دریا و خشکی در این روز بد است؛ مولود این روز، میانه حال باشد و دارای عمر طولانی؛ و هر که در روز یا شبش بیمار شود به اذن خدای تعالی سلامتی یابد.

**[ترجمه]

«47»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: تَصْلُحُ لِلِقَاءِ السُّلْطَانِ وَ قَضَاءِ الْحَوَائِجِ مِنْهُ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ لَمْ یُقْدَرْ عَلَیْهِ إِلَّا بِتَعَبٍ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ لَمْ یُرْشَدْ إِلَّا بِجَهْدٍ وَ قِیلَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ هَلَکَ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: دیدار سلطان و قضاء حوائج نیکوست؛ هر که در آن بگریزد جز به سختی به چنگ نیاید؛ و هر که در این روز گم شود جز به سختی راه نیابد. و گفته‌اند: هر که در این روز بیمار شود هلاک می‌گردد.

**[ترجمه]

أقول

المعروف عندهم دیبازر.

**[ترجمه]نزد آنان معروف به «دیبازر» است.

**[ترجمه]

«48»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ تُرِیدُهُ فَابْدَأْ فِیهِ بِالْعَمَلِ وَ اقْتَرِضْ فِیهِ وَ ازْرَعْ وَ اغْرِسِ وَ مَنْ حَارَبَ فِیهِ غَلَبَ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ رُزِقَ مَالًا وَ رَأَی خَیْراً وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ نَجَا وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ ثَقُلَ وَ مَنْ ضَلَّ قُدِرَ عَلَیْهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَلَحَتْ وِلَادَتُهُ وَ وُفِّقَ فِیهِ فِی کُلِّ حَالاتِهِ وَ قَالَ سَلْمَانُ رُوزُ آذَرَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْمِیزَانِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَحْمُودٌ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ فِیهِ مِنْ یَوْمِهَا.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی سبک و نیکوست برای هر چه بخواهی؛ در آن به کار بپرداز، قرض بگیر، زراعت کن، و درخت بکار! هر که در این روز نبرد کند چیره می‌گردد؛ هر که در این روز سفر کند، مال یابد و خیر بیند، هر که در این روز بگریزد نجات یابد، هر که در این روز بیمار شود سنگین باشد، هر که گم شود، یافته می‌شود؛ و مولود این روز، خوش زایش است و در همه حالاتش موفّق خواهد بود.

سلمان گفته است: روز «آذر» نام فرشته ترازودارِ روز قیامت است، روزی خوش است و در این روز، خواب‌های متعلّق به روز، صحیح خواهد بود.

**[ترجمه]

«49»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ خَفِیفٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ یُرِیدُهُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً فِی مَعِیشَتِهِ وَ لَا یُصِیبُهُ ضِیقٌ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: روزی سبک و نیکوست برای هر چه بخواهی؛ مولود این روز، در زندگی‌اش روزی‌مند خواهد بود و تنگدستی نبیند .

**[ترجمه]

«50»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ مَا یُرِیدُهُ الْإِنْسَانُ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ رُزِقَ مَالًا وَ یَرَی فِی سَفَرِهِ کُلَّ خَیْرٍ⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روزی[ مبارک است و برای هر چه انسان آن را بخواهد، نیکوست؛ هر که در این روز سفر کند مال یابد و در سفرش هر خیری بیند. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«51»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ مَحْمُودٌ فِیهِ وُلِدَ سَامُ بْنُ نُوحٍ وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِلْحَوَائِجِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ جَمِیعِ الْأَعْمَالِ وَ الدَّیْنِ وَ الْقَرْضِ وَ الْأَخْذِ وَ الْعَطَاءِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَحْبُوباً مَقْبُولًا عِنْدَ النَّاسِ یَطْلُبُ الْعِلْمَ وَ یَعْمَلُ بِأَعْمَالِ الصَّالِحِینَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی نیکو و پسندیده است؛ در این روز سام پسر نوح، زاده شد؛ روز مبارکی است، برای حوائج، ورود بر سلطان و همه کارها، قرض گرفتن و قرض دادن، و ستاندن و عطا کردن نیکوست؛ مولود این روز، دوست‌داشتنی و پذیرفته در بین مردم باشد، وی به دنبال دانش خواهد بود و اعمال افراد صالح را انجام دهد؛ هر که در روز یا شبش بیمار شود، به اذن خدای تعالی سلامتی یابد.

**[ترجمه]

«52»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ سَافَرَ فِیهِ رُزِقَ وَ لَقِیَ خَیْراً وَ یَصْلُحُ لِلْغَرْسِ وَ الزَّرْعِ وَ مَنْ حَارَبَ فِیهِ غَلَبَ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ لَجَأَ إِلَی سُلْطَانٍ یَمْنَعُ یُمْنَعُ عَلَیْهِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ ثَقُلَ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: هر که در این روز سفر کند روزی یابد و خیر ببیند؛ درختکاری و زراعت نیکوست؛ هر که در آن نبرد کند چیره گردد؛ هر که در این روز بگریزد به سلطانی که او را پناه دهد پناهنده شود؛ و هر که در آن بیمار شود سنگین باشد.

**[ترجمه]

أقول

عندهم آذر بالألف الممدودة ثم الذال المعجمة المفتوحة اسم للنار و الملک الموکل بها و صحح بعضهم بضم الذال و الأول أشهر.

**[ترجمه]«آذَر» نزد آنان، نامی برای آتش و فرشته گماشته شده بر آن است؛ برخی آن را «آذُر» خوانده‌اند که اوّلی مشهورتر است.

**[ترجمه]

«53»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ وُلِدَ فِیهِ نُوحٌ علیه السلام وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکْبَرُ وَ یَهْرَمُ وَ یُرْزَقُ وَ یَصْلُحُ لِلْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ السَّفَرِ وَ الضَّالَّةُ فِیهِ تُوجَدُ وَ الْهَارِبُ فِیهِ یُظْفَرُ بِهِ وَ یُحْبَسُ وَ یَنْبَغِی لِلْمَرِیضِ فِیهِ أَنْ یُوصِیَ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ آبَانَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْبِحَارِ وَ الْأَوْدِیَةِ یَوْمٌ خَفِیفٌ مُبَارَکٌ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ مِنْ سُلْطَانٍ أُخِذَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ لَمْ یُصِبْهُ ضِیقٌ وَ کَانَ مَرْزُوقاً وَ الْأَحْلَامُ فِیهِ تَظْهَرُ فِی مُدَّةِ عِشْرِینَ یَوْماً.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: در این روز، نوح علیه السّلام زاده شد، هر که در این روز زاده شود به پیری رسیده و روزی‌مند خواهد بود، خرید و فروش و سفر در آن نیکوست، گمشده در این روز یافته شود، گریخته در آن به چنگ آید و زندانی گردد، و شایسته است بیمارشدهِ در این روز، وصیّت کند.

سلمان گفته است: روز «أبان» نام فرشته گماشته بر دریاها و وادی‌هاست، روزیست سبک و مبارک؛ هر که در این روز از سلطان بگریزد دستگیر می‌شود، مولود آن تنگدستی نکشد و روزی‌مند خواهد بود؛ خواب‌هایش در مدّت بیست روز تعبیر می‌شود.

**[ترجمه]

«54»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: فِیهِ وُلِدَ نُوحٌ علیه السلام یَوْمٌ صَالِحٌ لِلْحَرْثِ وَ الزَّرْعِ وَ السَّلَفِ وَ کُلِّ خَیْرٍ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: نوح علیه السّلام در این روز زاده شد، و برای کشت، زراعت، پیش‌خرید، و برای هر کار خیری نیکوست .

**[ترجمه]

«55»

الْمَکَارِمُ،: صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ سِوَی الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ مَنْ

فَرَّ فِیهِ مِنَ السُّلْطَانِ أُخِذَ وَ مَنْ ضَلَّتْ لَهُ ضَالَّةٌ وَجَدَهَا وَ هُوَ جَیِّدٌ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرَأَ⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: برای هر حاجتی جز رفتن نزد سلطان، نیکوست؛ هر که در این روز از سلطان بگریزد دستگیر شود؛ هر چیز گم شده‌ای پیدا شود؛ برای خرید و فروش نیکوست؛ و هر که در این روز بیمار شود سلامتی یابد. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«56»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ مَحْمُودٌ رَفَعَ اللَّهُ فِیهِ إِدْرِیسَ مَکَاناً عَلِیّاً وَ فِیهِ أَخَذَ مُوسَی التَّوْرَاةَ تَصْلُحُ لِکَتْبِ الْکُتُبِ وَ الشُّرُوطِ وَ الْعُهُودِ وَ أَعْمَالِ الدَّوَاوِینِ وَ الْحِسَابِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً حَلِیماً صَالِحاً عَفِیفاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ یُخَافُ عَلَیْهِ.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی پسندیده است که خداوند ادریس را در آن به جای بلندی برآورد و در این روز موسی تورات را برگرفت؛ نوشتن کتاب‌ها، شروط و قراردادها و کار دفتر و حساب نیکوست؛ مولود این روز، مبارک، بردبار، صالح و عفیف باشد؛ و هر کسی در روز و یا شبش بیمار شود، در خطر خواهد بود.

**[ترجمه]

«57»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَصْلُحُ لِلْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ مَنْ ضَلَّتْ لَهُ ضَالَّةٌ وَجَدَهَا وَ یُسْتَحَبُّ لِلْمَرِیضِ فِیهِ أَنْ یُوصِیَ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ ظُفِرَ بِهِ وَ سُجِنَ.

**[ترجمه]در روایت دیگر آمده است: خرید و فروش نیکوست؛ هر که چیزی گم کند آن را بیابد؛ خوبست بیمارِ در آن، وصیّت کند؛ هر که در آن بگریزد گرفتار و زندانی شود.

**[ترجمه]

«58»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ وُلِدَ فِیهِ شِیثٌ علیه السلام صَالِحٌ لِابْتِدَاءِ الْعَمَلِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ السَّفَرِ وَ یُجْتَنَبُ فِیهِ الدُّخُولُ عَلَی السُّلْطَانِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ رَجَعَ طَائِعاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یُوشِکُ أَنْ یَبْرَأَ فِیهِ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ سَلِمَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ طَابَتْ عِیشَتُهُ غَیْرَ أَنَّهُ لَا یَمُوتُ حَتَّی یَفْتَقِرَ وَ یَهْرُبَ مِنْ سُلْطَانٍ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ خُورَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالشَّمْسِ یَوْمٌ خَفِیفٌ مِثْلَ الَّذِی تَقَدَّمَهُ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: شیث علیه السّلام در این روز زاده شد؛ شروع به کار کردن، خرید و فروش و سفرکردن نیکوست؛ از رفتن نزد سلطان باید پرهیز شود؛ هر که در این روز بگریزد فرمانبردار برگردد؛ هر که در این روز بیمار شود چه بسا ]در این روز[ سلامتی یابد؛ هر که در این روز گم شود سالم ماند؛ مولودش، زندگی پاکیزه‌ای داشته باشد، به جز اینکه نمی‌میرد تا اینکه بینوا شود و از سلطان بگریزد.

سلمان گفته: روز «خور» نام فرشته گمارده بر خورشید است؛ مانند روز قبل، روزی سبک است.

**[ترجمه]

«59»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: مَنْ هَرَبَ فِیهِ أُخِذَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً فِی مَعِیشَتِهِ وَ یُعَمَّرُ حَتَّی یَهْرَمَ وَ لَا یَفْتَقِرُ أَبَداً.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: هر که در این روز بگریزد دستگیر می‌شود؛ و مولود این روز، روزی‌مند است و تا زمان پیرشدن، زندگانی می‌یابد و هیچ گاه مستمند نشود.

**[ترجمه]

«60»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: یَصْلُحُ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ لِجَمِیعِ الْحَوَائِجِ وَ لِلسَّفَرِ مَا خَلَا الدُّخُولَ عَلَی السُّلْطَانِ وَ إِنَّ التَّوَارِیَ فِیهِ یَصْلُحُ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: خرید و فروش، همه حاجت‌ها، و سفرکردن نیکوست، مگر رفتن نزد سلطان؛ و پنهان شدن نیکوست. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«61»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الْمُعَامَلَةِ وَ الْقَرْضِ وَ یُکْرَهُ فِیهِ الدُّخُولُ عَلَی السُّلْطَانِ وَ مُعَامَلَتُهُ وَ التَّصَرُّفُ فِیهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً صَالِحَ التَّرْبِیَةِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: در این روز خرید و فروش، معامله و قرض نیکوست؛ وارد شدن بر سلطان، معامله و تصرّف در کار او بد است؛ مولود این روز، مبارک و نیک پرورش است؛ و هر که در روز و یا شبش بیمار گردد، به اذن خدای تعالی سلامتی یابد.

**[ترجمه]

أقول

عندهم خور بضم الخاء و منهم من صححه بالفتح و الأول أظهر و یؤیده دخول الواو فی الکتابة.

**[ترجمه]نزد آنان «خُور» نامیده می‌شود و برخی از آنان «خَور» می‌گویند؛ امّا اوّلی بهتر است و داخل شدن واو در نوشتن، آن را تأیید می‌کند.

**[ترجمه]

«62»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ وُلِدَ فِیهِ شِیثٌ علیه السلام وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ رَجَعَ طَائِعاً وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ سَلِمَ وَ ذُکِرَ أَیْضاً أَنَّهُ یَمُوتُ فَقِیراً أَوْ یَهْرُبُ مِنَ السُّلْطَانِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: شیث علیه السّلام در این روز زاده شد؛ هر که در این روز بگریزد فرمانبردار برگردد؛ و هر که در آن گم شود سالم ماند؛ نیز گفته شده است که وی در حال مستمندی و یا در حال گریز از سلطان، جان می‌سپارد.

**[ترجمه]

«63»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ فَتْحِ الْحَوَانِیتِ وَ الشَّرِکَةِ وَ رُکُوبِ الْبِحَارِ وَ یُجْتَنَبُ فِیهِ الْوَسَاطَةُ بَیْنَ النَّاسِ وَ الْمَرِیضُ یُوشِکُ أَنْ یَبْرَأَ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ هَیِّنَ التَّرْبِیَةِ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ مَاهَ یَوْمٌ مُخْتَارٌ وَ هُوَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْقَمَرِ.

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: مِثْلَ الْحَادِیَ عَشَرَ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روز برای تزویج، گشودن دکّان، مشارکت، و رفتن به دریا روزی نیکوست؛ در این روز از میانجیگری میان مردم باید پرهیز شود؛ بیمار چه بسا سلامتی یابد؛ و مولود این روز به آسانی تربیت شود.

سلمان گفته: روز «ماه» روزی برگزیده است و این، نام فرشته گماشته بر قمر است.

و در روایت دیگری مانند روز یازدهم آمده است.

**[ترجمه]

«64»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ مُبَارَکٌ فَاطْلُبُوا فِیهِ حَوَائِجَکُمْ وَ اسْعَوْا لَهَا فَإِنَّهَا تُقْضَی‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزیست نیکو و مبارک؛ در آن حاجت‌های خود را بخواهید و در آنها بکوشید که برآورده می‌شوند. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«65»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ مُبَارَکٌ فِیهِ قَضَی مُوسَی الْأَجَلَ وَ هُوَ یَوْمُ التَّزْوِیجِ وَ الْمُشَارَکَةِ وَ فَتْحِ الْحَوَانِیتِ وَ عِمَارَةِ الْمَنَازِلِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الْأَخْذِ وَ الْعَطَاءِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ عَفِیفاً نَاسِکاً صَالِحاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ مِنْ حُمَّی خِیفَ عَلَیْهِ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی مبارک است؛ موسی در این روز، مدّت تعیین شده را به سر آورد؛ این روز، روز تزویج، مشارکت، گشودن دکّان، تعمیر منازل، خرید و فروش، و ستاندن و عطا کردن است؛ مولود این روز عفیف، عابد و صالح خواهد بود؛ و کسی که در روز و یا شب آن تب بگیرد، در خطر خواهد بود، مگر آنکه خداوند عزّ و جلّ بخواهد.

**[ترجمه]

«66»

وَ فِی أُخْرَی: یُسْتَحَبُّ فِیهِ رُکُوبُ الْمَاءِ وَ لَا یُرْتَکَبُ فِیهِ الْوَسَائِطُ یَعْنِی الْوَسَاطَةَ بَیْنَ النَّاسِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: کِشتی نشستن در این روز خوب است و از میانجیگری باید پرهیز شود .

**[ترجمه]

«67»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ فَاتَّقِ فِیهِ الْمُنَازَعَةَ وَ الْحُکُومَةَ وَ لِقَاءَ السُّلْطَانِ وَ کُلَّ أَمْرٍ وَ لَا تَدْهُنْ فِیهِ رَأْساً وَ لَا تَحْلِقْ فِیهِ شَعْراً وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ أَوْ هَرَبَ سَلِمَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَجْهَدَ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ ذکر أنه [ذُکْرَانُهُ] لَا یَعِیشُ

وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ تِیرَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالنُّجُومِ یَوْمُ نَحْسٍ رَدِی‌ءٌ فَاتَّقِ فِیهِ السُّلْطَانَ وَ جَمِیعَ الْأَعْمَالِ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ فِیهِ بَعْدَ تِسْعَةِ أَیَّامٍ.

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمُ نَحْسٍ لَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این، روزی نحس است؛ پس در آن از نزاع، قضاوت، دیدار با سلطان و هر کاری خودداری کن! سر را صابون نکش و موی را نتراش! هر که در این روز گم بشود یا بگریزد سالم ماند؛ و هر که در این روز بیمار شود سختی کشد؛ و گفته‌اند مولود این روز، زنده نمی‌ماند.

سلمان گفته است: روز «تیر» نام فرشته گماشته بر ستارگان است؛ روزی نحس و پست است؛ پس در آن از سلطان و هر کاری بپرهیز! و خوابش پس از نه روز، درست در می‌آید.

در روایت دیگری است: روز نحسی است؛ در آن هیچ حاجتی مخواه!

**[ترجمه]

«68»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ فَاتَّقُوا فِیهِ جَمِیعَ الْأَعْمَالِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحسی است؛ پس در آن از هر کاری بپرهیزید! - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«69»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ فِیهِ هَلَکَ ابْنُ نُوحٍ وَ امْرَأَةُ لُوطٍ وَ هُوَ یَوْمٌ مَذْمُومٌ فِی کُلِّ حَالٍ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَشُوماً عَسِیرَ الرِّزْقِ کَثِیرَ الْحِقْدِ نَکِدَ الْخُلُقِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ یُخَافُ عَلَیْهِ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحسی است؛ در این روز پسر نوح و زن لوط هلاک شدند؛ و در هر حالی، روزی مذموم است؛ پس از شرّش به خدا پناه بر! مولود این روز، شوم، سخت‌روزی، دارای کینه بسیار و بدخلق باشد؛ و هر که در روز و یا شبش بیمار شود در خطر خواهد بود؛ و خدا داناتر است!

**[ترجمه]

«70»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: تُتَّقَی فِیهِ الْمُنَازَعَاتُ وَ لِقَاءُ السَّلَاطِینِ وَ الْحُکُومَاتُ وَ حَلْقُ الرَّأْسِ وَ دَهْنُ الشَّعْرِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ سَلِمَ وَ إِنْ وُلِدَ فِیهِ ذَکَرٌ لَمْ یَعِشْ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: در این روز از ستیزه‌ها، دیدار با سلطان‌ها، قضاوت‌ها، تراشیدن سر و روغن زدن به موی پرهیز شود؛ هر که در آن بگریزد سالم ماند؛ و گفته‌اند مولود این روز زنده نمی‌ماند.

**[ترجمه]

«71»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ صَالِحٌ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ غَشُوماً وَ هُوَ جَیِّدٌ لِطَلَبِ الْعِلْمِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ السَّفَرِ وَ الِاسْتِقْرَاضِ وَ رُکُوبِ الْبَحْرِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ أُخِذَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ جُوشَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْإِنْسِ وَ الْجِنِّ وَ الرِّیحِ یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ وَ لِلِقَاءِ السُّلْطَانِ وَ أَشْرَافِ النَّاسِ وَ عُلَمَائِهِمْ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ کَاتِباً أَدِیباً وَ یَکْثُرُ مَالُهُ آخِرَ عُمُرِهِ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ بَعْدَ سِتَّةٍ وَ عِشْرِینَ یَوْماً.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روز برای هر کاری نیکوست؛ مولودش دغل‌باز خواهد بود؛ این روز برای طلب دانش، خرید و فروش، سفرکردن، قرض گرفتن و دریارفتن نیکو است؛ گریزان در آن، دستگیر شود؛ و هر که در آن بیمار شود، به خواست خدا سلامتی یابد.

سلمان گفته است: روز «جُوش» نام فرشته گماشته بر انس و جنّ و باد است؛ روز فرخنده و مبارکی است؛ برای هر کاری و برای دیدار با سلطان و اشراف و علماء خوبست؛ مولود آن ادیب و نویسنده خواهد بود و در آخر عمر ثروتمند می‌شود؛ و خواب‌ها پس از بیست و شش روز درست در می‌آیند .

**[ترجمه]

«72»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ سَعِیدٌ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ عُمِّرَ طَوِیلًا وَ یَکُونُ مَشْعُوفاً بِطَلَبِ الْعِلْمِ وَ یَکْثُرُ مَالُهُ فِی آخِرِ عُمُرِهِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: روزی فرخنده و نیکو برای هر حاجتی است؛ و مولود این روز دارای عمر طولانی و شیفته طلب دانش خواهد بود و در آخر عمر ثروتمند می‌شود.

**[ترجمه]

«73»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: جَیِّدٌ لِلْحَوَائِجِ وَ لِکُلِّ عَمَلٍ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: برای هر کار و هر حاجتی نیکو است. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«74»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ لِمَا تُرِیدُ مِنْ قَضَاءِ الْحَوَائِجِ وَ لِقَاءِ الْمُلُوکِ

وَ طَلَبِ الْعِلْمِ وَ أَعْمَالِ الدُّیُونِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ عَاشَ سَلِیماً سَعِیداً وَ کَانَ فِی أُمُورِهِ مُسَدَّداً مَحْمُوداً مَرْزُوقاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ مِنْ مَرَضِهِ وَ لَمْ یَطُلْ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی نیکو برای هر حاجتی که برآورده شدنش را می‌خواهی، برای دیدار پادشاهان، طلب علم و پرداخت بدهکاری است؛ مولود این روز، سالم و سعادتمند زندگی خواهد کرد و در کارهایش استوار، مورد ستایش و روزی‌مند خواهد بود؛ و هر که در روز و یا شبش بیمار شود، به زودی سلامتی یابد؛ و خدا داناتر است!

**[ترجمه]

«75»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ فِی آخِرِ عُمُرِهِ کَثِیرَ الْمَالِ وَ یَکُونُ غَشُوماً ظَلُوماً وَ یَصْلُحُ لِلْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الِاسْتِقْرَاضِ وَ الْقَرْضِ وَ الرُّکُوبِ فِی الْبَحْرِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ یُؤْخَذُ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: مولود این روز در پایان عمر، دارای ثروت زیادی می‌شود و دغل‌باز و ستمکار خواهد بود؛ این روز برای خرید و فروش، قرض گرفتن، قرض دادن و دریا رفتن نیکوست؛ و هر که در آن بگریزد دستگیر می‌شود.

**[ترجمه]

أقول

جوش بضم الجیم و سکون الواو.

**[ترجمه]جوش بضم الجیم و سکون الواو.

**[ترجمه]

«76»

الْعَدَدُ الْقَوِیَّةُ لِدَفْعِ الْمَخَاوِفِ الْیَوْمِیَّةِ، لِلشَّیْخِ رَضِیِّ الدِّینِ عَلِیِّ بْنِ یُوسُفَ بْنِ مُطَهَّرٍ الْحِلِّیِّ قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ السَّفَرِ وَ غَیْرِهِ فَاطْلُبُوا فِیهِ الْحَوَائِجَ فَإِنَّهَا مَقْضِیَّةٌ.

**[ترجمه]العدد القویّه لدفع المخاوف الیومیّه: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روزی مبارک است و برای هر حاجتی و برای سفر و کار دیگری نیکوست؛ در این روز حاجت‌ها را بخواهید که برآورده‌اند.

**[ترجمه]

«77»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَحْذُورٌ نَحْسٌ فِی کُلِّ الْأُمُورِ إِلَّا مَنْ أَرَادَ أَنْ یَسْتَقْرِضَ أَوْ یُقْرِضَ أَوْ یُشَاهِدَ مَا یَشْتَرِی وُلِدَ فِیهِ قَابِیلُ وَ کَانَ مَلْعُوناً وَ هُوَ الَّذِی قَتَلَ أَخَاهُ فَاحْذَرُوا فِیهِ کُلَّ الْحَذَرِ فَفِیهِ خُلِقَ الْغَضَبُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ مَاتَ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: ]روزی است که[ باید از آن اجتناب کرد و نسبت به هر کاری نحس است، مگر قرض گرفتن، قرض دادن و یا بررسی آنچه می‌خرد؛ قابیل ملعون که برادرش را کشت در آن زاده شد؛ در این روز به شدّت خودداری کنید، چرا که خشم در این روز آفریده شد؛ و هر که در این روز بیمار شود بمیرد.

**[ترجمه]

«78»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ عَاجِلًا وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ ظُفِرَ بِهِ فِی مَکَانٍ قَرِیبٍ‌⁽¹⁾وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ سَیِّئَ الْخُلُقِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: هر که در این روز بیمار شود، به زودی سلامتی یابد؛ هر که در آن بگریزد در جای نزدیکی دستگیر شود؛ و مولود این روز بدخلق است.

**[ترجمه]

«79»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ أَلْثَغَ أَوْ أَخْرَسَ أَوْ ثَقِیلَ اللِّسَانِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری بیان شده است: مولود این روز دارای لکنت زبان و یا لال و یا دارای زبان سنگین باشد .

**[ترجمه]

«80»

قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ أَخْرَسَ أَوْ أَلْثَغَ.

وَ قَالَتِ الْفُرْسُ: إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ.

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَوْمٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ عَمَلٍ وَ حَاجَةٍ وَ الْأَحْلَامُ فِیهِ تَصِحُّ بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ یُحْمَدُ فِیهِ لِقَاءُ الْقُضَاةِ وَ الْعُلَمَاءِ وَ التَّعْلِیمُ وَ طَلَبُ مَا عِنْدَ الرُّؤَسَاءِ وَ الْکُتَّابِ

وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ دِیمَهْرُوزُ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَی.

**[ترجمه]امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: مولود این روز لال است و یا دارای لکنت زبان.

پارسیان گفته‌اند: روز سبکی است.

در روایت دیگری است: روزی مبارک بوده و برای هر کار و حاجتی نیکوست؛ خوابش بعد از سه روز درست درمی‌آید؛ و ملاقات قاضیان و عالمان، آموزش، و درخواست آنچه نزد سروران و نویسندگان است، نیکوست.

سلمان فارسی گفته است: «دیمهروز» از نام‌های خدای تعالی است.

**[ترجمه]

«81»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ الْأُمُورِ إِلَّا مَنْ أَرَادَ أَنْ یَسْتَقْرِضَ أَوْ یُقْرِضَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ عَاجِلًا وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ ظُفِرَ بِهِ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ أَلْثَغَ أَوْ أَخْرَسَ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُدِیبَهْرَ⁽¹⁾اسْمٌ مِنْ أَسْمَائِهِ تَعَالَی یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ الْأَحْلَامُ فِیهِ تَصِحُّ بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ.

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ وَ الْمَوْلُودُ یَکُونُ أَخْرَسَ أَوْ أَلْثَغَ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: این روز برای هر کاری نیکوست، مگر قرض گرفتن و قرض دادن؛ هر که در آن بیمار شود، به زودی سلامتی یابد؛ هر که در این روز بگریزد دستگیر شود؛ و مولود این روز دارای لکنت زبان و یا لال باشد.

سلمان فارسی گفته است: روز «دیبهر» از نام‌های خدای تعالی بوده و برای هر حاجتی نیکوست؛ و خواب‌هایش بعد از سه روز درست درمی‌آید.

در روایت دیگری است: روزی نیکو برای هر کاری است؛ و مولود این روز لال و یا دارای لکنت زبان باشد.

**[ترجمه]

«82»

الْمَکَارِمُ،: صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ تُرِیدُهَا فَاطْلُبُوا فِیهِ حَوَائِجَکُمْ فَإِنَّهَا تُقْضَی‌⁽²⁾.

**[ترجمه]مکارم: برای هر حاجتی که خواهی، نیکوست؛ پس در این روز حوائج خود را بخواهید که برآورده می‌شود. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«83»

الزَّوَائِدُ،: یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ عَمَلٍ وَ حَاجَةٍ وَ لِقَاءِ الْأَشْرَافِ وَ الْعُظَمَاءِ وَ الرُّؤَسَاءِ فَاطْلُبْ فِیهِ حَوَائِجَکَ وَ الْقَ سُلْطَانَکَ وَ اعْمَلْ مَا بَدَا لَکَ فَإِنَّهُ یَوْمٌ سَعِیدٌ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ أَلْثَغَ اللِّسَانِ أَوْ أَخْرَسَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ خِیفَ عَلَیْهِ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.

**[ترجمه]الزوائد: روزی نیکو برای هر کار و حاجتی، و برای دیدار با اشراف، بزرگان و سروران است؛ پس در آن حوائج خود را بخواه و با سلطان خود ملاقات کن! هر کاری خواهی، انجام ده که روز فرخنده‌ای است؛ مولود این روز دارای لکنت زبان و یا لال باشد؛ و هر که در روز و یا شب آن بیمار شود در خطر است، مگر آنکه خداوند عزّ و جلّ بخواهد.

**[ترجمه]

«84»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَوْمٌ مَحْذُورٌ وَ یَصْلُحُ لِلِاسْتِقْرَاضِ وَ الْقَرْضِ وَ مُشَاهَدَةِ مَا یُشْتَرَی وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ ظُفِرَ بِهِ فِی مَکَانٍ غَرِیبٍ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: روزیست که باید از آن اجتناب کرد؛ برای قرض گرفتن و قرض دادن، و بررسی آنچه می‌خرند نیکوست؛ هر که در آن بیمار شود به اذن خدای تعالی سلامتی یابد؛ و گریزان در این روز، در جای غریبی دستگیر شود .

**[ترجمه]

بیان

اللثغ محرکة و اللثغة بالضم تحول اللسان من السین إلی الثاء أو من الراء إلی الغین أو اللام أو الیاء أو من حرف إلی حرف أو أن لا یتم رفع لسانه و فیه ثقل لثغ کفرح فهو ألثغ و تصحیح الاسم عندهم بالدال المفتوحة و الیاء الساکنة و الباء المکسورة و فی نسخ الدروع بسقوط المیم و فتح الباء و إنما ابتدأنا النقل من العدد من هذا الیوم لأنه لم یصل إلینا من هذا الکتاب إلا من الیوم الخامس

عشر إلی آخر الشهر و من أول الشهر إلی هذا الیوم کان ساقطا.

**[ترجمه]مراد از لکنت زبان این است که مثلاً حرف «سین» به حرف «ثاء»؛ و یا حرف «راء» به «غین» یا «لام» و یا «یاء» تبدیل شود و یا اینکه حرفی به حرف دیگر مبدّل شده و یا اینکه بالاآوردن زبان در دهان، به درستی انجام نشود و در آن سنگینی باشد. چنین شخصی «ألثغ» نامیده می‌شود. پارسیان «دَیبِهر» تلفّظ می‌کنند و در نسخه‌های الدروع، «دَیبَهر» آمده است.

نیز شروع به نقل از کتاب «العدد» از این روزِ ماه، بدین خاطر است که از کتاب مذکور، جز از روز پانزدهم تا آخر ماه به دست ما نرسیده و از اوّل ماه تا این روز، افتاده است.

**[ترجمه]

«85»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ رَدِی‌ءٌ فَلَا تُسَافِرْ فِیهِ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ هَلَکَ وَ یَنَالُهُ مَکْرُوهٌ فَاجْتَنِبُوا فِیهِ الْحَرَکَاتِ وَ اتَّقُوا فِیهِ الْحَوَائِجَ مَا اسْتَطَعْتُمْ فَلَا تَطْلُبُوا فِیهِ حَاجَةً وَ یُکْرَهُ فِیهِ لِقَاءُ السُّلْطَانِ.

**[ترجمه]العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس مستمرّ و پستی است؛ در این روز سفر نکن و هر که در آن سفر کند هلاک شود و بدی ببیند؛ پس در این روز از حرکت اجتناب کرده و تا می‌توانید در آن از حوائج بپرهیزید! پس در این روز حاجتی نخواهید! و دیدار با سلطان در آن بد است.

**[ترجمه]

«86»

وَ فِی رِوَایَةٍ: یَصْلُحُ لِلتِّجَارَةِ وَ الْبَیْعِ وَ الْمُشَارَکَةِ وَ الْخُرُوجِ إِلَی الْبَحْرِ وَ یَصْلُحُ لِلْأَبْنِیَةِ وَ وَضْعِ الْأَسَاسَاتِ وَ یَصْلُحُ لِعَمَلِ الْخَیْرِ.

**[ترجمه]در روایتی آمده است: برای تجارت، فروش، مشارکت، رفتن به دریا، ساختمان‌ها و پی‌ریزی، و برای کار خیر نیکو است.

**[ترجمه]

«87»

وَ فِی رِوَایَةٍ: خُلِقَتْ فِیهِ الْمَحَبَّةُ وَ الشَّهْوَةُ وَ هُوَ یَوْمٌ السَّفَرُ فِیهِ جَیِّدٌ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ اسْتَأْجِرْ فِیهِ مَنْ شِئْتَ وَ ادْفَعْ فِیهِ إِلَی مَنْ شِئْتَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَجْنُوناً لَا مَحَالَةَ وَ یَکُونُ بَخِیلًا.

**[ترجمه]در روایتی آمده است: دوستی و شهوت در این روز آفریده شدند؛ و این روزی است که سفر خشکی و دریا در آن خوب است؛ هر که را می‌خواهی، در این روز به اجرت به کار گیر، و به هر که می‌خواهی، در این روز پرداخت کن؛ و مولود این روز، ناگزیر دیوانه و بخیل خواهد بود.

**[ترجمه]

«88»

وَ فِی رِوَایَةٍ: مَنْ وُلِدَ فِی صَبِیحَتِهِ إِلَی الزَّوَالِ کَانَ مَجْنُوناً وَ إِنْ وُلِدَ بَعْدَ الزَّوَالِ إِلَی آخِرِهِ صَلَحَتْ حَالُهُ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ یَرْجِعُ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ سَلِمَ وَ مَنْ ضَلَّتْ لَهُ ضَالَّةٌ وَجَدَهَا وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ عَاجِلًا.

**[ترجمه]روایت شده است: هر که در بامداد این روز تا ظهر زاده شود دیوانه خواهد بود و اگر پس از ظهر زاده شود، تا آخر کار، نیک احوال خواهد بود؛ هر که در آن بگریزد برمی‌گردد و هر که گم بشود سالم خواهد ماند؛ هر که گمشده‌ای در این روز داشته باشد آن را بیابد؛ و هر که در این روز بیمار شود به زودی سلامتی یابد.

**[ترجمه]

«89»

قَالَ مَوْلَانَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: مَنْ مَرِضَ فِیهِ خِیفَ عَلَیْهِ الْهَلَاکُ.

وَ قَالَتِ الْفُرْسُ: إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ.

**[ترجمه]امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: هر که در این روز بیمار شود در معرض مرگ باشد.

پارسیان می‌گویند: روز سبکی است .

**[ترجمه]

«90»

وَ فِی رِوَایَةٍ: أَنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ لِکُلِّ مَا یُرَادُ مِنَ الْأَعْمَالِ وَ النِّیَّاتِ وَ التَّصَرُّفَاتِ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ عَامِلًا وَ هُوَ یَوْمٌ لِجَمِیعِ مَا یُطْلَبُ فِیهِ مِنَ الْأُمُورِ الْجَیِّدَةِ.

وَ فِی رِوَایَةٍ: أَنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَجْنُوناً لَا بُدَّ مِنْ ذَلِکَ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ یَهْلِکُ وَ تَصْلُحُ لِعَمَلِ الْخَیْرِ وَ یُتَّقَی فِیهِ الْحَرَکَةُ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ فِیهِ بَعْدَ یَوْمَیْنِ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ مَهْرَرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالرَّحْمَةِ.

**[ترجمه]در روایتی آمده است: برای هر کار و قصد و تصرّفی، روز خوبی است؛ مولود این روز اهل عمل خواهد بود؛ و روز طلب هر کار خوبی است.

روایت شده است: روز نحسی است؛ مولود این روز ناگزبر دیوانه می‌شود؛ مسافر این روز هلاک می‌شود؛ برای کار خیر نیکوست؛ از حرکت در آن باید پرهیز کرد؛ و خواب‌های این روز پس از دو روز، درست درخواهند آمد.

سلمان فارسی گفته: «مِهرروز» نام فرشته گماشته بر رحمت است.

**[ترجمه]

«91»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ لَا یَصْلُحُ لِشَیْ‌ءٍ سِوَی الْأَبْنِیَةِ وَ الْأَسَاسَاتِ مَنْ سَافَرَ فِیهِ هَلَکَ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ رَجَعَ وَ مَنْ ضَلَّ سَلِمَ وَ مَنْ مَرِضَ

فِیهِ بَرِئَ سَرِیعاً وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ مَجْنُوناً إِنْ وُلِدَ قَبْلَ الزَّوَالِ وَ إِنْ وُلِدَ بَعْدَ الزَّوَالِ صَلَحَتْ حَالُهُ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ مِهْرَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالرَّحْمَةِ وَ هُوَ یَوْمُ نَحْسٍ فَاتَّقِ فِیهِ الْحَرَکَةَ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ فِیهِ بَعْدَ یَوْمَیْنِ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحسی است؛ برای هیچ کاری جز ساختن و پایه‌گذاری شایسته نیست؛ هر که در آن سفر کند هلاک می‌شود و هر که بگریزد برمی‌گردد و هر که گم بشود سالم ماند؛ هر که در آن بیمار شود زود سلامتی یابد؛ و مولود این روز اگر پیش از ظهر زاده شود دیوانه خواهد بود و اگر پس از ظهر زاده شود نیک احوال خواهد بود.

سلمان گفته است: «روزمِهر» نام فرشته گماشته بر رحمت است و این روز نحسی است؛ پس در آن از حرکت بپرهیز! و خواب‌های این روز پس از دو روز درست درخواهند آمد.

**[ترجمه]

«92»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمُ نَحْسٍ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَجْنُوناً وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ هَلَکَ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: روز نحسی بوده و مولود این روز دیوانه خواهد بود، و مسافر این روز، هلاک خواهد شد.

**[ترجمه]

«93»

الْمَکَارِمُ،: رَدِی‌ءٌ مَذْمُومٌ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: برای هر چیزی بد و مذموم است. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«94»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ رَدِی‌ءٌ مَذْمُومٌ لَا خَیْرَ فِیهِ فَلَا تُسَافِرْ فِیهِ وَ لَا تَطْلُبْ حَاجَةً وَ تَوَقَّ مَا اسْتَطَعْتَ وَ تَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَشُوماً عَسِرَ التَّرْبِیَةِ مَنْحُوساً فِی عَیْشِهِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ یُخَافُ عَلَیْهِ وَ یَطُولُ مَرَضُهُ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس، بد و مذمومی است که هیچ خیری در آن نیست؛ پس در آن سفر نکن و حاجتی نخواه، و تا می‌توانی خودداری کن و از شرّش به خداوند پناه بر! مولود این روز، شوم باشد و در پرورش، دشواری و در زندگی، نحوست خواهد داشت؛ و بیمار در روز و یا شب آن، در خطر بوده و بیماریش طولانی می‌شود؛ واللَّه اعلم!

**[ترجمه]

«95»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ سَافَرَ فِیهِ هَلَکَ وَ یُکْرَهُ فِیهِ لِقَاءُ السُّلْطَانِ وَ یَصْلُحُ لِلتِّجَارَةِ وَ الْبَیْعِ وَ الْمُشَارَکَةِ وَ الْخُرُوجِ إِلَی الْبَحْرِ وَ الْأَبْنِیَةِ وَ الْأَسَاسَاتِ وَ الَّذِی یَهْرُبُ فِیهِ یَرْجِعُ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ سَلِمَ وَ مَنْ وُلِدَ فِی صَبِیحَتِهِ إِلَی الزَّوَالِ کَانَ مَجْنُوناً وَ مِنْ بَعْدِ الزَّوَالِ تَکُونُ أَعْمَالُهُ صَالِحَةً.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: هر که در این روز سفر کند هلاک شود؛ دیدار با سلطان در آن بد است؛ برای تجارت، فروش، مشارکت، سفر دریا، و ساختمان و پی‌ریزی روزی نیکوست؛ هر که در این روز بگریزد برمی‌گردد و هرکه گم شود سالم می‌ماند؛ و مولود این روز اگر از صبح تا ظهر زاده شود دیوانه خواهد بود و اگر پس از ظهر زاده شود اعمالش صالح خواهد بود .

**[ترجمه]

أقول

مهر عندهم بکسر المیم و سکون الهاء.

**[ترجمه]مهر عندهم بکسر المیم و سکون الهاء.

**[ترجمه]

«96»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ صَافٍ مُخْتَارٌ لِجَمِیعِ الْحَوَائِجِ وَ یَصْلُحُ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ التَّزْوِیجِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ فَاطْلُبْ فِیهِ مَا تُرِیدُ فَإِنَّهُ جَیِّدٌ خُلِقَتْ فِیهِ الْقُوَّةُ وَ خُلِقَ فِیهِ مَلَکُ الْمَوْتِ وَ هُوَ الَّذِی بَارَکَ فِیهِ الْحَقُّ عَلَی یَعْقُوبَ علیه السلام جَیِّدٌ صَالِحٌ لِلْعِمَارَةِ وَ فَتْقِ الْأَنْهَارِ وَ غَرْسِ الْأَشْجَارِ وَ السَّفَرُ فِیهِ لَا یَتِمُّ.

**[ترجمه]العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز پاک و برگزیده‌ای برای همه حوائج است؛ برای خرید و فروش، تزویج، و رفتن نزد سلطان و جز آن، روزی نیکوست؛ برای هر حاجتی شایسته است؛ پس هر چه می‌خواهی در آن طلب کن که روزی خوب است؛ نیرو در این روز آفریده شد؛ ملک الموت نیز در آن آفریده شد؛ و روزی است که در آن، خداوند به یعقوب علیه السّلام برکت داد؛ برای آبادانی، جوی‌سازی، و درخت‌کاری روزی خوب و شایسته است؛ و سفر در این روز ناتمام ماند.

**[ترجمه]

«97»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: هَذَا الْیَوْمُ مُتَوَسِّطٌ یُحْذَرُ فِیهِ الْمُنَازَعَةُ وَ مَنْ أَقْرَضَ

فِیهِ شَیْئاً لَمْ یُرَدَّ إِلَیْهِ فَإِنْ رُدَّ فَیُجْهَدُ وَ مَنِ اسْتَقْرَضَ فِیهِ شَیْئاً لَمْ یَرُدَّهُ.

**[ترجمه]در روایتی دیگر آمده است: این روز، میانه است؛ در آن باید از ستیزه حذر کرد؛ هر که در آن قرضی بدهد بدو برنگشته و یا با رنج برگردد؛ و هر که در آن قرضی بگیرد آن را برنگرداند.

**[ترجمه]

«98»

قَالَ ابْنُ مَعْمَرٍ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ لَا یَصْلُحُ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ فَاحْذَرْ فِیهِ وَ أَحْسِنْ إِلَی وُلْدِکَ وَ عَبْدِکَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ وَ الرُّؤْیَا فِیهِ کَاذِبَةٌ وَ الْآبِقُ فِیهِ یُوجَدُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ عَاشَ طَوِیلًا وَ صَلَحَتْ حَالُهُ وَ تَرْبِیَتُهُ وَ یَکُونُ عَیْشُهُ طَیِّباً لَا یَرَی فِیهِ فَقْراً وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ.

**[ترجمه]ابن معمّر گفته است: روایت دیگری است که این روز، روز سنگینی است؛ برای طلب حوائج، شایسته نیست، پس در آن بر حذر باش و به فرزند و بنده‌ات نیکی کن! هر که در این روز بیمار شود سلامتی یابد؛ خوابش دروغ است؛ گریزان در آن یافت شود؛ و مولود این روز، زندگی طولانی داشته باشد و دارای حال نیکو، تربیت شایسته و زندگی پاکیزه و بدون فقر باشد.

پارسیان گفته‌اند: روز سبکی است.

**[ترجمه]

«99»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ غَیْرُ صَالِحٍ لِعَمَلِ الْخَیْرِ فَلَا تَلْتَمِسْ فِیهِ حَاجَةً.

**[ترجمه]روایت شده است: روز سنگینی بوده و برای کار خیر شایسته نیست، پس در آن حاجتی مخواه!

**[ترجمه]

«100»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَوْمٌ جَیِّدٌ مُخْتَارٌ یُحْمَدُ فِیهِ التَّزْوِیجُ وَ الْخِتَانَةُ وَ الشَّرِکَةُ وَ التِّجَارَةُ وَ لِقَاءُ الْإِخْوَانِ وَ الْمُضَارَبَةُ لِلْأَمْوَالِ وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ سُرُوشْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِحِرَاسَةِ الْعَالَمِ وَ هُوَ جَبْرَئِیلُ علیه السلام.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: روز خوب و برگزیده‌ای است؛ در این روز تزویج، ختنه کردن، مشارکت، تجارت، دیدار برادران، و مضاربه در اموال ستوده است.

سلمان فارسی گفته است: «سروش روز» نام فرشته گماشته بر حفاظت جهان است و آن، جبرئیل علیه السّلام است.

**[ترجمه]

«101»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ مُتَوَسِّطٌ وَ احْذَرْ فِیهِ الْمُنَازَعَةَ وَ الْقَرْضَ وَ الِاسْتِقْرَاضَ فَمَنْ أَقْرَضَ فِیهِ شَیْئاً لَمْ یُرَدَّ إِلَیْهِ وَ مَنِ اسْتَقْرَضَ لَمْ یَرُدَّهُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَلَحَتْ حَالُهُ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ سُرُوشَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِحِرَاسَةِ الْعَالَمِ وَ هُوَ یَوْمٌ ثَقِیلٌ فَلَا تَلْتَمِسْ فِیهِ حَاجَةً وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی یَوْمٌ صَالِحٌ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز میانه‌ای است؛ در آن از ستیزه و قرض دادن و قرض گرفتن اجتناب کن! چرا که قرضش نه برمی‌گردد و نه پرداخت شود؛ و مولود این روز نیک احوال باشد.

سلمان گفته است: روز سنگینی است، پس در آن حاجتی مخواه! در روایت دیگری آمده است: روز نیکویی است.

**[ترجمه]

«102»

قَالَ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ لَا یَصْلُحُ لِطَلَبِ حَاجَةٍ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است که روز سنگینی است و برای طلب حاجت، شایسته نیست.

**[ترجمه]

«103»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: صَافٍ‌⁽¹⁾مُخْتَارٌ فَاطْلُبُوا فِیهِ مَا شِئْتُمْ وَ تَزَوَّجُوا وَ بِیعُوا وَ اشْتَرُوا وَ ازْرَعُوا وَ ابْنُوا وَ ادْخُلُوا عَلَی السُّلْطَانِ فِی حَوَائِجِکُمْ فَإِنَّهَا تُقْضَی‌⁽²⁾.

**[ترجمه]مکارم: روزی پاک و برگزیده است، پس در آن، هر چه می‌خواهید طلب کنید و ازدواج کنید، بفروشید، بخرید، زراعت کنید، بسازید، و برای حوائج خود نزد سلطان بروید که برآورده می‌شوند! - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«104»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ مُخْتَارٌ مَحْمُودٌ لِکُلِّ عَمَلٍ وَ حَاجَةٍ

فَاطْلُبْ فِیهِ الْحَوَائِجَ وَ اشْتَرِ وَ بِعْ وَ الْقَ الْکُتَّابَ وَ الْعُمَّالَ وَ مَنْ شِئْتَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً سَعِیداً فِی کُلِّ أَمْرِهِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ خَلَصَ وَ بَرِئَ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی نیک، برگزیده و برای هر کار و حاجتی پسندیده است، پس در این روز حوائج بخواه، بخر، بفروش، و با دفترداران، عمّال و هر که می‌خواهی ملاقات کن! مولود این روز در هر کار خود، مبارک و فرخنده باشد؛ و هر که در این روز و یا شبش بیمار شود به اذن خدای تعالی نجات یافته و سلامتی یابد.

**[ترجمه]

«105»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مُتَوَسِّطٌ تُحْذَرُ فِیهِ الْمُنَازَعَةُ وَ الْقَرْضُ وَ الِاسْتِقْرَاضُ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: میانه است و در آن از ستیزه و قرض دادن و قرض گرفتن اجتناب کن!

**[ترجمه]

أقول

سروش عندهم بالسین و الراء المهملتین المضمومتین.

**[ترجمه]سروش عندهم بالسین و الراء المهملتین المضمومتین.

**[ترجمه]

«106»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ جَیِّدٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ وَ السَّفَرِ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ قُضِیَتْ حَاجَتُهُ مُبَارَکٌ لِکُلِّ مَا تُرِیدُ عَمَلَهُ وَ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ مِنْ بَیْعٍ وَ شِرَاءٍ وَ زَرْعٍ فَإِنَّکَ تَرْبَحُ وَ اسْعَ فِی جَمِیعِ حَوَائِجِکَ فَإِنَّهَا تُقْضَی وَ اطْلُبْ فِیهِ مَا شِئْتَ فَإِنَّکَ تَظْفَرُ وَ یَصْلُحُ لِلدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ الْقُضَاةِ وَ الْعُمَّالِ وَ مَنْ خَاصَمَ فِیهِ عَدُوَّهُ ظَفِرَ بِهِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ غَلَبَهُ وَ مَنْ تَزَوَّجَ فِیهِ یَرَی خَیْراً وَ مَنِ اقْتَرَضَ قَرْضاً رَدَّهُ إِلَی مَنِ اقْتَرَضَ مِنْهُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یُوشِکُ أَنْ یَبْرَأَ وَ الْمَوْلُودُ یَصْلُحُ حَالُهُ وَ یَکُونُ عَیْشُهُ طَیِّباً وَ لَا یَرَی فَقْراً وَ لَا یَمُوتُ إِلَّا عَنْ تَوْبَةٍ وَ قَالَ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ.

**[ترجمه]العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی برگزیده، نیک، مبارک و فرخنده است و برای تزویج و سفر، شایسته است؛ هر که در آن سفر کند حاجتش روا شود؛ برای هر کاری که بخواهی و برای طلب حوائج، مبارک است؛ برای خرید، فروش و زراعت شایسته است، چرا که سود می‌بخشد؛ در همه حاجت‌های خود بکوش که روا می‌شود! در این روز هر چه می‌خواهی طلب کن که پیروز خواهی شد! رفتن نزد سلطان، قاضیان و عمّال، شایسته است؛ هر که با دشمن خود در آن نبرد کند به اذن خدا بر او پیروز گردد و چیره شود؛ هر که در این روز ازدواج کند خیر ببیند؛ هر که قرض بگیرد آن را به صاحبش برگرداند؛ هر که در این روز بیمار شود در آستانه سلامتی است؛ و مولود این روز نیک‌احوال بوده و دارای زندگی پاکیزه باشد و تهیدستی نبیند و بی‌توبه از دنیا نرود.

پارسیان می‌گویند: روزی سبک است .

**[ترجمه]

«107»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: تُحْمَدُ فِیهِ الْعِمَارَاتُ وَ الْأَبْنِیَةُ وَ یُشْتَرَی فِیهِ الْبُیُوتُ وَ الْمَنَازِلُ وَ تُقْضَی فِیهِ الْحَوَائِجُ وَ الْمُهِمَّاتُ وَ یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رش‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالنِّیرَانِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: ساختن بناها در آن، ستوده است؛ در این روز به خرید خانه و منزل مبادرت شود؛ در آن، حوائج و کارهای مهم برآورده می‌شود و برای سفر، نیک است.

سلمان فارسی گفته است: «رش روز» نام فرشته گماشته بر آتش است.

**[ترجمه]

«108»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ سَعِیدٌ صَالِحٌ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ مِنْ بَیْعٍ أَوْ شِرَاءٍ أَوْ زَرْعٍ أَوْ سَفَرٍ وَ مَنْ خَاصَمَ فِیهِ عَدُوَّهُ ظَفِرَ بِهِ وَ الْقَرْضُ فِیهِ یُرَدُّ وَ الْمَرِیضُ یَبْرَأُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَلَحَتْ حَالُهُ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ رش اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالنِّیرَانِ یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی فرخنده بوده و برای خرید و فروش، زراعت و سفرکردن شایسته است؛ هر که با دشمن خود در آن نبرد کند بر او پیروز گردد؛ قرض در آن برمی‌گردد؛ بیمار سلامتی یابد؛ و مولود این روز، نیک‌احوال باشد.

سلمان گفته است: برای سفرکردن و طلب حوائج، نیک است.

**[ترجمه]

«109»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ کُلِّ مَا تُرِیدُهُ مِنْ حَاجَةٍ.

**[ترجمه]روایت شده است: برای سفرکردن و هر حاجتی که بخواهی، روز نیکویی است.

**[ترجمه]

«110»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: مُخْتَارٌ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ مَنْ خَاصَمَ فِیهِ عَدُوَّهُ خَصَمَهُ وَ غَلَبَهُ وَ ظَفِرَ بِهِ بِقُدْرَةِ اللَّهِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روزی[ برگزیده بوده و برای سفرکردن و طلب حوائج، شایسته است؛ و هر که با دشمن خود در آن نبرد کند، به قدرت خداوند بر او پیروز گشته و چیره شود. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«111»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ مُخْتَارٌ لِلسَّفَرِ وَ التَّزْوِیجِ وَ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ مَنْ خَاصَمَ فِیهِ عَدُوَّهُ خَصَمَهُ وَ غَلَبَهُ وَ قَهَرَهُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ حَسَنَ التَّرْبِیَةِ مَحْمُودَ الْعَیْشِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ وَ نَجَا بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی برگزیده برای سفرکردن، تزویج و طلب حوائج است؛ هر که با دشمن خود در آن نبرد کند، بر او پیروز گشته و چیره شود؛ مولود این روز، دارای پرورش نیکو و زندگی پسندیده باشد؛ و هر که در این روز یا شبش بیمار شود، به اذن خدای تعالی سلامتی و نجات یابد.

**[ترجمه]

«112»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَصْلُحُ لِلْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الزَّرْعِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: برای خرید و فروش و زراعت، شایسته است.

**[ترجمه]

أقول

أکثرهم صححوا الاسم بفتح الراء المهملة و سکون الشین المعجمة و النون و صحح بعضهم رش بغیر نون کما فی الدروع.

**[ترجمه]بیشتر پارسیان «رَش روز» را همراه حرف «نون» تلفّظ می‌کنند و برخی مانند آنچه در الدروع آمده است، آن را بدون «نون» می‌خوانند.

**[ترجمه]

«113»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ وَ السَّفَرِ فَمَنْ سَافَرَ فِیهِ قُضِیَ حَاجَتُهُ وَ قُضِیَتْ أُمُورُهُ وَ کُلَّمَا یُرِیدُ یَصِلُ إِلَیْهِ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ الْمَعَاشِ وَ الْحَوَائِجِ وَ تَعَلُّمِ الْعِلْمِ وَ شِرَاءِ الرَّقِیقِ وَ الْمَاشِیَةِ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ وُلِدَ فِیهِ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ علیه السلام وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ أَوْ هَرَبَ قُدِرَ عَلَیْهِ بَعْدَ خَمْسَ عَشْرَةَ لَیْلَةً وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ صَالِحَ الْحَالِ مُتَوَقَّعاً لِکُلِّ خَیْرٍ.

**[ترجمه]العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی سبک است؛ برای هر کاری و سفرکردن نیکوست؛ هر که در آن سفر کند حاجتش روا شده و امورش می‌گذرد و به هر چه می‌خواهد برسد؛ این روز برای تزویج، معاش، حوائج، آموختن دانش، و خرید بنده و دام، نیک است؛ فرخنده و مبارک است؛ اسحاق پسر ابراهیم علیهما السّلام مولود این روز است؛ هر که در آن گم شود یا بگریزد پس از پانزده روز، بدو دست یافته شود؛ و مولود این روز، نیک‌احوال بوده و هر خیری برایش انتظار می‌رود.

**[ترجمه]

«114»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ شَدِیدٌ کَثُرَ شَرُّهُ لَا تَعْمَلْ فِیهِ عَمَلًا مِنْ أَعْمَالِ الدُّنْیَا وَ الْزَمْ فِیهِ بَیْتَکَ وَ أَکْثِرْ فِیهِ ذِکْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ذِکْرَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَنْجُو وَ لَا تُسَافِرْ فِیهِ وَ لَا تَدْفَعْ فِیهِ إِلَی أَحَدٍ شَیْئاً وَ لَا تَدْخُلْ عَلَی سُلْطَانٍ وَ مَنْ رُزِقَ فِیهِ یَکُونُ سَیِّئَ الْخُلُقِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: روزی سخت و دارای شرّ بسیار است؛ هیچ کاری از کارهای دنیا را در آن انجام نده و در خانه بمان و در این روز، ذکر خداوند عزّ و جلّ و ذکر پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله را فراوان بگو! هر که در این روز بیمار شود نجات می‌یابد؛ در آن سفر نکن و چیزی به کسی نده و نزد هیچ سلطانی نرو! و هر که در آن، روزی نصیبش شود بدخلق خواهد بود.

**[ترجمه]

«115»

وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً مُبَارَکاً وَ قَالَ الْفُرْسُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ.

**[ترجمه]امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: مولود این روز، روزی‌مند و مبارک است.

پارسیان گفته‌اند: روز سنگینی است.

**[ترجمه]

«116»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یُحْمَدُ فِیهِ لِقَاءُ الْمُلُوکِ وَ السَّلَاطِینِ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ طَلَبِ مَا عِنْدَهُمْ وَ فِی أَیْدِیهِمْ وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ

وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ فَرْوَرْدِینْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْأَرْوَاحِ وَ قَبْضِهَا وَ فِی لَیْلَةِ تِسْعَ عَشْرَةَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ یُکْتَبُ وَفْدُ الْحَاجِّ وَ یُسْتَحَبُّ فِیهِ الْغُسْلُ وَ فِی لَیْلَةِ الْأَرْبِعَاءِ تَاسِعَ عَشَرَ شَهْرِ رَمَضَانَ سَنَةَ أَرْبَعِینَ مِنَ الْهِجْرَةِ ضُرِبَ مَوْلَانَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: ملاقات پادشاهان و سلاطین در این روز، برای طلب حوائج و بهره‌گیری از آنچه نزد ایشان است، ستوده بوده و روز مبارکی است.

سلمان فارسی گفته: «فَروَردِین روز» نام فرشته گماشته بر ارواح (و نیز) ستاندن آنهاست؛ در شب نوزدهم ماه رمضان، سفر حج‌گذار نوشته می‌شود و غسل کردن در آن مستحب است؛ در شب چهارشنبه نوزدهم ماه رمضان سال 40 هجری بر مولایمان امیر المؤمنین علی بن ابیطالب علیه السّلام ضربت زدند.

**[ترجمه]

«117»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ سَعِیدٌ وُلِدَ فِیهِ إِسْحَاقُ وَ هُوَ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ الْمَعَاشِ وَ الْحَوَائِجِ وَ تَعَلُّمِ الْعِلْمِ وَ شِرَاءِ الرَّقِیقِ وَ الْمَاشِیَةِ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ أَوْ هَرَبَ قُدِرَ عَلَیْهِ بَعْدَ خَمْسَ عَشْرَةَ لَیْلَةً وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ صَالِحاً مُوَفَّقاً لِلْخَیْرَاتِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ فَرْوَرْدِینَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْأَرْوَاحِ وَ قَبْضِهَا وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی مِثْلَ الثَّامِنَ عَشَرَ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی فرخنده است و در آن اسحاق متولّد شد؛ برای سفرکردن، معاش، حوائج، آموختن دانش، و خرید بنده و دام شایسته است؛ گمشده و هر که در این روز بگریزد پس از پانزده شب به دست آید؛ و مولود این روز، صالح و موفّق به کارهای خیر خواهد بود.

سلمان گفته: روز مبارکی است؛ و در روایت دیگری آمده: مانند روز هجدهم است.

**[ترجمه]

«118»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: مُخْتَارٌ صَالِحٌ لِکُلِّ عَمَلٍ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مُبَارَکاً⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روزی[ برگزیده و شایسته هر عملی بوده و مولود این روز، مبارک است. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«119»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ مُخْتَارٌ مُبَارَکٌ صَالِحٌ لِکُلِّ عَمَلٍ تُرِیدُ وَ فِیهِ وُلِدَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ علیه السلام فَاطْلُبْ فِیهِ الْحَوَائِجَ وَ الْقَ السُّلْطَانَ وَ اکْتُبِ الْکُتُبَ وَ اعْمَلِ الْأَعْمَالَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ کَاتِباً مُبَارَکاً مَرْزُوقاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ خِیفَ عَلَیْهِ.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی برگزیده و مبارک بوده و برای هر کاری که بخواهی شایسته است؛ و در آن اسحاق پسر ابراهیم علیهما السّلام متولّد شد؛ پس در این روز حوائج را طلب کن، سلطان را ملاقات کن، نامه ]یا کتاب[ بنویس، و کارها را انجام بده! و مولود این روز نویسنده، مبارک و روزی‌مند خواهد بود و هر که در روز و یا شب آن بیمار شود در معرض خطر باشد.

**[ترجمه]

«120»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ الْمَعَاشِ وَ طَلَبِ الْعِلْمِ وَ شِرَاءِ الرَّقِیقِ وَ الْمَاشِیَةِ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ أَوْ هَرَبَ یُقْدَرُ عَلَیْهِ بَعْدَ نِصْفِ شَهْرٍ.

**[ترجمه]روایت شده است: برای سفر کردن، کسب، طلب علم، و خرید بنده و دام، شایسته است و هر که در این روز گم شود یا بگریزد پس از نیم ماه به دست آید.

**[ترجمه]

أقول

فروردین عندهم بفتح الفاء و سکون الراء و فتح الواو ثم سکون الراء و کسر الدال.

**[ترجمه]فروردین عندهم بفتح الفاء و سکون الراء و فتح الواو ثم سکون الراء و کسر الدال.

**[ترجمه]

«121»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ مُبَارَکٌ

یَصْلُحُ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ السَّفَرِ فَمَنْ سَافَرَ فِیهِ کَانَتْ حَاجَتُهُ مَقْضِیَّةً وَ الْبِنَاءِ وَ التَّزْوِیجِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ غَیْرِهِ.

**[ترجمه]العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز خوب و مبارکی است؛ برای طلب حوائج و سفرکردن شایسته است؛ هر که در آن سفر کند، حاجتش رواشده خواهد بود؛ و در این روز، ساختن، تزویج، و نزد سلطان رفتن و غیر او خوبست.

**[ترجمه]

«122»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ وُلِدَ فِیهِ إِسْحَاقُ علیه السلام مَحْمُودَ الْعَاقِبَةِ جَیِّدٌ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ طَالِبْ فِیهِ بِحَقِّکَ وَ ازْرَعْ مَا شِئْتَ وَ لَا تَشْتَرِ فِیهِ عَبْداً.

**[ترجمه]در روایت آمده است: اسحاق علیه السّلام در این روز متولّد شد؛ خوش‌فرجام است؛ برای طلب حوائج، نیکوست؛ حقّ خود را در آن مطالبه کن، هر چه می‌خواهی بکار، و در آن بنده‌ای نخر!

**[ترجمه]

«123»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یُجْتَنَبُ فِیهِ شِرَاءُ الْعَبِیدِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: باید در این روز از خرید بنده‌ها پرهیز شود.

**[ترجمه]

«124»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ مُتَوَسِّطُ الْحَالِ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ الْبِنَاءِ وَ وَضْعِ الْأَسَاسِ وَ حَصَادِ الزَّرْعِ وَ غَرْسِ الشَّجَرِ وَ الْکَرْمِ وَ اتِّخَاذِ الْمَاشِیَةِ مَنْ هَرَبَ فِیهِ کَانَ بَعِیدَ الدَّرْکِ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ خَفِیَ أَمْرُهُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ صَعُبَ مَرَضُهُ.

**[ترجمه]روایت شده است: روز میانه احوالی است؛ برای سفرکردن، ساختن، پایه‌گذاری، دروکردن، کاشتن درخت و انگور، و گرفتن دام، شایسته است؛ هر که در این روز بگریزد در دورست به چنگ آید؛ هر که در آن گم شود امرش پنهان بوده و هر که در این روز بیمار شود بیماریش سخت خواهد بود.

**[ترجمه]

«125»

وَ فِی رِوَایَةٍ: مَنْ مَرِضَ فِیهِ مَاتَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ فِی صُعُوبَةٍ مِنَ الْعَیْشِ وَ یَکُونُ ضَعِیفاً.

**[ترجمه]در روایتی آمده است: هر که در این روز بیمار شود بمیرد، و مولود این روز در سختی زندگی کرده و ناتوان باشد.

**[ترجمه]

«126»

وَ فِی رِوَایَةٍ: مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ حَلِیماً فَاضِلًا.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: مولود این روز، بردبار و فاضل باشد.

**[ترجمه]

«127»

قَالَ مَوْلَانَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: مَنْ سَافَرَ فِیهِ رَجَعَ سَالِماً غَانِماً وَ قَضَی اللَّهُ حَوَائِجَهُ وَ حَصَّنَهُ مِنْ جَمِیعِ الْمَکَارِهِ وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ مُبَارَکٌ.

**[ترجمه]امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: هر که در این روز سفر کند سالم و بهره‌مند برگشته، خداوند حاجت‌هایش را روا کرده و او را از همه بدی‌ها نگه دارد.

پارسیان می‌گویند: روز سبک و مبارکی است.

**[ترجمه]

«128»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ مَحْمُودٌ یُحْمَدُ فِیهِ الطَّلَبُ لِلْمَعَاشِ وَ التَّوَجُّهُ بِالانْتِقَالِ وَ الْأَشْغَالِ وَ الْأَعْمَالِ الرَّضِیَّةِ وَ الِابْتِدَاءَاتِ لِلْأُمُورِ وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ بَهْرَامْ‌رُوزُ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: روزی ستوده است و در آن، طلب روزی، رو کردن به نقل مکان، شغل، و کارهای مورد رضایت و نیز شروع به کار کردن ستایش خواهد شد.

سلمان فارسی گفته است: «بَهرام روز» است .

**[ترجمه]

«129»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ مُتَوَسِّطٌ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ قَضَاءِ الْحَوَائِجِ وَ الْبِنَاءِ وَ وَضْعِ الْأَسَاسِ وَ غَرْسِ الشَّجَرِ وَ الْکَرْمِ وَ اتِّخَاذِ الْمَاشِیَةِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ بَعُدَ دَرْکُهُ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ خِیفَ أَمْرُهُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ صَعُبَ مَرَضُهُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ صَعُبَ عِیشَتُهُ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ بَهْرَامَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالنَّصْرِ وَ الْخِذْلَانِ وَ الْحُرُوبِ وَ الْجِدَالِ وَ هُوَ یَوْمٌ جَیِّدٌ مُبَارَکٌ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز میانه‌ای است؛ برای سفرکردن، برآوردن حاجت‌ها، ساختن، پایه گذاری، کاشتن درخت و انگور، و گرفتن دام، روزی شایسته است؛ هر که در این روز بگریزد در دورست به چنگ آید و هر که در آن گم شود در معرض خطر خواهد بود؛ هر که در این روز بیمار شود بیماریش سخت باشد؛ و مولود این روز، زندگی سختی خواهد داشت.

سلمان گفته است: روز بهرام است که نام فرشته گماشته بر پیروزی و شکست و نبردها و جدال است؛ و این روز نیکو و مبارکی است.

**[ترجمه]

«130»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: روز مبارکی بوده، برای سفرکردن و طلب حوائج، شایسته است.

**[ترجمه]

«131»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: جَیِّدٌ مُخْتَارٌ لِلْحَوَائِجِ وَ السَّفَرِ وَ الْبِنَاءِ وَ الْغَرْسِ وَ الدُّخُولِ إِلَی السُّلْطَانِ‌⁽¹⁾

یَوْمٌ مُبَارَکٌ بِمَشِیَّةِ اللَّهِ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روز[ خوب و برگزیده‌ای برای حوائج، سفرکردن، ساختن، درخت‌کاری، و ورود بر سلطان بوده و به خواست خدا روز مبارکی است. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«132»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ جَیِّدٌ مَحْمُودٌ صَالِحٌ مَسْعُودٌ مُبَارَکٌ لِمَا یُؤْتَی فَاشْتَرِ فِیهِ وَ بِعْ وَ اعْمَلْ مَا شِئْتَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ طَوِیلَ الْعُمُرِ مَلِکاً یَمْلِکُ بَلَداً أَوْ نَاحِیَةً مِنْهُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ یَخْلُصُ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز خوب، ستوده، شایسته، فرخنده و مبارکی برای هر چه پیش آید است؛ پس در آن بخر و بفروش و هر کاری می‌خواهی انجام بده! مولود این روز دارای عمر طولانی باشد و حکمران کشور یا ناحیه‌ای از آن خواهد شد؛ و هر که در این روز یا شبش بیمار شود به اذن خدای تعالی سلامتی یابد.

**[ترجمه]

«133»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَوْمٌ مُتَوَسِّطٌ یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ الْحَوَائِجِ وَ الْبِنَاءِ وَ وَضْعِ الْأَسَاسَاتِ وَ غَرْسِ الشَّجَرِ وَ الْکَرْمِ وَ اتِّخَاذِ الْمَاشِیَةِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ کَانَ بَعِیدَ الدَّرْکِ وَ مَنْ ضَلَّ فِیهِ خَفِیَ أَمْرُهُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ صَعُبَ مَرَضُهُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ عَاشَ فِی صُعُوبَةٍ.

اقول

المضبوط عندهم بهرام بفتح الباء و سکون الهاء.

الیوم الحادی و العشرون

**[ترجمه]در روایت دیگری است: روزی میانه است؛ برای سفرکردن، حوائج، ساختن، پایه گذاری، کاشتن درخت و انگور و گرفتن دام، روزی شایسته است؛ هر که در این روز بگریزد در دورست به چنگ آید و هر که در آن گم شود امرش پنهان خواهد بود؛ هر که در این روز بیمار شود بیماریش سخت باشد؛ و مولود این روز، در سختی زندگی خواهد کرد.

روزبیست و یکم:

**[ترجمه]

«134»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ یَصْلُحُ فِیهِ إِرَاقَةُ الدِّمَاءِ فَاتَّقُوا فِیهِ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَ لَا تَطْلُبُوا فِیهِ حَاجَةً وَ لَا تَنَازَعُوا فِیهِ فَإِنَّهُ رَدِی‌ءٌ مَنْحُوسٌ مَذْمُومٌ وَ لَا تَلْقَ فِیهِ سُلْطَاناً تَتَّقِیهِ فَهُوَ یَوْمٌ رَدِی‌ءٌ لِسَائِرِ الْأُمُورِ وَ لَا تَخْرُجْ مِنْ بَیْتِکَ وَ تَوَقَّ مَا اسْتَطَعْتَ وَ تَجَنَّبْ فِیهِ الْیَمِینَ الصَّادِقَةَ وَ تَجَنَّبْ فِیهِ الْهَوَامَّ فَإِنَّ مَنْ لُسِعَ فِیهِ مَاتَ وَ لَا تُوَاصِلْ فِیهِ أَحَداً فَهُوَ أَوَّلُ یَوْمٍ أُرِیقَ فِیهِ الدَّمُ وَ حَاضَتْ فِیهِ حَوَّاءُ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ لَمْ یَرْجِعْ وَ خِیفَ عَلَیْهِ وَ لَمْ یَرْبَحْ وَ الْمَرِیضُ یَشْتَدُّ عِلَّتُهُ وَ لَمْ یَبْرَأْ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مُحْتَاجاً فَقِیراً.

**[ترجمه]امام صادق علیه السّلام فرمود: این روز، روز نحس مستمرّ است؛ در آن گرفتن خون شایسته است، پس تا می‌توانید در آن پرهیز کنید، حاجتی در این روز نخواهید، و در آن ستیزه نکنید که بد، نحس و مذموم است! با سلطانی که از او می‌ترسی، دیدار نکن که روزی بد برای هر کاری است! تا می‌توانی از خانه خود بیرون نیا و خودداری کن! از قسم راست هم بپرهیز و نیز از خزنده‌ها! که هر کسی در این روز گزیده شود بمیرد؛ در آن به کسی پیوند نخور که نخستین روز خونریزی است و روزی است که حوّاء در آن حیض دید؛ هر که در این روز سفر کند، برنگشته، سود نکند و در معرض خطر باشد و هر که در این روز بیمار شود بیماریش شدید شود و سلامتی نیابد؛ و مولود این روز نیازمند و فقیر خواهد بود.

**[ترجمه]

«135»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ صَالِحاً قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: مولود این روز، صالح خواهد بود.

پارسیان می‌گویند: روز خوبی است.

**[ترجمه]

«136»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَصْلُحُ فِیهِ إِهْرَاقُ الدَّمِ وَ لَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً وَ تَتَّقِی فِیهِ مِنَ الْأَذَی.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: در این روز خون گرفتن نیکوست؛ در آن حاجتی نخواه و از آزار دادن بپرهیز!

**[ترجمه]

«137»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یُکْرَهُ فِیهِ سَائِرُ الْأَعْمَالِ وَ الْفَصْدُ وَ الْحِجَامَةُ وَ لِقَاءُ الْأَجْنَادِ وَ الْقُوَّادِ وَ السَّاسَةِ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رَامْ‌رُوزُ.

**[ترجمه]روایت شده است: همه کاری در آن بد است؛ فصد، حجامت، برخورد با لشکرها، افسرها و سیاستمدارها در این روز بد است.

سلمان فارسی آن را «رَام روز» گفته است.

**[ترجمه]

«138»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ رَدِی‌ءٌ فَلَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً وَ اتَّقِ فِیهِ السُّلْطَانَ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ خِیفَ عَلَیْهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ فَقِیراً مُحْتَاجاً وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزْمَاهُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْفَرَحِ یَصْلُحُ لِإِهْرَاقِ الدِّمَاءِ حَسْبُ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس و پستی است، پس در آن حاجتی نخواه و از سلطان بپرهیز! هر که در این روز سفر کند در معرض خطر باشد و مولود این روز، مستمند و نیازمند خواهد بود.

سلمان گفته است: «روز ماه» نام فرشته گماشته بر شادی است؛ تنها برای خون گرفتن نیکوست.

**[ترجمه]

«139»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمُ نَحْسٍ وَ هُوَ یَوْمُ إِرَاقَةِ الدَّمِ فَلَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً.

**[ترجمه]روایت شده است: روز نحسی است و این، روز خون گرفتن است، پس در آن حاجتی نخواه!

**[ترجمه]

«140»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس مستمرّ است. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«141»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ مَذْمُومٌ أَکَلَ فِیهِ آدَمُ مِنَ الشَّجَرَةِ وَ عَصَی رَبَّهُ فَاحْذَرْهُ وَ لَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً وَ لَا تَلْقَ سُلْطَاناً وَ لَا تَعْمَلْ عَمَلًا وَ لَا تُشَارِکْ أَحَداً وَ اقْعُدْ فِی مَنْزِلِکَ وَ اسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ ضَیِّقَ الْعَیْشِ نَکِدَ الْحَیَاةِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یُخَافُ عَلَیْهِ.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس و مذمومی است؛ در این روز آدم از آن درخت خورد و پروردگارش را نافرمانی کرد؛ پس از آن حذر کن و در آن حاجتی نخواه، با هیچ سلطانی دیدار نکن، کاری انجام نده، شریک کسی نشو و در خانه خود بنشین و از شرّش به خدا پناه بر! مولود این روز، روزی تنگ و زندگی بدی خواهد داشت و هر که در این روز بیمار شود در معرض خطر باشد.

**[ترجمه]

«142»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یُتَّقَی فِیهِ السُّلْطَانُ وَ السَّفَرُ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: در این روز باید از سلطان و سفرکردن پرهیز کرد .

**[ترجمه]

أقول

المضبوط عندهم رام بفتح الراء المهملة.

**[ترجمه]المضبوط عندهم بهرام بفتح الباء و سکون الهاء.

**[ترجمه]

«143»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ حَسَنٌ مَا فِیهِ مَکْرُوهٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الصَّیْدِ فِیهِ وَ السَّفَرِ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ رَبِحَ وَ یَرْجِعُ مُعَافًی إِلَی أَهْلِهِ سَالِماً وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ الْمُهِمَّاتِ وَ سَائِرِ الْأَعْمَالِ وَ الصَّدَقَةُ فِیهِ مَقْبُولَةٌ وَ مَنْ دَخَلَ عَلَی سُلْطَانٍ قُضِیَتْ حَاجَتُهُ وَ یَبْلُغُ بِقَضَاءِ

الْحَوَائِجِ وَ فِی نُسْخَةٍ أُخْرَی وَ مَنْ قَصَدَ السُّلْطَانَ وَجَدَ مَخَافَةً.

**[ترجمه]العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز برگزیده و نیکی بوده و در آن بدی نیست؛ برای هر حاجتی و برای خرید و فروش، شکار و سفرکردن شایسته است؛ هر که در این روز سفر کند، سالم و در حالی که سود کرده، به سوی خانواده خود برگردد؛ نیز طلب حوائج، کارهای مهم و همه اعمال در این روز، شایسته است؛ صدقه در آن مقبول بوده و هر که نزد سلطان برود حاجتش روا شده و به رواشدن حاجت‌ها می‌رسد. در نسخه دیگری این گونه آمده است: هر که قصد سلطان کند ترس بر او مستولی شود.

**[ترجمه]

«144»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: خَفِیفٌ صَالِحٌ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ یُلْتَمَسُ فِیهِ وَ الرُّؤْیَا فِیهِ مَقْصُوصَةٌ وَ التِّجَارَةُ فِیهِ مُبَارَکَةٌ وَ الْآبِقُ فِیهِ یُوجَدُ وَ إِنْ خَاصَمْتَ فِیهِ کَانَتِ الْغَلَبَةُ لَکَ وَ التَّزْوِیجُ فِیهِ جَیِّدٌ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ عَیْشُهُ طَیِّباً وَ یَکُونُ مُبَارَکاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ سَرِیعاً وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: ]روز[ سبکی بوده و برای هر چه در آن اصرار شود، شایسته است؛ خواب آن درست، و تجارت در آن مبارک باشد؛ گریزان در این روز یافته می‌شود؛ در این روز، غلبه بر خصم خواهی داشت؛ تزویج در آن نیک است؛ مولود این روز مبارک بوده و دارای زندگی خوشی خواهد بود؛ و هر که در این روز بیمار شود به زودی سلامتی یابد.

پارسیان گفته‌اند: روز سنگینی است.

**[ترجمه]

«145»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یُحْمَدُ فِیهِ کُلُّ حَاجَةٍ وَ الْأَعْمَالُ السُّلْطَانِیَّةُ وَ سَائِرُ التَّصَارِیفِ فِی الْأَعْمَالِ الْمَرْضِیَّةِ وَ هُوَ یَوْمٌ خَفِیفٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ یُرَادُ قَضَاؤُهَا قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ بَادْرُوزُ.

**[ترجمه]روایت شده است: در این روز همه حاجت‌ها، اعمال سلطانی، و همه اعمال مرضیّ، ستوده است؛ روزی سبک بوده و برای هر حاجتی که برآورده شدنش خواسته شود، شایسته است.

سلمان گفته است: «باد روز» است.

**[ترجمه]

«146»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِقَضَاءِ الْحَوَائِجِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ الصَّدَقَةُ فِیهِ مَقْبُولَةٌ وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یَبْرَأُ سَرِیعاً وَ الْمُسَافِرُ فِیهِ یَرْجِعُ مُعَافًی وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ بَادَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالرِّیحِ یَوْمٌ خَفِیفٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روزی نیک برای برآورده شدن حوائج، خرید و فروش، و رفتن نزد سلطان است؛ صدقه در آن مقبول است؛ هر که در این روز بیمار شود زود سلامتی یابد و هر که در این روز سفر کند سالم برگردد.

سلمان گفته است: «روز باد» نام فرشته گماشته بر باد است؛ روزی سبک و شایسته برای هر حاجتی است.

**[ترجمه]

«147»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: برای همه کارها نیکوست.

**[ترجمه]

«148»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: مُخْتَارٌ صَالِحٌ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ لِقَاءِ السُّلْطَانِ وَ السَّفَرِ وَ الصَّدَقَةِ⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روز[ برگزیده و شایسته‌ای برای خرید و فروش، دیدار سلطان، سفرکردن و صدقه دادن است. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«149»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ مُخْتَارٌ لِمَا تُرِیدُ مِنَ الْأَعْمَالِ فَاعْمَلْ مَا شِئْتَ وَ الْقَ مَنْ شِئْتَ فَإِنَّهُ مُبَارَکٌ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً مَیْمُوناً سَعِیداً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ لَا یُخَافُ عَلَیْهِ وَ یَخْلُصُ وَ یُسْتَحَبُّ فِیهِ الشِّرَاءُ وَ الْبَیْعُ.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز فرخنده، مبارک و برگزیده‌ای برای هر کاری که می‌خواهی است، پس آنچه می‌خواهی انجام ده و با هر که می‌خواهی دیدار کن! چرا که مبارک است؛ نیز مولود این روز مبارک، پریمن، و فرخنده خواهد بود؛ هر که در این روز یا شبش بیمار شود خطری بر وی نبوده و نجات یابد؛ و خرید و فروش در آن مستحب است.

**[ترجمه]

بیان

قوله علیه السلام و یبلغ بقضاء الحوائج أی حوائج غیره أو هو تأکید

مقصوصة أی ینبغی أن یقص لغیره لیعبرها.

**[ترجمه]«به رواشدن حاجت‌ها می‌رسد» یعنی به حاجت‌های دیگران؛ و یا اینکه این جمله، تأکید «مقصوص» است، یعنی شایسته است برای عبرت دیگران، آن را برای آنها نقل کند.

**[ترجمه]

«150»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ سَعِیدٌ مُخْتَارٌ وُلِدَ فِیهِ یُوسُفُ النَّبِیُّ الصِّدِّیقُ علیه السلام یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ لِکُلِّ مَا یُرِیدُونَهُ وَ خَاصَّةً لِلتَّزْوِیجِ وَ التِّجَارَاتِ کُلِّهَا وَ لِلدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ السَّفَرِ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ غَنِمَ وَ أَصَابَ خَیْراً جَیِّدٌ لِلِقَاءِ الْمُلُوکِ وَ الْأَشْرَافِ وَ الْمُهِمَّاتِ وَ سَائِرِ الْأَعْمَالِ وَ هُوَ یَوْمٌ خَفِیفٌ مِثْلُ الَّذِی قَبْلَهُ یَصْلُحُ لِلْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الرُّؤْیَا فِیهِ کَاذِبَةٌ وَ الْآبِقُ فِیهِ یُوجَدُ وَ الضَّالَّةُ تَرْجِعُ وَ الْمَرِیضُ یَبْرَأُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ صَالِحاً طَیِّبَ النَّفْسِ حَسَناً مَحْبُوباً حَسَنَ التَّرْبِیَةِ فِی کُلِّ حَالَةٍ رَخِیَّ الْبَالِ.

وَ فِی نُسْخَةٍ أُخْرَی: یَوْمُ نَحْسٍ مَشُومٌ مَنْ وُلِدَ فِیهِ لَا یَمُوتُ إِلَّا مَقْتُولًا وُلِدَ فِیهِ فِرْعَوْنُ.

**[ترجمه]العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز فرخنده و برگزیده‌ای است؛ یوسفِ پیامبرِ صدّیق علیه السّلام در آن متولّد شد؛ برای هر حاجتی و هر چه می‌خواهند شایسته است، به ویژه برای تزویج، انواع تجارت‌ها، رفتن نزد سلطان و سفرکردن؛ هر که در این روز سفر کند بهره مند خواهد بود؛ برای دیدار پادشاهان و اشراف، برای هر کار مهمّی و نیز همه اعمال، نیکوست؛ مانند روز گذشته، روز سبکی است؛ برای خرید و فروش شایسته است؛ خواب در آن دروغ است؛ گریزانِ در این روز به دست آید؛ گمشده برگردد و بیمار سلامتی یابد؛ مولود این روز، صالح، زیبا، دوست‌داشتنی، در هر حالی خوشدل و دارای جان پاکیزه و پرورش نیکو باشد.

در نسخه دیگری آمده است: روز نحس و شومی است؛ مولود این روز جز با کشته شدن نمیرد؛ و فرعون در این روز زاده شد.

**[ترجمه]

«151»

قَالَ مَوْلَانَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: وُلِدَ فِیهِ ابْنُ یَامِینَ أَخُو یُوسُفَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً مُبَارَکاً.

وَ قَالَتِ الْفُرْسُ: إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ یُحْمَدُ فِیهِ التَّزْوِیجُ وَ النُّقْلَةُ وَ السَّفَرُ وَ الْأَخْذُ وَ الْعَطَاءُ وَ لِقَاءُ السَّلَاطِینِ صَالِحٌ لِسَائِرِ الْأَعْمَالِ وَ لِقَضَاءِ الْحَوَائِجِ وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ دَیْبِدِینْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالنَّوْمِ وَ الْیَقَظَةِ وَ حِرَاسَةِ الْأَرْوَاحِ حَتَّی تَرْجِعَ إِلَی الْأَبْدَانِ وَ مِنْ رِوَایَةٍ أَنَّهُ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَی.

**[ترجمه]امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: ابن یامین برادر یوسف علیه السّلام در این روز متولّد شد و مولود این روز، روزی‌مند و مبارک می‌شود.

پارسیان گفته‌اند: روز سبکی است؛ و در آن تزویج، نقل مکان، سفرکردن، گرفتن و عطا کردن، و دیدار سلاطین ستوده است؛ و برای همه اعمال و برای برآورده شدن حاجت‌ها نیکوست.

سلمان فارسی گفته است: «دیبدین روز» نام فرشته گماشته بر خواب و بیداری و مراقبت از ارواح تا زمان برگشت به تن است؛ نیز در روایتی از نام‌های خدای تعالی شمرده شده است .

**[ترجمه]

«152»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ وُلِدَ فِیهِ یُوسُفُ علیه السلام وَ هُوَ یَوْمٌ صَالِحُ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ التِّجَارَةِ وَ التَّزْوِیجِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ غَنِمَ وَ أَصَابَ خَیْراً وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ حَسَنَ التَّرْبِیَةِ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ بَنْدِینَ اسْمٌ مِنْ أَسْمَائِهِ تَعَالَی یَوْمٌ خَفِیفٌ صَالِحٌ لِسَائِرِ الْحَوَائِجِ وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی مِثْلَ الثَّانِی وَ الْعِشْرِینَ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز ولادت یوسف علیه السّلام است؛ روزی نیکو برای طلب حوائج، تجارت، تزویج، و رفتن به نزد سلطان است؛ هر که در این روز سفر کند بهره‌مند و دارای غنیمت شود؛ و مولود این روز، پرورش نیکویی داشته باشد.

سلمان گفته است: «روز بندین» از نام‌های خدای تعالی است؛ روز سبک و شایسته‌ای برای همه حاجت‌هاست. در روایت دیگری مانند روز بیست و دوّم آمده است.

**[ترجمه]

«153»

الْمَکَارِمُ،: مُخْتَارٌ جَیِّدٌ خَاصَّةً لِلتَّزْوِیجِ وَ التِّجَارَاتِ کُلِّهَا وَ الدُّخُولِ إِلَی‌⁽¹⁾السُّلْطَانِ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]مکارم: ]روزی[ برگزیده و خوب به ویژه برای تزویج، انواع تجارت‌ها و رفتن به نزد سلطان است. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«154»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ لِکُلِّ مَا تُرِیدُ لِلسَّفَرِ وَ التَّحْوِیلِ‌⁽³⁾

مِنْ مَکَانٍ إِلَی مَکَانٍ وَ هُوَ جَیِّدٌ لِلْحَوَائِجِ وَ لِقَاءِ الْمُلُوکِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ سَعِیداً وَ عَاشَ عَیْشاً طَیِّباً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ نَجَا بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز فرخنده و مبارکی برای هر چه می‌خواهی است: برای سفرکردن و نقل مکان؛ نیز روز نیکی برای حوائج و دیدار پادشاهان است؛ مولود این روز، فرخنده و دارای زندگی طیّبی باشد؛ و هر که در این روز و یا شبش بیمار شود به اذن خدای تعالی نجات یابد.

**[ترجمه]

«155»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: إِنَّ یُوسُفَ وُلِدَ فِیهِ وَ یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: یوسف در این روز زاده شد و برای تزویج نیکوست.

**[ترجمه]

أقول

الاسم عندهم دیبدین بفتح الدال المهملة و سکون الیاء المثناة التحتانیة و کسر الباء أو فتحها و کسر الدال المهملة و منهم من صححه دیبادین و فی نسخ الدروع تصحیفات.

**[ترجمه]نزد آنان «دَییِدِین» و یا «دَیبَدِین» خوانده می‌شود و برخی از آنان «دیبادین» گفته‌اند؛ در نسخه‌های الدروع نیز تصحیفاتی وجود دارد.

**[ترجمه]

«156»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ مَذْمُومٌ مَشُومٌ مَلْعُونٌ وُلِدَ فِیهِ فِرْعَوْنُ لَعَنَهُ اللَّهُ وَ هُوَ یَوْمٌ عَسِیرٌ نَکِدٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ لَا یَنْبَغِی أَنْ یُبْتَدَأَ فِیهِ بِحَاجَةٍ وَ یُکْرَهُ فِی جَمِیعِ الْأَحْوَالِ وَ الْأَعْمَالِ نَحْسٌ لِکُلِّ أَمْرٍ یُطْلَبُ فِیهِ مَنْ سَافَرَ فِیهِ مَاتَ فِی سَفَرِهِ.

**[ترجمه]العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس مستمرّ، مذموم، شوم و مورد لعنی است؛ در این روز فرعون .لعنه اللَّه . زاده شد؛ روز سخت و بدی است، پس تا می‌توانید تقوای الهی داشته باشید؛ شایسته نیست با حاجتی این روز را شروع کرد؛ در همه احوال و اعمال، بد باشد و برای هر چه در این روز طلب شود نحس است؛ و هر که در این روز سفر کند در سفر خود از دنیا برود.

**[ترجمه]

«157»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ طَالَتْ مَرْضَتُهُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ سَقِیماً حَتَّی یَمُوتَ نَکِداً فِی عَیْشِهِ وَ لَا یُوَفَّقُ لِخَیْرٍ وَ إِنْ حَرَصَ عَلَیْهِ جُهْدَهُ وَ یُقْتَلُ فِی آخِرِ عُمُرِهِ أَوْ یَغْرَقُ.

**[ترجمه]هر که در آن بیمار شود بیماریش

طولانی باشد؛ و مولود این روز تا زمان مرگ مریض بوده و زندگی بدی داشته باشد؛ نیز وی موفّق به خیری نشود و اگر بدان حرص ورزد به سختی بیفتد و سرانجام وی در آخر عمر خود، کشته شده و یا غرق گردد .

**[ترجمه]

«158»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ جَیِّدٌ لِلسَّفَرِ وَ الرُّؤْیَا فِیهِ کَاذِبَةٌ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: این روز برای سفرکردن خوب است و خوابش دروغ باشد.

**[ترجمه]

«159»

قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: مَنْ وُلِدَ فِی هَذَا الْیَوْمِ عَلَا أَمْرُهُ إِلَّا أَنَّهُ یَکُونُ حَزِیناً حَقِیراً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ طَالَ مَرَضُهُ وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ جَیِّدٌ.

**[ترجمه]امام علی علیه السّلام فرمود: مولود این روز، کارش رفعت گیرد، ولی اندوهگین و خوار باشد؛ و هر که در این روز بیمار شود، بیماریش طولانی شود.

پارسیان گفته‌اند: روز سبک و خوبی است.

**[ترجمه]

«160»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ رَدِی‌ءٌ مَذْمُومٌ لَا یُطْلَبُ فِیهِ حَاجَةٌ وُلِدَ فِیهِ فِرْعَوْنُ ذُو الْأَوْتَادِ وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ دِینْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالسَّعْیِ وَ الْحَرَکَةِ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالنَّوْمِ وَ الْیَقَظَةِ وَ حِرَاسَةِ الْأَرْوَاحِ حَتَّی تَرْجِعَ إِلَی الْأَبْدَانِ.

**[ترجمه]روایت شده است: روز پست و نکوهیده‌ای است و در آن نباید حاجتی را طلب کرد؛ فرعون ذو الاوتاد نیز در آن زاده شد.

سلمان فارسی گفته: «دِین روز» نام فرشته گماشته بر تلاش و حرکت است؛ و در روایت دیگری آمده: نام فرشته گماشته بر خواب و بیداری و مراقبت از ارواح تا بازگشت به تن است.

**[ترجمه]

«161»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ رَدِی‌ءٌ نَحْسٌ فِیهِ وُلِدَ فِرْعَوْنُ فَلَا تَطْلُبْ فِیهِ أَمْراً مِنَ الْأُمُورِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ نَکِدَ عَیْشُهُ وَ لَمْ یُوَفَّقْ لِخَیْرٍ وَ یُقْتَلُ آخِرَ عُمُرِهِ أَوْ یَغْرَقُ وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یَطُولُ مَرَضُهُ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ دِینَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالنَّوْمِ وَ الْیَقَظَةِ وَ السَّعْیِ وَ الْحَرَکَةِ وَ حِرَاسَةِ الْأَرْوَاحِ إِلَی أَنْ تَرْجِعَ إِلَی الْأَبْدَانِ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ کَمَا ذُکِرَ آنِفاً.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز پست و نحسی است؛ فرعون در آن زاده شد؛ پس در این روز هیچ امری را طلب نکن! مولود این روز زندگی بدی داشته باشد و موفّق به خیری نشود و در آخر عمر خود، کشته شده و یا غرق گردد؛ و بیمار در این روز، بیماریش طولانی شود.

سلمان گفته است: «روز دِین» نام فرشته گماشته بر خواب و بیداری، تلاش و حرکت و مراقبت از ارواح تا بازگشت به تن است؛ روز نحس مستمرّ بوده و مولود این روز چنان است که بیان شد.

**[ترجمه]

«162»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ فِیهِ وُلِدَ فِرْعَوْنُ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یُقْتَلُ وَ لَا یَکُونُ مُوَفَّقاً وَ إِنْ حَرَصَ جُهْدَهُ وَ یَکُونُ مَا عَاشَ نَکِداً.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: روز نحس مستمرّ است؛ فرعون در آن زاده شد؛ و مولود این روز کشته شده و موفّق نشود و اگر حرص ورزد به سختی بیفتد و تا زنده است در سختی باشد.

**[ترجمه]

«163»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ مَشُومٌ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز شومی است. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«164»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ مَکْرُوهٌ لِکُلِّ حَالٍ وَ عَمَلٍ فَاحْذَرْهُ وَ لَا تَعْمَلْ فِیهِ عَمَلًا وَ لَا تَلْقَ أَحَداً وَ اقْعُدْ فِی مَنْزِلِکَ وَ اسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَنْحُوساً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ خِیفَ عَلَیْهِ أَوْ طَالَ مَرَضُهُ.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس مستمرّ است و برای هر حال و کاری بد است، پس از آن اجتناب کن، در آن کاری نکن و با کسی دیدار نکن، در خانه‌ات بنشین و از شرّش به خدا پناه بر! مولود این روز نحس باشد؛ و هر که در این روز یا شبش بیمار شود در معرض خطر بوده و یا بیماریش طولانی شود.

**[ترجمه]

«165»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: وُلِدَ فِیهِ فِرْعَوْنُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یُقْتَلُ فِی آخِرِ عُمُرِهِ إِذَا حَرَصَ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ أَوْ یُغْرَقُ.

**[ترجمه]در روایت است: فرعون در این روز زاده شد و مولود این روز در آخر عمر خود به سبب حرص در طلب روزی، کشته و یا غرق شود .

**[ترجمه]

أقول

دین بکسر الدال و سکون الیاء.

**[ترجمه]دین بکسر الدال و سکون الیاء.

**[ترجمه]

«166»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مَذْمُومٌ نَحْسٌ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی أَصَابَ مِصْرَ فِیهِ تِسْعَةُ ضُرُوبٍ مِنَ الْآفَاتِ فَلَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً وَ

احْفَظْ فِیهِ نَفْسَکَ فَإِنَّهُ الْیَوْمُ الَّذِی ضَرَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهِ أَهْلَ الْآیَاتِ مَعَ فِرْعَوْنَ وَ هُوَ شَدِیدُ الْبَلَاءِ وَ الْآبِقُ فِیهِ یَرْجِعُ وَ لَا تَحْلِفْ فِیهِ صَادِقاً وَ لَا کَاذِباً وَ هُوَ یَوْمُ سَوْءٍ مَنْ سَافَرَ فِیهِ لَا یَرْبَحُ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَجْهَدَ وَ مَنْ لَمْ یُفِقْ مِنْ مَرَضِهِ فَاتَّقِهِ.

**[ترجمه]العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نکوهیده و نحسی بوده و این همان روزی است که در آن، مصر دچار تعداد نه آفت شد، پس در آن حاجتی نخواه و خود را محافظت کن! چرا که خداوند عزّ و جلّ در این روز، که بلای شدیدی را شاهد بود، اهل آیات را به همراه فرعون عذاب کرد؛ گریخته در آن برمی‌گردد؛ در این روز سوگند به راست و یا دروغ نخور! و این روز بدی است؛ هر که در این روز سفر کند سود نبرد و هر که در آن بیمار شود به رنج افتد؛ و اگر وی بهبودی نیافت، از او پرهیز کن!

**[ترجمه]

«167»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ مَرِضَ فِیهِ لَا یَکَادُ یَبْرَأُ وَ هُوَ إِلَی الْمَوْتِ أَقْرَبُ مِنَ الْحَیَاةِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ لَا یَنْجُو وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَلِکاً مَرْزُوقاً نَجِیباً مِنَ النَّاسِ تُصِیبُهُ عِلَّةٌ شَدِیدَةٌ وَ یَسْلَمُ مِنْهَا.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: هر که در این روز بیمار شود چه بسا سلامتی نیابد و وی به مرگ، نزدیک‌تر باشد تا به زندگی؛ هر که در این روز بیمار شود نجات نیابد؛ و مولود این روز، پادشاهی روزی‌مند و آبرومند شود و بیماری سختی بدو رسد، امّا از آن سلامتی یابد.

**[ترجمه]

«168»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ فَقِیهاً عَالِماً.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: مولود این روز، فقیه و دانشمند شود.

**[ترجمه]

«169»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الْبِنَاءِ وَ الزَّرْعِ وَ یَصْلُحُ لِقَضَاءِ الْحَوَائِجِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ کَذَّاباً نَمَّاماً لَا خَیْرَ فِیهِ.

**[ترجمه]در روایتی است: روزی خوب برای خرید و فروش، ساختن و زراعت است و برای برآورده شدن حوائج، شایسته است؛ و مولود این روز دروغگو، سخن‌چین و بی‌خیر خواهد بود.

**[ترجمه]

«170»

وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: اسْتَعِیذُوا فِیهِ بِاللَّهِ تَعَالَی وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ رَدِی‌ءٌ مَکْرُوهٌ أُصِیبَ فِیهِ أَهْلُ مِصْرَ بِسَبْعِ ضَرَبَاتٍ مِنَ الْبَلَاءِ وَ هُوَ یَوْمُ نَحْسٍ تَفَرَّغْ فِیهِ لِلدُّعَاءِ وَ الصَّلَاةِ وَ عَمَلِ الْخَیْرِ وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ أَرْدَرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْجِنِّ وَ الشَّیَاطِینِ.

**[ترجمه]امام علی علیه السّلام فرمود: در این روز به خدای تعالی پناه برید!

پارسیان می‌گویند: روز سنگین، پست و بدی است؛ مصریان در آن به هفت نوع بلاء دچار شدند؛ و روز نحسی است؛ در آن به دعا، نماز و کار خیر بپرداز!

سلمان فارسی گفته است: «ارد روز» نام فرشته گماشته بر جنّ و شیاطین است.

**[ترجمه]

«171»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ رَدِی‌ءٌ فَاحْفَظْ نَفْسَکَ فِیهِ وَ لَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً فَإِنَّهُ یَوْمٌ شَدِیدُ الْبَلَاءِ ضَرَبَ اللَّهُ فِیهِ أَهْلَ مِصْرَ بِالْآیَاتِ مَعَ فِرْعَوْنَ وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یُجْهِدُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ مُبَارَکاً مَرْزُوقاً نَجِیباً وَ تُصِیبُهُ عِلَّةٌ شَدِیدَةٌ وَ یَسْلَمُ مِنْهَا وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ أَرْدَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْجِنِّ وَ الشَّیَاطِینِ یَوْمُ نَحْسٍ ضَرَبَ اللَّهُ فِیهِ أَهْلَ مِصْرَ بِالْآیَاتِ فَتَفَرَّغْ فِیهِ لِلدُّعَاءِ وَ الصَّلَاةِ وَ عَمَلِ الْخَیْرِ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس و پستی است، پس در آن خود را محافظت کن و حاجتی نخواه! چرا که روز پربلایی است که خداوند در آن، مصریان را به همراه فرعون، بوسیله آیات خود فروگرفت؛ هر که در این روز بیمار شود به رنج افتد؛ و مولود این روز، مبارک، روزی‌مند و نجیب خواهد شد و بیماری سختی ببیند و از آن برهد.

سلمان گفته: «روز ارد» است؛ روز نحسی است که خداوند در آن، مصریان را بوسیله آیات خود فروگرفت، پس در آن به دعا، نماز و کار خیر بپرداز!

**[ترجمه]

«172»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ مَشُومٌ فِیهِ أُصِیبَ أَهْلُ مِصْرَ بِالْآیَاتِ فَاتَّقِهِ جُهْدَکَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ لَمْ یُفِقْ مِنْ مَرَضِهِ.

**[ترجمه]امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس و شومی است؛ مصریان در آن بوسیله آیات گرفتار شدند؛ تا می‌توانی از آن بپرهیز! و هر که در این روز بیمار شود بهبودی نیابد.

**[ترجمه]

«173»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: رَدِی‌ءٌ مَذْمُومٌ یُحْذَرُ فِیهِ مِنْ کُلِّ شَیْ‌ءٍ⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روزِ[ پست و نکوهیده‌ای است و باید در آن از هر چیزی اجتناب کرد. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«174»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمُ نَحْسٍ مَکْرُوهٌ ثَقِیلٌ نَکِدٌ فَلَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً وَ لَا تَلْقَ أَحَداً وَ لَا تُسَافِرْ فِیهِ وَ اقْعُدْ فِی مَنْزِلِکَ وَ اسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ ثَقِیلَ التَّرْبِیَةِ نَکِدَ الْحَیَاةِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ یُخَافُ عَلَیْهِ.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نحس، ناپسند، سنگین و بدی است؛ پس در آن هیچ حاجتی نخواه و با کسی دیدار نکن، در آن سفر نرو، در خانه‌ات بنشین و از شر آن به خدا پناه بر! مولود این روز، دارای تربیت سنگین و زندگی بدی باشد؛ و هر که در روز و یا شب آن بیمار شود در معرض خطر خواهد بود.

**[ترجمه]

«175»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَوْمٌ ضَرَبَ اللَّهُ فِیهِ أَهْلَ الْآیَاتِ مَعَ فِرْعَوْنَ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ نَجِیباً مُبَارَکاً مَرْزُوقاً تُصِیبُهُ عِلَّةٌ شَدِیدَةٌ وَ یَسْلَمُ مِنْهَا.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: این روزی است که خدا در آن، اهل آیات را به همراه فرعون عذاب کرد؛ و مولود این روز، نجیب، مبارک و روزی‌مند می‌شود و بیماری سختی بدو رسد، امّا از آن رهایی یابد.

**[ترجمه]

أقول

المشهور فی تصحیح الاسم أنه بفتح الهمزة و سکون الراء المهملة ثم الدال المهملة و قد یمد الهمزة و بعضهم صححه بکسر الهمزة.

**[ترجمه]«اَرد روز» تلفّظ مشهور است، امّا برخی آن را «اِرد روز» خوانده‌اند.

**[ترجمه]

«176»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مُبَارَکٌ لِلسَّیْفِ ضَرَبَ مُوسَی علیه السلام فِیهِ الْبَحْرَ فَانْفَلَقَ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ مَا خَلَا التَّزْوِیجَ وَ السَّفَرَ فَاجْتَنِبُوا فِیهِ ذَلِکَ فَإِنَّهُ مَنْ تَزَوَّجَ فِیهِ لَمْ یَتِمَّ تَزْوِیجُهُ وَ یُفَارِقُ أَهْلَهُ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ لَمْ یَصْلُحْ لَهُ ذَلِکَ فَلْیَتَصَدَّقْ.

**[ترجمه]العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز مبارکی برای شمشیر است؛ در این روز موسی علیه السّلام با عصا به دریا زد و دریا شکافت؛ برای هر حاجتی جز تزویج و سفرکردن شایسته است؛ پس در این روز از آن دو اجتناب کنید! چرا که هر کسی در آن ازدواج کند ازدواجش تمام نشده و از همسرش جدا گردد و هر که در این روز سفر کند برایش نیکو نباشد، پس باید صدقه دهد.

**[ترجمه]

«177»

وَ فِیهِ رِوَایَةٌ أُخْرَی: یَوْمٌ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ لِکُلِّ أَمْرٍ یُرَادُ إِلَّا التَّزْوِیجَ فَإِنَّهُ مَنْ تَزَوَّجَ فِیهِ فُرِّقَ بَیْنَهُمَا کَمَا انْفَرَقَ الْبَحْرُ لِمُوسَی علیه السلام وَ یَکُونُ عَیْشُهُمَا بَغِیضاً وَ لَا تَدْخُلْ إِذَا وَرَدْتَ مِنْ سَفَرِکَ فِیهِ إِلَی أَهْلِکَ وَ النُّقْلَةُ فِیهِ جَیِّدَةٌ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ قَلِیلَ الْحَظِّ وَ یَغْرَقُ کَمَا غَرِقَ فِرْعَوْنُ فِی الْیَمِّ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: روز نیکویی برای سفرکردن و برای هر کار خواستنی است مگر تزویج؛ چرا که هر کسی در این روز ازدواج کند، همان گونه که دریا برای موسی جدا شد، بینشان جدایی افتد و زندگی هر دو، همراه خشم باشد؛ هر که در این روز از سفر خود آید، بر خانواده خود وارد نشود؛ نقل مکان در آن نیکوست؛ و مولود این روز، کم‌بهره می‌شود و همان گونه که فرعون در دریا غرق شد، غرق گردد.

**[ترجمه]

«178»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ وُلِدَ فِیهِ طَالَ عُمُرُهُ.

**[ترجمه]در روایت است: مولود این روز عمری طولانی خواهد داشت .

**[ترجمه]

«179»

فِیهِ رِوَایَةٌ أُخْرَی: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَجْنُوناً بَخِیلًا وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَجْهَدَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ مُخْتَارٌ مُبَارَکٌ وَ مَنْ تَزَوَّجَ فِیهِ لَا یَتِمُّ أَمْرُهُ وَ یُفَارِقُ أَهْلَهُ وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ أَشْتَادْرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الَّذِی خُلِقَ عِنْدَ ظُهُورِ الدِّینِ.

**[ترجمه]روایت شده است: مولود این روز دیوانه و بخیل می‌شود و هر که در این روز بیمار شود به رنج افتد.

پارسیان می‌گویند: روزی نیک، برگزیده و مبارک است و هر که در آن تزویج کند کارش تمام نمی‌شود و بین او و همسرش جدائی افتد.

سلمان فارسی گفته است: «اشتاد روز» نام فرشته آفریده شده به هنگام پیدایش دین است.

**[ترجمه]

«180»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ لِکُلِ

أَمْرٍ یُرَادُ إِلَّا التَّزْوِیجَ فَمَنْ تَزَوَّجَ فِیهِ فَارَقَ زَوْجَتَهُ لِأَنَّ فِیهِ انْفَلَقَ الْبَحْرُ لِمُوسَی عَلَیْهِ السَّلَامُ وَ لَا تَدْخُلْ فِیهِ عَلَی أَهْلِکَ إِذَا قَدِمْتَ مِنْ سَفَرٍ وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یُجْهِدُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَطُولُ عُمُرُهُ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ أَشْتَادَ اسْمُ مَلَکٍ خُلِقَ عِنْدَ ظُهُورِ الدِّینِ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ إِلَّا التَّزْوِیجَ.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز شایسته‌ای برای سفر و برای هر کار خواستنی به جز تزویج است؛ پس کسی که در آن ازدواج کند از همسرش جدا شود، چرا که در این روز دریا برای موسی علیه السّلام شکافت؛ در آن به هنگام رسیدن از سفر، بر خانواده‌ات وارد نشو؛ بیمار در آن به رنج افتد؛ و مولود این روز عمری طولانی داشته باشد.

سلمان گفته است: «روز اشتاد» روزی نیکو برای هر کاری به جز تزویج است.

**[ترجمه]

«181»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی عَنْهُ علیه السلام: فِیهِ فَرَّقَ اللَّهُ الْبَحْرَ لِمُوسَی علیه السلام وَ هُوَ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ إِلَّا لِلتَّزْوِیجِ فَمَنْ تَزَوَّجَ فِیهِ فُرِّقَ بَیْنَهُمَا کَمَا فَرَّقَ اللَّهُ الْبَحْرَ.

**[ترجمه]امام صادق علیه السّلام فرمود: در این روز، خداوند دریا را برای موسی علیه السّلام شکافت و این روز نیکویی برای هر کاری به جز تزویج است؛ پس هر که در آن ازدواج کند همان گونه که خدا دریا را شکافت، بینشان جدائی افتد.

**[ترجمه]

«182»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ سِوَی التَّزْوِیجِ وَ السَّفَرِ وَ عَلَیْکُمْ بِالصَّدَقَةِ فَإِنَّکُمْ تَنْتَفِعُونَ بِهَا⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: برای هر حاجتی جز تزویج و سفرکردن شایسته است و بر شما باد صدقه دادن، که از آن منفعت می‌برید! - . مکارم الاخلاق 2 : 559 -

**[ترجمه]

«183»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَالِحٌ مُتَوَسِّطٌ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ السَّفَرِ وَ قَضَاءِ الْحَوَائِجِ وَ الْبِنَاءِ وَ الْغَرْسِ وَ الزَّرْعِ وَ هُوَ یَوْمٌ جَیِّدٌ⁽²⁾

فَسَافِرْ فِیهِ وَ الْقَ مَنْ شِئْتَ تَغْنَمْ وَ تُقْضَ حَوَائِجُکَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُتَوَسِّطَ الْحَالِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ بَعْدَ مُدَّةٍ وَ یُکْرَهُ فِیهِ التَّزْوِیجُ.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نیکویی است و برای خرید و فروش، سفرکردن، برآورده شدن حوائج، ساختن، درخت‌کاری و زراعت میانه است؛ و این روز خوبی است، پس در آن سفر کن، و با هر که می‌خواهی دیدار کن و بهره برده و حاجت‌هایت را برآورده کن! مولود این روز، میانه حال باشد؛ هر که در روز و یا شبش بیمار شود پس از مدّتی سلامتی یابد؛ و تزویج در این روز، ناپسند است.

**[ترجمه]

«184»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: هُوَ یَوْمٌ ضَرَبَ مُوسَی بِعَصَاهُ الْبَحْرَ فَلَا تعبر⁽³⁾

[تَدْخُلْ] عَلَی أَهْلِکَ إِذَا أَتَیْتَ مِنْ سَفَرٍ وَ الْمَوْلُودُ یَطُولُ عُمُرُهُ وَ الْمَرِیضُ یُجْهِدُ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: روزیست که موسی عصای خود را به دریا زد، پس به هنگام رسیدن از سفر، بر خانواده‌ات وارد نشو! مولود این روز عمری طولانی داشته باشد؛ و بیمار آن به سختی افتد .

**[ترجمه]

أقول

المضبوط عند أکثرهم أشتاد بفتح الهمزة و سکون الشین المعجمة و فتح التاء ثم الألف ثم الدال المهملة و نقل عن السید رکن الدین الآملی أنه بالسین المهملة.

**[ترجمه]بیشتر آنان «اَشتَاد» گفته‌اند و از سیّد رکن الدین آملی نقل است که «اَستَاد» خوانده می‌شود.

**[ترجمه]

«185»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ

مُبَارَکٌ مُخْتَارٌ جَیِّدٌ یَصْلُحُ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ الشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ الْبِنَاءِ وَ الزَّرْعِ وَ الْخُصُومَةِ وَ لِقَاءِ الْقُضَاةِ وَ السَّفَرِ وَ الِابْتِدَاءَاتِ وَ الْأَسْبَابِ‌⁽¹⁾

وَ التَّزْوِیجِ وَ هُوَ یَوْمٌ سَعِیدٌ جَیِّدٌ وَ فِیهِ لَیْلَةُ الْقَدْرِ فَاطْلُبْ مَا شِئْتَ خَفِیفٌ لِسَائِرِ الْأَحْوَالِ اتَّجِرْ فِیهِ وَ طَالِبْ بِحَقِّکَ وَ اطْلُبْ عَدُوَّکَ وَ تَزَوَّجْ وَ ادْخُلْ عَلَی السُّلْطَانِ وَ الْقَ فِیهِ مَنْ شِئْتَ وَ یُکْرَهُ فِیهِ إِخْرَاجُ الدَّمِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ مَاتَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ جَمِیلًا حَسَناً طَوِیلَ الْعُمُرِ کَثِیرَ الرِّزْقِ قَرِیباً إِلَی النَّاسِ مُحَبَّباً إِلَیْهِمْ.

**[ترجمه]العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز مبارک، برگزیده و نیکی بوده و شایسته طلب حوائج، خرید و فروش، رفتن به نزد سلطان، ساختن، زراعت، مجادله، دیدار با قضات، سفرکردن، آغاز به کار، پایه‌گذاری و تزویج است؛ روز فرخنده و نیکویی است و شب قدر در آن قرار دارد، پس هر چه می‌خواهی طلب کن! برای همه احوال سبک است؛ در آن تجارت کن، حقّت را درخواست کن، از دشمنت طلب کن، ازدواج کن، نزد سلطان برو، و با هر که می‌خواهی در آن دیدار کن! خارج کردن خون در این روز بد است؛ هر که در آن بیمار شود از دنیا برود؛ مولود این روز، نیک، زیبا، دارای عمر طولانی و رزق بسیار، نزدیک به مردم و محبوب آنها باشد.

**[ترجمه]

«186»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یَکُونُ غَشُوماً مَرْزُوقاً.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: دغل‌باز و روزی‌مند خواهد شد.

**[ترجمه]

«187»

قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: وُلِدَ فِیهِ یَعْقُوبُ علیه السلام مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً مَحْبُوباً عِنْدَ أَهْلِهِ لَکِنَّهُ تَکْثُرُ أَحْزَانُهُ وَ یَفْسُدُ بَصَرُهُ وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ یُحْمَدُ لِلْحَوَائِجِ وَ تَسْهِیلِ الْأُمُورِ وَ الْأَعْمَالِ وَ التَّصَرُّفَاتِ وَ لِقَاءِ التُّجَّارِ وَ السَّفَرِ وَ الْمُسَافِرُ یُحْمَدُ فِیهِ أَمْرُهُ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً مُحَبَّباً إِلَی النَّاسِ طَوِیلًا عُمُرُهُ وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ آسْمَانَ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالطَّیْرِ⁽²⁾.

**[ترجمه]امام علی علیه السّلام فرمود: یعقوب علیه السّلام در این روز زاده شد؛ مولود این روز، روزی‌مند و محبوب خانواده می‌شود، ولی پراندوه بوده و بینایی‌اش تباه شود.

پارسیان می‌گویند: روز نیکویی است؛ برای حوائج، آسان کردن کارها و اعمال، دیدار با تجّار و سفرکردن شایسته است؛ کار مسافر در این روز ستایش می‌شود؛ و مولود آن، روزی‌مند، محبوب مردم، و دارای عمر طولانی خواهد بود.

سلمان فارسی گفته است: «روز آسمان» نام فرشته گماشته بر پرندگان بوده و مولود این روز، صفات پیش‌گفته را داراست.

**[ترجمه]

«188»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ حَسَناً جَمِیلًا طَوِیلَ الْعُمُرِ کَثِیرَ الْخَیْرِ قَرِیباً إِلَی النَّاسِ مُحَبَّباً إِلَیْهِمْ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ آسْمَانَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالطَّیْرِ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ کَمَا مَرَّ آنِفاً.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز شایسته‌ای برای هر کاری است؛ و مولود این روز، زیبا، نیک، دارای عمر طولانی و خیر بسیار، نزدیک به مردم و محبوب نزد آنها خواهد بود.

**[ترجمه]

«189»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ سَعِیدٌ صَالِحٌ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ تُرِیدُهُ.

**[ترجمه]روایت شده است: روز فرخنده و شایسته‌ای برای هر چیزی که بخواهی، است .

**[ترجمه]

«190»

الْمَکَارِمُ،: جَیِّدٌ مُخْتَارٌ لِلْحَوَائِجِ وَ کُلِّ مَا یُرَادُ وَ لِقَاءِ السُّلْطَانِ‌⁽³⁾.

**[ترجمه]مکارم: ]روز[ خوب و برگزیده‌ای برای حوائج، هر امر خواستنی و دیدار با سلطان است. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«191»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ صَافٍ مُبَارَکٌ مِنَ النُّحُوسِ صَالِحٌ لِلْحَوَائِجِ إِلَی

السُّلْطَانِ وَ إِلَی الْإِخْوَانِ وَ السَّفَرِ إِلَی الْبُلْدَانِ فَالْقَ فِیهِ مَنْ شِئْتَ وَ سَافِرْ إِلَی حَیْثُ أَرَدْتَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ‌⁽¹⁾

مُبَارَکاً خَفِیفَ التَّرْبِیَةِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ نَجَا مِنْ مَرَضِهِ سَرِیعاً.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز مبارک و عاری از نحوست است؛ شایسته حاجت از سلطان و برادران، و سفرکردن به شهرهاست؛ پس هر که را خواهی در این روز ببین و هر جا خواهی سفر کن! مولود این روز، مبارک و دارای پرورش سبکی باشد؛ و هر که در روز و یا شب آن بیمار شود زود از بیماری خود نجات یابد.

**[ترجمه]

«192»

وَ مِنْ رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ یَکُونُ طَوِیلَ الْعُمُرِ کَثِیرَ الْخَیْرِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: ]مولود این روز[ دارای عمر طولانی و خیر بسیار می‌شود.

**[ترجمه]

أقول

آسمان بالألف الممدود کاسم السماء و لذا قیل اسم ملک موکل بالسماء و قیل موکل بالطیر و قیل بالممات و الأمور المتعلقة بهذا الیوم.

**[ترجمه]برخی «آسمان» را نام فرشته گماشته بر آسمان، برخی فرشته گماشته بر پرندگان، و بعضی نیز فرشته گماشته بر مرگ و کارهای این روز دانسته‌اند.

**[ترجمه]

«193»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ وَ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ إِخْرَاجِ الدَّمِ وَ هُوَ یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ وُلِدَ فِیهِ یَعْقُوبُ عَلَیْهِ السَّلَامُ یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ جَمِیعِ الْحَوَائِجِ وَ کُلِّ أَمْرٍ وَ الْعِمَارَةِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ قَاتِلْ فِیهِ أَعْدَاءَکَ فَإِنَّکَ تَظْفَرُ بِهِمْ وَ التَّزْوِیجِ.

**[ترجمه]العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روز برگزیده و نیکویی برای هر حاجتی و خارج کردن خون بوده و این، روزی[ مبارک و فرخنده است و یعقوب علیه السّلام، مولود این روز است؛ برای سفرکردن و همه حوائج و کارها، ساختن، خرید و فروش، و رفتن به نزد سلطان، شایسته است؛ با دشمنانت در آن نبرد کن که بر آنها پیروز خواهی شد؛ و تزویج نیز نیکوست.

**[ترجمه]

«194»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: لَا تُخْرِجْ فِیهِ الدَّمَ فَإِنَّهُ رَدِی‌ءٌ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَمُوتُ وَ مَنْ أَبَقَ فِیهِ رَجَعَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ حَسَناً جَمِیلًا مَرْزُوقاً مَحْبُوباً مُحَبَّباً إِلَی النَّاسِ وَ إِلَی أَهْلِهِ مَشْغُوفاً مَحْزُوناً طُولَ عُمُرِهِ وَ یُصِیبُهُ الْغُمُومُ وَ یُبْتَلَی فِی بَدَنِهِ وَ یُعَافَی فِی آخِرِ عُمُرِهِ وَ یُعَمَّرُ طَوِیلًا وَ یُبْتَلَی فِی بَصَرِهِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: در این روز خون نگیر که بد است! هر که در این روز بیمار شود از دنیا برود و هر که در این روز بگریزد برگردد؛ مولود این روز، خوب، زیبا، روزی‌مند، دوست‌داشتنی، و محبوب نزد مردم و خانواده‌اش باشد؛ وی در طول عمر خود دلگیر و اندوهناک بوده، بدنش گرفتار باشد و در آخر عمر، سلامتی یابد، عمرش دراز باشد و بینایی‌اش آفت ببیند.

**[ترجمه]

«195»

قَالَ مَوْلَانَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ صَبِیحَ الْوَجْهِ مَسْعُودَ الْجِدِّ مُبَارَکاً مَیْمُوناً وَ مَنْ طَلَبَ فِیهِ شَیْئاً تَمَّ لَهُ وَ کَانَتْ عَاقِبَتُهُ مَحْمُودَةً وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ مَنْحُوسٌ.

**[ترجمه]امام علی علیه السّلام فرمود: مولود این روز، خوشرو، دارای تلاش فرخنده، مبارک و پریمن می‌شود و هر که در این روز چیزی بخواهد آن را بیابد و فرجامش پسندیده باشد.

پارسیان گفته‌اند: روز نحس و سنگینی است .

**[ترجمه]

«196»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یُحْمَدُ فِیهِ قَضَاءُ الْحَوَائِجِ وَ مُبَارَکٌ فِیهَا وَ قَضَاءُ الْأُمُورِ وَ الْمُهِمَّاتِ وَ دَفْعُ الضَّرُورَاتِ وَ لِقَاءُ الْقُوَّادِ وَ الْحُجَّابِ وَ الْأَجْنَادِ وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ فِی یَوْمِهَا وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رَاهْیَادْرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْقَضَاءِ بَیْنَ الْخَلْقِ وَ رُوِیَ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالسَّمَاوَاتِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: برآورده شدن حوائج در این روز، مبارک و ستوده است؛ نیز انجام دادن کارهای مهم، دفع ضرورت‌ها، و دیدار با افسران، دربانان و اهل سپاه ستوده است؛ روز مبارک و فرخنده‌ای بوده و خوابِ روزش درست در می‌آید.

سلمان فارسی گفته: «راهیاد روز» نام فرشته گماشته بر قضاوت میان مردم است؛ در روایتی آمده: نام فرشته گماشته بر آسمان‌هاست.

**[ترجمه]

«197»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ وُلِدَ فِیهِ یَعْقُوبُ علیه السلام فَمَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَحْزُوناً وَ تُصِیبُهُ الْغُمُومُ وَ یُبْتَلَی فِی بَدَنِهِ وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ رَامْیَادَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالسَّمَاوَاتِ وَ قِیلَ بِالْقَضَاءِ بَیْنَ الْخَلْقِ یَوْمٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ فِی یَوْمِهَا.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: برای هر کاری روز خوبی است؛ یعقوب علیه السّلام در این روز متولّد شد؛ و مولود این روز، محزون و غمگین شود و تن وی گرفتار باشد.

سلمان گفته است: «روز رامیاد» نام فرشته گماشته بر آسمان‌هاست؛ و گفته‌اند: نام فرشته گماشته بر قضاوت میان مردم است. روز مبارک و فرخنده‌ای است و خواب روزش درست در می‌آید.

**[ترجمه]

«198»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ سَعِیدٌ وُلِدَ فِیهِ یَعْقُوبُ علیه السلام وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً مُحَبَّباً إِلَی أَهْلِهِ وَ إِلَی النَّاسِ وَ یُعَمَّرُ طَوِیلًا وَ تُصِیبُهُ الْهُمُومُ وَ یُبْتَلَی فِی بَصَرِهِ.

**[ترجمه]روایت شده: روزی فرخنده است که در آن، یعقوب علیه السّلام متولّد شد؛ مولود این روز روزی‌مند، محبوب خانواده و مردم، و دارای عمر طولانی خواهد بود؛ نیز وی غمناک بوده، بینایی‌اش آفت ببیند.

**[ترجمه]

«199»

الْمَکَارِمُ،: مَمْزُوجٌ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: زناشوئی کن! - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«200»

الزَّوَائِدُ،: یَوْمٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ لِکُلِّ عَمَلٍ وَ حَاجَةٍ وَ سَفَرٍ وَ بِنَاءٍ وَ غَرْسٍ وَ اعْمَلْ فِیهِ مَا شِئْتَ وَ الْقَ مَنْ شِئْتَ فَإِنَّهُ یَوْمٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مُبَارَکاً مُقْبِلًا وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ بَرِئَ مِنْ مَرَضِهِ.

**[ترجمه]الزوائد: روز مبارک و فرخنده‌ای برای هر کار و حاجتی و برای سفرکردن، ساختن و درخت کاری است؛ هر کاری خواهی در آن انجام بده و با هر که خواهی دیدار کن! چرا که روز مبارک و فرخنده‌ای است؛ مولود این روز، مبارک و بزرگوار می‌شود؛ و هر که در روز و یا شبش بیمار شود سلامتی یابد.

**[ترجمه]

«201»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: إِنَّ یَعْقُوبَ علیه السلام وُلِدَ فِیهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَحْزُوناً طَوِیلًا عُمُرُهُ وَ یُصِیبُهُ الْغَمُّ وَ یُبْتَلَی فِی بَدَنِهِ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: یعقوب علیه السّلام در این روز زاده شد و مولود این روز، غمگین و دارای عمر طولانی می‌شود و غم بدو رسد و تنش بلا ببیند.

**[ترجمه]

أقول

المضبوط فی الاسم رامیاد بفتح الراء المهملة ثم الألف و سکون المیم و الیاء المثناة التحتانیة ثم الألف ثم الدال المهملة.

**[ترجمه]المضبوط فی الاسم رامیاد بفتح الراء المهملة ثم الألف و سکون المیم و الیاء المثناة التحتانیة ثم الألف ثم الدال المهملة.

**[ترجمه]

«202»

الْعَدَدُ، قَالَ مَوْلَانَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ إِخْرَاجِ الدَّمِ وَ هُوَ یَوْمٌ سَعِیدٌ لِسَائِرِ الْأُمُورِ وَ الْحَوَائِجِ وَ الْأَعْمَالِ فِیهِ بَارَکَ اللَّهُ تَعَالَی عَلَی الْأَرْضِ الْمُقَدَّسَةِ وَ یَصْلُحُ لِلنُّقْلَةِ وَ شِرَاءِ الْعَبِیدِ وَ الْبَهَائِمِ وَ لِقَاءِ الْإِخْوَانِ وَ الْأَصْدِقَاءِ وَ فِعْلِ الْبِرِّ وَ الْحَرَکَةِ وَ یُکْرَهُ فِیهِ الدَّیْنُ وَ السَّلَفُ وَ الْأَیْمَانُ مَنْ سَافَرَ فِیهِ یُصِیبُ مَالًا کَثِیراً إِلَّا مَنْ کَانَ کَاتِباً فَإِنَّهُ یُکْرَهُ لَهُ ذَلِکَ وَ الرُّؤْیَا فِیهِ صَادِقَةٌ وَ لَا تَقُصَّهَا إِلَّا بَعْدَ یَوْمٍ وَ الْمَرِیضُ فِیهِ یَمُوتُ وَ الْآبِقُ فِیهِ یُوجَدُ وَ لَا تَسْتَحْلِفْ فِیهِ أَحَداً وَ لَا تَأْخُذْ فِیهِ مِنْ أَحَدٍ وَ ادْخُلْ فِیهِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ لَا

تَضْرِبْ فِیهِ حُرّاً وَ لَا عَبْداً وَ مَنْ ضَلَّتْ لَهُ ضَالَّةٌ وَجَدَهَا.

**[ترجمه]العدد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز برگزیده‌ای است؛ برای هر حاجتی و برای خون گرفتن شایسته است؛ و این روز فرخنده‌ای برای همه کارها و حاجت‌ها است؛ خدا سرزمین مقدّس را در آن مبارک گردانید؛ نیز در این روز نقل مکان، خرید بنده و چهارپا، دیدار برادران و دوستان، انجام کار نیک، و حرکت شایسته است؛ بدهکاری، پیش‌خرید و سوگندخوردن در آن ناپسند است؛ هر که در این روز سفر کند مال بسیاری یابد، مگر برای فرد نویسنده که برای او ناپسند باشد؛ خوابش صادق است و آن را تنها پس از یک روز بازگو کن! بیمار در این روز بمیرد؛ گریخته‌اش یافته شود؛ هیچ کسی را در آن قسم نده، از کسی چیزی نگیر، در آن به نزد سلطان برو، و نه بنده ونه فرد آزادی را در این روز نزن! و گمشده یافته شود.

**[ترجمه]

«203»

وَ فِی رِوَایَةٍ: مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ صَالِحاً حَلِیماً.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: هر که در این روز بیمار شود سلامتی یابد و مولود این روز، صالح و بردبار خواهد شد.

**[ترجمه]

«204»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: أَنَّهُ مُتَوَسِّطٌ لَا مَحْمُودٌ وَ لَا مَذْمُومٌ تُجْتَنَبُ فِیهِ الْحَرَکَةُ وَ قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ صَالِحٌ یُحْمَدُ فِیهِ النُّقْلَةُ وَ السَّفَرُ وَ الْحَرَکَةُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یَکُونُ شُجَاعاً وَ هُوَ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ لِقَاءِ الْإِخْوَانِ وَ الْأَصْدِقَاءِ وَ الْأَوِدَّاءِ وَ فِعْلِ الْخَیْرِ وَ الْأَحْلَامُ فِیهِ تَصِحُّ فِی یَوْمِهَا وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ مَارْإِسْفَنْدَرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْأَوْقَاتِ وَ الْأَزْمَانِ وَ الْعُقُولِ وَ الْأَسْمَاعِ وَ الْأَبْصَارِ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی الْمُوَکَّلِ بِالْأَفْئِدَةِ.

**[ترجمه]در روایت است: میانه است؛ نه نکوهیده و نه ستایش شده؛ و در آن باید از حرکت پرهیز کرد.

پارسیان گفته‌اند: روز خوب و شایسته‌ای بوده و در آن، نقل مکان، سفرکردن، و حرکت ستوده است؛ مولود این روز دلیر می‌شود و این روز برای هر حاجتی و برای دیدار با برادران و دوستان و نیز کار خیر نیکوست؛ و خوابش در همان روز درست درمی‌آید.

سلمان فارسی گفته: «مار اسفند روز» نام فرشته گماشته بر وقت‌ها، زمان‌ها، عقل‌ها، گوش‌ها و چشم‌ها است؛ در روایتی دیگر، گماشته بر دل‌ها آمده است.

**[ترجمه]

«205»

الدُّرُوعُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ حَلِیماً وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ أَصَابَ مَالًا جَزِیلًا وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ سَرِیعاً وَ لَا تَکْتُبْ فِیهِ وَصِیَّةً وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ فَارِسْفَنْدَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْأَفْئِدَةِ وَ الْعُقُولِ وَ الْأَسْمَاعِ وَ الْأَبْصَارِ یَصْلُحُ لِلِقَاءِ الْإِخْوَانِ وَ الْأَصْدِقَاءِ وَ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ الْأَحْلَامُ تَصِحُّ فِیهِ مِنْ یَوْمِهَا.

**[ترجمه]الدروع: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز نیکویی برای هر کاری است؛ مولود این روز بردبار می‌شود و هر که در آن سفر کند مال فراوانی یابد؛ و هر که در این روز بیمار شود زود سلامتی یابد؛ در این روز وصیّت ننویس!

سلمان گفته است: «فارسفند» نام فرشته گماشته بر دل‌ها، عقل‌ها، گوش‌ها و چشم‌هاست؛ برای دیدار دوستان و برادران و برای هر حاجتی نیکوست؛ و خواب روزش درست در می‌آید.

**[ترجمه]

«206»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ مُبَارَکٌ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ مِنْ لِقَاءِ السُّلْطَانِ وَ الْأَصْدِقَاءِ وَ فِعْلِ الْبِرِّ وَ غَیْرِ ذَلِکَ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: روز مبارک و شایسته‌ای برای هر حاجتی از دیدار سلطان و دوستان، و کار نیک و غیر آن است.

**[ترجمه]

«207»

الْمَکَارِمُ، عَنْهُ علیه السلام: مُخْتَارٌ جَیِّدٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ مَا خَلَا الْکَاتِبَ فَإِنَّهُ یُکْرَهُ لَهُ ذَلِکَ وَ لَا أَرَی لَهُ أَنْ یَسْعَی فِی حَاجَةٍ إِنْ قَدَرَ عَلَی ذَلِکَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ سَرِیعاً وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ أَصَابَ مَالًا کَثِیراً وَ مَنْ أَبَقَ فِیهِ رَجَعَ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روز[ برگزیده و خوبی برای هر حاجتی به جز نویسنده است؛ چرا که این روز برای او ناپسند باشد؛ اگر می‌تواند در حاجتی نکوشد؛ هر که در این روز بیمار شود زود سلامتی یابد؛ هر که در این روز سفر کند مال بسیاری یابد؛ و هر که در این روز بگریزد برگردد. - . مکارم 2 : 559 -

**[ترجمه]

«208»

الزَّوَائِدُ، عَنْهُ علیه السلام: یَوْمٌ مُبَارَکٌ سَعِیدٌ قَرِیبُ الْأَمْرِ یَصْلُحُ لِلْحَوَائِجِ وَ التَّصَرُّفِ فِیهَا وَ لِقَاءِ الْمُلُوکِ وَ السَّفَرِ وَ النُقْلَةِ فَاقْضِ فِیهِ کُلَّ حَاجَةٍ وَ سَافِرْ وَ

الْقَ مَنْ شِئْتَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ یُخَافُ عَلَیْهِ.

**[ترجمه]الزوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز مبارک و فرخنده‌ای است و کارش زود گذر می‌کند؛ برای حوائج و تصرّف در آنها، دیدار پادشاهان، سفرکردن، و نقل مکان شایسته است؛ پس هر حاجتی را در آن برآور، سفر کن و با هر که خواهی دیدار کن! مولود این روز مبارک است؛ و هر که در روز و یا شبش بیمار شود در معرض خطر باشد.

**[ترجمه]

«209»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: الَّذِی یُولَدُ فِیهِ یَکُونُ حَلِیماً وَ الْمُسَافِرُ فِیهِ یُصِیبُ مَالًا کَثِیراً وَ تُکْرَهُ فِیهِ الْوَصِیَّةُ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: مولود این روز بردبار خواهد شد و هر که در این روز سفر کند مال بسیار یابد و وصیّت در این روز ناپسند است.

**[ترجمه]

أقول

الاسم عندهم مار إسفند بفتح المیم ثم الألف و الراء الساکنة ثم الهمزة المکسورة و السین المهملة الساکنة و الفاء المفتوحة و النون الساکنة و قیل مار إسفندان و قیل إسپند و قیل إسپندان بالباء العجمیة فیهما.

**[ترجمه]نزد آنان «مَار إسفَند» است و «مار اسفندان»، «إسپند» و «إسپندان» هم گفته شده است.

**[ترجمه]

«210»

الْعَدَدُ الْقَوِیَّةُ، قَالَ مَوْلَانَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّادِقُ علیه السلام: إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ جَیِّدٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ وَ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الزَّرْعِ وَ الْغَرْسِ وَ الْبِنَاءِ وَ التَّزْوِیجِ وَ السَّفَرِ وَ إِخْرَاجِ الدَّمِ.

**[ترجمه]العدد القویّه: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز برگزیده و خوبی است و برای هر چیزی و برای خرید و فروش، زراعت، درخت‌کاری، ساختن، تزویج، سفرکردن و خون گرفتن نیکوست.

**[ترجمه]

«211»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: لَا تُسَافِرْ فِیهِ وَ لَا تَتَعَرَّضْ لِغَیْرِهِ إِلَّا الْمُعَامَلَةَ وَ قَلِّلْ فِیهِ الْحَرَکَةَ وَ السَّفَرُ فِیهِ رَدِی‌ءٌ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ حَلِیماً مُبَارَکاً وَ تَعْسُرُ تَرْبِیَتُهُ وَ یَسُوءُ خُلُقُهُ وَ یُرْزَقُ رِزْقاً یَکُونُ لِغَیْرِهِ وَ یُمْنَعُ مِنَ التَّمَتُّعِ بِشَیْ‌ءٍ مِنْهُ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: در آن سفر نکن و کار دیگری به جز داد و ستد انجام نده، و در آن کم حرکت کن! سفر در آن بد است؛ مولود این روز بردبار، مبارک و دارای پرورش سخت و خلق بد خواهد بود و روزیِ وی به دیگری برسد و خودش از آن هیچ بهره‌ای نبرد.

**[ترجمه]

«212»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: مَنْ وُلِدَ فِیهِ کُفِیَ کُلَّ أَمْرٍ یُؤْذِیهِ وَ یَکُونُ الْمَوْلُودُ فِیهِ مُبَارَکاً صَالِحاً یَرْتَفِعُ أَمْرُهُ وَ یَعْلُو شَأْنُهُ وُلِدَ فِیهِ إِسْمَاعِیلُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَلَیْهِ السَّلَامُ وَ فِیهِ خَلَقَ اللَّهُ الْعَقْلَ وَ أَسْکَنَهُ رُءُوسَ مَنْ أَحَبَّ مِنْ عِبَادِهِ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ أُخِذَ وَ مَنْ ضَلَّتْ مِنْهُ ضَالَّةٌ وَجَدَهَا وَ مَنِ اقْتَرَضَ فِیهِ شَیْئاً رَدَّهُ سَرِیعاً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ سَرِیعاً.

**[ترجمه]در روایت دیگری آمده است: هر که در آن زاده شود از هر چه او را آزارش دهد به دور باشد؛ مولود این روز، مبارک و صالح می‌شود، امرش رفعت گیرد و رتبه‌اش بالا رود؛ اسماعیل پسر ابراهیم علیه السّلام در آن متولّد شد و در این روز خداوند عقل را آفرید و آن را در سرهای بندگانی که دوست داشت قرار داد؛ هر که در این روز بگریزد دستگیر شود؛ هر که چیزی گم کرده آن را بیابد؛ هر که در آن قرضی کرده باشد، آن را به زودی پرداخت کند؛ و هر که در این روز بیمار شود به زودی سلامتی یابد .

**[ترجمه]

«213»

قَالَ مَوْلَانَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام: مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ حَلِیماً مُبَارَکاً صَادِقاً أَمِیناً یَعْلُو شَأْنُهُ وَ مَنْ ضَاعَ لَهُ شَیْ‌ءٌ یَجِدُهُ بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی قَالَتِ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ یُحْمَدُ فِیهِ سَائِرُ الْأَعْمَالِ وَ التَّصَرُّفَاتِ وَ یَصْلُحُ لِشُرْبِ الْأَدْوِیَةِ الْمُسْهِلَةِ وَ قَالَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ‌⁽¹⁾

إِیْرَانْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ

بِالدُّهُورِ وَ الْأَزْمِنَةِ.

**[ترجمه]امام علی علیه السّلام فرمود: مولود این روز حلیم، مبارک، راستگو، و امین خواهد شد و مقام وی فزونی می‌گیرد؛ و هر که چیزی گم کرده به اذن خدای تعالی آن را بیابد.

پارسیان گفته‌اند: روز سبکی بوده و در آن، همه کارها و تصرّفات ستوده است و برای نوشیدن داروی مسهل، نیکوست.

سلمان فارسی گفته است: «ایران روز» نام فرشته گماشته بر روزگاران و زمان‌هاست.

**[ترجمه]

«214»

الدُّرُوعُ الْوَاقِیَةُ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ لِلْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ التَّزْوِیجِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ حَلِیماً مُبَارَکاً وَ تَعْسُرُ تَرْبِیَتُهُ وَ یَسُوءُ خُلُقُهُ وَ یُرْزَقُ رِزْقاً یُمْنَعُ مِنْهُ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ أُخِذَ وَ مَنْ ضَلَّتْ لَهُ ضَالَّةٌ وَجَدَهَا وَ مَنِ اقْتَرَضَ فِیهِ شَیْئاً رَدَّهُ سَرِیعاً وَ قَالَ سَلْمَانُ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ رُوزُ أَنِیرَانَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالدُّهُورِ وَ الْأَزْمِنَةِ یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ تُرِیدُهُ.

**[ترجمه]الدروع الواقیّه: امام صادق علیه السّلام فرمود: برای خرید و فروش و تزویج روز نیکویی است؛ مولود این روز حلیم، مبارک و دارای پرورش سخت و خلق بد خواهد بود و رزقی روزی‌اش شود که از آن منع گردد؛ هر که در این روز بگریزد دستگیر شود و هر که چیزی گم کرده، آن را بیابد؛ و هر که در آن قرضی کرده باشد آن را به زودی پرداخت کند.

سلمان فارسی گفته: «روز أنِیران» نام فرشته گماشته بر روزگاران و زمان‌هاست؛ روز فرخنده و مبارکی بوده و برای هر چیزی که آن را بخواهی شایسته است.

**[ترجمه]

«215»

وَ فِی الرِّوَایَةِ الْأُخْرَی: یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ تُلْتَمَسُ.

**[ترجمه]در روایت دیگری است: روز فرخنده و مبارکی بوده و برای هر حاجتی که آن را بخواهی شایسته است.

**[ترجمه]

«216»

مَکَارِمُ الْأَخْلَاقِ، عَنْهُ علیه السلام: مُخْتَارٌ جَیِّدٌ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ وَ لِکُلِّ حَاجَةٍ مِنْ شِرَاءٍ وَ بَیْعٍ وَ زَرْعٍ وَ تَزْوِیجٍ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ بَرِئَ سَرِیعاً وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ حَلِیماً مُبَارَکاً وَ یَرْتَفِعُ أَمْرُهُ وَ یَکُونُ صَادِقَ اللِّسَانِ صَاحِبَ وَفَاءٍ⁽¹⁾.

**[ترجمه]مکارم الاخلاق: امام صادق علیه السّلام فرمود: ]روز[ برگزیده و خوبی برای هر چیزی و برای هر حاجتی از خرید و فروش، زراعت، و تزویج است؛ هر که در این روز بیمار شود زود سلامتی یابد؛ و مولود این روز بردبار و مبارک خواهد شد و مقامش بالا رفته، راستگو و وفادار شود. - . مکارم 2 : 560 -

**[ترجمه]

«217»

زَوَائِدُ الْفَوَائِدِ، عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: یَوْمٌ مُبَارَکٌ مَیْمُونٌ مَسْعُودٌ مُفْلِحٌ مُنْجِحٌ مُفَرِّحٌ فَاعْمَلْ فِیهِ مَا شِئْتَ وَ الْقَ مَنْ أَرَدْتَ وَ خُذْ وَ أَعْطِ وَ سَافِرْ وَ انْتَقِلْ وَ بِعْ وَ اشْتَرِ فَإِنَّهُ صَالِحٌ لِکُلِّ مَا تُرِیدُ مُوَافِقٌ لِکُلِّ مَا یُعْمَلُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مُبَارَکاً مَیْمُوناً مُقْبِلًا حَسَنَ التَّرْبِیَةِ مُوَسَّعاً عَلَیْهِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ أَوْ فِی لَیْلَتِهِ لَمْ تَطُلْ عِلَّتُهُ وَ نَجَا سَالِماً بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی.

**[ترجمه]زوائد الفوائد: امام صادق علیه السّلام فرمود: روز مبارک، پریمن، فرخنده، کامیاب، پیروز و شادی‌بخشی است، پس در آن هر چه خواهی انجام بده و با هر که می‌خواهی دیدار کن، بگیر و عطا کن، سفر برو، نقل مکان کن، و بفروش و بخر! چرا که این روز برای همه آنچه می‌خواهی شایسته بوده و موافق هر عملی است؛ مولود این روز، مبارک و پریمن، بزرگوار و دارای پرورش نیکو و توانگر باشد؛ و هر که در روز و یا شبش بیمار شود بیماریش طولانی نباشد و به اذن خدای تعالی سلامتی بازیابد.

**[ترجمه]

«218»

وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی: یُکْرَهُ فِیهِ السَّفَرُ وَ الْمَوْلُودُ فِیهِ یُرْزَقُ رِزْقاً وَاسِعاً یَکُونُ لِغَیْرِهِ وَ یُمْنَعُ مِنَ التَّمَتُّعِ بِشَیْ‌ءٍ مِنْهُ وَ مَنْ هَرَبَ فِیهِ أُخِذَ وَ إِذَا ضَلَّتْ فِیهِ ضَالَّةٌ وُجِدَتْ وَ الْقَرْضُ فِیهِ یَعُودُ سَرِیعاً وَ اللَّهُ أَحْکَمُ وَ أَعْلَمُ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]در روایت است: در این روز، سفر ناپسند است؛ مولود این روز دارای روزی بسیاری خواهد بود که برای دیگری باشد و خود هیچ بهره‌ای از آن نبرد؛ هر که در این روز بگریزد دستگیر شود و هر که چیزی در آن گم کرده، آن را بیابد؛ و قرض در آن به سرعت برگردد؛ و خداوند حکیم‌تر و داناتر است!

**[ترجمه]

بیان

الاسم عندهم بفتح الهمزة و کسر النون ثم الیاء الساکنة ثم الراء المهملة المفتوحة ثم اعلم أن الظاهر من أکثر هذه الروایات أن المراد بالأیام المذکورة فیها أیام الشهور العربیة و یظهر من بعضها کخبر سلمان رضی الله عنه أن المراد بها الشهور العجمیة و أیامها کما یظهر من أسمائها و توافقها لما نقله المنجمون عن الفرس فی ذلک و یمکن أن یقال لما کان فی بدء خلق العالم شهر فروردین مطابقا علی بعض الشهور العربیة ابتداء و انتهاء سرت السعادة و النحوسة فی أیام الشهرین معا کما نقل أن فی أول خلق العالم کان الشمس فی الحمل و عند افتراقها سرتا فیهما أو اختصتا بأحدهما و یمکن حمل اختلاف الأخبار أیضا علی ذلک بأن یکون ما ورد فی سعادة بعض الأیام فی بعض الأخبار و نحوسته بعینه فی الأخری بسبب اختلاف المقصود من الشهر فیهما و کون المراد فی إحداهما العربیة و فی الأخری الفرسیة لکن التعیین و التخصیص مشکل و لو أمکن رعایتهما معا کان أولی و سیأتی تمام القول فی ذلک فی الباب الآتی إن شاء الله تعالی.

**[ترجمه]باید دانست ظاهر اکثر این روایات، دالّ بر این است که مراد از روزهای یادشده در آنها، روزهای ماه‌های عربی است و از برخی از آنها مانند اخبار سلمان رضی الله عنه .چنانچه از نام آنها و مطابقت آن با نقل منجّمانِ پارسی روشن است. معلوم می‌شود مراد از آنها، ماه‌ها و روزهای عجمی است.

و ممکن است این چنین گفته شود: به خاطر اینکه به هنگام آغاز آفرینش جهان، ابتدا و انتهای ماه فروردین برابر با برخی از ماه‌های عربی بوده است، سعادت و نحوست، در روزهای هر دو ماه با هم سرایت کرده است؛ همچنانی که نقل شده است در ابتدای آفرینش جهان، خورشید در برج حمل بود و به هنگام جدایی آن، سعادت و نحوست، در هر دوی آنها سرایت کرد و یا اینکه به یکی از آنها اختصاص یافت.

نیز می‌توان اختلاف اخبار در این زمینه را که برخی اخبار بر سعادت روزهایی حکایت دارند و اخباری دیگر بر نحوست همین روزها دلالت دارند، بر اختلاف در مقصود از ماه در این دو دسته اخبار حمل کرد؛ بدین گونه که در یکی مقصود، پارسی است و در دیگری، عربی؛ اما تعیین کردن این امر، مشکل بوده و در نظرگرفتن هم‌زمان هر دو، شایسته‌تر است و به خواست خدا، گفتار کامل در این زمینه در باب آتی خواهد آمد .

**[ترجمه]

باب 22 یوم النیروز و تعیینه و سعادة أیام شهور الفرس و الروم و نحوستها و بعض النوادر

روایات

«1»

أَقُولُ رَأَیْتُ فِی بَعْضِ الْکُتُبِ الْمُعْتَبَرَةِ رَوَی فَضْلُ اللَّهِ بْنُ عَلِیِّ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ تَوَلَّاهُ اللَّهُ فِی الدَّارَیْنِ بِالْحُسْنَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْعَبَّاسِ الدُّورْیَسْتِیِّ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ جَعْفَرِ بْنِ

أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ الْمُونِسِیِّ الْقُمِّیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ بِلَالٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یُوسُفَ عَنْ حَبِیبِ الْخَیْرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الصَّائِغِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیه السلام یَوْمَ النَّیْرُوزِ فَقَالَ علیه السلام أَ تَعْرِفُ هَذَا الْیَوْمَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ هَذَا یَوْمٌ تُعَظِّمُهُ الْعَجَمُ وَ تَتَهَادَی فِیهِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقُ علیه السلام وَ الْبَیْتِ الْعَتِیقِ الَّذِی بِمَکَّةَ مَا هَذَا إِلَّا لِأَمْرٍ قَدِیمٍ أُفَسِّرُهُ لَکَ حَتَّی تَفْهَمَهُ قُلْتُ یَا سَیِّدِی إِنَّ عِلْمَ هَذَا مِنْ عِنْدِکَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ یَعِیشَ أَمْوَاتِی وَ تَمُوتَ أَعْدَائِی فَقَالَ یَا مُعَلَّی إِنَّ یَوْمَ النَّیْرُوزِ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی أَخَذَ اللَّهُ فِیهِ مَوَاثِیقَ الْعِبَادِ أَنْ یَعْبُدُوهُ وَ لَا یُشْرِکُوا بِهِ شَیْئاً وَ أَنْ یُؤْمِنُوا بِرُسُلِهِ وَ حُجَجِهِ وَ أَنْ یُؤْمِنُوا بِالْأَئِمَّةِ علیهم السلام وَ هُوَ أَوَّلُ یَوْمٍ طَلَعَتْ فِیهِ الشَّمْسُ وَ هَبَّتْ بِهِ الرِّیَاحُ وَ خُلِقَتْ فِیهِ زَهْرَةُ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی اسْتَوَتْ فِیهِ سَفِینَةُ نُوحٍ علیه السلام عَلَی الْجُودِیِ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی أَحْیَا اللَّهُ فِیهِ الَّذِینَ خَرَجُوا مِنْ دِیارِهِمْ وَ هُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْیاهُمْ‌⁽¹⁾وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی نَزَلَ فِیهِ جَبْرَئِیلُ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی حَمَلَ فِیهِ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام عَلَی مَنْکِبِهِ حَتَّی رَمَی أَصْنَامَ قُرَیْشٍ مِنْ فَوْقِ الْبَیْتِ الْحَرَامِ فَهَشَمَهَا وَ کَذَلِکَ إِبْرَاهِیمُ علیه السلام وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی أَمَرَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله أَصْحَابَهُ أَنْ یُبَایِعُوا عَلِیّاً علیه السلام بِإِمْرَةِ الْمُؤْمِنِینَ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی وَجَّهَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله عَلِیّاً علیه السلام إِلَی وَادِی الْجِنِّ یَأْخُذُ عَلَیْهِمُ الْبَیْعَةَ لَهُ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی بُویِعَ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام فِیهِ الْبَیْعَةَ الثَّانِیَةَ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی ظَفِرَ فِیهِ بِأَهْلِ النَّهْرَوَانِ وَ قَتَلَ ذَا الثُّدَیَّةِ⁽²⁾

وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی یَظْهَرُ فِیهِ قَائِمُنَا وَ وُلَاةُ الْأَمْرِ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی یَظْفَرُ فِیهِ قَائِمُنَا بِالدَّجَّالِ فَیَصْلِبُهُ عَلَی کُنَاسَةِ الْکُوفَةِ وَ مَا مِنْ یَوْمِ نَیْرُوزٍ إِلَّا وَ نَحْنُ نَتَوَقَّعُ فِیهِ الْفَرَجَ لِأَنَّهُ مِنْ أَیَّامِنَا وَ أَیَّامِ شِیعَتِنَا حَفِظَتْهُ الْعَجَمُ وَ ضَیَّعْتُمُوهُ أَنْتُمْ وَ قَالَ إِنَّ نَبِیّاً مِنَ الْأَنْبِیَاءِ سَأَلَ رَبَّهُ کَیْفَ یُحْیِی هَؤُلَاءِ الْقَوْمَ الَّذِینَ خَرَجُوا

فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ أَنْ یَصُبَّ الْمَاءَ عَلَیْهِمْ فِی مَضَاجِعِهِمْ فِی هَذَا الْیَوْمِ وَ هُوَ أَوَّلُ یَوْمٍ مِنْ سَنَةِ الْفُرْسِ فَعَاشُوا وَ هُمْ ثَلَاثُونَ أَلْفاً فَصَارَ صَبُّ الْمَاءِ فِی النَّیْرُوزِ سُنَّةً فَقُلْتُ یَا سَیِّدِی أَ لَا تُعَرِّفُنِی جُعِلْتُ فِدَاکَ أَسْمَاءَ الْأَیَّامِ بِالْفَارْسِیَّةِ فَقَالَ علیه السلام یَا مُعَلَّی هِیَ أَیَّامٌ قَدِیمَةٌ مِنَ الشُّهُورِ الْقَدِیمَةِ کُلُّ شَهْرٍ ثَلَاثُونَ یَوْماً لَا زِیَادَةَ فِیهِ وَ لَا نُقْصَانَ فَأَوَّلُ یَوْمٍ مِنْ کُلِّ شَهْرِ هُرْمَزْدَرُوزَ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَی خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهِ آدَمَ علیه السلام تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ صَالِحٌ لِلشُّرْبِ وَ لِلْفَرَحِ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ یَوْمُ سُرُورٍ تَکَلَّمُوا فِیهِ الْأُمَرَاءَ وَ الْکُبَرَاءَ وَ اطْلُبُوا فِیهِ الْحَوَائِجَ فَإِنَّهَا تَنْجَحُ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مُبَارَکاً وَ ادْخُلُوا فِیهِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ اشْتَرُوا فِیهِ وَ بِیعُوا وَ زَارِعُوا وَ اغْرِسُوا وَ ابْنُوا وَ سَافِرُوا فَإِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ یَصْلُحُ لِجَمِیعِ الْأُمُورِ وَ لِلتَّزْوِیجِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ سَرِیعاً وَ مَنْ ضَلَّتْ لَهُ ضَالَّةٌ وَجَدَهَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ الثَّانِی بَهْمَنْ‌رُوزُ یَوْمٌ صَالِحٌ صَافٍ خَلَقَ اللَّهُ فِیهِ حَوَّاءَ علیها السلام وَ هُوَ ضِلْعٌ مِنْ أَضْلَاعِ آدَمَ علیه السلام وَ هُوَ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِحُجُبِ الْقُدْسِ وَ الْکَرَامَةِ تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ مُخْتَارٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُبَارَکٌ تَزَوَّجُوا فِیهِ وَ أْتُوا أَهَالِیَکُمْ مِنْ أَسْفَارِکُمْ وَ سَافِرُوا فِیهِ وَ اشْتَرُوا وَ بِیعُوا وَ اطْلُبُوا فِیهِ الْحَوَائِجَ فِی کُلِّ نَوْعٍ وَ هُوَ یَوْمٌ مُخْتَارٌ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ یَکُونُ مَرَضُهُ خَفِیفاً وَ مَنْ مَرِضَ فِی آخِرِهِ اشْتَدَّ مَرَضُهُ وَ خِیفَ مِنْ مَوْتِهِ فِی ذَلِکَ الْمَرَضِ الثَّالِثُ أُرْدِیبِهِشْتَ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالشِّفَاءِ وَ السُّقْمِ یَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ فَاتَّقُوا فِیهِ الْحَوَائِجَ وَ جَمِیعَ الْأَعْمَالِ وَ لَا تَدْخُلُوا فِیهِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ لَا تَبِیعُوا وَ لَا تَشْتَرُوا وَ لَا تَزَوَّجُوا وَ لَا تَسْأَلُوا فِیهِ حَاجَةً وَ لَا تُکَلِّفُوهَا أَحَداً وَ احْفَظُوا أَنْفُسَکُمْ وَ اتَّقُوا أَعْمَالَ السُّلْطَانِ وَ تَصَدَّقُوا مَا أَمْکَنَکُمْ فَإِنَّهُ مَنْ مَرِضَ فِیهِ خِیفَ عَلَیْهِ وَ

هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی أَخْرَجَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهِ آدَمَ وَ حَوَّاءَ مِنَ الْجَنَّةِ وَ سُلِبَا فِیهِ لِبَاسَهُمَا وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ قُطِعَ عَلَیْهِ أَبَداً الرَّابِعُ شَهْرِیوَرْرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الَّذِی خُلِقَتْ فِیهِ الْجَوَاهِرُ عَنْهُ وَ وُکِّلَ بِهَا وَ هُوَ مُوَکَّلٌ بِبَحْرِ الرُّومِ وَ تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُبَارَکٌ وُلِدَ فِیهِ هَابِیلُ بْنُ آدَمَ وَ هُوَ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ طَلَبِ الصَّیْدِ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ رَجُلًا صَالِحاً مُبَارَکاً وَ مُحَبَّباً إِلَی النَّاسِ إِلَّا أَنَّهُ لَا یَصْلُحُ فِیهِ السَّفَرُ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ خَافَ الْقَطْعَ وَ یُصِیبُهُ بَلَاءٌ وَ غَمٌّ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ سَرِیعاً إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی الْخَامِسُ إِسْفَنْدَارَمَذْرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْأَرَضِینَ یَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ رَدِی‌ءٌ وُلِدَ فِیهِ قَابِیلُ بْنُ آدَمَ وَ کَانَ مَلْعُوناً کَافِراً وَ هُوَ الَّذِی قَتَلَ أَخَاهُ وَ دَعَا بِالْوَیْلِ وَ الثُّبُورِ عَلَی أَهْلِهِ وَ أَدْخَلَ عَلَیْهِمُ الْغَمَّ وَ الْبُکَاءَ فَاجْتَنِبُوهُ فَإِنَّهُ یَوْمٌ شُؤْمٌ وَ نَحْسٌ وَ مَذْمُومٌ وَ لَا تَطْلُبُوا فِیهِ حَاجَةً وَ لَا تَدْخُلُوا فِیهِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ ادْخُلُوا فِی مَنَازِلِکُمْ وَ احْذَرُوا فِیهِ کُلَّ الْحَذَرِ

مِنَ السِّبَاعِ وَ الْحَدِیدِ السَّادِسُ خُرْدَادْرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْجِبَالِ تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُبَارَکٌ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ لِکُلِّ مَا یُسْعَی فِیهِ مِنَ الْأَمْرِ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ الصَّیْدِ فِیهِمَا وَ لِلْمَعَاشِ وَ کُلِّ حَاجَةٍ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ رَجَعَ إِلَی أَهْلِهِ سَرِیعاً بِکُلِّ مَا یُحِبُّهُ وَ یُرِیدُهُ وَ بِکُلِّ غَنِیمَةٍ فَجِدُّوا فِی کُلِّ حَاجَةٍ تُرِیدُونَهَا فِیهِ فَإِنَّهَا مَقْضِیَّةٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی السَّابِعُ مُرْدَادْرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالنَّاسِ وَ أَرْزَاقِهِمْ یَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ اعْمَلُوا فِیهِ جَمِیعَ مَا شِئْتُمْ مِنَ السَّعْیِ فِی حَوَائِجِکُمْ مِنَ الْبِنَاءِ وَ الْغَرْسِ وَ الذَّرْوِ وَ الزَّرْعِ وَ لِطَلَبِ الصَّیْدِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ السَّفَرِ فَإِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی

الثَّامِنُ دَیْبَارْرُوزُ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَی تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُبَارَکٌ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ یُسْعَی فِیهَا وَ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الصَّیْدِ مَا خَلَا السَّفَرَ فَاتَّقُوا فِیهِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ سَرِیعاً وَ ادْخُلُوا فِیهِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ غَیْرِهِ فَإِنَّهُ یُقْضَی فِیهِ الْحَوَائِجُ وَ مَنْ دَخَلَ فِیهِ عَلَی السُّلْطَانِ لِحَاجَةٍ فَلْیَسْأَلْهُ فِیهَا التَّاسِعُ آذَرْرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالنِّیرَانِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ خَفِیفٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ إِلَی آخِرِ النَّهَارِ یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ لِکُلِّ مَا تُرِیدُ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ رُزِقَ مَالًا کَثِیراً وَ یَرَی فِی سَفَرِهِ کُلَّ خَیْرٍ وَ مَنْ مَرِضَ یَبْرَأُ سَرِیعاً وَ لَا یَنَالُهُ فِی عِلَّتِهِ مَکْرُوهٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی فَاطْلُبُوا الْحَوَائِجَ فِیهِ فَإِنَّهَا تُقْضَی لَکُمْ بِمَشِیَّةِ اللَّهِ تَعَالَی وَ تَوْفِیقِهِ الْعَاشِرُ آبَانْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْبَحْرِ وَ الْمِیَاهِ تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ مَا خَلَا الدُّخُولَ عَلَی السُّلْطَانِ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی وُلِدَ فِیهِ نُوحٌ علیه السلام وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَرْزُوقاً مِنْ مَعَاشِهِ وَ لَا یُصِیبُهُ ضِیقٌ وَ لَا یَمُوتُ حَتَّی یَهْرَمَ وَ لَا یُبْتَلَی بِفَقْرٍ وَ مَنْ فَرَّ فِیهِ مِنَ السُّلْطَانِ أَوْ غَیْرِهِ أُخِذَ وَ مَنْ ضَلَّتْ لَهُ ضَالَّةٌ وَجَدَهَا وَ هُوَ جَیِّدٌ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ السَّفَرِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ سَرِیعاً إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی.

الْحَادِیَ عَشَرَ خُورْرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالشَّمْسِ یَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ مِثْلُ أَمْسِهِ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ الْیَوْمُ الَّذِی وُلِدَ فِیهِ شِیثُ بْنُ آدَمَ علیه السلام‌⁽¹⁾وَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ یَوْمٌ صَالِحٌ لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ لِجَمِیعِ الْأَعْمَالِ‌⁽²⁾

وَ الْحَوَائِجِ وَ لِلسَّفَرِ مَا خَلَا الدُّخُولَ عَلَی السُّلْطَانِ فَإِنَّهُ لَا یَصْلُحُ وَ التَّوَارِی عَنْهُ فِیهِ أَصْلَحُ مِنَ الدُّخُولِ عَلَیْهِ فَاجْتَنِبُوا فِیهِ ذَلِکَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مُبَارَکاً مَرْزُوقاً فِی مَعَاشِهِ طَوِیلَ الْعُمُرِ وَ لَا یَفْتَقِرُ أَبَداً فَاطْلُبُوا فِیهِ حَوَائِجَکُمْ مَا خَلَا السُّلْطَانَ الثَّانِی عَشَرَ مَاهْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْقَمَرِ یَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ

خَفِیفٌ یُسَمَّی رُوزْبِهَ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ جَیِّدٌ مُخْتَارٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ تُرِیدُونَهُ مِثْلَ الْیَوْمِ الْحَادِیَ عَشَرَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ طَوِیلَ الْعُمُرِ فَاطْلُبُوا فِیهِ حَوَائِجَکُمْ وَ ادْخُلُوا عَلَی السُّلْطَانِ فِی أَوَّلِهِ وَ لَا تَدْخُلُوا فِی آخِرِهِ وَ اسْتَعِینُوا بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهَا فَإِنَّهَا تُقْضَی لَکُمْ بِمَشِیَّةِ اللَّهِ تَعَالَی الثَّالِثَ عَشَرَ تِیرْرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالنُّجُومِ یَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ شُؤْمِیٌّ جِدّاً وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ فَاتَّقُوهُ فِی جَمِیعِ الْأَعْمَالِ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَ لَا تَقْصِدُوا وَ لَا تَطْلُبُوا فِیهِ الْحَاجَةَ أَصْلًا وَ لَا تَدْخُلُوا فِیهِ عَلَی

السُّلْطَانِ وَ غَیْرِهِ جُهْدَکُمْ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ الرَّابِعَ عَشَرَ جُوشْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْبَشَرِ وَ الْأَنْعَامِ وَ الْمَوَاشِی تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ صَالِحٌ لِکُلِّ عَمَلٍ وَ أَمْرٍ یُرَادُ وَ یُحْمَدُ فِیهِ لِقَاءُ الْأَشْرَافِ وَ الْعُلَمَاءِ وَ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ مَنْ یُولَدُ فِیهِ یَکُونُ حَسَنَ الْکَمَالِ مَشْعُوفاً بِطَلَبِ الْعِلْمِ وَ یُعَمَّرُ طَوِیلًا یَکْثُرُ مَالُهُ فِی آخِرِ عُمُرِهِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ بِمَشِیَّةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الْخَامِسَ عَشَرَ دَیْمِهْرَرُوزُ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَی تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ مُبَارَکٌ لِکُلِّ عَمَلٍ وَ لِکُلِّ حَاجَةٍ تُرِیدُهَا إِلَّا أَنَّهُ مَنْ یُولَدُ فِیهِ یَکُونُ بِهِ خَرَسٌ أَوْ لُثْغَةٌ فَاطْلُبُوا فِیهِ الْحَوَائِجَ فَإِنَّهَا تُقْضَی إِنْ شَاءَ اللَّهُ السَّادِسَ عَشَرَ مِهْرَرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالرَّحْمَةِ تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ جَیِّدٌ جِدّاً وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ مَنْحُوسٌ رَدِی‌ءٌ مَذْمُومٌ فَلَا تَطْلُبُوا فِیهِ حَوَائِجَکُمْ وَ لَا تُسَافِرُوا فِیهِ فَإِنَّهُ مَنْ سَافَرَ فِیهِ هَلَکَ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ لَا بُدَّ مَجْنُوناً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ لَا یَکَادُ یَنْجُو فَاجْهَدُوا فِی تَرْکِ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ الْحَرَکَةِ فَإِنَّهَا وَ إِنْ قُضِیَتْ تُقْضَی بِمَشَقَّةٍ وَ رُبَّمَا لَمْ یَتِمَّ فِیهَا الْمُرَادُ فَاتَّقُوا مَا اسْتَطَعْتُمْ وَ تَصَدَّقُوا فِیهِ

السَّابِعَ عَشَرَ نَمْرُوشْ‌⁽¹⁾رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِخَرَابِ الْعَالَمِ وَ هُوَ جَبْرَئِیلُ علیه السلام یَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ خَفِیفٌ مُتَوَسِّطٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ لِکُلِّ مَا یُرَادُ جَیِّدٌ مُوَافِقٌ صَافٍ مُخْتَارٌ لِجَمِیعِ الْحَوَائِجِ فَاطْلُبُوا فِیهِ مَا شِئْتُمْ وَ تَزَوَّجُوا وَ بِیعُوا وَ اشْتَرُوا وَ ازْرَعُوا وَ ابْنُوا وَ ادْخُلُوا عَلَی السُّلْطَانِ وَ غَیْرِهِ فَإِنَّ حَوَائِجَکُمْ تُقْضَی بِمَشِیَّةِ اللَّهِ تَعَالَی الثَّامِنَ عَشَرَ رَشْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالنِّیرَانِ یَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ جَیِّدٌ مُبَارَکٌ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ الزَّرْعِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ التَّزْوِیجِ وَ کُلِّ أَمْرٍ یُرَادُ وَ مَنْ خَاصَمَ فِیهِ عَدُوَّهُ أَوْ خَصْمَهُ غَلَبَ عَلَیْهِ وَ ظَفِرَ فِیهِ بِقُدْرَةِ اللَّهِ تَعَالَی التَّاسِعَ عَشَرَ فَرْوَرْدِینْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِأَرْوَاحِ الْخَلَائِقِ وَ قَبْضِهَا یَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ صَالِحٌ جَیِّدٌ لِلسَّفَرِ وَ التَّزْوِیجِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ مَنْ خَاصَمَ فِیهِ عَدُوّاً ظَفِرَ بِهِ وَ غَلَبَهُ بِقُدْرَةِ اللَّهِ تَعَالَی وَ یَصْلُحُ لِکُلِّ عَمَلٍ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی وُلِدَ فِیهِ إِسْحَاقُ النَّبِیُّ علیه السلام وَ هُوَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ مَا تُرِیدُ وَ مَنْ یُولَدُ فِیهِ یَکُونُ مُبَارَکاً إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی الْعِشْرُونَ بَهْرَامْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالنَّصْرِ وَ الْخِذْلَانِ فِی الْحَرْبِ یَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ جَیِّدٌ مُخْتَارٌ صَافٍ یَصْلُحُ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ السَّفَرِ خَاصَّةً وَ الْبِنَاءِ وَ التَّزْوِیجِ وَ الْعُرْسِ‌⁽²⁾

وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ غَیْرِهِ فِیهِ فَإِنَّهُ یَوْمٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی الْحَادِی وَ الْعِشْرُونَ رَامْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْفَرَحِ وَ السُّرُورِ تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ یُتَبَرَّکُ بِهِ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ وَ هُوَ یَوْمُ إِهْرَاقِ الدِّمَاءِ فَاتَّقُوا فِیهِ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَ لَا تَطْلُبُوا فِیهِ حَاجَةً وَ لَا تَنَازَعُوا فِیهِ

خَصْماً وَ مَنْ یُولَدْ فِیهِ یکون [یَکُنْ] مُحْتَاجاً فَقِیراً فِی أَکْثَرِ أَمْرِهِ وَ دَهْرِهِ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ لَمْ یَرْبَحْ وَ خِیفَ عَلَیْهِ.

الثَّانِی وَ الْعِشْرُونَ بَادْرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالرِّیَاحِ یَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ جَیِّدٌ صَافٍ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ تُرِیدُهَا فَاطْلُبُوا فِیهِ الْحَوَائِجَ فَإِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ خَاصَّةً لِلشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ لِلصَّدَقَةِ فِیهِ ثَوَابٌ جَزِیلٌ جَلِیلٌ عَظِیمٌ وَ مَنْ یُولَدُ فِیهِ یَکُونُ مُبَارَکاً مَحْبُوباً وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ سَرِیعاً وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ یُخْصِبُ وَ یَرْجِعُ إِلَی أَهْلِهِ مُعَافًی سَالِماً وَ مَنْ دَخَلَ فِیهِ إِلَی السُّلْطَانِ بَلَغَ مَحَابَّهُ وَ وَجَدَ عِنْدَهُ نَجَاحاً لِمَا قَصَدَ لَهُ.

الثَّالِثُ وَ الْعِشْرُونَ دَیْبِدِینْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالنَّوْمِ وَ الْیَقَظَةِ یَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ وُلِدَ فِیهِ یُوسُفُ علیه السلام یَصْلُحُ لِکُلِّ أَمْرٍ وَ حَاجَةٍ وَ لِکُلِّ مَا تُرِیدُونَهُ وَ خَاصَّةً لِلتَّزْوِیجِ وَ التِّجَارَاتِ کُلِّهَا وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ وَ الْتِمَاسِ الْحَوَائِجِ وَ مَنْ یُولَدْ فِیهِ یکون [یَکُنْ] مُبَارَکاً صَالِحاً وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ یَغْنَمُ وَ یَجِدُ خَیْراً بِمَشِیَّةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

الرَّابِعُ وَ الْعِشْرُونَ دِینْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالسَّعْیِ وَ الْحَرَکَةِ یَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ خَفِیفٌ جَیِّدٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ مَنْحُوسٌ وُلِدَ فِیهِ فِرْعَوْنُ لَعَنَهُ اللَّهُ وَ هُوَ یَوْمٌ عَسِرٌ نَکِدٌ فَاتَّقُوا فِیهِ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ مَاتَ فِی سَفَرِهِ وَ فِی نُسْخَةٍ أُخْرَی وَ مَنْ یُولَدْ فِیهِ یموت [یَمُتْ] فِی سَفَرِهِ أَوْ یُقْتَلْ أَوْ یَغْرَقْ وَ یَکُونُ مُدَّةَ عُمُرِهِ مَحْزُوناً مَکْدُوداً نَکِداً وَ لَا یُوَفَّقُ لِخَیْرٍ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ طَالَ مَرَضُهُ وَ لَا یَکَادُ یَنْتَفِعُ بِمَقْصَدٍ وَ لَوْ جَهَدَ جُهْدَهُ.

الْخَامِسُ وَ الْعِشْرُونَ أَرْدَرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْجِنِّ وَ الشَّیَاطِینِ وَ تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمُ نَحْسٍ رَدِی‌ءٌ مَذْمُومٌ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی أَصَابَ فِیهِ أَهْلَ مِصْرَ سَبْعَةُ أَضْرُبٍ مِنَ الْآفَاتِ وَ هُوَ یَوْمٌ شَدِیدُ الْبَلَاءِ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ لَمْ یَکَدْ یَنْجُ وَ لَا یَبْرَأُ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ لَا یَرْجِعُ وَ لَا یَرْبَحُ فَلَا تَطْلُبُوا فِیهِ حَاجَةً وَ احْفَظُوا فِیهِ أَنْفُسَکُمْ وَ احْتَرِزُوا وَ اتَّقُوا فِیهِ جُهْدَکُمْ

السَّادِسُ وَ الْعِشْرُونَ أَشْتَادْرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ الَّذِی خُلِقَ عِنْدَ ظُهُورِ الدِّینِ تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ صَالِحٌ مُبَارَکٌ ضَرَبَ فِیهِ مُوسَی علیه السلام الْبَحْرَ فَانْفَلَقَ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ مَا خَلَا التَّزْوِیجَ وَ السَّفَرَ وَ اجْتَنِبُوا فِیهِ ذَلِکَ فَإِنَّهُ مَنْ تَزَوَّجَ فِیهِ لَمْ یَتِمَّ أَمْرُهُ وَ یُفَارِقُ‌⁽¹⁾أَهْلَهُ وَ فُرِّقَ بَیْنَهُمَا وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ لَمْ یَصْلُحْ وَ لَمْ یَرْبَحْ وَ لَمْ یَرْجِعْ وَ عَلَیْکُمْ بِالصَّدَقَةِ فَإِنَّ الْمَنْفَعَةَ بِهَا وَافِرَةٌ وَ لِمَضَارِّهِ دَافِعَةٌ بِمَشِیَّةِ اللَّهِ وَ عَوْنِهِ.

السَّابِعُ وَ الْعِشْرُونَ آسْمَانْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالسَّمَاوَاتِ یَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ مُخْتَارٌ یَصْلُحُ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ تُرِیدُهُ وَ مَنْ یُولَدْ فِیهِ یکون [یَکُنْ] جَمِیلًا حَسَناً مَلِیحاً وَ هُوَ جَیِّدٌ لِلْبِنَاءِ وَ الزَّرْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الْبَیْعِ وَ الدُّخُولِ عَلَی السُّلْطَانِ فَاعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ وَ اسْعَوْا فِی حَوَائِجِکُمْ.

الثَّامِنُ وَ الْعِشْرُونَ رَامْیَادْرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْقَضَاءِ بَیْنَ الْخَلْقِ تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ ثَقِیلٌ مَنْحُوسٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ سَعِیدٌ مُبَارَکٌ مَمْدُوحٌ وُلِدَ فِیهِ یَعْقُوبُ النَّبِیُّ علیه السلام یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ لِجَمِیعِ الْحَوَائِجِ وَ مَنْ یُولَدْ فِیهِ یکون [یَکُنْ] مَرْزُوقاً مُحَبَّباً إِلَی النَّاسِ مُحَبَّباً إِلَی أَهْلِهِ مُحْسِناً إِلَیْهِمْ إِلَّا أَنَّهُ یُصِیبُهُ الْغُمُومُ وَ الْهُمُومُ وَ یُبْتَلَی فِی آخِرِ عُمُرِهِ وَ لَا یُؤْمَنُ عَلَیْهِ مِنْ ذَهَابِ بَصَرِهِ .

التَّاسِعُ وَ الْعِشْرُونَ مِهْرَإِسْفَنْدَرُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْأَفْنِیَةِ وَ الْأَزْمَانِ وَ الْعُقُولِ وَ الْأَسْمَاعِ وَ الْأَبْصَارِ تَقُولُ الْفُرْسُ إِنَّهُ یَوْمٌ جَیِّدٌ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ جَیِّدٌ یَصْلُحُ لِکُلِّ حَاجَةٍ مَا خَلَا الْکَاتِبَ فَإِنَّهُ یُکْرَهُ لَهُ ذَلِکَ وَ لَا أَرَی لَهُ أَنْ یَسْعَی لِحَاجَةٍ فِیهِ إِنْ قَدَرَ عَلَی ذَلِکَ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ سَرِیعاً وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ أَصَابَ مَالًا کَثِیراً إِلَّا مَنْ کَانَ کَاتِباً فَإِنَّهُ یُکْرَهُ لَهُ ذَلِکَ وَ لَا أَرَی السَّعْیَ فِی حَاجَتِهِ إِنْ قَدَرَ عَلَیْهِ وَ مَنْ أَبَقَ لَهُ فِیهِ آبِقٌ رَجَعَ إِلَیْهِ سَرِیعاً وَ مَنْ ضَلَّتْ لَهُ ضَالَّةٌ وَجَدَهَا.

الثَّلَاثُونَ أَنِیرَانْ‌رُوزُ اسْمُ الْمَلَکِ الْمُوَکَّلِ بِالْأَدْوَارِ وَ الْأَزْمَانِ یَتَبَرَّکُ فِیهِ الْفُرْسُ وَ یَقُولُ الصَّادِقُ إِنَّهُ یَوْمٌ مُخْتَارٌ جَیِّدٌ صَالِحٌ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ وَ هُوَ الْیَوْمُ

الَّذِی وُلِدَ فِیهِ إِسْمَاعِیلُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمَا وَ عَلَی ذُرِّیَتِهِمَا وَ عَلَی آلِهِمَا یَصْلُحُ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ وَ لِکُلِّ حَاجَةٍ مِنْ شِرَاءٍ وَ بَیْعٍ وَ زَرْعٍ وَ غَرْسٍ وَ تَزْوِیجٍ وَ بِنَاءٍ وَ مَنْ مَرِضَ فِیهِ یَبْرَأُ سَرِیعاً إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ حَکِیماً حَلِیماً صَادِقاً مُبَارَکاً مُرْتَفِعاً أَمْرُهُ وَ یَعْلُو شَأْنُهُ وَ یَکُونُ صَادِقَ اللِّسَانِ صَاحِبَ وَفَاءٍ وَ مَنْ أَبَقَ لَهُ فِیهِ آبِقٌ وَجَدَهُ وَ مَنْ ضَلَّتْ لَهُ فِیهِ ضَالَّةٌ وَجَدَهَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی.

**[ترجمه]معلّی بن خنیس می‌گوید: در روز نوروز نزد امام صادق علیه السّلام رفتم. امام گفت: می‌دانی امروز چه روزی است؟ گفتم: جانم به فدایت! امروز روزیست که عجم‌ها آن را بزرگ می‌دارند و در آن به یکدیگر هدیه می‌دهند. امام گفت: سوگند به بیت عتیقی که در مکّه است این شیوه تنها به خاطر امری دیرین است که آن را برای تو تبیین کنم تا آن را بفهمی. گفتم: ای آقایم! دانستن این امر از اینکه امواتم زنده شوند و دشمنانم بمیرند، نزد من محبوب‌تر است.

امام گفت: نوروز همان روزی است که خداوند در آن، از بنده‌هایش پیمان گرفت که او را بپرستند و چیزی را شریک او نسازند، و به رسولان و حجت‌هایش ایمان بیاورند و نیز به ائمّه علیهم السّلام؛ این، نخستین روزی است که خورشید در آن تابید، باد وزید و شکوفه‌های زمین در آن آفریده شد؛ و این همان روزی که کشتی نوح علیه السّلام در آن بر کوه جودی استوار شد؛ روزی که خداوند در آن هزاران تن که از بیم مرگ، از خانه‌های خویش بیرون رفتند [و مردند] را زنده کرد، سپس خدا به آنها گفت: بمیرید! آن گاه همه را زنده ساخت - . اشاره به داستان یادشده در آیه 243 سوره بقره - ؛ این همان روزی است که جبرئیل بر پیامبر صلّی الله علیه و آله نازل شد؛ روزی که پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله علی علیه السّلام را بر دوش گرفت تا بت‌های قریش را از فراز کعبه فرو افکنده، خرد کند، آن گونه که ابراهیم علیه السّلام اقدام کرد؛ روزی که پیامبر صلّی الله علیه و آله اصحاب خود را فرمود تا با علی علیه السّلام به عنوان امیرالمؤمنین بیعت کنند؛ روزی که پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله، علی علیه السّلام را به سوی وادی جنّ فرستاد تا از آنها برای آن حضرت بیعت بگیرد؛ روزی که با علی علیه السّلام برای بار دوّم بیعت کردند؛ و این همان روزی است که آن حضرت بر اهل نهروان پیروز شد و ذوالثدیّه را کشت؛ روزی که در آن قائم ما اهل بیت و اولی الامر ظهور می‌کند؛ و روزی که قائم ما بر دجّال پیروز شود و او را در محلّ زباله‌دان کوفه بر دار آویزد؛ هیچ نوروزی نیست مگر اینکه ما در آن، انتظار فرج را داریم، زیرا این روز از روزهای ما و روزهای شیعیان ما است؛ عجم آن را حفظ کردند و شما آن را تباه کردید.

و فرمود: یکی از پیامبران از پروردگارش پرسید چگونه این قوم که خارج شدند را زنده می‌کنی؟ خداوند به او وحی کرد که در این روز آب بر مرقدشان بپاشد و این روز، نخستین روز سال پارسیان بود؛ پس آنان که تعدادشان 30 هزار نفر بود زنده شدند و بنابر این، آب پاشیدن در نوروز به سنّت تبدیل شد.

در این هنگام گفتم: ای آقایم، جانم به فدایت! نام روزها را به پارسی به من نمی‌گویی؟ امام گفت: ای معلّی! آنها روزهایی دیرین از ماه‌هایی دیرین‌اند و هر ماهی بی‌کم و بیش، سی روز است.

اوّلین روز از هر ماهی «هرمزد روز» است که نامی از نام‌های خدای تعالی است؛ خداوند عزّ و جلّ، آدم علیه السّلام را در آن آفرید. پارسیان می‌گویند: روز خوبی بوده و برای نوشیدن و برای شادی نیکوست.

امام صادق علیه السّلام می‌فرمود: روز فرخنده و مبارکی است؛ روز شادیست؛ در آن با امیران و بزرگان سخن بگویید و حوائج را بخواهید که به اذن خدا برآورده می‌شوند؛ مولود این روز، مبارک خواهد بود؛ در این روز نزد سلطان بروید، بخرید، بفروشید، زراعت کنید، درخت بکارید، بنا بسازید، و سفر کنید که این روز برای هر کاری و نیز برای تزویج شایسته است؛ هر که در این روز بیمار شود به سرعت سلامتی یابد؛ و هر که گمشده‌ای داشته باشد آن را به خواست خدا بیابد.

دوّمین روز «بهمن روز» است که روزی نیکو و پاک است؛ خداوند در این روز حوّاء علیها السّلام را در حالی که یک دنده از دنده‌های آدم علیه السّلام بود آفرید؛ این اسم، نام فرشته گماشته بر حجاب‌های قدس و کرامت است. پارسیان گفته‌اند: روز نیکو و برگزیده‌ای است؛ امام صادق علیه السّلام گفته است: روز مبارکی است، در آن ازدواج کنید و از سفرتان بر خانواده خود وارد شوید، در این روز سفر کنید، بخرید، بفروشید، و هر نوع حاجتی را بخواهید! و روز برگزیده‌ای است؛ هر که در ابتدای این روز بیمار شود بیماریش سبک باشد و هر که در انتهای این روز بیمار شود بیماریش سخت شود و به سبب آن بیماری، در معرض مرگ قرار گیرد.

سوّمین روز «اُردیبهشت روز» است که نام فرشته گماشته بر شفاء و بیماری است؛ پارسیان می‌گویند: روز سنگینی است؛ و امام صادق می‌فرماید: روز نحس مستمرّ است، پس در این روز از همه حوائج و کارها بپرهیزید، نزد سلطان نروید، نخرید، نفروشید، ازدواج نکنید، حاجتی نخواهید، به کسی تکلیف نکنید، خودتان را حفظ کنید، از کارهای سلطان خودداری کنید، و تا می‌توانید صدقه دهید که هر که در این روز بیمار شود در معرض خطر است! و این روزی است که خداوند عزّ و جلّ در آن، آدم و حوّا را از بهشت بیرون کرده، لباسشان را برگرفت؛ و هر که در این روز سفر کند دچار راهزنی شود.

چهارمین روز «شهریور روز» است؛ و این، نام فرشته‌ای است که گوهرها در این روز از وی آفریده شد؛ و او گماشته شده بر آنها و نیز بر دریای روم است. پارسیان می‌گویند: روز برگزیده‌ای است.

امام صادق علیه السّلام فرمود: روز مبارکی است؛ هابیل پسر آدم در این روز متولّد شد؛ و این، روزی نیکو برای تزویج و شکار در خشکی و دریا است؛ مولود این روز، مردی صالح، مبارک و محبوب مردم خواهد شد؛ تنها اینکه این روز برای سفر شایسته نیست و هر که در این روز سفر کند در معرض خطر راهزنی باشد و بلاء و اندوه بدو رسد؛ و هر که در این روز بیمار شود، به خواست خداوند تعالی زود سلامتی یابد.

پنجمین روز «اسفندار مذروز» نام دارد که اسم فرشته گماشته بر زمین‌ها است. پارسیان می‌گویند: روز سنگینی است. امام صادق علیه السّلام نیز می‌فرماید: روز نحس و بدی است؛ قابیل پسر آدم، که ملعون و کافر بود، در این روز متولّد شد و برادر خود را کشت و ناله و هلاکت را برای خانواده خود فراخواند و اندوه و گریه را بر ایشان وارد کرد؛ بنابراین از این روز کناره گیری کنید که روز شوم، نحس و مذمومی است؛ در این روز حاجتی نخواهید، نزد سلطان نروید، در منازل خود داخل شوید، و از درنده‌ها و آهن به کلّی دروی کنید! ششمین روز «خرداد روز» است که نام فرشته گماشته بر کوه‌ها است. پارسیان می‌گویند: روز سبکی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز مبارکی است و برای تزویج، کوشش در هر کاری مربوط به خشکی و دریا و شکار در این دو، و برای کسب و نیز برای هر حاجتی نیکوست. هر که در این روز سفر کند زود و با داشتن هر چه می‌خواهد و دوست دارد و به همراه هر غنیمتی، به سوی خانواده خود برگردد؛ پس در هر حاجتی که در این روز می‌خواهید بکوشید که به خواست خداوند متعال برآورده است.

هفتمین روز «مرداد روز» است که نام فرشته گماشته بر مردم و روزیشان است. پارسیان می‌گویند: روز نیکویی است و امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز فرخنده و مبارکی است و در آن به همه کارهایی که می خواهید از ساختن، درخت‌کاری، بذرپراکنی، زراعت، شکار، رفتن نزد سلطان، و سفرکردن اقدام کنید! که به خواست خداوند متعال روز برگزیده و نیکویی برای هر حاجتی است.

هشتمین روز «دیبار روز» نام دارد که از نام‌های خدا است. پارسیان می‌گویند: روز نیکویی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز مبارکی بوده و برای هر حاجتی که برای آن تلاش شود و برای خرید، فروش و شکار کردن شایسته بوده و برای سفرکردن، روز شایسته‌ای نیست؛ پس در این روز خویشتن‌داری کنید؛ هر که در این روز بیمار شود زود سلامتی یابد؛ در این روز، نزد سلطان و غیر او بروید که حاجت‌ها در این روز روا است! و هر که در این روز برای حاجتی نزد سلطان برود باید حاجت خود را در این روز از وی بخواهد.

نهمین روز «آذر روز» است که نام فرشته گماشته بر آتشِ روز قیامت است؛ پارسیان گفته‌اند: روز سبکی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز شایسته، سبک، فرخنده و مبارکی از اوّل تا به انتهای روز است؛ برای سفرکردن و برای هر چه می‌خواهی، روزی نیکوست؛ هر که در این روز سفر کند مال بسیاری روزی یابد و در سفر خود هر خیری را بهره برد؛ هر که در این روز بیمار شود زود سلامتی یابد و در بیماری خود به خواست خداوند متعال بد نبیند؛ پس در این روز حاجت‌های خود را بخواهید که به اراده و توفیق خداوند متعال برآورده می‌شود.

دهمین روز «ابان روز» نام دارد که اسم فرشته گماشته بر دریا و آب‌هاست. پارسیان می‌گویند: روز سنگینی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: برای هر چیزی جز رفتن نزد سلطان، روز نیکویی است؛ این همان روزی است که نوح علیه السّلام در آن متولّد شد؛ مولود این روز، روزی‌مند بوده، در تنگنا قرار نگیرد و تا رسیدن به پیری، از دنیا نرفته و بینوا نشود؛ هر که در این روز از سلطان و یا دیگری بگریزد دستگیر شود؛ هر که گمشده‌ای داشته باشد آن را بیابد؛ این روز برای خرید، فروش و سفرکردن نیکوست؛ و هر که در این روز بیمار شود به خواست خداوند تعالی زود سلامتی یابد.

یازدهمین روز «خور روز» است که نام فرشته گماشته بر خورشید است. پارسیان می‌گویند: مانند روز پیشین، سنگین است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: شیث پسر آدم علیه السّلام و پیامبر صلّی الله علیه و آله در این روز متولّد شدند؛ برای خرید و فروش، و برای هر کار و حاجتی و نیز برای سفرکردن روز شایسته ای است، مگر رفتن نزد سلطان که نیکو نیست و پنهان شدن از او، بهتر از رفتن به نزد وی باشد، پس از این کار خودداری کنید! مولود این روز، مبارک، روزی‌مند و دارای عمر طولانی خواهد بود و هرگز بینوا نشود؛ و حاجات خود را در این روز به جز رفتن نزد سلطان طلب کنید.

دوازدهمین روز «ماه روز» نام دارد که اسم فرشته گماشته بر قمر است. پارسیان می‌گویند: روز سبکی است و «روزبه» نام دارد. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز نیکو، خوب و برگزیده‌ای است و مانند روز یازدهم برای هر کاری که بخواهید، شایسته است؛ مولود این روز عمر طولانی خواهد داشت؛ پس حوائج خود را در این روز بخواهید و در آغاز این روز، و نه پایانش، نزد سلطان بروید و در این روز از خداوند عزّ و جلّ کمک بخواهید که به خواست خدا حاجت‌های شما برآورده می‌شود.

سیزدهمین روز «تیر روز» است که نام فرشته گماشته بر ستارگان است. پارسیان می‌گویند: روزی بسیار سنگین و شوم است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: این روز، روز نحس مستمرّ است؛ پس تا می‌توانید از هر کاری در آن بپرهیزید، به هیچ وجه در این روز قصد و طلب حاجت نکنید، و نزد سلطان و غیر او نروید؛ و لا حول و لا قوة الا باللَّه العلیّ العظیم.

چهاردهمین روز «جوش روز» است که نام فرشته گماشته بر بشر، چهارپایان و دام‌هاست. پارسیان می‌گویند: روز سبکی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز نیکویی بوده و برای هر کارِ خواستنی، شایسته است و در این روز دیدار اشراف و علماء و نیز طلب حوائج، پسندیده است؛ مولود این روز، دارای کمال نیکو و عمر طولانی و نیز دوستدار دانش می‌شود و در پایان عمر، مالش فراوان خواهد شد؛ و هر که در این روز بیمار شود به خواست خداوند عزّ و جلّ سلامتی یابد.

پانزدهمین روز «دیمهر روز» است که از نام‌های خداوند تعالی است. پارسیان می‌گویند: روز سبکی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز شایسته‌ای است و برای هر کار و حاجتی که بخواهی، مبارک است؛ جز اینکه مولود این روز لال یا زبان‌گرفته باشد؛ پس حوائج خود را بخواهید که به خواست خدا برآورده می‌شود!

شانزدهمین روز «مهر روز» است که نام فرشته گماشته بر رحمت است. پارسیان می‌گویند: روز سبک و بسیار خوبی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز منحوس، بد و مذمومی است؛ پس در این روز حاجت‌های خود را نخواهید و سفر نکنید که هر کسی در این روز سفر کند هلاک شود! مولود این روز، ناگزیر دیوانه شود؛ هر که در این روز بیمار شود چه بسا نجات نیابد؛ پس در این روز در ترک طلب حوائج و تر ک حرکت، جدّی باشید که اگر هم برآورده شوند با سختی باشد و چه بسا هدف مورد نظر، تحقّق کامل نیابد؛ پس تا می‌توانید تقوا پیشه کنید و در این روز صدقه بدهید!

هفدهمین روز «نمروش روز» نام دارد که اسم فرشته گماشته بر ویرانی جهان، یعنی جبرئیل علیه السّلام است. پارسیان می‌گویند: روز برگزیده، سبک و میانه‌ای است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز نیکویی برای هر چیز خواستنی است؛ روز خوب، سازگار، پاک و برگزیده‌ای برای همه حوائج است؛ پس در این روز هر چه می‌خواهید طلب کنید، ازدواج کنید، به خرید و فروش، زراعت و ساختن مبادرت کنید و نزد سلطان و غیر او بروید که به خواست خداوند تعالی حاجت‌روا می‌شوید!

هجدهمین روز «رش روز» نام دارد که اسم فرشته گماشته بر آتش است. پارسیان می‌گویند: روز سبکی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز برگزیده، خوب و مبارکی بوده و برای تزویج، سفرکردن، زراعت، طلب حوائج و نیز برای هر کار خواستنی شایسته است؛ و هر که با دشمن خود در این روز، خصومت کند به قدرت خدای تعالی بر او غلبه کرده و پیروز گردد .

نوزدهمین روز «فروردین روز» نام دارد که اسم فرشته گماشته بر ارواح مخلوقات و نیز بر ستاندن روح آنهاست. پارسیان می‌گویند: روز سنگینی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز برگزیده و شایسته‌ای بوده و برای تزویج، سفرکردن و طلب حوائج، نیکوست؛ هر که با دشمن، در این روز درآویزد به قدرت خدای تعالی بر او چیره و پیروز شود؛ نیز این روز برای هر کاری شایسته بوده و این همان روزی است که اسحاق نبی علیه السّلام در آن زاده شد و روز مبارکی بوده و برای هر چه خواهی، نیکوست؛ و مولود این روز به خواست خدای تعالی مبارک می‌شود.

بیستمین روز «بهرام روز» است که نام فرشته گماشته بر پیروزی و شکست در نبرد است. پارسیان می‌گویند: روز سبکی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز نیکو، خوب، برگزیده و پاکی است و به صورت ویژه برای سفرکردن و طلب حوائج، شایسته است و برای ساختن، تزویج، عروسی و رفتن نزد سلطان و غیر او روز شایسته‌ای است؛ چرا که این روز به خواست خدای تعالی روز مبارک و نیکویی است.

بیست و یکمین روز «رام روز» است که نام فرشته گماشته بر شادی و خرّمی است. پارسیان می‌گویند: روز نیک و مبارکی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: این روز، روز نحس مستمرّ است و روز خون گرفتن است؛ در این روز تا می‌توانید تقوا پیشه کنید، هیچ حاجتی نخواهید، و با هیچ دشمنی ستیز نکنید! مولود این روز در بیشتر کارها و مدّت عمرش، نیازمند و بینوا خواهد بود؛ و هر که در این روز سفر کند سودی نبرد و در معرض خطر باشد.

بیست و دوّمین روز «باد روز» نام دارد که اسم فرشته گماشته بر بادها است. پارسیان گفته‌اند: روز سنگینی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز برگزیده، خوب و پاکی بوده، برای هر حاجتی که بخواهی روز شایسته‌ای است؛ پس در این روز حوائج خود را بخواهید که روز خوبی به ویژه برای خرید و فروش است! صدقه دادن در این روز، ثواب شایان، عظیم و گرانقدری دارد؛ مولود این روز، مبارک و محبوب خواهد شد؛ هر که در این روز بیمار شود به سرعت سلامتی یابد و هر که در این روز سفر کند سودمند و سالم به سوی خانواده خود برگردد؛ و هر که در این روز نزد سلطان برود، به خواسته‌های خود برسد و نزد وی کامیاب گردد .

بیست و سوّمین روز «دیبدین روز» است که نام فرشته گماشته بر خواب و بیداری است. پارسیان می‌گویند: روز سبکی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز برگزیده‌ای است؛ در این روز یوسف علیه السّلام زاده شد؛ برای هر کار و حاجتی و برای هر چه آن را بخواهید، به ویژه تزویج، تمام انواع تجارت‌ها، رفتن نزد سلطان و درخواست حاجت‌ها شایسته است؛ مولود این روز، مبارک و صالح می‌شود؛ و هر که در این روز سفر کند به خواست خداوند عزّ و جلّ بهره‌مند و صاحب غنیمت شود.

بیست و چهارمین روز «دین روز» است که نام فرشته گماشته بر کوشش و حرکت است. پارسیان می‌گویند: روز سبک و نیکی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز نحسی است؛ در این روز، فرعون لعنه اللَّه زاده شد و این روزی سخت و بد است؛ در این روز تا می‌توانید تقوا پیشه کنید! هر که در این روز سفر کند در طول سفرش بمیرد (و در نسخه‌ای دیگر آمده است:) مولود این روز در سفرش بمیرد یا کشته و یا غرق شود و در مدّت عمر خود، غمگین، رنجور و بداحوال باشد و توفیق خیری نصیبش نشود؛ و هر که در این روز بیمار شود بیماریش طولانی شده و هر چند کوشش کند، به مقصدی نرسد.

بیست و پنجمین روز «ارد روز» است که نام فرشته گماشته بر جنّ و شیاطین است. پارسیان می‌گویند: روز سنگینی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز نحس، بد و مذمومی است؛ همان روزیست که در آن، هفت آفت به مردمان مصر وارد شد، همان روزی است که بلایش سخت باشد؛ هر که در این روز بیمار شود چه بسا نجات نیافته و سلامتی باز نیابد؛ هر که در این روز سفر کند برنگردد و سودی نبرد؛ پس در این روز حاجتی نخواهید، خود را در این روز محافظت کنید و خویشتن‌داری کرده و تا می‌توانید تقوا پیشه کنید!

بیست و ششمین روز «أشتاد روز» نام دارد که نام فرشته گماشته‌ای است که هنگام ظهور دین خلق شده است. پارسیان می‌گویند: روز خوبی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز شایسته و مبارکی است؛ موسی علیه السّلام در این روز بر دریا زد و دریا شکافت؛ برای هر حاجتی به جز تزویج و سفرکردن، شایسته است و در این روز از آنها اجتناب کنید که هر کسی در این روز تزویج کند کارش ناتمام شده و از همسرش جدا شود، و نیز هر کسی در این روز سفر کند سودی نبرده و برنگردد؛ و در این روز صدقه دهید که سودش فراوان باشد و زیان‌های این روز را به خواست و کمک الهی دفع کند.

بیست و هفتمین روز «آسمان روز» است که نام فرشته گماشته بر آسمان‌هاست. پارسیان می‌گویند: روز برگزیده‌ای است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز نیکی است و برای طلب حوائج و برای هر چه بخواهی، روز شایسته‌ای است؛ هر که در این روز متولّد شود خوب، زیبا، و نمکین می‌شود؛ این روز برای ساختن، زراعت، خرید و فروش، و رفتن نزد سلطان، نیکو است؛ پس آنچه را می‌خواهید انجام دهید و در حوائج خود بکوشید!

بیست و هشتمین روز «رامیاد روز» است که نام فرشته گماشته بر قضاوت میان خلق است. پارسیان می‌گویند: روز سنگین و نحسی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز فرخنده، مبارک و ستوده‌ای است؛ یعقوب پیامبر علیه السّلام در این روز زاده شد؛ برای سفر و برای همه حوائج، نیکوست؛ هر که در این روز متولّد شود روزی‌مند و محبوب نزد مردم و خانواده‌اش خواهد شد و بدانها نیکی کند، جز اینکه غم‌ها و دل مشغولی‌ها به او برسد و در آخر عمرش مبتلا شود و بینایی‌اش در خطر باشد.

بیست و نهمین روز «مهر اسفند روز» است که نام فرشته گماشته بر ساحت‌ها، زمان‌ها، عقل‌ها، گوش‌ها و دیده‌ها است. پارسیان می‌گویند: روز نیکی است. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز برگزیده و نیکویی است و برای هر حاجتی روز شایسته‌ای است؛ مگر کتابت برای کاتب که در این روز بد است و نیک نمی‌دانم که وی اگر بتواند، در حاجت خود نکوشد؛ هر که در این روز بیمار شود به سرعت سلامتی یابد؛ هر که در این روز سفر کند مال فراوانی یابد؛ هر کسی در این روز گریخته باشد به سرعت برگردد و هر کسی گمشده‌ای داشته باشد آن را بیابد.

سی امین روز «أنیران روز» است که نام فرشته گماشته بر روزگاران و زمان‌هاست. پارسیان این روز را مبارک می‌دانند. امام صادق علیه السّلام می‌فرماید: روز برگزیده و نیکویی است و برای هر چیزی، شایسته؛ و این همان روزی است که اسماعیل پسر ابراهیم علیهما السّلام در آن زاده شد؛ برای هر کاری و برای هر حاجتی از خرید و فروش، زراعت، درخت‌کاری، تزویج و ساختن، روز شایسته‌ای است؛ و هر که در این روز بیمار شود به خواست خدا به زودی سلامتی یابد .

امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمود: هر که در این روز متولّد شود حکیم، بردبار، راستگو و مبارک می‌شود و کارش بالا گرفته و شأنش برآید، در سخن، صادق باشد و نیز وفادار؛ و در این روز هر کسی عبد فراری داشته باشد آن را پیدا کند و هر کسی گمشده‌ای داشته باشد به خواست خدای تعالی آن را بیابد.

**[ترجمه]

«2»

الْمَنَاقِبُ،: حُکِیَ أَنَّ الْمَنْصُورَ تَقَدَّمَ إِلَی مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ علیهما السلام بِالْجُلُوسِ لِلتَّهْنِئَةِ فِی یَوْمِ النَّیْرُوزِ وَ قَبْضِ مَا یُحْمَلُ إِلَیْهِ فَقَالَ إِنِّی قَدْ فَتَّشْتُ الْأَخْبَارَ عَنْ جَدِّی رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَلَمْ أَجِدْ لِهَذَا الْعِیدِ خَبَراً وَ إِنَّهُ سُنَّةُ الْفُرْسِ وَ مَحَاهَا الْإِسْلَامُ وَ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ نحیا [نُحْیِیَ] مَا مَحَاهَا الْإِسْلَامُ فَقَالَ الْمَنْصُورُ إِنَّمَا نَفْعَلُ هَذَا سِیَاسَةً لِلْجُنْدِ فَسَأَلْتُکَ بِاللَّهِ الْعَظِیمِ إِلَّا جَلَسْتَ فَجَلَسَ‌⁽¹⁾

إِلَی آخِرِ مَا أَوْرَدْتُهُ فِی أَبْوَابِ تَارِیخِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ‌⁽²⁾.

**[ترجمه]مناقب: حکایت شده است منصور، موسی بن جعفر علیهما السّلام را پیش داشت تا در روز نوروز برای تبریک گفتن، جلوس کرده و آنچه عیدی نزد او آورند دریافت کند. ایشان فرمود: من اخبار جدّم رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله را جستجو کرده‌ام، اما از این عید خبری نیافته‌ام. این، سنّت پارسیان بوده و اسلام آن را محو کرده است. پناه بر خدا اگر چیزی را که اسلام آن را محو کرده است زنده سازیم! منصور گفت: ما این کار را تنها از روی سیاست و برای سپاهیان انجام می‌دهیم. بنابر این به حق خدای بزرگ، از تو درخواست می‌کنم که جلوس کنی. پس ایشان جلوس کرد ... ( ادامه خبر را در باب تاریخ آن حضرت آورده‌ام).

**[ترجمه]

بیان

هذا الخبر مخالف لأخبار المعلی و یدل علی عدم اعتبار النیروز شرعا

و أخبار المعلی أقوی سندا و أشهر بین الأصحاب‌⁽¹⁾و یمکن حمل هذا علی التقیة لاشتمال خبر المعلی علی ما یتقی فیه و لذا یتقی فی إظهار التبرک به فی تلک الأزمنة فی بلاد المخالفین أو علی أن الیوم الذی کانوا یعظمونه غیر النیروز المراد فی خبر المعلی کما سیأتی ذکر الاختلاف فیه.

**[ترجمه]این خبر که مخالف اخبار معلّی است، دلالت دارد بر بی‌اعتباری نوروز در نظر شرع؛ ولی اخبار معلّی سندش قوی‌تر و میان اصحاب مشهورتر است و می‌توان این خبر را حمل بر تقیّه کرد؛ زیرا خبر معلّی مشتمل بر مطالبی است که پیرامون آن تقیّه صورت می‌گیرد و بنابر این در بلاد مخالفین، نسبت به اظهار تبرّک بدان در آن زمان‌ها تقیّه صورت می‌گرفته است؛ و یا اینکه می‌توان گفت مقصود از روزی که آن را بزرگ می‌داشته‌اند روز دیگری به جز نوروز .که در خبر معلّی آمده است. می‌باشد.

**[ترجمه]

«3»

الْمُتَهَجِّدُ، رَوَی الْمُعَلَّی بْنُ الْخُنَیْسِ عَنْ مَوْلَانَا الصَّادِقِ علیه السلام: فِی یَوْمِ النَّیْرُوزِ قَالَ إِذَا کَانَ یَوْمُ النَّیْرُوزِ فَاغْتَسِلْ وَ الْبَسْ أَنْظَفَ ثِیَابِکَ وَ تَطَیَّبْ بِأَطْیَبِ طِیبِکَ وَ تَکُونُ ذَلِکَ الْیَوْمَ صَائِماً الْخَبَرَ.

**[ترجمه]المتهجّد: معلّی بن خنیس روایت کرده است که امام صادق علیه السّلام پیرامون نوروز فرمود: چون روز نوروز باشد، غسل کن، تمیزترین جامه‌های خود را بپوش، خوش‌بوترین عطرهای خود را استعمال کن و در آن روز، روزه‌دار باش!

**[ترجمه]

«4»

وَ أَقُولُ وَجَدْتُ فِی بَعْضِ کُتُبِ الْمُنَجِّمِینَ مَرْوِیّاً عَنْ مَوْلَانَا الصَّادِقِ علیه السلام: فِی أَیَّامِ شُهُورِ الْفُرْسِ الْأَوَّلُ هُرْمُزُ وَ هُوَ اسْمُ اللَّهِ تَعَالَی وَ فِیهِ خُلِقَ آدَمُ وَ حَوَّاءُ جَیِّدٌ لِلتِّجَارَةِ وَ صُحْبَةِ الْمُلُوکِ وَ الصَّیْدِ وَ الْبِنَاءِ وَ اللَّبْسِ وَ لَا یَصْلُحُ الْحَمَّامُ وَ الْفَصْدُ وَ الْقَرْضُ وَ الْحَرْبُ وَ الْمُنَاظَرَةُ الثَّانِی بَهْمَنُ یَوْمٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِأَکْثَرِ الْأُمُورِ کَالشَّرِکَةِ وَ التِّجَارَةِ وَ السَّفَرِ وَ النِّکَاحِ وَ التَّحْوِیلِ وَ الزِّرَاعَةِ وَ قَطْعِ الْجَدِیدِ وَ لُبْسِهِ وَ لَا یَصْلُحُ لِلْفَصْدِ وَ الْحِجَامَةِ وَ الْحَمَّامِ وَ الثَّالِثُ أُرْدِیبِهِشْتُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالشِّفَاءِ وَ فِیهِ أُخْرِجَ آدَمُ وَ حَوَّاءُ مِنَ الْجَنَّةِ فَاتَّقِ فِیهِ لَکِنَّهُ یَصْلُحُ لِلصَّیْدِ وَ شِرَاءِ الدَّوَابِّ وَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ ذَهَبَ مَالُهُ وَ قُطِعَ وَ الرَّابِعُ شَهْرِیوَرُ یَوْمٌ جَیِّدٌ وُلِدَ فِیهِ هَابِیلُ یَصْلُحُ لِلْعِمَارَةِ وَ الْبِنَاءِ وَ الصُّلْحِ وَ النِّکَاحِ وَ التِّجَارَةِ وَ الصَّیْدِ وَ لَا یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ النَّقْلِ وَ التَّحْوِیلِ وَ الْحَلْقِ وَ الْخَامِسُ إِسْفَنْدَارْمَذْ یَوْمُ نَحْسٍ فِیهِ قَتَلَ قَابِیلُ هَابِیلَ اتَّقِ فِیهِ إِلَّا مِنَ الْعِمَارَةِ وَ شُرْبِ الدَّوَاءِ وَ حَلْقِ الشَّعْرِ وَ احْذَرِ الْأَسْوَاءَ وَ الْمُنَاظَرَةَ

وَ السَّادِسُ خُرْدَادُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْجِبَالِ مُبَارَکٌ جَیِّدٌ لِلصُّلْحِ وَ لُبْسِ الْجَدِیدِ وَ التَّعْلِیمِ وَ الْمُنَاظَرَةِ وَ التَّزْوِیجِ وَ السَّفَرِ وَ احْذَرْ فِیهِ الْفَصْدَ وَ التَّعْلِیمَ وَ الْحَرْبَ وَ السَّابِعُ مُرْدَادُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْحَیَوَانَاتِ یَوْمٌ جَیِّدٌ یَصْلُحُ لِکِتَابَةِ الْکُتُبِ وَ إِرْسَالِ الرُّسُلِ وَ الْعِمَارَةِ وَ النِّکَاحِ وَ الْمُعَالَجَةِ وَ لَا یَصْلُحُ لِلْفَصْدِ وَ الْحِجَامَةِ وَ الزِّرَاعَةِ وَ الطَّلَاقِ وَ الثَّامِنُ دِیبَاذَرُ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَی یَوْمٌ مُبَارَکٌ یَصْلُحُ لِلْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الضِّیَافَةِ وَ الْفَصْدِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ لَا یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ الصَّیْدِ وَ الْمُنَاظَرَةِ وَ الْحَمَّامِ وَ التَّاسِعُ آذَرُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالنَّارِ أَوَّلُهُ جَیِّدٌ وَ آخِرُهُ رَدِی‌ءٌ یَصْلُحُ لِلِقَاءِ الْمُلُوکِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ السَّفَرِ وَ الصَّیْدِ وَ شُرْبِ الدَّوَاءِ وَ لَا یُشْتَرَی الْمِلْکُ فَإِنَّهُ یَخْرَبُ سَرِیعاً وَ الْعَاشِرُ آبَانُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْبِحَارِ فِیهِ وُلِدَ نُوحٌ علیه السلام یَصْلُحُ فِیهِ لِقَاءُ الْعُلَمَاءِ وَ التُّجَّارِ وَ الْأَکَابِرِ وَ کِتَابَةُ الْکُتُبِ وَ إِرْسَالُ الرُّسُلِ وَ لْیَحْذَرْ فِیهِ مِنَ السَّفَرِ وَ الصَّیْدِ وَ الْمُعَالَجَةِ وَ الصُّعُودِ عَلَی مُرْتَفَعٍ فَإِنَّهُ یُخَافُ عَلَیْهِ السُّقُوطُ وَ الْحَادِیَ عَشَرَ خُورُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالشَّمْسِ وُلِدَ فِیهِ مُوسَی علیه السلام جَیِّدٌ لِلِقَاءِ الْمُلُوکِ وَ الزَّرْعِ وَ الْمُنَاظَرَةِ وَ الصَّیْدِ وَ الْبِنَاءِ وَ السَّفَرِ وَ شِرَاءِ الدَّوَابِّ رَدِی‌ءٌ لِلْفَصْدِ وَ الْحَمَّامِ وَ النِّکَاحِ وَ لُبْسِ الْجَدِیدِ وَ شِرَاءِ الْمَمَالِیکِ وَ الثَّانِی عَشَرَ مَاهُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْأَرْزَاقِ یُقَالُ لِهَذَا الْیَوْمِ مَخْزَنُ الْأَسْرَارِ صَالِحٌ لِشُرْبِ الدَّوَاءِ وَ الصَّیْدِ وَ الْحَمَّامِ وَ الزَّرْعِ وَ التَّحْوِیلِ وَ لْیَحْذَرْ فِیهِ مِنَ الْهَرَبِ فَإِنَّهُ یُظْفَرُ بِهِ وَ الثَّالِثَ عَشَرَ تِیرُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْکَوَاکِبِ یَوْمُ نَحْسٍ یَصْلُحُ لِمُجَالَسَةِ أَهْلِ الصَّلَاحِ وَ الِاشْتِغَالِ بِالدُّعَاءِ وَ لْیَحْذَرْ فِیهِ جَمِیعَ الْأَعْمَالِ لَا سِیَّمَا لِقَاءَ الْأَکَابِرِ الرَّابِعَ عَشَرَ جُوشُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْبَهَائِمِ وُلِدَ فِیهِ إِبْرَاهِیمُ علیه السلام جَیِّدٌ لِلِقَاءِ الْأَشْرَافِ وَ التِّجَارَةِ وَ الشَّرِکَةِ وَ الْمُنَاظَرَةِ وَ الْفَصْدِ وَ لْیُحْذَرْ فِیهِ الْأَعْمَالُ السَّیِّئَةُ

الْخَامِسَ عَشَرَ دَیْبَمِهْرَ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْعَرْشِ فِیهِ‌⁽¹⁾نَجَا إِبْرَاهِیمُ عَلَیْهِ السَّلَامُ مِنَ النَّارِ یَصْلُحُ لِلتِّجَارَةِ وَ النِّکَاحِ وَ السَّفَرِ وَ الصَّیْدِ وَ لُبْسِ الْجَدِیدِ وَ قَطْعِهِ وَ احْذَرْ فِیهِ الْفَصْدَ وَ السَّادِسَ عَشَرَ مِهْرُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْجَحِیمِ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ صَالِحٌ لِدُخُولِ الْحَمَّامِ وَ الْحَلْقِ وَ لَا یَصْلُحُ لِسَائِرِ الْأَعْمَالِ خُصُوصاً السَّفَرَ فَإِنَّهُ یُخَافُ عَلَیْهِ الْهَلَاکُ وَ السَّابِعَ عَشَرَ سُرُوشُ وَ هُوَ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَی وَ قِیلَ اسْمُ جَبْرَئِیلَ یَوْمٌ مُتَوَسِّطٌ یَصْلُحُ لِطَلَبِ الْحَاجَاتِ وَ فِعْلِ الْخَیْرَاتِ وَ لْیَحْذَرْ سَائِرَ الْأَعْمَالِ الثَّامِنَ عَشَرَ رَشَنُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ

بِالنَّارِ یَوْمٌ جَیِّدٌ یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ التِّجَارَةِ وَ الشَّرِکَةِ وَ الزِّرَاعَةِ وَ قَطْعِ الثِّیَابِ وَ الْفَصْدِ وَ لْیُحْذَرْ فِیهِ الْفِسْقُ وَ الْفُجُورُ وَ الْأَعْمَالُ السَّیِّئَةُ وَ التَّاسِعَ عَشَرَ فَرْوَرْدِینُ هُوَ اسْمُ مَلَکِ الْمَوْتِ وُلِدَ فِیهِ إِسْحَاقُ یَصْلُحُ لِلصَّیْدِ وَ الْحَمَّامِ وَ الْکُتُبِ وَ الرُّسُلِ وَ التَّحْوِیلِ وَ لِقَاءِ الْأَشْرَافِ وَ لْیَحْذَرْ فِیهِ مِنْ إِخْرَاجِ الدَّمِ وَ حَلْقِ الشَّعْرِ وَ الْعِشْرُونَ بَهْرَامُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْحُرُوبِ مُتَوَسِّطٌ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ النِّکَاحِ وَ الْفَصْدِ وَ حَلْقِ الشَّعْرِ وَ الْمُعَالَجَةِ وَ لْیَحْذَرِ الْخُصُومَةَ وَ الصَّیْدَ وَ التَّقَاضِیَ لِلْعُرَفَاءِ وَ الْحَادِی وَ الْعِشْرُونَ رَامُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالرُّوحِ نَحْسٌ فَلْیَذْکُرِ اللَّهَ وَ لْیَصُمْ وَ لْیَتَصَدَّقْ وَ لْیَتُبْ وَ لْیَسْتَغْفِرِ اللَّهِ وَ یَسْتَعْصِمْ مِنَ الْمَکَارِهِ وَ لْیَحْذَرِ الْأَعْمَالَ وَ فِی بَعْضِ النُّسَخِ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالسَّحَابِ یَوْمٌ مُبَارَکٌ جَیِّدٌ لِلنِّکَاحِ وَ السَّفَرِ وَ الْمُنَاظَرَةِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الْعِمَارَةِ رَدِی‌ءٌ لِلصَّیْدِ وَ الْمُعَالَجَةِ وَ دُخُولِ الْحَمَّامِ وَ الثَّانِی وَ الْعِشْرُونَ بَادُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالسُّحُبِ یَوْمٌ مُبَارَکٌ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ النِّکَاحِ وَ الْمُنَاظَرَةِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الْعِمَارَةِ وَ الصَّیْدِ وَ فِی بَعْضِ النُّسَخِ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَی یَوْمٌ جَیِّدٌ جِدّاً صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ الصَّیْدِ وَ النِّکَاحِ وَ الْحَمَّامِ

وَ الْحَلْقِ وَ لْیُحْذَرْ فِیهِ مِنَ الْفِسْقِ وَ الْفُجُورِ وَ الثَّالِثُ وَ الْعِشْرُونَ دَیْبَدِینُ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَی یَوْمٌ جَیِّدٌ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ النِّکَاحِ وَ الْفَصْدِ وَ الْحَمَّامِ وَ أَخْذِ الشَّعْرِ وَ فِی بَعْضِ النُّسَخِ فِیهِ وُلِدَ فِرْعَوْنُ صَالِحٌ لِلْفَصْدِ حَسْبُ وَ لْیَحْذَرْ فِیهِ مِنَ الطَّعَامِ الرَّدِی‌ءِ وَ مِنَ الْأَعْمَالِ خُصُوصاً السَّفَرَ وَ الرَّابِعُ وَ الْعِشْرُونَ دِینُ یَوْمُ نَحْسٍ فِیهِ وُلِدَ فِرْعَوْنُ لَا یَصْلُحُ إِلَّا لِلْفَصْدِ وَ لِیَحْذَرِ الْأَطْعِمَةَ وَ جَمِیعَ الْأَعْمَالِ سِیَّمَا السَّفَرَ وَ فِی بَعْضِ النُّسَخِ نَحْسٌ لَا یَصْلُحُ إِلَّا لِلْفَصْدِ وَ الْخَامِسُ وَ الْعِشْرُون أَرْدُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالشَّیَاطِینِ وَ فِیهِ هَلَکَ أَهْلُ مِصْرَ یَوْمُ نَحْسٍ وَ لْیَخْلُ فِیهِ بِنَفْسِهِ وَ لْیَحْذَرْ مِنْ جَمِیعِ الْأَعْمَالِ لَا سِیَّمَا السَّفَرَ وَ التِّجَارَةَ وَ النِّکَاحَ وَ الْحَمَّامَ وَ الصَّیْدَ وَ السَّادِسُ وَ الْعِشْرُونَ أَشْتَادُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْإِنْسِ فِیهِ عَبَرَ مُوسَی وَ قَوْمُهُ الْبَحْرَ صَالِحٌ لِطَلَبِ الْحَاجَةِ وَ غَرْسِ الْأَشْجَارِ وَ شِرَاءِ الْأَمْلَاکِ وَ لْیَحْذَرِ التَّحْوِیلَ وَ السَّفَرَ وَ الْعِمَارَةَ وَ الْفَصْدَ وَ التَّزْوِیجَ وَ السَّابِعُ وَ الْعِشْرُونَ آسِمَانُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالسَّمَاوَاتِ یَوْمٌ مُبَارَکٌ جِدّاً صَالِحٌ لِلسَّفَرِ خُصُوصاً فِی الضُّحَی وَ لِدُخُولِ الْحَمَّامِ وَ الْمُنَاظَرَةِ وَ لِیَتَّقِ الْفَصْدَ وَ الصَّیْدَ وَ النِّکَاحَ وَ شِرَاءَ الدَّوَابِّ وَ الثَّامِنُ وَ الْعِشْرُونَ رَامْیَادُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْأَرَضِینَ یَوْمٌ مُبَارَکٌ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ الْمُنَاظَرَةِ وَ شُرْبِ الدَّوَاءِ وَ یَحْذَرُ الْفَصْدَ وَ الْحَمَّامَ وَ التَّاسِعُ وَ الْعِشْرُونَ مَارَ إِسْفِنْدَارُ اسْمُ مِیکَائِیلَ علیه السلام یَوْمٌ جَیِّدٌ جِدّاً صَالِحٌ لِلِقَاءِ الْأَشْرَافِ وَ تَعْمِیرِ الْبِلَادِ وَ النِّکَاحِ وَ لَا یَصْلُحُ لِلسَّفَرِ وَ طَلَبِ الْعِلْمِ وَ لُبْسِ الْجَدِیدِ وَ قَطْعِهِ وَ شِرَاءِ الدَّوَابِّ وَ الثَّلَاثُونَ أَنِیرَانُ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْأَیَّامِ فِیهِ وُلِدَ إِسْمَاعِیلُ علیه السلام صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ الشَّرِکَةِ وَ الزَّرْعِ وَ الْفَصْدِ وَ الْحَمَّامِ وَ لْیَجْتَنِبْ فِیهِ الْأَعْمَالَ السَّیِّئَةَ وَ لْیَعْمَلِ الْخَیْرَاتِ وَ فِی بَعْضِ النُّسَخِ اسْمُ مَلَکٍ مُوَکَّلٍ بِالْحُرُوبِ مُتَوَسِّطٌ صَالِحٌ

لِلسَّفَرِ وَ النِّکَاحِ وَ الْفَصْدِ وَ الْحَلْقِ وَ الْمُعَالَجَةِ وَ لْیَحْذَرْ فِیهِ الْأَعْمَالَ السَّیِّئَةَ وَ لْیَشْتَغِلْ بِالْخَیْرَاتِ.

**[ترجمه]در برخی کتب منجّمان، پیرامون روزهای ماه‌های پارسیان، به روایت امام صادق علیه السّلام چنین یافتم:

اوّل: «هرمز» بوده و همان نام خدای تعالی است. در این روز آدم و حوّاء خلق شدند؛ و برای تجارت، هم‌نشینی پادشاهان، شکار، ساختن و نوپوشیدن نیکوست، امّا برای حمّام، فصد، قرض، نبرد و مناظره شایسته نیست .

دوّم: «بهمن» است. روز مبارکی است؛ برای بیشتر کارها مانند مشارکت، تجارت، سفرکردن، نکاح، نقل مکان، زراعت، و نیز نوبریدن و نوپوشیدن شایسته بوده و برای فصد، حجامت و حمّام شایسته نیست.

سوّم: «اردیبهشت» است که نام فرشته گماشته بر درمان است. در این روز آدم و حوّاء از بهشت رانده شدند؛ پس در این روز پرهیز کن! اما این روز برای شکار و نوشیدن دارو، نیکوست؛ و هر که در این روز سفر کند مالش از دست برود.

چهارم: «شهریور» است. روز خوبیست؛ در این روز هابیل زاده شد؛ برای عمران، ساختن، صلح، نکاح، تجارت و صید شایسته بوده و برای سفرکردن، نقل مکان، تحویل و تراشیدن سر شایسته نیست.

پنجم: «اسفندار [مذ]» است. روز نحسی است؛ در این روز هابیل به دست قابیل کشته شد؛ در این روز به جز عمران و شرب دواء [و تراشیدن سر] از دیگر امور پرهیز و از بدی‌ها و مناظره دوری کن!

ششم: «خرداد» است که نام فرشته گماشته بر کوه‌ها است. روز مبارکی و برای صلح، نوپوشیدن، علم‌آموزی، مناظره، تزویج و سفرکردن، نیکو است؛ و در این روز از فصد، تعلیم و نبرد دوری کن!

هفتم: «مرداد» است که نام فرشته گماشته بر جانوران است. روز خوبیست و برای نوشتن کتب، فرستادن پیغام‌رسانان، عمران، نکاح و درمان، روز نیکویی بوده و برای فصد، حجامت، زراعت و طلاق، شایسته نیست.

هشتم: «دیبازر» است که از نام‌های خدای تعالی است. روز مبارک و شایسته‌ای برای خرید و فروش، مهمانی، فصد و طلب حوائج بوده و برای سفرکردن، صید، مناظره و حمّام، شایسته نیست.

نهم: «آذر» است که نام فرشته گماشته بر آتش است؛ آغازش نیک و آخرش بد باشد؛ برای دیدار پادشاهان، طلب حوائج، سفرکردن، صید و نوشیدن دارو شایسته است؛ و در این روز، مِلک نخرند که زود ویران می‌شود.

دهم: «آبان» است که نام فرشته گماشته بر دریاهاست؛ در این روز نوح علیه السّلام زاده شد؛ در این روز دیدار علماء، تاجران و بزرگان، نوشتن کتاب و فرستادن پیغام‌رسانان خوب است و در این روز باید از سفرکردن، صید، درمان و بالارفتن به جای بلند اجتناب کرد که خطر سقوط در پی دارد .

یازدهم: «خور» است که نام فرشته گماشته بر خورشید است؛ در این روز موسی علیه السّلام زاده شد؛ برای دیدار پادشاهان، زراعت، مناظره، صید، ساختن، سفرکردن و نوشیدن دارو نیکوست و برای فصد، حمّام، نکاح، نوپوشیدن و خریدن بنده، بد است.

دوازدهم: «ماه» است که نام فرشته گماشته بر ارزاق است؛ این روز را «مخزن الاسرار» می‌گویند؛ برای نوشیدن دارو، صید، حمّام، زراعت و تحویل، شایسته است و در این روز باید از گریز پرهیز شود که فرد، دستگیر خواهد شد.

سیزدهم: «تیر» است که نام فرشته گماشته بر ستارگان است؛ روز نحسی است؛ برای هم‌نشینی با خوبان و پرداختن به مناجات، نیکوست و در این روز باید از همه کارها به خصوص دیدار بزرگان اجتناب کرد.

چهاردهم: «جوش» است که نام فرشته گماشته بر چهارپایان است؛ در این روز ابراهیم علیه السّلام زاده شد؛ برای دیدار اشراف، تجارت، مشارکت، مناظره و فصد نیکوست و در این روز باید از کارهای بد اجتناب کرد.

پانزدهم: «دیب مهر» است که نام فرشته گماشته بر عرش است؛ در این روز ابراهیم علیه السّلام از آتش نجات یافت؛ برای تجارت، نکاح، سفرکردن، صید، نوپوشیدن و نوبریدن شایسته است و در این روز از فصد اجتناب کن!

شانزدهم: «مهر» است که نام فرشته گماشته بر دوزخ است؛ روز نحس مستمرّ است؛ برای ورود به حمّام و تراشیدن سر شایسته بوده و برای دیگر کارها به خصوص سفرکردن، نیکو نیست، چرا که خطر هلاک در پی دارد.

هفدهم: «سروش» است که از نام‌های خداوند متعال است و برخی گفته‌اند که نام جبرئیل است؛ روز میانه‌ای بوده و برای طلب حاجت‌ها و انجام کارهای خیر، شایسته است و از دیگر کارها باید اجتناب کرد.

هجدهم: «رشن» است که نام فرشته گماشته بر آتش است؛ روز نیکویی بوده و برای سفرکردن، تجارت، مشارکت، زراعت، بریدن لباس و فصد شایسته است و در این روز باید از فسق و فجور و کارهای بد حذر کرد.

نوزدهم: «فروردین» است که نام ملک الموت است؛ در این روز اسحاق علیه السّلام زاده شد؛ برای صید، حمّام، نوشتن کتاب، فرستادن پیغام‌رسانان، تحویل و دیدار اشراف، شایسته است و در این روز باید از خون گرفتن و تراشیدن مو حذر کرد.

بیستم: «بهرام» است که نام فرشته گماشته بر جنگ‌ها است؛ روز میانه‌ای بوده و برای سفرکردن، نکاح، فصد، تراشیدن مو و نیز درمان، شایسته است و در این روز باید از خصومت، صید و درخواست خبرهِ کار، اجتناب کرد.

بیست و یکم: «رام» است که نام فرشته گماشته بر روح است؛ نحس بوده و بنابر این باید خداوند را یاد کرد، روزه گرفت، صدقه داد، توبه و طلب غفران از خدا کرد و از بدی‌ها و نیز از همه کارها دوری کرد؛ (در برخی نسخه‌ها این گونه آمده:) نام فرشته گماشته بر ابر است؛ روز مبارکی بوده و برای نکاح، سفرکردن، مناظره، خرید و فروش و نیز عمران شایسته بوده و برای صید، درمان و ورود به حمّام، بد است.

بیست و دوّم: «باد» است که نام فرشته گماشته بر ابرها است. روز مبارکی بوده و برای سفرکردن، نکاح، مناظره، خرید و فروش، عمران و فصد نیکوست. (در برخی نسخه‌ها آمده:) از نام‌های خداوند تعالی است؛ روز بسیار نیکویی بوده و برای سفرکردن، صید، نکاح، حمّام و تراشیدن شایسته است و در این روز باید از فسق و فجور اجتناب کرد.

بیست و سوّم: «دیبدین» است که از نام‌های خداوند متعال است؛ روز خوبی بوده و برای سفرکردن، نکاح، فصد، حمّام و کوتاه کردن مو شایسته است. (در برخی نسخه ها آمده:) در این روز فرعون زاده شد و تنها برای فصد شایسته است و در این روز باید از خوراک بد و نیز از همه کارها به ویژه سفرکردن اجتناب کرد.

بیست و چهارم: «دین» است؛ روز نحسی بوده و فرعون در این روز زاده شد؛ تنها برای فصد شایسته است و باید از خوراک‌ها و نیز از همه کارها به ویژه سفرکردن اجتناب کرد. (در برخی نسخه ها آمده:) نحس بوده و تنها برای فصد شایسته است.

بیست و پنجم: «أرد» است که نام فرشته گماشته بر شیاطین است؛ در این روز مصریان هلاک شدند؛ روز نحسی بوده و باید تنهایی اختیار کرد و از همه کارها به ویژه سفرکردن، تجارت، نکاح، حمّام و صید اجتناب کرد .

بیست و ششم: «اشتاد» است که نام فرشته گماشته بر آدمی است؛ در این روز موسی علیه السّلام به همراه قومش از دریا گذشتند؛ برای طلب حاجت، درخت‌کاری و خریدن مِلک نیکوست و باید از تحویل، سفرکردن، عمران، فصد و تزویج اجتناب کرد.

بیست و هفتم: «آسمان» است که نام فرشته گماشته بر آسمان‌ها است؛ روز بسیار مبارکی بوده و برای سفرکردن به خصوص به هنگام ظهر و نیز ورود به حمّام و مناظره شایسته است و باید از فصد، صید، نکاح و خریدن دام پرهیز کرد.

بیست و هشتم: «رامیاد» است که نام فرشته گماشته بر زمین‌هاست؛ روز مبارکی بوده و برای سفرکردن، خرید و فروش، مناظره و نوشیدن دارو شایسته است و از فصد و حمّام باید پرهیز کرد.

بیست و نهم: «مار اسفندار» است که نام میکائیل علیه السّلام است؛ روز بسیار خوبی بوده و برای دیدار اشراف، عمران سرزمین‌ها و نکاح، شایسته بوده و برای سفرکردن، طلب علم، نوپوشیدن، نوبریدن و خرید دام، شایسته نیست.

سی ام: «أنیران» است که نام فرشته گماشته بر روزها است؛ در این روز اسماعیل علیه السّلام زاده شد؛ برای سفرکردن، مشارکت، زراعت، فصد و حمّام نیکوست و در این روز باید از کارهای بد حذر کرد و کارهای خیر انجام داد؛ (در برخی نسخه ها آمده:) نام فرشته گماشته بر جنگ‌ها است؛ روز میانه‌ای بوده و برای سفرکردن، نکاح، فصد، تراشیدن و درمان، نیکوست و در این روز باید از کارهای بد پرهیز و به کارهای خیر مبادرت کرد.

**[ترجمه]

«5»

رِوَایَةٌ أُخْرَی رَوَی أَبُو نَصْرٍ یَحْیَی بْنُ جَرِیرٍ التِّکْرِیتِیُّ فِی کِتَابِ الْمُخْتَارِ فِی الِاخْتِیَارَاتِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْقَارِئِ‌⁽¹⁾

عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ رَوْحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرٍ الصَّادِقِ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ: أَوَّلُ یَوْمٍ مِنَ الشَّهْرِ خَلَقَ اللَّهُ تَعَالَی آدَمَ فِیهِ وَ هُوَ یَوْمُ سَعْدٍ یَصْلُحُ لِمُنَاظَرَةِ الْأُمَرَاءِ الْیَوْمُ الثَّانِی یَصْلُحُ لِلتَّزْوِیجِ وَ السَّفَرِ وَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ وَ کُلِّ ابْتِدَاءٍ الْیَوْمُ الثَّالِثُ یَوْمُ نَحْسٍ لَا تَلْقَ فِیهِ سُلْطَاناً وَ لَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً وَ لَا بَیْعاً وَ لَا شِرَاءً الْیَوْمُ الرَّابِعُ وُلِدَ فِیهِ قَابِیلُ بْنُ آدَمَ وَ هُوَ یَوْمٌ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ غَیْرَ السَّفَرِ فَإِنَّهُ یُسْلَبُ کَمَا سُلِبَ آدَمُ وَ حَوَّاءُ لِبَاسَهُمَا الْیَوْمُ الْخَامِسُ مَلْعُونٌ نَحْسٌ قَتَلَ فِیهِ قَابِیلُ هَابِیلَ وَ دَعَا عَلَی أَهْلِهِ بِالْوَیْلِ الْیَوْمُ السَّادِسُ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ السَّفَرِ وَ الْحِجَامَةِ وَ لِقَاءِ السُّلْطَانِ فِی کُلِّ حَاجَةٍ الْیَوْمُ السَّابِعُ صَالِحٌ لِلْمُنَاظَرَةِ وَ الْخُصُومَةِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ لِقَاءِ الْقُضَاةِ وَ غَیْرِهِمْ وَ السَّفَرِ وَ کُلِّ ابْتِدَاءٍ الْیَوْمُ الثَّامِنُ مِثْلُ أَمْسِهِ سِوَی السَّفَرِ فَإِنَّهُ مَکْرُوهٌ الْیَوْمُ التَّاسِعُ یَوْمٌ سَعِیدٌ اطْلُبْ فِیهِ الْحَوَائِجَ تُقْضَی‌⁽²⁾

لَکَ الْیَوْمُ الْعَاشِرُ یَوْمُ سَعْدٍ مِثْلَ أَمْسِهِ الْیَوْمُ الْحَادِی عَشَرَ مَنْ سَافَرَ فِیهِ غَنِمَ وَ إِنْ هَرَبَ مِنَ السُّلْطَانِ ظُفِرَ بِهِ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ رُزِقَ رِزْقاً حَسَناً

الْیَوْمُ الثَّانِی عَشَرَ صَالِحٌ لِطَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ السَّفَرِ وَ کُلِّ مَا یُرَادُ الْیَوْمُ الثَّالِثَ عَشَرَ نَحْسٌ رَدِی‌ءٌ فَتَوَقَّ فِیهِ لِقَاءَ السُّلْطَانِ وَ غَیْرَهُ وَ احْذَرْ فِیهِ الرَّمْیَ فَإِنَّهُ مَشُومٌ الْیَوْمُ الرَّابِعَ عَشَرَ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ مَنْ یُولَدْ فِیهِ یکون [یَکُنْ] غَنِیّاً وَ یَکْثُرُ مَالُهُ فِی آخِرِ عُمُرِهِ الْیَوْمُ الْخَامِسَ عَشَرَ نَحْسٌ مَنْ سَافَرَ فِیهِ هَلَکَ وَ یَنَالُهُ الْمَکْرُوهُ وَ مَنْ وُلِدَ فِیهِ یَکُونُ مَجْنُوناً لَا مَحَالَةَ الْیَوْمُ السَّادِسَ عَشَرَ صَالِحٌ لِکُلِّ أَمْرٍ فَاطْلُبْ فِیهِ مَا تُرِیدُ الْیَوْمُ السَّابِعَ عَشَرَ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ فَاطْلُبْ فِیهِ مَا تُرِیدُ الْیَوْمُ الثَّامِنَ عَشَرَ صَالِحٌ لِکُلِّ حَاجَةٍ وَ لِلسَّفَرِ مَنْ سَافَرَ فِیهِ قُضِیَتْ حَوَائِجُهُ الْیَوْمُ التَّاسِعَ عَشَرَ مِثْلُ أَمْسِهِ فِی جَمِیعِ أَحْوَالِهِ الْیَوْمُ الْعِشْرُونَ مِثْلُهُ الْیَوْمُ الْحَادِی وَ الْعِشْرُونَ یَوْمُ نَحْسٍ وَ فِیهِ إِرَاقَةُ الدِّمَاءِ فَلَا تَلْقَ فِیهِ سُلْطَاناً وَ لَا تَخْرُجْ مِنْ بَیْتِکَ وَ لَا تَطْلُبْ فِیهِ حَاجَةً الْیَوْمُ الثَّانِی وَ الْعِشْرُونَ مِثْلُ أَمْسِهِ الْیَوْمُ الثَّالِثُ وَ الْعِشْرُونَ مِثْلُ أَمْسِهِ الْیَوْمُ الرَّابِعُ وَ الْعِشْرُونَ یَوْمُ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ مَشُومٌ مَنْ وُلِدَ فِیهِ قُتِلَ الْیَوْمُ الْخَامِسُ وَ الْعِشْرُونَ یَوْمُ نَحْسٍ لَا یَنْبَغِی أَنْ یُبْدَأَ فِیهِ بِشَیْ‌ءٍ الْیَوْمُ السَّادِسُ وَ الْعِشْرُونَ صَالِحٌ فَرَقَ اللَّهُ فِیهِ الْبَحْرَ لِمُوسَی فَاحْذَرْ فِیهِ التَّزْوِیجَ فَإِنَّهُ یُوجِبُ الْفُرْقَةَ کَمَا انْفَرَقَ الْبَحْرُ الْیَوْمُ السَّابِعُ وَ الْعِشْرُونَ صَالِحٌ لِلتَّزْوِیجِ وَ قَضَاءِ الْحَوَائِجِ وَ هُوَ یَوْمُ سَعْدٍ فَاطْلُبْ فِیهِ مَا شِئْتَ الْیَوْمُ الثَّامِنُ وَ الْعِشْرُونَ وُلِدَ فِیهِ یَعْقُوبُ علیه السلام یَوْمُ سَعْدٍ مَنْ وُلِدَ فِیهِ کَانَ مَحْبُوباً إِلَی النَّاسِ

الْیَوْمُ التَّاسِعُ وَ الْعِشْرُونَ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ کُلِّ حَاجَةٍ وَ هُوَ یَوْمُ سَعْدٍ الْیَوْمُ الثَّلَاثُونَ صَالِحٌ لِلسَّفَرِ وَ طَلَبِ الْحَوَائِجِ وَ إِخْرَاجِ الدَّمِ وَ هُوَ یَوْمُ سَعْدٍ.

**[ترجمه]در کتاب «المختار فی الاختیارات» نوشته ابونصر یحیی بن جریر تکریتی آمده است که امام صادق علیه السّلام فرمود:

اوّلین روز از ماه، خداوند تعالی آدم را در آن آفرید؛ روز فرخنده‌ای بوده و برای مناظره با امیران شایسته است.

دوّمین روز: برای تزویج، سفرکردن، خرید و فروش و نیز هر شروع کردن به کاری شایسته است.

سوّمین روز: روز نحسی است؛ در این روز با هیچ سلطانی دیدار نکن، و در آن حاجتی نخواه، و خرید و فروشی نکن! چهارمین روز: قابیل پسر آدم در این روز زاده شد؛ و این روزی شایسته برای تزویج و طلب حوائج به جز سفرکردن است، چرا که وی برکنده شود، همان گونه که لباس آدم و حواء برکنده شد.

پنجمین روز: ملعون و نحس است؛ در این روز هابیل به دست قابیل کشته شد و به خاندانش نفرین کرد.

ششمین روز: برای تزویج، سفرکردن، حجامت و دیدار با سلطان برای هر حاجتی شایسته است.

هفتمین روز: برای مناظره، خصومت، طلب حوائج، دیدار قاضیان و غیر آنان، سفرکردن و نیز شروع کردن به هر کاری نیکوست.

هشتمین روز: مانند روز گذشته بوده، به جز سفرکردن که ناپسند است.

نهمین روز: روز فرخنده‌ای است؛ حاجت‌های خود را در این روز بخواه که برای تو برآورده می‌شوند!

دهمین روز: مانند روز گذشته، روز فرخنده‌ای است.

یازدهمین روز: در این روز هر که سفر کند غنیمت برد و هر که از سلطان بگریزد دستگیر شود و هر که در این روز متولّد شود، روزی‌مند به رزق نیکویی است.

دوازدهمین روز: برای حاجت خواستن، سفرکردن و نیز برای هر آنچه خواسته شود، نیکو است.

سیزدهمین روز: نحس و بد است؛ پس در این روز از دیدار با سلطان و غیر او بپرهیز و از تیراندازی اجتناب کن که شوم است!

چهاردهمین روز: برای هر حاجتی شایسته است؛ هر که در این روز متولّد شود، بی نیاز می‌شود و در آخر عمرش مالش فراوان خواهد شد.

پانزدهمین روز: نحس است؛ هر که در این روز سفر کند هلاک شود و بدو بدی رسد؛ و هر که در این روز متولّد شود ناگزیر دیوانه می‌شود.

شانزدهمین روز: برای هر کاری شایسته است؛ پس در این روز آنچه را می‌خواهی، طلب کن!

هفدهمین روز: برای هر حاجتی شایسته است؛ پس در این روز آنچه را می‌خواهی، طلب کن! هجدهمین روز: برای هر حاجتی و برای سفرکردن شایسته است؛ هر که در این روز سفر کند، حاجت‌هایش برآورده شود.

نوزدهمین روز: در همه حالاتش مانند روز گذشته است.

بیستمین روز: نیز مانند آنست.

بیست و یکمین روز: روز نحسی است؛ برای خون گرفتن شایسته است؛ پس در این روز با هیچ سلطانی دیدار نکن، از خانه‌ات بیرون نیا و در آن حاجتی نخواه!

بیست و دوّمین روز: مانند روز گذشته است.

بیست و سوّمین روز: مانند روز گذشته است.

بیست و چهارمین روز: روز نحس مستمرّ و شومی است؛ هر که در این روز متولّد شود، کشته شود.

بیست و پنجمین روز: روز نحسی است و شایسته نیست شروع به کاری کرد.

بیست و ششمین روز: نیکو است؛ خدا در آن دریا را برای موسی شکافت؛ پس در این روز از تزویج اجتناب کن! زیرا همان گونه که دریا شکافت، باعث جدائی خواهد شد.

بیست و هفتمین روز: برای تزویج و برآوردن حاجت‌ها شایسته است؛ و روز فرخنده‌ای است؛ پس در این روز هر چه می‌خواهی، طلب کن!

بیست و هشتمین روز: در این روز یعقوب علیه السّلام زاده شد؛ روز فرخنده‌ای است؛ و هر که در این روز متولّد شود، محبوب نزد مردم باشد.

بیست و نهمین روز: برای سفرکردن و برای هر حاجتی شایسته بوده و روز فرخنده‌ای است.

سی امین روز: برای سفرکردن، طلب حوائج و خون گرفتن شایسته بوده و روز فرخنده‌ای است.

**[ترجمه]

«6»

أَقُولُ وَ رُوِیَ أَیْضاً فِی بَعْضِ الْکُتُبِ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: اخْتِیَارَاتُ أَیَّامِ شُهُورِ الْفُرْسِ عَلَی وَجْهٍ آخَرَ هَکَذَا الْیَوْمُ الْأَوَّلُ أُرْمُزْدُ مُخْتَارٌ فِی کُلِّ الشُّهُورِ الِاثْنَیْ عَشَرَ لِأَنَّهُ اسْمُ اللَّهِ تَعَالَی الثَّانِی بَهْمَنُ وَسَطٌ فِی الشُّهُورِ الْعَشَرَةِ الْأَوَائِلِ نَحْسٌ فِی بَهْمَنْ مَاهْ وَسَطٌ فِی إِسْفَنْدَارْمَذْ مَاهْ الثَّالِثُ أُرْدِیبِهِشْتُ وَسَطٌ فِی فَرْوَرْدِینَ سَعْدٌ فِی أُرْدِیبِهِشْتَ وَ خُرْدَادَ وَ تِیرٍ وَسَطٌ فِی مُرْدَادَ نَحْسٌ فِی شَهْرِیوَرَ وَسَطٌ فِی مِهْرٍ وَ دِی وَ بَهْمَنَ سَعْدٌ فِی آذَرَ وَ إِسْفَنْدَارْمَذْ الرَّابِعُ شَهْرِیوَرُ وَسَطٌ فِی فَرْوَرْدِینَ وَ تِیرٍ وَ مِهْرٍ إِلَی آخِرِ الشُّهُورِ سَعْدٌ فِی خُرْدَادَ وَ مُرْدَادَ وَ شَهْرِیوَرَ الْخَامِسُ إِسْفَنْدَارْمَذْ وَسَطٌ فِی فَرْوَرْدِینَ وَ مُرْدَادَ وَ مِهْرٍ وَ دِی وَ بَهْمَنَ سَعْدٌ فِی أُرْدِیبِهِشْتَ وَ خُرْدَادَ وَ تِیرٍ وَ شَهْرِیوَرَ وَ آبَانَ وَ آذَرَ نَحْسٌ فِی إِسْفَنْدَارْمَذْ السَّادِسُ خُرْدَادُ وَسَطٌ فِی فَرْوَرْدِینَ وَ أُرْدِیبِهِشْتَ وَ مِهْرٍ وَ آذَرَ وَ بَهْمَنَ سَعْدٌ فِی خُرْدَادَ وَ تِیرٍ وَ مُرْدَادَ وَ شَهْرِیوَرَ وَ آبَانَ وَ دِی وَ إِسْفَنْدَارْمَذْ السَّابِعُ مُرْدَادُ وَسَطٌ فِی فَرْوَرْدِینَ وَ أُرْدِیبِهِشْتَ وَ خُرْدَادَ وَ تِیرٍ وَ مِهْرٍ وَ آذَرَ وَ بَهْمَنَ سَعْدٌ فِی مُرْدَادَ وَ شَهْرِیوَرَ وَ آبَانَ وَ دِی وَ إِسْفَنْدَارْمَذْ الثَّامِنُ دِیبَاذَرُ وَسَطٌ فِی کُلِّ الشُّهُورِ التَّاسِعُ آذَرُ نَحْسٌ فِی فَرْوَرْدِینَ وَ إِسْفَنْدَارَ وَسَطٌ فِی أُرْدِیبِهِشْتَ وَ مِهْرٍ وَ آبَانَ وَ آذَرَ سَعْدٌ فِی خُرْدَادَ وَ تِیرٍ وَ مُرْدَادَ وَ شَهْرِیوَرَ وَ دِی وَ بَهْمَنَ

الْعَاشِرُ آبَانُ نَحْسٌ فِی آبَانَ وَسَطٌ فِی سَائِرِ الشُّهُورِ الْحَادِیَ عَشَرَ خُورُ نَحْسٌ فِی خُرْدَادَ وَسَطٌ فِی بَاقِی الشُّهُورِ الثَّانِیَ عَشَرَ مَاهْ مُخْتَارٌ فِی کُلِّ الشُّهُورِ لِأَنَّهُ بِاسْمِ الْقَمَرِ الثَّالِثَ عَشَرَ تِیرٌ سَعْدٌ فِی فَرْوَرْدِینَ وَ أُرْدِیبِهِشْتَ نَحْسٌ فِی تِیرٍ وَسَطٌ فِی سَائِرِ الشُّهُورِ الرَّابِعَ عَشَرَ جُوشُ سَعْدٌ فِی أُرْدِیبِهِشْتَ وَ تِیرٍ وَ مُرْدَادَ وَسَطٌ فِی بَاقِی الشُّهُورِ الْخَامِسَ عَشَرَ دِی مِهْرَ نَحْسٌ فِی أُرْدِیبِهِشْتَ سَعْدٌ فِی آبَانَ وَسَطٌ فِی بَاقِی الشُّهُورِ السَّادِسَ عَشَرَ مِهْرٌ سَعْدٌ فِی أُرْدِیبِهِشْتَ وَ خُرْدَادَ وَ مِهْرٍ وَ إِسْفَنْدَارْمَذْ وَسَطٌ فِی بَاقِی الشُّهُورِ السَّابِعَ عَشَرَ سُرُوشُ سَعْدٌ فِی آبَانَ وَ آذَرَ وَ بَهْمَنَ وَسَطٌ فِی بَاقِی الشُّهُورِ الثَّامِنَ عَشَرَ رَشَنُ سَعْدٌ فِی شَهْرِیوَرَ وَ مِهْرٍ وَسَطٌ فِی بَاقِی الشُّهُورِ التَّاسِعَ عَشَرَ فَرْوَرْدِینُ سَعْدٌ فِی فَرْوَرْدِینَ وَ تِیرٍ وَ آذَرَ وَسَطٌ فِی بَاقِی الشُّهُورِ الْعِشْرُونَ بَهْرَامُ نَحْسٌ فِی مُرْدَادَ وَ آذَرَ وَ دِی وَ سَعْدٌ فِی إِسْفَنْدَارْمَذْ وَسَطٌ فِی تَتِمَّةِ الشُّهُورِ الْحَادِی وَ الْعِشْرُونَ رَامُ وَسَطٌ فِی خُرْدَادَ وَ تِیرٍ وَ آذَرَ وَ دِی سَعْدٌ فِی تَتِمَّةِ الشُّهُورِ الثَّانِی وَ الْعِشْرُونَ بَادُ نَحْسٌ فِی فَرْوَرْدِینَ وَ بَهْمَنَ سَعْدٌ فِی مُرْدَادَ وَ شَهْرِیوَرَ وَ دِی وَسَطٌ فِی بَاقِی الشُّهُورِ الثَّالِثُ وَ الْعِشْرُونَ دَیْبَدِینُ سَعْدٌ فِی آبَانَ وَسَطٌ فِی بَاقِی الشُّهُورِ الرَّابِعُ وَ الْعِشْرُونَ دِینٌ سَعْدٌ فِی فَرْوَرْدِینَ وَ دِی وَ بَهْمَنَ وَ إِسْفَنْدَارْمَذْ

وَسَطٌ فِی تَتِمَّةِ الشُّهُورِ الْخَامِسُ وَ الْعِشْرُونَ أُرْدُ سَعْدٌ فِی فَرْوَرْدِینَ وَ أُرْدِیبِهِشْتَ وَ مِهْرٍ وَ بَهْمَنَ وَ إِسْفَنْدَارْمَذْ وَسَطٌ فِی تَتِمَّةِ الشُّهُورِ السَّادِسُ وَ الْعِشْرُونَ أَشْتَادُ سَعْدٌ فِی تِیرٍ وَ شَهْرِیوَرَ وَ دِی وَسَطٌ فِی تَتِمَّةِ الشُّهُورِ السَّابِعُ وَ الْعِشْرُونَ آسِمَانُ وَسَطٌ فِی فَرْوَرْدِینَ وَ مُرْدَادَ وَ مِهْرٍ وَ آبَانَ وَ آذَرَ وَ بَهْمَنَ وَ إِسْفَنْدَارْمَذْ سَعْدٌ فِی تَتِمَّةِ الشُّهُورِ الثَّامِنُ وَ الْعِشْرُونَ رَامْیَادُ سَعْدٌ فِی دِی وَسَطٌ فِی بَاقِی الشُّهُورِ التَّاسِعُ وَ الْعِشْرُونَ مَارَاسْفَنْدَ وَسَطٌ فِی کُلِّ الْشهُورِ الثَّلَاثُونَ أَنِیرَانُ نَحْسٌ فِی خُرْدَادَ وَسَطٌ فِی تَتِمَّةِ الشُّهُورِ.

**[ترجمه]در برخی کتاب‌ها، اختیارات روزهای ماه‌های پارسیان به گونه‌ای دیگر و بدین شرح از امام صادق علیه السّلام روایت شده است:

روز اوّل: «ارمزد» در همه ماه‌های دوازده‌گانه برگزیده است؛ زیرا نام خدای تعالی است.

دوّم: «بهمن» در ده ماه نخست سال، میانه؛ در بهمن ماه، نحس؛ و در اسفندماه، میانه است .

سوّم: «اردی‌بهشت» در فروردین، میانه؛ در اردیبهشت، خرداد و تیر، سعد؛ در مرداد، میانه؛ در شهریور، نحس؛ در مهر، دی و بهمن، میانه؛ و در آذر و اسفند، سعد است.

چهارم: «شهریور» در فروردین، تیر و مهر و نیز از مهر تا آخرین ماه سال، میانه بوده و در خرداد، مرداد و شهریور، سعد است.

پنجم: «إسفندار مذ» در فروردین، مرداد، مهر، دی و بهمن، میانه؛ در اردیبهشت، خرداد، تیر، شهریور، آبان و آذر، سعد؛ و در اسفند، نحس است.

ششم: «خرداد» در فروردین، اردیبهشت، مهر، آذر و بهمن، میانه بوده و در خرداد، تیر، مرداد، شهریور، آبان، دی و اسفند، سعد است.

هفتم: «مرداد» در فروردین، اردیبهشت، خرداد، تیر، مهر، آذر و بهمن، میانه بوده و در مرداد، شهریور، آبان، دی و اسفند، سعد است.

هشتم: «دیباذر» در تمام ماه‌ها میانه است.

نهم: «آذر» در فروردین و اسفند، نحس؛ در اردیبهشت، مهر، آبان و آذر، میانه؛ و در خرداد، تیر، مرداد، شهریور، دی و بهمن، سعد است.

دهم: «آبان» در آبان، نحس است و در دیگر ماه‌ها، میانه.

یازدهم: «خور» در خرداد، نحس است و در ماه‌های دیگر، میانه.

دوازدهم: «ماه» در تمام ماه‌های سال، برگزیده است، زیرا این ماه، همنام با قمر است.

سیزدهم: «تیر» در فروردین و اردیبهشت، سعد؛ در تیر، نحس؛ و در ماه‌های دیگر میانه است.

چهاردهم: «جوش» در اردیبهشت، تیر و مرداد، سعد و در دیگر ماه‌ها میانه است.

پانزدهم: «دی مهر» در اردیبهشت، نحس؛ در آبان، سعد؛ و در دیگر ماه‌ها میانه است.

شانزدهم: «مهر» در اردیبهشت، خرداد، مهر و اسفند، سعد است و در ماه‌های دیگر، میانه.

هفدهم: «سروش» در آبان، آذر و بهمن، سعد است و در دیگر ماه‌ها، میانه.

هیجدهم: «رشن» در شهریور و مهر، سعد است و در ماه‌های دیگر، میانه .

نوزدهم: «فروردین» در فروردین، تیر و آذر، سعد است و در ماه‌های دیگر، میانه.

بیستم: «بهرام» در مرداد، آذر و دی، نحس؛ در اسفند، سعد؛ و در ماه‌های دیگر، میانه است.

بیست و یکم: «رام» در خرداد، تیر، آذر و دی، میانه است و در دیگر ماه‌ها سعد.

بیست و دوّم: «باد» در فروردین و بهمن، نحس؛ در مرداد، شهریور و دی، سعد؛ و در ماه‌های دیگر، میانه است.

بیست و سوّم: «دیبدین» در آبان، سعد بوده و در دیگر ماه‌ها، میانه است.

بیست و چهارم: «دین» در فروردین، دی، بهمن و اسفند، سعد است و در ماه‌های دیگر، میانه.

بیست و پنجم: «أرد» در فروردین، اردیبهشت، مهر، بهمن و اسفند، سعد است و در دیگر ماه‌ها، میانه.

بیست و ششم: «أشتاد» در تیر، شهریور و دی، سعد است و در ماه‌های دیگر، میانه.

بیست و هفتم: «آسمان» در فروردین، مرداد، مهر، آبان، آذر، بهمن و اسفند، میانه؛ و در دیگر ماه‌ها سعد است.

بیست و هشتم: «رامیاد» در دی، سعد بوده و در ماه‌های دیگر، میانه است.

بیست و نهم: «ماراسفند» در تمام ماه‌ها میانه است.

سی ام: «أنیران» در خرداد، نحس است و در ماه‌های دیگر، میانه.

**[ترجمه]

أقول

هذه الروایات الأخیرة أخرجناه من کتب الأحکامیین و المنجمین لروایتهم عن أئمتنا علیهم السلام و لا أعتمد علیها و کانت فی النسخ اختلافات کثیرة أشرنا إلی بعضها.

**[ترجمه]روایات اخیر را از کتب منجّمین به دلیل نقل آنها از ائمه ما علیهم السّلام استخراج کرده‌ایم؛ ولی بدانها اعتماد ندارم و در نسخه‌ها، اختلاف‌های بسیاری وجود دارد که به برخی اشاره کرده‌ایم.

**[ترجمه]

«7»

الْعِلَلُ، وَ الْعُیُونُ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادٍ الْهَمَدَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الصَّلْتِ الْهَرَوِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام قَالَ: أَتَی عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام قَبْلَ مَقْتَلِهِ بِثَلَاثَةِ أَیَّامٍ رَجُلٌ مِنْ أَشْرَافِ تَمِیمٍ‌⁽¹⁾یُقَالُ لَهُ عَمْرٌو فَقَالَ لَهُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ أَخْبِرْنِی عَنْ أَصْحَابِ الرَّسِّ فِی أَیِّ عَصْرٍ کَانُوا وَ أَیْنَ کَانَتْ مَنَازِلُهُمْ وَ مَنْ کَانَ مَلِکُهُمْ وَ هَلْ بَعَثَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَیْهِمْ رَسُولًا أَمْ لَا وَ بِمَا ذَا أُهْلِکُوا فَإِنِّی أَجِدُ فِی کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ذِکْرَهُمْ وَ لَا أَجِدُ خَبَرَهُمْ فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ علیه السلام لَقَدْ سَأَلْتَ عَنْ حَدِیثٍ مَا سَأَلَنِی عَنْهُ أَحَدٌ قَبْلَکَ وَ لَا یُحَدِّثُکَ بِهِ أَحَدٌ بَعْدِی إِلَّا عَنِّی وَ مَا فِی کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ آیَةٌ إِلَّا وَ أَنَا أَعْرِفُ تَفْسِیرَهَا وَ فِی أَیِّ مَکَانٍ نَزَلَتْ مِنْ سَهْلٍ أَوْ جَبَلٍ وَ فِی أَیِّ وَقْتٍ مِنْ لَیْلٍ أَوْ نَهَارٍ وَ إِنَّ هَاهُنَا لَعِلْماً جَمّاً وَ أَشَارَ إِلَی صَدْرِهِ وَ لَکِنَّ طُلَّابَهُ یَسِیرٌ وَ عَنْ قَلِیلٍ یَنْدَمُونَ لَوْ قَدْ فَقَدُونِی

کَانَ مِنْ قِصَّتِهِمْ یَا أَخَا تَمِیمٍ أَنَّهُمْ کَانُوا قَوْماً یَعْبُدُونَ شَجَرَةَ صَنَوْبَرٍ یُقَالُ لَهَا شَاهْ‌دِرَخْتُ کَانَ یَافِثُ بْنُ نُوحٍ غَرَسَهَا عَلَی شَفِیرِ عَیْنٍ یُقَالُ لَهَا وَشْنَابُ کَانَتْ أُنْبِطَتْ لِنُوحٍ علیه السلام بَعْدَ الطُّوفَانِ وَ إِنَّمَا سُمُّوا أَصْحَابَ الرَّسِّ لِأَنَّهُمْ رَسُّوا نَبِیَّهُمْ فِی الْأَرْضِ وَ ذَلِکَ بَعْدَ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ علیه السلام وَ کَانَتْ لَهُمُ اثْنَتَا عَشْرَةَ قَرْیَةً عَلَی شَاطِئِ نَهَرٍ یُقَالُ لَهُ الرَّسُّ مِنْ بِلَادِ الْمَشْرِقِ وَ بِهِمْ سُمِّیَ ذَلِکَ النَّهَرُ وَ لَمْ یَکُنْ یَوْمَئِذٍ فِی الْأَرْضِ نَهَرٌ أَغْزَرُ مِنْهُ وَ لَا أَعْذَبُ مِنْهُ وَ لَا قُرًی أَکْثَرُ وَ لَا أَعْمَرُ مِنْهَا تُسَمَّی إِحْدَاهُنَّ آبَانَ وَ الثَّانِیَةُ آذَرَ وَ الثَّالِثَةُ دِی وَ الرَّابِعَةُ بَهْمَنَ وَ الْخَامِسَةُ إِسْفَنْدَارَ وَ السَّادِسَةُ فَرْوَرْدِینَ وَ السَّابِعَةُ أُرْدِیبِهِشْتَ وَ الثَّامِنَةُ أَرْدَادَ وَ التَّاسِعَةُ مُرْدَادَ وَ الْعَاشِرَةُ تِیرَ وَ الْحَادِیَةَ عَشَرَ مِهْرَ وَ الثَّانِیَةَ عَشَرَ شَهْرِیوَرَ وَ کَانَتْ أَعْظَمَ مَدَائِنِهِمْ إِسْفَنْدَارُ وَ هِیَ الَّتِی یَنْزِلُهَا مَلِکُهُمْ وَ کَانَ یُسَمَّی تُرْکُوزَ بْنَ غَابُورَ بْنِ یَارِشَ بْنِ سَازَنَ بْنِ نُمْرُودَ بْنِ کَنْعَانَ فِرْعَوْنَ إِبْرَاهِیمَ علیه السلام وَ بِهَا الْعَیْنُ وَ الصَّنَوْبَرَةُ وَ قَدْ غَرَسُوا فِی کُلِّ قَرْیَةٍ مِنْهَا حَبَّةً مِنْ طَلْعِ تِلْکَ الصَّنَوْبَرَةِ وَ أَجْرَوْا إِلَیْهَا نَهَراً مِنَ الْعَیْنِ الَّتِی عِنْدَ الصَّنَوْبَرَةِ فَنَبَتَتِ الْحَبَّةُ وَ صَارَتْ شَجَرَةً عَظِیمَةً وَ حَرَّمُوا مَاءَ الْعَیْنِ وَ الْأَنْهَارِ فَلَا یَشْرَبُونَ مِنْهَا⁽¹⁾

وَ لَا أَنْعَامُهُمْ وَ مَنْ فَعَلَ ذَلِکَ قَتَلُوهُ وَ یَقُولُونَ هُوَ حَیَاةُ آلِهَتِنَا فَلَا یَنْبَغِی لِأَحَدٍ أَنْ یَنْقُصَ مِنْ حَیَاتِهَا وَ یَشْرَبُونَ هُمْ وَ أَنْعَامُهُمْ مِنْ نَهَرِ الرَّسِّ الَّذِی عَلَیْهِ قُرَاهُمْ وَ قَدْ جَعَلُوا فِی کُلِّ شَهْرٍ مِنَ السَّنَةِ فِی کُلِّ قَرْیَةٍ عِیداً یَجْتَمِعُ إِلَیْهِ أَهْلُهَا فَیَضْرِبُونَ عَلَی الشَّجَرَةِ الَّتِی بِهَا کِلَّهٌ مِنْ حَرِیرٍ فِیهَا مِنْ أَنْوَاعِ الصُّوَرِ ثُمَّ یَأْتُونَ بِشَاهٍ وَ بَقَرٍ فَیَذْبَحُونَهَا قُرْبَاناً لِلشَّجَرَةِ وَ یُشْعِلُونَ فِیهَا النِّیرَانَ بِالْحَطَبِ فَإِذَا سَطَعَ دُخَانُ تِلْکَ الذَّبَائِحِ وَ قُتَارُهَا فِی الْهَوَاءِ وَ حَالَ بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ النَّظَرِ إِلَی السَّمَاءِ خَرُّوا لِلشَّجَرَةِ سُجَّداً⁽²⁾

وَ یَبْکُونَ وَ یَتَضَرَّعُونَ إِلَیْهَا أَنْ تَرْضَی عَنْهُمْ فَکَانَ الشَّیْطَانُ یَجِی‌ءُ فَیُحَرِّکُ أَغْصَانَهَا وَ یَصِیحُ مِنْ سَاقِهَا صِیَاحَ الصَّبِیِّ أَنْ قَدْ رَضِیتُ عَنْکُمْ عِبَادِی فَطِیبُوا نَفْساً وَ قَرُّوا عَیْناً فَیَرْفَعُونَ رُءُوسَهُمْ عِنْدَ ذَلِکَ وَ یَشْرَبُونَ الْخَمْرَ

وَ یَضْرِبُونَ بِالْمَعَازِفِ وَ یَأْخُذُونَ الدَّسْتْبَنْدَ فَیَکُونُونَ عَلَی ذَلِکَ یَوْمَهُمْ وَ لَیْلَتَهُمْ ثُمَّ یَنْصَرِفُونَ وَ إِنَّمَا سَمَّتِ الْعَجَمُ شُهُورَهَا بِآبَانْ مَاهْ وَ آذَرْ مَاهْ وَ غَیْرِهِمَا اشْتِقَاقاً مِنْ أَسْمَاءِ تِلْکَ الْقُرَی لِقَوْلِ أَهْلِهَا بَعْضٍ لِبَعْضٍ هَذَا عِیدُ شَهْرِ کَذَا وَ عِیدُ شَهْرِ کَذَا حَتَّی إِذَا کَانَ عِیدُ قَرْیَتِهِمُ الْعُظْمَی اجْتَمَعَ إِلَیْهِمْ صَغِیرُهُمْ وَ کَبِیرُهُمْ فَضَرَبُوا عِنْدَ الصَّنَوْبَرَةِ وَ الْعَیْنِ سُرَادِقاً مِنْ دِیبَاجٍ عَلَیْهِ مِنْ أَنْوَاعِ الصُّوَرِ لَهُ‌⁽¹⁾اثْنَا عَشَرَ بَاباً کُلُّ بَابٍ لِأَهْلِ قَرْیَةٍ مِنْهُمْ وَ یَسْجُدُونَ لِلصَّنَوْبَرَةِ خَارِجاً مِنَ السُّرَادِقِ وَ یُقَرِّبُونَ لَهَا الذَّبَائِحَ أَضْعَافَ مَا قَرَّبُوا لِلشَّجَرَةِ⁽²⁾فِی قُرَاهُمْ فَیَجِی‌ءُ إِبْلِیسُ عِنْدَ ذَلِکَ فَیُحَرِّکُ الصَّنَوْبَرَةَ تَحْرِیکاً شَدِیداً فَیَتَکَلَّمُ‌⁽³⁾مِنْ جَوْفِهَا کَلَاماً جَهْوَرِیّاً وَ یَعِدُهُمْ وَ یُمَنِّیهِمْ بِأَکْثَرَ مِمَّا وَعَدَتْهُمْ وَ مَنَّتْهُمُ الشَّیَاطِینُ کُلُّهَا فَیَرْفَعُونَ رُءُوسَهُمْ مِنَ السُّجُودِ وَ بِهِمْ مِنَ الْفَرَحِ وَ النَّشَاطِ مَا لَا یُفِیقُونَ وَ لَا یَتَکَلَّمُونَ مِنَ الشُّرْبِ وَ الْعَزْفِ فَیَکُونُونَ عَلَی ذَلِکَ اثْنَیْ عَشَرَ یَوْماً وَ لَیَالِیَهَا بِعَدَدِ أَعْیَادِهِمْ سَائِرَ السَّنَةِ ثُمَّ یَنْصَرِفُونَ فَلَمَّا طَالَ کُفْرُهُمْ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عِبَادَتُهُمْ غَیْرَهُ بَعَثَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَیْهِمْ نَبِیّاً مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ مِنْ وُلْدِ یَهُودَا بْنِ یَعْقُوبَ فَلَبِثَ فِیهِمْ زَمَاناً طَوِیلًا یَدْعُوهُمْ إِلَی عِبَادَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَعْرِفَةِ رُبُوبِیَّتِهِ فَلَا یَتَّبِعُونَهُ فَلَمَّا رَأَی شِدَّةَ تَمَادِیهِمْ فِی الْغَیِّ وَ الضَّلَالِ وَ تَرْکَهُمْ قَبُولَ مَا دَعَاهُمْ إِلَیْهِ مِنَ الرُّشْدِ وَ النَّجَاحِ وَ حَضَرَ عِیدُ قَرْیَتِهِمُ الْعُظْمَی قَالَ یَا رَبِّ إِنَّ عِبَادَکَ أَبَوْا إِلَّا تَکْذِیبِی وَ الْکُفْرَ بِکَ وَ غَدَوْا یَعْبُدُونَ شَجَرَةً لَا تَنْفَعُ وَ لَا تَضُرُّ فَأَیْبِسْ شَجَرَهُمْ أَجْمَعَ وَ أَرِهِمْ قُدْرَتَکَ وَ سُلْطَانَکَ فَأَصْبَحَ الْقَوْمُ وَ قَدْ یَبِسَ شَجَرُهُمْ کُلُّهَا فَهَالَهُمْ ذَلِکَ وَ قُطِعَ بِهِمْ وَ صَارُوا فِرْقَتَیْنِ فِرْقَةٌ قَالَتْ سَحَرَ آلِهَتَکُمْ هَذَا الرَّجُلُ الَّذِی زَعَمَ‌⁽⁴⁾

أَنَّهُ رَسُولُ رَبِّ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ‌⁽⁵⁾

لِیَصْرِفَ وُجُوهَکُمْ عَنْ آلِهَتِکُمْ إِلَی إِلَهِهِ وَ فِرْقَةٌ قَالَتْ لَا بَلْ غَضِبَتْ آلِهَتُکُمْ حِینَ رَأَتْ هَذَا الرَّجُلَ یَعِیبُهَا وَ یَقَعُ فِیهَا وَ یَدْعُوکُمْ إِلَی عِبَادَةِ غَیْرِهَا فَحَجَبَتْ حُسْنَهَا وَ بَهَاءَهَا لِکَیْ تَغْضَبُوا لَهَا فَتَنْتَصِرُوا مِنْهُ فَأَجْمَعَ رَأْیُهُمْ عَلَی قَتْلِهِ فَاتَّخَذُوا أَنَابِیبَ طِوَالًا مِنْ رَصَاصٍ وَاسِعَةَ الْأَفْوَاهِ ثُمَّ أَرْسَلُوهَا فِی قَرَارِ الْعَیْنِ إِلَی أَعْلَی الْمَاءِ وَاحِدَةً فَوْقَ الْأُخْرَی مِثْلَ الْبَرَابِخِ وَ نَزَحُوا مَا فِیهَا مِنَ الْمَاءِ ثُمَّ حَفَرُوا فِی قَرَارِهَا⁽¹⁾

بِئْراً ضَیِّقَةَ الْمَدْخَلِ عَمِیقَةً وَ أَرْسَلُوا فِیهَا نَبِیَّهُمْ وَ أَلْقَمُوا فَاهَا صَخْرَةً عَظِیمَةً ثُمَّ أَخْرَجُوا الْأَنَابِیبَ مِنَ الْمَاءِ وَ قَالُوا نَرْجُو الْآنَ أَنْ تَرْضَی عَنَّا آلِهَتُنَا إِذَا رَأَتْ أَنَّا قَدْ قَتَلْنَا مَنْ کَانَ یَقَعُ فِیهَا وَ یَصُدُّ عَنْ عِبَادَتِهَا وَ دَفَنَّاهُ تَحْتَ کَبِیرِهَا یَتَشَفَّی مِنْهُ فَیَعُودُ لَنَا نُورُهَا وَ نَضْرَتُهَا⁽²⁾کَمَا کَانَ فَبَقُوا عَامَّةَ یَوْمِهِمْ یَسْمَعُونَ أَنِینَ نَبِیِّهِمْ علیه السلام وَ هُوَ یَقُولُ سَیِّدِی قَدْ تَرَی ضِیقَ مَکَانِی وَ شِدَّةَ کَرْبِی فَارْحَمْ ضَعْفَ

رُکْنِی وَ قِلَّةَ حِیلَتِی وَ عَجِّلْ بِقَبْضِ رُوحِی وَ لَا تُؤَخِّرْ إِجَابَةَ دَعْوَتِی‌⁽³⁾

حَتَّی مَاتَ علیه السلام فَقَالَ اللَّهُ جَلَّ جَلَالُهُ لِجَبْرَئِیلَ علیه السلام یَا جَبْرَئِیلُ أَ یَظُنُّ عِبَادِی هَؤُلَاءِ الَّذِینَ غَرَّهُمْ حِلْمِی وَ أَمِنُوا مَکْرِی وَ عَبَدُوا غَیْرِی وَ قَتَلُوا رَسُولِی أَنْ یَقُومُوا لِغَضَبِی أَوْ یَخْرُجُوا مِنْ سُلْطَانِی کَیْفَ وَ أَنَا الْمُنْتَقِمُ مِمَّنْ عَصَانِی وَ لَمْ یَخْشَ عِقَابِی وَ إِنِّی حَلَفْتُ بِعِزَّتِی وَ جَلَالِی لَأَجْعَلَنَّهُمْ عِبْرَةً وَ نَکَالًا لِلْعَالَمِینَ فَلَمْ یَرُعْهُمْ‌⁽⁴⁾

وَ هُمْ فِی عِیدِهِمْ ذَلِکَ إِلَّا بِرِیحٍ عَاصِفٍ شَدِیدَةِ الْحُمْرَةِ فَتَحَیَّرُوا فِیهَا وَ ذُعِرُوا مِنْهَا وَ تَضَامَ‌⁽⁵⁾

بَعْضُهُمْ إِلَی بَعْضٍ ثُمَّ صَارَتِ الْأَرْضُ مِنْ تَحْتِهِمْ حَجَرَ کِبْرِیتٍ یَتَوَقَّدُ وَ أَظَلَّتْهُمْ سَحَابَةٌ سَوْدَاءُ⁽⁶⁾

فَأَلْقَتْ عَلَیْهِمْ کَالْقُبَّةِ جَمْراً یَلْتَهِبُ فَذَابَتْ أَبْدَانُهُمْ کَمَا یَذُوبُ الرَّصَاصُ فِی

النَّارِ فَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ تَعَالَی ذِکْرُهُ مِنْ غَضَبِهِ وَ نُزُولِ نَقِمَتِهِ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ‌⁽¹⁾.

**[ترجمه]علل و عیون: امام رضا علیه السّلام از پدران طاهرینش علیهم السّلام نقل می‌کند: مردی از اشراف بنی‌تمیم به نام «عمرو»، سه روز پیش از شهادت علی بن ابی طالب علیه السّلام نزد آن حضرت رفت و به ایشان گفت: یا امیرالمؤمنین! به من بگو اصحاب رسّ در چه عصری و در کجا بودند؟ پادشاهشان چه کسی بود؟ آیا خداوند فرستاده‌ای به سوی آنها فرستاد و یا نه؟ و به چه چیزی هلاک شدند؟ چرا که من در کتاب خداوند عزّ و جلّ، یادکرد آنها را می‌یابم، در حالی که خبری از آنها پیدا نمی‌کنم.

امام علی علیه السّلام به او فرمود: پرسشی کردی که پیش از تو هیچ کسی از من نکرده و پس از من نیز، کسی جز از ناحیه من، به تو پاسخی نخواهد داد. هیچ آیه‌ای در کتاب خداوند عزّ و جلّ وجود ندارد مگر آنکه تفسیرش را می‌دانم، و می‌دانم در کجا .دشت و یا کوه. و در چه وقتی –شب و یا روز. نازل شده و به راستی در اینجا (اشاره به سینه خود) دانشی بسیار وجود دارد، امّا جویندگانش کم‌اند و به زودی چون مرا از دست دهند، پشیمان گردند.

ای برادر تمیمی! بدان آنها قومی بودند که درخت صنوبری را .که «شاه درخت» نامش گذارده بودند. می‌پرستیدند. این درخت را یافث پسر نوح، در کنار چشمه‌ای به نام «وشناب» .که پس از طوفان، برای نوح علیه السّلام جوشیده بود. کِشته بود. آنها اصحاب رسّ نام گرفتند زیرا پیامبر خود .پس از سلیمان بن داود علیهما السّلام. را زنده به گور کردند. آنها در کنار نهری به نام «رسّ» از بلاد شرق .که نام نهر از آنها گرفته شده بود. دوازده آبادی داشتند. در آن روزگار بر روی زمین، نهری پرآب‌تر و گواراتر از آن نهر نبود و نیز آبادی‌هایی بیشتر و آبادتر از آنها نبود؛ نام اوّلین آبادی «آبان»، دوّمین «آذر»، سوّمین «دی»، چهارمین «بهمن»، پنجمین «إسفندار»، ششمین «فروردین»، هفتمین «اردیبهشت»، هشتمین «أرداد»، نهمین «مرداد»، دهمین «تیر»، یازدهمین «مهر» و دوزادهمین آبادی «شهریور» بود. بزرگ‌ترین شهرشان «اسفندار» بود که پادشاهشان در آنجا می‌زیست. نام وی، ترکوز بن غابور بن یارش بن سازن بن نمرود –یعنی فرعونِ زمان ابراهیم علیه السّلام. بن کنعان بود.

چشمه و صنوبر هم در آن شهر بودند و از میوه آن صنوبر، دانه‌ای در هر یک از آبادی‌ها کِشته بودند و از آن چشمه .که کنار صنوبر بود. نهری به سوی آنها جاری کرده بودند. دانه رویید و تبدیل به درخت بزرگی شد. آنها آب چشمه و جوی‌هایش را ممنوع کرده بودند و خود و چهارپایانشان از آن نمی‌نوشیدند و هر کسی مرتکب چنین کاری می‌شد، وی را می‌کشتند. آنها می‌گفتند: این آب، مایه حیات خدایان ماست؛ پس شایسته نیست کسی از حیات آنها کم کند. آنها و چهارپایانشان از نهر رسّ که آبادی‌هایشان در کنار آن بنا شده بود، می‌نوشیدند .

آنها در هر ماهی از سال، و در هر آبادی، عیدی معیّن کرده بودند که اهالی آن در کنار چشمه جمع شده و بر روی درخت، پرده‌ای از حریر که دارای انواع نقش و نگار بود می‌انداختند. سپس گاو و گوسفندهایی آورده و آنها را برای آن درخت، قربانی می‌کردند و بر آن قربانی‌ها هیزم ریخته، آتش می‌زدند و زمانی که دود آن قربانی‌ها به هوا رفته و بین آنها و آسمان حائل می‌شد و دیگر نمی‌توانستند آسمان را ببینند، در برابر درخت، به سجده می‌افتادند و در مقابلش گریه و زاری می‌کردند تا از آنها راضی شود. شیطان نیز می‌آمد و شاخه‌های درخت را حرکت می‌داد و از تنه آن همچون کودکی فریاد می‌زد که: ای بندگانم! از شما راضی شدم، راحت و شادمان باشید! آنان هم سر از سجده برداشته، شراب می‌نوشیدند، موسیقی نواخته و سنج می‌زدند و آن روز و شب را به همان حال سپری می‌کردند و سپس برمی‌گشتند.

عجم‌ها نام ماه‌های خود را با برگرفتن از نام این آبادی‌ها، آبان‌ماه، آذرماه و غیره گذاردند؛ زیرا اهل آن آبادی‌ها به یکدیگر می‌گفتند: این عید فلان ماه است و آن عید فلان ماه.

در زمان عیدِ مخصوصِ بزرگ‌ترین آبادی، کوچک و بزرگ آنان در آن شهر جمع می‌شدند و کنار چشمه و صنوبر، سراپرده‌ای از حریر که انواع نقش و نگار بر آن بود، برمی‌افراشتند. این سراپرده، دوازده در داشت که هر دری، مخصوص به اهل یک آبادی بود. آنان خارج از سراپرده در مقابل صنوبر سجده کرده و قربانی‌هایی چند برابر قربانی درخت آبادی‌های کوچک‌تر، ذبح می‌کردند. در این هنگام ابلیس نیز می‌آمد و صنوبر را به شدّت تکان می‌داد و با صدای بلند از درون آن سخن گفته، و بیش از وعده دادن و آرزومندکردن توسط تمام شیاطین، به آنان وعده می‌داد و آنها را آرزومند می‌کرد. آنان نیز سر از سجده برمی‌داشتند و از شدّت شادی و نشاط، از حال رفته و از شدّت شراب‌خواری و اشتغال به موسیقی، توان صحبت کردن نداشتند. آنها به تعداد اعیادشان در طول سال، دوازده روز و شب را به همان حال می‌گذراندند و سپس باز می‌گشتند.

پس چون کفر به خداوند و عبادت غیرخدا در میان آنان طولانی گشت، خداوند عزّ و جلّ پیامبری از بنی اسرائیل از فرزندان یهودا بن یعقوب را به سوی آنان فرستاد. وی مدّت زمانی طولانی در بین آنان بوده و آنان را به عبادت خداوند عزّ و جلّ و شناخت ربوبیّت او دعوت می‌کرد، ولی آنها از او پیروی نمی‌کردند .

وقتی آن پیامبر دید که آنان به شدّت، غرق در ضلالت و گمراهی هستند و دعوت او را به سوی رشد و رستگاری نمی‌پذیرند، در عید شهر بزرگ آنها شرکت کرد و گفت: بار پروردگارا! این بندگان تو، جز تکذیب من و کفر به تو، کار دیگری نمی‌کنند و درختی را که نه فایده‌ای می‌رساند و نه ضرری، می‌پرستند. پس تمام درختانشان را خشک گردان، و قدرت و چیرگی خود را به آنان بنمایان!

صبح روز بعد، تمام درخت‌ها خشک شده بود. این واقعه آنان را ترساند و احساس عجز و ناامیدی به آنها دست داد. ایشان به دو گروه تقسیم شدند؛ گروهی گفتند: این مرد که ادّعا می‌کند فرستاده پروردگار آسمان و زمین است، خدایان شما را سحر کرده است تا شما را از خدایانتان به سوی خدای خویش متوجّه گرداند؛ گروه دیگر گفتند: نه، بلکه خدایان شما با دیدن این مرد که از آنان عیب‌گویی می‌کند و در موردشان سخنان نامربوط گفته و شما را به پرستش خدای دیگری فرا می‌خواند، خشمگین شده‌اند و زیبایی و شکوه خود را از شما پوشانده‌اند تا شما نیز به خاطر آنان خشمگین شوید و انتقام آنان را از این مرد بگیرید.

لذا همگی بر آن شدند تا او را بکشند؛ برای این کار، لوله‌های بلندی از سرب که دهانه‌های گشادی داشت، برگرفتند و آنها را از قعر چشمه تا روی آب مثل لوله‌های سفالین آبراهه (فاضلاب) بر روی هم سوار کردند، و آب داخل آن را کشیدند و سپس در قعر آن، چاهی عمیق با دهانه تنگ حفر کردند و پیامبرشان را به درون آن انداخته و صخره بزرگی بر دهانه آن نهادند و آنگاه لوله‌ها را از آب بیرون آوردند و گفتند: اکنون که خدایانمان دیدند که ما، شخصی را که درباره آنها به بدی سخن می‌گفت و ما را از پرستش آنان باز می‌داشت کشتیم، و او را در زیر بزرگ‌ترین خدایان دفنش کردیم تا دلش آرام گیرد، امیدواریم که از ما راضی شده باشند و شکوفه‌ها و طراوت آنها مثل گذشته به سوی ما باز گردد.

آن مردم در تمام روز، صدای ناله پیامبرشان را می‌شنیدند که می‌گفت: «مولای من! تنگی جا و شدّت اندوه مرا می‌بینی، پس بر ناتوانی و درماندگی‌ام رحم کن و زودتر قبض روحم کن، و اجابت دعایم را تأخیر نینداز!» تا اینکه بالاخره آن پیامبر از دنیا رفت. پس خداوند عزّ و جلّ به جبرئیل فرمود: ای جبرئیل! آیا این بندگان من، که بردباری من آنها را فریب داده و خود را از خشم من در امان می‌پندارند و کس دیگری را غیر از من پرستیده و فرستاده مرا کشته‌اند، گمان می‌کنند که در مقابل غضب من توان مقاومت دارند، یا اینکه می‌توانند از محدوده قدرت من خارج شوند؟ چگونه؟! و حال آنکه من از کسی که مرا نافرمانی کند و از عقاب من نهراسد، خودم انتقام خواهم گرفت، و به عزّت و جلالم قسم یاد کرده‌ام که آنان را مایه عبرت اهل عالم قرار دهم.

خداوند، آنها را در آن عیدشان تنها با بادهای طوفان‌گونه و بسیار سرخ‌رنگ به هراس افکند. آنان در آن طوفان حیران شده، به هراس افتاده بودند و به یکدیگر پناه می‌بردند؛ سپس زمین در زیر پاهایشان به گوگردی مشتعل تبدیل شد و ابری سیاه بر آنان سایه افکند و آتشی ملتهب همچون گنبد بر آنان فرو افکند و بدن‌هایشان همچون سرب مذاب، در آتش ذوب شد. پناه می‌بریم به خداوند متعال از غضب و عذابش. و لا حول و لا قوّة إلّا باللَّه العلیّ العظیم. - . علل 1 : 38-41؛ عیون 1 : 205-209 -

**[ترجمه]

بیان

قال الجوهری رسست رسا أی حفرت بئرا و رس المیت أی قبر⁽²⁾انتهی و الکلة بالکسر الستر الرقیق یخاط کالبیت یتوقی فیه من البق و القتار بالضم ریح البخور و القدر و الشواء و المعازف الملاهی و کأن المراد بالدستنبد ما یسمی بالفارسیة بالسنج أیضا أو المراد التزین بالأسورة و یقال کلام جهوری أی عال و فی القاموس قطع بزید کعنی فهو مقطوع به عجز عن سفره بأی سبب کان أو حیل بینه و بین ما یؤمله‌⁽³⁾

و البربخ بالباءین الموحدتین و الخاء المعجمة ما یعمل من الخزف للبئر و مجاری الماء.

**[ترجمه]جوهری گفته است: «رسستَ رسّاً» یعنی چاهی حفر کرده‌ای، و «رسّ المیّت» یعنی متوفّی در قبر گذارده شد. - . الصحاح 2 : 931 - (پایان سخن جوهری) «کِلّة» پرده نازکی است که مانند خانه‌ای کشیده شده و در آن، از پشه مصون می‌مانند. «قُتار» دود بَخور و دیگ و بریان است. «معازف» آلات موسیقی است و گویا مراد از «دستبند» چیزی است که در فارسی «سنج» می‌نامند و یا منظور از آن، زینت کردن با النگو است. گفته می‌شود «کلام جهوریّ» یعنی سخن بلند. در قاموس آمده است: قطع بزید کعنی فهو مقطوع به یعنی وی به سببی از سفر باز ماند و یا بین او و بین آرزویش فاصله افتاد. - . القاموس 3 : 70 - و «بَربَخ» لوله‌های سفالینی است که برای چاه و مجاری آب استفاده می‌شود.

**[ترجمه]

فوائد مهمة جلیلة

الأولی اعلم أن الأسماء المذکورة فی خبر المعلی لأیام الشهر أکثرها موافق لما نقله المنجمون عن الفرس و ظاهر فی أن المراد بالشهور الواردة فیه هی شهور الفرس القدیم لا الشهور العربیة و قد تقدم القول فیه و سموا کل یوم من أیام الخمسة المسترقة أیضا باسم الأول أهنود و الثانی أشنود و الثالث إسفندمذ و الرابع دهشت و الخامس هشتویش هذا هو المشهور و ذکروا فیها أسماء أخر و ذکروا أن کلا منها اسم ملک موکل بذلک الیوم.

ثم إن المحققین اختلفوا فی هؤلاء الملائکة فمنهم من حملوها علی ظواهرها و قالوا إن الله وکل بکل شی‌ء من المخلوقات ملکا یحفظه و یربیه و یصرفه إلی ما خلق له کما ورد فی الأخبار الملک الموکل بالبحار و الملک الموکل بالجبال

و الملائکة الموکلة بالأشجار و سائر النباتات و الملائکة الموکلة بالسحب و البروق و الصواعق و بکل قطرة من الأمطار و الملائکة الموکلة بالأیام و اللیالی و الشهور و الساعات و به یوجه ما ورد من کلام الیوم و الشهر و الأرض و القبر و غیرها بأن المراد به کلام الملائکة الموکلة بها و منهم من حملوها علی أرباب الأنواع المجردة التی أثبتها أفلاطون و من تابعه من الإشراقیین فإنهم أثبتوا لکل نوع من أنواع الأفلاک و الکواکب و البسائط العنصریة و الموالید ربا یدبره و یربیه و یوصله إلی کماله المستعد له و الأول هو الموافق لمسلک الملیین و أرباب الشرائع و الثانی طریقة من لا یثبت الصانع و یقول بتأثیر الطبائع و إن تابعهم بعض من یظهر القول بالصانع أیضا و لیس هذا مقام تحقیق هذا الکلام.

قال أبو ریحان کل واحد من شهور الفرس ثلاثون یوما و لکل یوم منها اسم مفرد بلغتهم و هی 1 هرمز 2 بهمن 3 أردیبهشت 4 شهریور 5 إسفندارمذ 6 خرداد 7 مرداد 8 دی 9 باذر 10 آذر 11 آبان 12 خرماه 13 تیر 14 جوش 15 دیبمهر 16 مهر 17 سروش 18 رشن 19 فروردین 20 بهرام 21 رام 22 باد 23 دیبدین 24 دین 25 أرد 26 أشتاد 27 آسمان 28 رامیاد 29 مارسفند 30 أنیران لا اختلاف بینهم فی أسماء هذه الأیام و هی لکل شهر کذلک و علی ترتیب واحد إلا فی هرمز فإن بعضهم یسمیه فرخ و فی أنیران فإن بعضهم یسمیه به‌روز و یکون مبلغ جمیعها ثلاثمائة و ستین یوما و قد تقدم أن السنة الحقیقیة هی ثلاثمائة و خمسة و ستون یوما و ربع یوم فأخذوا الخمسة الأیام الزائدة علیها و سموها بأسماء غیر الموضوعة لأیام کل شهر و هی أهشدگاه اشتدکاه إسفندکاه إسفندمذگاه بهشیشگاه.

ثم ذکر ما مر مع وجوه کثیرة أخری فصار مبلغ أیامهم ثلاث مائة و خمسة و ستین یوما و أهملوا ربع یوم حتی اجتمع من الأرباع أیام شهر تام و ذلک فی مائة و عشرین سنة فألحقوه بشهور السنة حتی صار شهور تلک السنة ثلاثة عشر

و سموها کبیسة و سموا أیام الشهر الزائد بأسماء أیام سائر الشهور و علی ذلک کانوا یعملون إلی أن زال ملکهم و باد دینهم و أهملت الأرباع بعدهم و لم یکبس بها السنون حتی یعود إلی حالها الأولی و لا یتأخر عن الأوقات المحمودة کثیر تأخر من أجل أن ذلک أمر کان یتولاه ملوکهم بمحضر الحساب و أصحاب الکتاب و ناقلی الأخبار و الرواة و مجمع الهرابذة و القضاة و اتفاق منهم جمیعا علی صحة الحساب بعد استحضار من بالآفاق من المذکورین إلی دار الملک و مشاورتهم حتی یتفقوا و اتفاق الأموال الجمة حتی قال المقل فی التقدیر إنه کان ینفق ألف ألف دینار و کان یتخذ ذلک الیوم أعظم الأعیاد قدرا و أشهرها حالا و أمرا و یسمی عید الکبیسة و یترک الملوک لرعیته خراجها. و الذی کان یحول بینهم و بین إلحاق ربع یوم فی کل أربع سنین یوما واحدا بأحد الشهور أو الخمسة قولهم إن الکبس یقع علی الشهور لا علی الأعوام لکراهتهم الزیادة فی عدتها و امتناع ذلک فی الزمزمة لما وجب فی الدین من ذکر الیوم الذی یزمزم فیه لیصح إذا زید فی عدد الأیام یوم زائد و کانت الأکاسرة رسمت لکل یوم نوعا من الریاحین و الزهر یوضع بین یدیه و لونا من الشراب علی رسم منتظم لا یخالفونه فی الترتیب و السبب فی وضعهم هذه الأیام الخمسة اللواحق فی آخر آبان ماه ما بینه و بین آذر ماه أن الفرس زعموا أن مبدأ سنتهم من لدن خلق الإنسان الأول و أن ذلک کان روزهرمز و ماه فروردین و الشمس فی نقطة الاعتدال الربیعی متوسطة السماء و ذلک أول الألف السابع من ألوف

سنی العالم عندهم و بمثله قال أصحاب الأحکام من المنجمین إن السرطان طالع العالم و ذلک أن الشمس فی أول أدوار السند هند هی فی أول الحمل علی منتصف نهایتی العمارة و إذا کانت کذلک کان الطالع السرطان و هو لابتداء الدور و النشوء عندهم کما قلنا. و قد قیل إنه سمی بذلک لأنه أقرب البروج رأسا من الربع المعمور و فیه شرف المشتری المعتدل المزاج و النشوة لا یکون إلا إذا عملت الحرارة المعتدلة فی الرطوبة فهو إذن أولی أن یکون طالع نشوء العالم

و قیل إنما سمی بذلک لأن بطلوعه تتم طلوع الطبائع الأربع و بتمامها تم النشوء و أمثال ذلک من التشبیهات.

قال ثم لما أتی زرادشت و کبس السنین بالشهور المجتمعة من الأرباع عاد الزمان إلی ما کان علیه و أمرهم أن یفعلوا بها بعده کفعله و ائتمروا بأمره و لم یسموا شهر الکبیسة باسم علی حدة و لم یکرروا اسم شهر بل کانوا یحفظونه علی نوب متوالیة و خافوا اشتباه الأمر علیهم فی موضع النوب فأخذوا ینقلون الخمسة الأیام و یضعونها عند آخر الشهر الذی انتهت إلیه نوبة الکبیسة و لجلالة هذا الأمر و عموم المنفعة فیه للخاص و العام و الرعیة و الملک و ما فیه من الأخذ بالحکمة و العمل بموجب الطبیعة کانوا یؤخرون الکبس إذا جاء وقته و أمر المملکة غیر مستقیم لحوادث و یهملونه حتی یجتمع منه شهران و یتقدمون بکبسها بشهرین إذا کانوا یتوقعون وقت الکبس المستأنف ما یشغل عنه کما عمل فی زمن یزدجرد بن شابور أخذا بالاحتیاط و هو آخر الکبائس المعمولة تولاه رجل من الدستورین یقال له یزدجرد الهزاری و کانت النوبة فی تلک الکبیسة لآبان ماه فألحق الخمسة بآخره و بقیت فیه لإهمالهم الأمر انتهی و إنما أوردت هذا الکلام لما فیه من تأسیس ما سنورده فی الفائدة التالیة و مزید توضیح ما مر فی خبر الرضا علیه السلام فی تقدم النهار علی اللیل و غیر ذلک.

الفائدة الثانیة اعلم أن الشیخ الطوسی قدس سره القدوسی و سائر من تأخر عنه ذکروا النیروز و الأعمال المتعلقة به الغسل و الصوم و الصلاة و غیرها و لم یحققوا تعیین الیوم فلا بد من التعرض له و الإشارة إلی الأقوال الواردة فیه قال فحل الفقهاء المدققین محمد بن إدریس رحمه الله فی السرائر قال شیخنا أبو جعفر فی مختصر المصباح یستحب صلاة أربع رکعات و شرح کیفیتها فی یوم نیروز الفرس و لم یذکر أی یوم هو من الأیام و لا عینه بشهر من الشهور الرومیة و لا العربیة و الذی قد حققه بعض محصلی الحساب و علماء الهیئة و أهل هذه الصنعة فی کتاب له أن یوم النیروز یوم العاشر من أیار و شهر أیار أحد و ثلاثون

یوما فإذا مضی منه تسعة أیام فهو یوم النیروز یقال نیروز و نوروز لغتان انتهی و فسره الشهید رحمه الله بأول سنة الفرس أو حلول الشمس برج الحمل أو عاشر أیار.

قال جمال السالکین أحمد بن فهد الحلی رحمه الله فی کتاب المهذب البارع فی شرح المختصر النافع یوم النیروز یوم جلیل القدر و تعیینه من السنة غمض مع أن معرفته أمر مهم من حیث إنه تعلق به عبادة مطلوبة للشارع و الامتثال موقوف علی معرفته و لم یتعرض لتفسیره أحد من علمائنا سوی ما قاله الفاضل المنقب محمد بن إدریس و حکایته و الذی قد حققه بعض محصلی أهل الحساب و علماء الهیئة و أهل هذه الصنعة فی کتاب له أن یوم النیروز یوم العاشر من أیار.

و قال الشهید و فسر بأول سنة الفرس أو حلول الشمس فی برج الحمل أو عاشر أیار و الثالث إشارة إلی قول ابن إدریس و الأول إشارة إلی ما هو مشهور عند فقهاء العجم فی بلادهم فإنهم یجعلونه عند نزول الشمس الجدی و هو قریب مما قاله صاحب کتاب الأنواء و حکایته الیوم السابع عشر من کانون الأول هو صوم الیهود و فیه ترجع الشمس مصعدة إلی الشمال و یأخذ النهار من اللیل ثلاث عشرة ساعة و هو مقدار ما یأخذ فی کل یوم و ینزل الشمس برج الجدی قبله بیومین و بعض العلماء جعله رأس السنة و هو النیروز فجعله حکایة عن بعض العلماء و قال بعد ذلک الیوم التاسع من شباط و هو یوم النیروز و یستحب فیه الغسل و صلاة أربع رکعات لما رواه المعلی بن خنیس عن الصادق علیه السلام ثم ذکر الخبر فاختار التفسیر الأخیر و جزم به و الأقرب من هذه التفاسیر أنه یوم نزول الشمس برج الحمل لوجوه.

الأول أنه أعرف بین الناس و أظهر فی استعمالهم و انصراف الخطاب المطلق الشامل لکل مکلف إلی معلوم فی العرف و ظاهر فی الاستعمال أولی من انصرافه إلی ما کان علی الضد من ذلک و لأنه المعلوم من عادة الشرع و حکمته أ لا تری کیف علق أوقات الصلاة بسیر الشمس الظاهر و صوم شهر رمضان برؤیة

الهلال و کذا أشهر الحج و هی أمور ظاهرة یعرفها عامة الناس بل الحیوانات.

فإن قلت استعماله فی نزول الشمس برج الحمل غیر ظاهر الاستعمال فی بلاد العجم حتی أنهم لا یعرفونه و ینکرون علی معتقده فلم خصصت ترجیح العرف الظاهر فی بعض البلاد دون بعض و أیضا فإن ما ذکرته حادث و یسمی النیروز السلطانی و الأول أقدم حتی قیل إنه منذ زمان نوح علیه السلام.

فالجواب عن الأول أن العرف إذا تعدد انصرف إلی العرف الشرعی فإن لم تکن فإلی أقرب البلاد و اللغات إلی الشرع فیصرف إلی لغة العرب و بلادها لأنها أقرب إلی الشرع و عن الثانی بأن التفسیرین معا متقدمان علی الإسلام.

الثانی أنه مناسب لما ذکره صاحب الأنواء من أن الشمس خلقت فی الشرطین و هما أول الحمل فیناسب ذلک إعظام هذا الیوم الذی عادت فیه إلی مبدإ کونها.

الثالث أنه مناسب لما ذکره السید رضی الدین علی بن طاوس أن ابتداء العالم و خلق الدنیا کان فی شهر نیسان و لا شک أن نیسان یدخل و الشمس فی الحمل و إذا کان ابتداء العالم فی مثل هذا الیوم یناسب أن یکون یوم عید و سرور و لهذا ورد استحباب التطیب فیه بأطیب الطیب و لبس أنظف الثیاب و مقابلته بالشکر و الدعاء و التأهب لذلک بالغسل و تکمیله بالصوم و الصلاة المرسومة له حیث کان فیه ابتداء النعمة الکبری و هی الإخراج من حیز العدم إلی الوجود ثم تعریض الخلق لثوابه الدائم و لهذا أمرنا بتعظیم یوم المبعث و الغدیر حیث کان فیه ابتداء منصب النبوة و الإمامة و کذا المولدین.

فإن قلت نسبته إلی الفرس یؤید الأول لأنهم واضعوه و الثانی وضعه قوم مخصوصون و لن یوافقهم الباقون. قلنا یکفی فی نسبته إلیهم أن یقول به طائفة منهم و إن قصروا فی العدد عمن لم یقل به أ لا تری إلی قوله تعالی وَ قالَتِ الْیَهُودُ عُزَیْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَ قالَتِ النَّصاری

الْمَسِیحُ ابْنُ اللَّهِ‌⁽¹⁾و لیس القائل بذلک کل الیهود و لا کل النصاری و مثله قوله تعالی وَ الَّذِینَ آتَیْناهُمُ الْکِتابَ یَفْرَحُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَیْکَ‌⁽²⁾لیس إشارة إلی أهل الکتاب بأجمعهم بل إلی عبد الله بن سلام و أصحابه.

زیادة و مما ورد فی فضله و یعضد ما قلناه ما حدثنی به

الْمَوْلَی السَّیِّدُ الْمُرْتَضَی الْعَلَّامَةُ بَهَاءُ الدِّینِ عَلِیُّ بْنُ عَبْدِ الْحَمِیدِ النَّسَّابَةُ دَامَتْ فَضَائِلُهُ رَوَاهُ بِإِسْنَادِهِ إِلَی الْمُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام: أَنَّ یَوْمَ النَّیْرُوزِ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی أَخَذَ فِیهِ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام الْعَهْدَ بِغَدِیرِ خُمٍّ فَأَقَرُّوا لَهُ بِالْوَلَایَةِ فَطُوبَی لِمَنْ ثَبَتَ عَلَیْهَا وَ الْوَیْلُ لِمَنْ نَکَثَهَا وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی وَجَّهَ فِیهِ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله عَلِیّاً علیه السلام إِلَی وَادِی الْجِنِّ فَأَخَذَ عَلَیْهِمُ الْعُهُودَ وَ الْمَوَاثِیقَ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی ظَفِرَ فِیهِ بِأَهْلِ النَّهْرَوَانِ وَ قَتَلَ ذَا الثُّدَیَّةِ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی یَظْهَرُ فِیهِ قَائِمُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ وُلَاةَ الْأَمْرِ وَ یُظْفِرُهُ اللَّهُ تَعَالَی بِالدَّجَّالِ فَیَصْلِبُهُ عَلَی کُنَاسَةِ الْکُوفَةِ وَ مَا مِنْ یَوْمِ نَوْرُوزٍ إِلَّا نَحْنُ نَتَوَقَّعُ فِیهِ الْفَرَجَ لِأَنَّهُ مِنْ أَیَّامِنَا حَفِظَتْهُ الْفُرْسُ وَ ضَیَّعْتُمُوهُ ثُمَّ إِنَّ نَبِیّاً مِنْ أَنْبِیَاءِ بَنِی إِسْرَائِیلَ سَأَلَ رَبَّهُ أَنْ یُحْیِیَ الْقَوْمَ الَّذِینَ خَرَجُوا مِنْ دِیارِهِمْ وَ هُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَأَمَاتَهُمُ اللَّهُ فَأَوْحَی إِلَیْهِ أَنْ صُبَّ عَلَیْهِمُ الْمَاءَ فِی مَضَاجِعِهِمْ فَصَبَّ عَلَیْهِمُ الْمَاءَ فِی هَذَا الْیَوْمِ فَعَاشُوا وَ هُمْ ثَلَاثُونَ أَلْفاً فَصَارَ صَبُّ الْمَاءِ فِی یَوْمِ النَّیْرُوزِ سُنَّةً مَاضِیَةً لَا یَعْرِفُ سَبَبَهَا إِلَّا الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ وَ هُوَ أَوَّلُ یَوْمٍ مِنْ سَنَةِ الْفُرْسِ قَالَ الْمُعَلَّی وَ أَمْلَی عَلَیَّ ذَلِکَ وَ کَتَبْتُهُ مِنْ إِمْلَائِهِ وَ عَنِ الْمُعَلَّی أَیْضاً قَالَ دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِی صَبِیحَةِ یَوْمِ النَّیْرُوزِ فَقَالَ یَا مُعَلَّی أَ تَعْرِفُ هَذَا الْیَوْمَ قُلْتُ لَا لَکِنَّهُ یَوْمٌ یُعَظِّمُهُ الْعَجَمُ یَتَبَارَکُ فِیهِ قَالَ کَلَّا وَ الْبَیْتِ الْعَتِیقِ الَّذِی بِبَطْنِ مَکَّةَ مَا هَذَا الْیَوْمُ إِلَّا لِأَمْرٍ قَدِیمٍ أُفَسِّرُهُ لَکَ حَتَّی تَعْلَمَهُ قُلْتُ تَعَلُّمِی هَذَا مِنْ عِنْدِکَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أَعِیشَ أَبَداً وَ یُهْلِکُ اللَّهُ أَعْدَاءَکُمْ قَالَ یَا مُعَلَّی یَوْمُ النَّیْرُوزِ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی أَخَذَ اللَّهُ مِیثَاقَ الْعِبَادِ أَنْ یَعْبُدُوهُ وَ لَا یُشْرِکُوا

بِهِ شَیْئاً وَ أَنْ یَدِینُوا بِرُسُلِهِ وَ حُجَجِهِ وَ أَوْلِیَائِهِ وَ هُوَ أَوَّلُ یَوْمٍ طَلَعَتْ فِیهِ الشَّمْسُ وَ هَبَّتْ فِیهِ الرِّیَاحُ اللَّوَاقِحُ وَ خُلِقَتْ فِیهِ زَهْرَةُ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی اسْتَوَتْ فِیهِ سَفِینَةُ نُوحٍ علیه السلام عَلَی الْجُودِیِ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی أَحْیَا اللَّهُ فِیهِ الْقَوْمَ الَّذِینَ خَرَجُوا مِنْ دِیارِهِمْ وَ هُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْیاهُمْ اللَّهُ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی هَبَطَ فِیهِ جَبْرَئِیلُ علیه السلام عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی کَسَرَ فِیهِ إِبْرَاهِیمُ عَلَیْهِ السَّلَامُ أَصْنَامَ قَوْمِهِ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی حَمَلَ فِیهِ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام عَلَی مَنْکِبَیْهِ حَتَّی رَمَی أَصْنَامَ قُرَیْشٍ مِنْ فَوْقِ الْبَیْتِ الْحَرَامِ وَ هَشَّمَهَا الْخَبَرَ بِطُولِهِ.

و الشاهد فی هذین الحدیثین من وجوه.

الأول قوله إنه الیوم الذی أخذ فیه العهد بغدیر خم و هذا تاریخ و کان ذلک سنة عشرة من الهجرة و حسب فوافق نزول الشمس الحمل فی التاسع عشر من ذی الحجة علی حساب التقویم و لم یکن الهلال رئی بمکة لیلة الثلاثین فکان الثامن عشر من ذی الحجة علی الرؤیة.

الثانی کون صب الماء فی ذلک الیوم سنة شائعة و الظاهر أن مثل هذه السنة العامة الشاملة لسائر المکلفین أن یکون صب الماء فی وقت لا ینفر منه الطبع و یأباه و لا یتصور ذلک مع کون الشمس فی الجدی لأنه غایة القر⁽¹⁾

فی البلاد الإسلامیة.

الثالث قوله فی الحدیث الثانی و هو أول یوم خلقت فیه الشمس و هو مناسب لما قیل إن الشمس خلقت فی الشرطین الرابع قوله و فیه خلقت زهرة الأرض و هذا إنما یکون فی الحمل دون الجدی و هو ظاهر انتهی کلامه ره.

و أقول تحقیق الکلام فی هذا المقام هو أنک قد عرفت فیما مضی أن السنة الشمسیة عبارة عن مدة دورة الشمس بحرکتها الخاصة من أی مبدإ فرض و تلک

المدة علی ما استقر علیه رصد أبرخس و من وافقه من المتقدمین ثلاثمائة و خمسة و ستون یوما و ربع تام من یوم و علی سائر الإرصاد المشهورة لا یبلغ الکسر إلی الربع بل أقل منه بدقائق معدودة و هی علی ما فصله البیرجندی فی شرح التذکرة علی رصد التبانی ثلاث عشرة دقیقة و ثلاثة أخماس دقیقة و علی حساب المغربی اثنتا عشرة دقیقة و علی رصد مراغة إحدی عشرة دقیقة و علی رصد بعض المتأخرین تسع دقائق و ثلاثة أخماس دقیقة و علی رصد بطلمیوس أربع دقائق و أربعة أخماس دقیقة فالفرس من زمان جمشید أو قبله و الروم من عهد إسکندر أو بعده کانوا یعتبرون الکسر ربعا تاما موافقا لرصد أبرخس. و إنما الفرق بینهما أن الروم کانوا یکبسون الربع المذکور فی کل أربع سنین فیزیدون علی الرابعة یوما تصیر به ثلاثمائة و ستة و ستین و أن الفرس إلی عهد یزدجرد آخر ملوک العجم أو بعض الأکاسرة السابقة علیه کانوا یکبسونه فی کل مائة و عشرین سنة فیزیدون علی الأخیرة ثلاثین یوما تصیر به ثلاثمائة و خمسة و تسعین یوما و قد کان یتفق لهم تجدید التاریخ و إسقاط ما مضی من السنة عند جلوس ملک جدید منهم و أما بعد ذلک العهد فکانوا لا یلتفتون إلی کبس الکسر المذکور أصلا فکانت سنوهم دائما ثلاثمائة و خمسة و ستین فمبدأ سنی کل من هذه الطوائف کأول تشرین الأول للروم و أول فروردین ماه المسمی بالنیروز لطوائف الفرس و کذا کل جزء من شهورهم کان غیر مطابق لمبدإ سنی الأخری و لا لجزء معین منها دائما بل کل جزء من کل من هذه التواریخ لاختلاف طریق حسابهم دائر فی کل جزء من الآخر بمرور الأیام و أیضا لم یکن شی‌ء من تلک المبادی و لا سائر الأجزاء

مطابقا دائما لمبدإ فصل من الفصول و لا لشی‌ء من أجزائها بل کل منها دائر فی أجزاء الفصول و بالعکس هکذا الحال إلی عهد السلطان جلال الدین ملک شاه السلجوقی فأحب أن یوضع تاریخ فی زمانه باسمه ممتازا عن التواریخ المشهورة فأمر من بحضرته من أهل الخبرة بذلک فبنوا الحساب علی رصد بطلمیوس أو من وافقه فی نقصان الکسر عن الربع اعتقادا منهم أنه أصح من الرصد المبنی علیه التواریخ المذکورة ثم

اعتبروا أول السنة حفظا من أن یدور فی الفصول یوم انتقال الشمس إلی الاعتدال الربیعی قبل نصف النهار فکان حینئذ قد اتفق ذلک الانتقال یوم الجمعة عاشر شهر رمضان سنة إحدی و سبعین و أربعمائة و کان مطابقا للثامن عشر من فروردین ماه الیزدجردی أول سنتهم فجعلوا الیوم المذکور أول فروردین ماه من السنة الجلالیة و أسقطوا الأیام السابقة علیه من درجة الاعتبار و سموا هذا الیوم بالنوروز السلطانی فاستقر الأمر فی حساب السنین الشمسیة علی أن یعدوا من النیروز المذکور ثلاثمائة و خمسة و ستین یوما فیجعلون الیوم السادس نیروز السنة الآتیة ثم یکبسون الکسر لکونه أقل من الربع فی کل أربع سنین أو خمس سنین فتصیر سنة الکبیسة ثلاثمائة و ستة و ستین یوما و هذه الطریقة مستمرة إلی زماننا.

إذا عرفت هذا فنقول أولا أن ما یلوح من توقع ابن إدریس عن الشیخ أن یعین نیروز الفرس بیوم من الشهور العربیة أو الرومیة و کذا ما نقله عن بعض المحصلین من تعیینه بعاشر أیار من الشهور الرومیة غریب جدا لما عرفت من دوران أیام شهور الفرس قدیمهم و حدیثهم فی العربیة و الرومیة و بالعکس لاختلاف اعتباراتهم فی حساب السنین فکیف یتصور تعیین یوم معین أو شهر معین من إحداها بیوم أو شهر من الأخری علی وجه مصون من التغییر و التبدیل بمر الدهور فلیس لتعیینه بعاشر أیار من بعض المحصلین وجه محصل سوی أنه وجده مطابقا له فی بعض الأزمنة السابقة کزمان الصادق علیه السلام المستند إلیه الروایات الواردة فی النیروز فتوهم لزوم حفظ تلک المطابقة له دائما فإنه یستنبط مما سیتضح عن قریب من التواریخ أن اتفاق المطابقة المذکورة کان فی أواسط المائة الثانیة من الهجرة و هو قریب من أواخر زمان الصادق علیه السلام و مثل هذا التوهم غیر عزیز من الناس کما أورد الکفعمی رحمه الله فی بیان الأعمال المتعلقة بشهر شعبان أن الثالث و العشرین منه هو النیروز المعتضدی مضبوطا بالحادی عشر من حزیران تاسع شهور الروم کما هو مذکور فی سرائر ابن إدریس مع وجهه و معلوم أن مثل ذلک لا یمکن

أن ینضبط بالشهور العربیة لدوران کل منهما فی الأخری.

و ثانیا أن تردید الشهید رحمه الله نیروز الفرس بین أول یوم من سنتهم و بین غیره کأول الحمل و عاشر أیار تردید غریب شبیه بتردید مبتدإ السنة المعمولة عند العرب بین أول المحرم و بین غیره و ذلک لأن کون النیروز أول یوم من سنة الفرس أمر فی غایة الظهور و مع ذلک منصوص علیه فی أکثر أسانید الروایة فإنما المطلوب هنا تعیین أول یوم من سنتهم بیوم معروف فی زماننا هل هو أول الحمل أو غیره.

و ثالثا أن ما ذکره ابن فهد رحمه الله من شهرة کونه أول سنة الفرس بین فقهاء العجم حق موافق للروایة و لکن جعلهم ذلک عند نزول الشمس الجدی مبنی علی ما ذکرنا من توهم المطابقة الدائمة من اتفاق الموافقة فی بعض الأزمنة غفلة عن دورانه فی الفصول کما بینا و هکذا حال ما نسبه صاحب کتاب الأنواء إلی بعض العلماء من أنه السابع عشر من کانون الأول المطابق لما بعد نزول الشمس الجدی بیومین و کذا ما اختاره من أنه الیوم التاسع من شباط.

و بالجملة البناء علی الغفلة المذکورة من الأعراض العامة لجمیع هذه التفسیرات فمنشأ توهم بعض العلماء الذی نقل مقالته صاحب کتاب الأنواء یمکن أن یکون اتفاق الموافقة المذکورة فی زمانه إن کان فی أواسط المائة الثامنة من الهجرة فإن الضوابط الحسابیة کما سیتضح دالة علی أن أول فروردین ماه الفرس الموسوم بالنیروز عندهم کان فی السنة العاشرة من الهجرة قریبا من نزول الشمس أول برج الحمل و کان ذلک موافقا لأواسط آذار من الرومیة و مطابقا لثامن عشر ذی الحجة من العربیة یوم عهد النبی صلی الله علیه و آله لأمیر المؤمنین علیه السلام بالولایة فی غدیر خم بعد الرجوع عن حجة الوداع کما صرح به فی الروایة ثم فی السنة الحادیة عشر منها بعد رحلة النبی صلی الله علیه و آله انتقلت سلطنة العجم إلی یزدجرد آخر ملوکهم فأسقط ما مضی من السنة و جعل یوم جلوسه أول فروردین و یوم

النیروز کما کان رسمهم‌⁽¹⁾و کان ذلک موافقا لأواسط حزیران و مطابقا للثانی و العشرین من ربیع الأول و قد عرفت أن بناء حساب الفرس فی عهد یزدجرد بل قبیله فی زمان النبی صلی الله علیه و آله أیضا علی أخذ کل سنة ثلاثمائة و خمسة و ستین یوما بدون رعایة الکبائس التی کانت متداولة بین قدمائهم فلا محالة کان ینتقل نیروزهم فی کل أربع سنین إلی یوم آخر من أیام الشهور الرومیة قبل الیوم الذی کان فیه لاعتبارهم الکبیسة فی کل أربع و قس علیه حال انتقاله بالنسبة إلی موضع الشمس من البروج أیضا فإن التفاوت لو کان لکان فی کل سنة بقدر نقصان الکسر عن الربع فی الواقع و هو قلیل جدا کما مر.

و بالجملة انتقاله من أواسط حزیران و أواخر الجوزاء التی کان فیها فی السنة الحادیة عشر من الهجرة إلی أواسط کانون الأول و أوائل الجدی و هو مدة ستة أشهر تقریبا إنما هو فی قریب من سبعمائة و ثلاثین سنة فیکون فی أواسط المائة الثامنة کما ذکرنا و أما منشأ توهم صاحب کتاب الأنواء فلا یمکن أن یکون مثله من وقوع الموافقة المذکورة فی زمانه لئلا یلزم تقدم زمان الناقل علی زمان المنقول عنه فإن انتقاله إلی بعض أیام شباط إنما یکون قبل انتقاله إلی بعض أیام کانون لما عرفت من أن انتقالاته فی تلک الشهور و کذا فی البروج علی خلاف توالیهما لزیادة قدرهما علی قدره بمقدار ربع یوم أو قریب منه فغایة توجیهه أن یقال یجوز أن یکون منشأ توهمه موافقا لما مر نقله من بعض المحصلین فی اعتبار زمان الصادق علیه السلام فیه و الفرق أن بناء حساب بعض المحصلین کان علی اعتبار الإسقاط الیزدجردی لوقوعه علی طبق عادتهم المستمرة و بناء حساب صاحب کتاب الأنواء علی عدم اعتباره لوقوعه بعد زمان النبی صلی الله علیه و آله و کونه بمنزلة سائر التغیرات الواقعة فی السنن و الآداب المعروفة فی زمانه فإن ما بین تاسع شباط و عاشر أیار قریب من المدة التی أسقطها

یزدجرد کما عرفت.

و رابعا بأن ما استدل أولا علی ما اختاره من التفاسیر الستة و هو کونه یوم نزول الشمس برج الحمل بأنه أعرف بین الناس إلی آخره دعوی بین البطلان عند أهل الخبرة بالحساب و التواریخ فإن کون نیروز الفرس دائرا فی الفصول سیما من زمان النبی صلی الله علیه و آله إلی زمان ملکشاه أمر لم یسمع خلافه من أحد منهم بل صرح فی شروح التذکرة و غیرها بأن الروم و الفرس کانوا لم یلاحظوا فی مبدإ سنیهم موضع الشمس و أن جعل الاعتدال الربیعی مبدأ السنة مخصوص بالتاریخ الملکی و لا یوافقه شی‌ء من التواریخ المشهورة فکیف یمکن أن یجعل مثل ذلک مناطا للأحکام الشرعیة الثابتة قبل زمان ملکشاه بقریب من خمسمائة سنة و إن ما ذکره من انصراف اللفظ عند فقدان العرف الشرعی إلی لغة العرب مسلم و لکن أین إطلاق لفظ النیروز عند العرب علی أول یوم نزول الشمس برج الحمل بل إن بعض أهل اللغة فسره علی طبق ما فی الروایة بأول سنة الفرس اعتمادا علی الشهرة و بعضهم کأحمد بن محمد المیدانی و هو من أقدمهم و أتقنهم لم یکتف به بل صرح فی کتابه المسمی بالسامی فی الأسامی بعد ذکر أسامی شهور الفرس و أیامهم المشهورة بترجمة النیروز بنخست روز از فروردین ماه ثم إن أغمضنا عن مثل تلک الحقیقة و التجأنا إلی حمله علی العرف فلا شک لمن تتبع من مظانه أن العرف فیه لم یکن متعددا فی زمان الخطاب بل إنما تجدد بعده بدهور طویلة فسمی ملکشاه یوم نزول الشمس برج الحمل بالنوروز السلطانی و خوارزم شاه یوم نزولها الدرجة التاسعة عشر منه و هی شرفها عند المنجمین بالنوروز الخوارزم شاهی و آخر یوما آخر بالنوروز المعتضدی و هکذا و إنکار الحدوث فی الأول منها بل دعوی التقدم علی الإسلام و الإغماض عن تقییده تارة بالسلطانی و تارة بالجلالی و تارة بالملکی نسبة إلی کل من ألقاب السلطان جلال الدین ملکشاه کما هو مضبوط فی الدفاتر و التقاویم و محفوظ فی مدونات أهل الهیئة و التنجیم مما یقضی منه العجب.

فإن قیل لعل دعوی التقدم علی الإسلام مبنیة علی ما اشتهر أن مبدأ

تاریخهم فی عهد جمشید أو غیره کان موافقا لأول الحمل و انتقاله منه و دورانه فی الفصول إنما هو بسبب الکبائس و الإسقاطات التی مر ذکرها قلنا لو سلمنا ذلک فلا ریب أن المراد بنیروزهم یوم یتجدد فی کل سنة یعتبرونه أولها لا ما لا یتفق وقوعه إلا نادرا کما یلزم من التزام مطابقته لأول الحمل.

فإن قلت لا یخرج عن ثلاثة احتمالات إما أول الحمل مطلقا و إما فروردینهم مطلقا و إما أول فروردینهم المطابق لأول الحمل و الثالث ساقط بأنه لا یتفق إلا فی مدة مدیدة و معلوم أن المراد به ما یتجدد فی کل سنة و الثانی أیضا ساقط من جهة الحساب فإنا إذا جمعنا الأیام من فروردینهم المضبوط فی تقاویم زماننا إلی ثامن عشر شهر ذی الحجة من السنة العاشرة من الهجرة المنصوص فی الروایة أنه کان مطابقا لنیروزهم فقسمنا علی أیام سنتهم الخالیة من الکبائس من زمان النبی صلی الله علیه و آله إلی زماننا و هو ثلاثمائة و خمسة و ستون یبقی اثنان و تسعون أو ثلاث و تسعون فیظهر أن فروردینهم کان بعد التاریخ المذکور بمثل هذه الأیام فإذا سقط الاحتمالان تعین الاحتمال الأول و هو المطلوب مع أنه مؤید أیضا بالحساب الدال علی أن التاریخ المذکور کان قریبا من أول الحمل بیوم أو یومین مع احتمال المطابقة أیضا بنحو المسامحة.

قلنا سقوط الثانی ممنوع و البیان الحسابی المذکور مبنی علی غفلة أو تغافل عن الإسقاط الیزدجردی الواقع فی السنة الحادیة عشر من الهجرة کما مر فإنه لو اعتبر الإسقاط المذکور فی الحساب لظهر أن مطابقة فروردینهم الیزدجردی المضبوط فی التقاویم لما بعد التاریخ المذکور لا ینافی أن یکون التاریخ المذکور أیضا مطابقا لفروردینهم المتداول قبل یزدجرد فإن جلوس یزدجرد کان فی یوم الثلاثاء الثانی و العشرین من شهر ربیع الأول من السنة الحادیة عشر کما مر و تفاوت التاریخین موافق للمدة المذکورة فتبین أن الحساب لو جعل دلیلا علی کون المراد به أول فروردین لکان أوفق للمطابقة من جعله دلیلا علی أول الحمل

للتفاوت بیوم أو یومین فإنه قادح و لو کان قلیلا و لو فرضنا مطابقته أیضا لکان غایة الأمر أن یکون فی یوم الغدیر اتفق الأمر أن الغیر المتفقین إلا فی مدة مدیدة فلا یفید المطلوب علی أن مطابقة یوم الغدیر للنیروز بأی معنی کان لا ینفع فی المطلوب بدون مطابقة سائر الأیام المذکورة فی الروایتین موافقتها له و ستتضح عن قریب استحالة مطابقتها لأول الحمل دون فروردین.

فإن قیل یظهر من کلام کوشیار و أبی ریحان فی بعض تصانیفهما أن الاعتدال الربیعی معتبر عند الأحکامیین فی طالع السنة و حساب الأدوار و فیهم المشهورون من أهل الفرس کزردشت و جاماسب فعلی ذلک یمکن أن یکون المراد بالنیروز المعتبر بأول سنة الفرس فی الروایة ذلک الوقت بالاعتبار المذکور.

قلنا أولا سلمنا اعتبار الوقت المذکور عندهم فیما اعتبروه فیه و لکن لم ینقل أنهم یعبرون عنه بالنیروز أو یتبارکون فیه و یجعلونه عیدا کما یفهم من الروایة.

و ثانیا إن التعبیر عن الأحکامیین بالفرس بمحض کون بعضهم منهم بعید جدا بل معلوم لأهل اللسان أن إطلاق الفرس المستعمل فی مقابل الروم و العرب لیس إلا علی الطائفة العظیمة التی من رعایا الملوک المشهورة من جمشید و أفریدون إلی کسری و یزدجرد فالمراد بنیروزهم و أول سنتهم یوم کان جعله عیدا فی کل سنة معمولا عند الملوک المذکورة فی زمانهم و لا خلاف بین أهل الخبرة فی أنه کان أول فروردینهم الدائر فی الفصول بالأسباب التی قررنا.

و ثالثا أن من تأمل و أنصف علم أن التعبیر عن ذلک الیوم بنیروز الفرس تارة و أول سنتهم أخری لأجل أنه لیس یوما معینا بحسب الفصل و إلا فما المانع من التعبیر عنه بأول الربیع و أول الحمل المعلوم لکل أحد بدون احتیاج إلی تفسیر أصلا.

و رابعا أن أهل اللغة صرحوا بتفسیر النیروز بأول یوم من فروردین الفرس و إطلاقه علی أول الربیع من زمان ملک شاه و فی زماننا مجاز بعلاقة ما

التزموه من موافقة أول فروردینهم لأول الربیع دائما و وجوب انصراف اللفظ إلی الحقیقة سیما المستعمل منه قبل حدوث المجاز مما أطبق علیه أهل اللسان و العلامات المذکورة فی الروایتین للنیروز لا یمکن تطبیقها علی أول الربیع فیجب حمله علی أول فروردین لإمکان التطبیق. و خامسا أن ما ذکره بقوله و لأنه المعلوم من عادة الشرع و حکمته إلخ قیام مع الفارق فإن انتقال

الشمس من برج الحوت إلی برج الحمل لیس کوصولها إلی نصف النهار و أمثاله المعلومة بالحس و العیان بل محتاج إلی رصد و حساب لا یتیسر تحقیقه لأکثر مهرة فن الهیئة و الحساب فضلا عن غیرهم و کفی بذلک عدم توافق رصدین فیه فإن الیوم المذکور علی ما یقتضیه رصد المتأخرین المبنی علیه أکثر التقاویم فی زماننا مقدم علی ما یقتضیه رصد أبرخس بأیام و علی ما یقتضیه رصد بطلمیوس بأقل منها و مؤخر عما یقتضیه رصد المحقق الطوسی بقلیل و عما یقتضیه رصد التبانی و المغربی بأکثر فهل یجوز من له أدنی معرفة بعادة الشرع فی التکلیفات أن نکون لمعرفة النیروز مکلفین بتتبع آراء هؤلاء ثم التمییز بین الحق و الباطل منها أو العمل بمقتضی کل منها مع ظهور التناقض أو اختیار ما شئنا منها أو الاتکال علی ما اشتهر فی زماننا سیما مع علمنا بأنه غیر مشهور بل غیر مذکور أصلا فی زمان النبی صلی الله علیه و آله و الأئمة علیهم السلام و لهذا ما وقع فی أحکام الشریعة من أمثاله ککراهة النکاح و السفر فی زمان کون القمر فی العقرب حمله المحققون علی زمان کونه فی صورتها المعلوم لأکثر عوام المکلفین لا فی برجها المحتاج إلی استخراج تقویمه فعلی هذا یکون المناسب لعادة الشرع و حکمته التفسیر الأول من التفسیرات المذکورة لخلوه عن الکبائس و غنائه عن الاحتیاج إلی الإرصاد و تیسر حسابه علی عامة المکلفین.

و سادسا أن ما ذکره من مناسبة کون الشمس خلقت فی الشرطین علی ما نقله من صاحب کتاب الأنواء علی تقدیر حجیة المنقول عنه لا یفید إلا کونها حین الخلقة فی أوائل صورة الحمل فإنهما نجمان قریبان من رأسها یعدان منزلا

من منازل القمر فلو کان ذلک مناسبا لإعظام الیوم الذی عادت الشمس فیه إلی هذا الموضع لکان ینبغی إعظام یوم کونها فیه و هو فی زمان النبی صلی الله علیه و آله کان فی أواسط برج الحمل و فی زماننا انتقل إلی أواخره بناء علی أن حرکة الثوابت و منها کواکب الصور فی کل سبعین سنة درجة کما هو المشهور بین أهل الإرصاد و بهذا ظهر حال ما ذکره من مناسبة ما قیل من ابتداء خلق العالم فی شهر نیسان لعدم مطابقة شی‌ء من أیام شهر نیسان من زمان النبی صلی الله علیه و آله إلی زماننا لأول الحمل الذی هو المطلوب إثباته فتأمل أولا فی حاصل قوله و لا شک أن نیسان یدخل و الشمس فی الحمل ثم فیما أتبعه تفریعا علیه بقوله و إذا کان إلخ فتحیر و اعتبر.

و سابعا أن ما ذکره من نزول الشمس الحمل فی التاسع عشر إلخ فقد عرفت عدم دلالته علی المطلوب علی تقدیر مطابقته بحسب الحساب أیضا فضلا عن المخالفة.

و ثامنا أن ما ذکره من کون صب الماء المسنون فی ذلک الیوم أوفق لأول الحمل لا الجدی لو ساغ مثله فی إثبات مناط الأحکام الشرعیة لکان مؤیدا لعاشر أیار لا لأول الحمل فإنه أوفق لذلک من کل من الجدی و الحمل لکونه بعد أول الحمل بقریب من شهرین و کونه أقرب إلی الیوم المرسوم فی زماننا آب پاشان هذا إذا کان المراد بصب الماء فی الروایة رشه علی طریق الرسم الجاری فی بعض البلاد و لکن یظهر من ابن جمهور أنه حمل سنة صب الماء فیها علی استحباب الغسل فی النیروز و ذلک لیس ببعید.

و تاسعا أن ما ذکره من أن طلوع الشمس فیه کما فی الروایة مناسب لأول الحمل بناء علی مناسبة خلقها فی الشرطین مبنی کما مر علی الخلط بین صورة الحمل و برجه علی أن ما قدمناه من حدیث الرضا علیه السلام یدل علی أن أول خلق الشمس فی موضع شرفها

و هو الدرجة التاسعة عشر من الحمل و لا یبعد أن یکون الشرطان أیضا حینئذ فی تلک الدرجة فلا یکون ما ذکره صاحب کتاب الأنواء مخالفا للحدیث المذکور فیکونان متفقین فی عدم مطابقتهما لأول الحمل

کما هو المطلوب ثم إن خلق الشمس غیر طلوعها فلما کانت حین خلقها فی وسط السماء کما فی الحدیث المذکور فالظاهر أنه أشار به هاهنا إلی موافقة الیوم التالی لخلقها للنیروز لا یوم خلقها فتدبر.

و عاشرا أن ما ذکره من مناسبة ما فی الروایة من خلق زهرة الأرض فیه لأول الحمل دون الجدی غیر ظاهر إذ لقائل أن یقول لعل مبدأ خلقها أول الجدی و ظهورها علی وجه الأرض بعده مع أن ذلک متفاوت بحسب البلاد جدا و أیضا کونه غیر مناسب للجدی لا یدفع سائر التفسیرات المذکورة للنیروز و لا یتعین بدونه المطلوب فیجوز أن یکون خلق زهرة الأرض و کذا خلق الشمس أو طلوعها فی یوم یکون موافقا من جهة الحساب المتداول بین الفرس فی سنیهم لأول فروردینهم فجعل یدور فی الفصول علی طبق دورانه فیها بالأسباب التی ذکرناها غیر مرة فلو فرضناه فی أول الخلق مطابقا لأول نزول الشمس برج الحمل أیضا لکان مثل مطابقته حینئذ لسائر الأوضاع الغیر المطلوبة کمواضع سائر الکواکب فحفظ تلک المطابقة فیه غیر لازم لئلا یختل به ما هو المطلوب مما استقر بینهم إلی زمان النبی صلی الله علیه و آله و استمر بعده إلی زماننا من ضوابط حساب السنین.

فإن قلت رعایة الکبیسة کما نقل عن الفرس دالة علی أن مقصود أقدمیهم منها محافظة وضع معین للشمس بالنسبة إلی مبدإ سنیهم فی الجملة فالمظنون أنهم کانوا عینوا لذلک أول الربیع کما قیل لظهور امتیازه عن غیره بالحسن و اعتدال الهواء و قوة النشوء و النماء فی معظم المعمورة فبمحض حدوث دورانه فی الفصول بحسب تجدد الرسوم الاصطلاحیة کیف سقط مقصودهم الأصلی عن درجة الاعتبار بالکلیة و صار المعتبر مقتضی ما استقر بینهم من الرسوم الحادثة.

قلنا سلمنا قصدهم بدون مضایقة فی تعیینهم أول الربیع لذلک أیضا مع أن ما یحصل من ضبط کبیستهم فی مائة و عشرین سنة یحصل بدونها أیضا فی مدة أکثر منه و الفرق بین القلة و الکثرة فی مثلها مشکل و مع أن الروم أیضا مشارکون لهم فی رعایة الکبیسة بل أضبط منهم فیها بدون التعیین المذکور و لکن نعلم أن المصالح

متغیرة بتغیر الأزمنة و الطبائع و العادات فلعل الباعث لهم علی الاتفاق علی خلاف ما سبق من بعضهم عروض مصلحة أهم منه لهم و الباعث لاعتبار مقتضی مصلحتهم فی نظر الشارع مصلحة و حکمة أخری خفیة محجوبة عن عقولنا فنحن الآن مکلفون فی الأحکام بتتبع آثار الصادقین من ظواهر ما نقل إلینا عنهم و الاحتیاط عن الوقوع فی متابعة آرائنا بأمثال تلک الاستحسانات.

قال بعض الأفاضل بعد إیراد جملة مما ذکرنا فتبین أن المراد بنیروز الفرس لا بد أن یکون أول سنتهم الذی هو أول فروردینهم بلا خلاف و أنه دائر فی الفصول من قدیم الأیام بأسباب شتی و خصوصا من زمان النبی صلی الله علیه و آله بسبب إهمال معاصریهم منهم فی حفظ الکبیسة و استقرار أمرهم علیه إلی الآن فیکون أیام سنتهم دائما ثلاثمائة و خمسة و ستین بلا عروض و تفاوت فیه قط و أن یوم الغدیر فی السنة العاشرة من الهجرة کان مطابقا له فإن اعتبر بما وقع بعدها فی جلوس یزدجرد من إسقاط ما مضی من سنتهم و تجدید فروردینهم فی التاریخ المذکور کما هو الظاهر بناء علی أنه علی طبق رسمهم المتداول بینهم و أن النیروز مبنی علی مقتضی رسمهم یکون النیروز المعتبر شرعا هو ما یضبطه المنجمون فی التقاویم من أول فروردینهم فی کل سنة و هو فیما نحن فیه من الزمان سنة ثمان و ثمانین و ألف من الهجرة مطابق لیوم الجمعة عاشر شهر شعبان و موافق للثامن و العشرین من أیلول الرومی و الثالث و العشرین من مهر ماه الجلالی و إن لم یعتبر بالإسقاط الیزدجردی بناء علی أنه وقع بعد زمان النبی صلی الله علیه و آله و إکمال الدین و أن مثل ذلک فی حکم المبتدعات الغیر المعتبرة فی الشرع یکون النیروز المذکور قبل فروردینهم المضبوط عند المنجمین بقدر الأیام الساقطة و علی کل من الاحتمالین یتقدم فی کل أربع سنین بیوم علی الیوم المطابق له من أیام شهور الروم و فی کل أربع سنین أو خمس سنین بیوم علی ما کان مطابقا له من أیام الشهور الجلالیة و یتأخر فی کل سنة بأحد عشر یوما غالبا و بعشرة أیام فی سنی کبائس العرب عما کان موافقا له من أیام الشهور العربیة و أیضا یتأخر فی کل سنة بیوم عما کان مطابقا له من أیام الأسبوع دائما. فظهر

من هذا التصویر أن ما اشتهر من مطابقة نیروزهم لیوم انتقال الخلافة الصوریة أیضا إلی أمیر المؤمنین علیه السلام بعد قتل عثمان کمطابقته لیوم الغدیر إن کان مستندا إلی نص کما قیل یؤید الاحتمال الأول فإن کلا من الواقعتین کان فی أواخر شهر ذی الحجة الحرام و بینهما خمس و عشرون سنة و لا یمکن أن یتفق ذلک بدون إسقاط إلا فی نیف و ثلاثین سنة فالنص علی کون کل من الیومین مطابقا للنیروز هو فی حکم النص علی اعتبار الإسقاط المذکور و أیضا ثبوت الواقعتین المذکورتین فی النیروز من أوضح الدلائل علی بطلان کون المراد به یوم نزول الشمس ببرج الحمل فإن اتفاق نیروزین بهذا المعنی فی شهر من الشهور العربیة بفاصلة المدة المذکورة غیر ممکن قطعا فمن استدل بثبوت الواقعتین المذکورتین فی النیروز علی کون المراد به الاعتدال الربیعی فقد جعل ما یدل صریحا علی بطلان شی‌ء دلیلا علی صحته انتهی.

و أقول مما یؤید ما مر ما ذکره أبو ریحان فی کتاب الآثار الباقیة من القرون الخالیة حیث قال فی عداد التواریخ المشهورة ثم تاریخ ملک یزدجرد بن شهریار بن کسری أبرویز و هو علی سنی الفرس غیر مکبوسة و قد استعمل فی الأزیاج لسهولة العمل به و إنما اشتهر تاریخ هذا الملک من بین سائر ملوک فارس لأنه قام بعد تبدد الملک و استیلاء النساء علیه و المتغلبة ممن لا یستحقه و کان مع ذلک آخر ملوکهم و جرت علی یده أکثر الحروب المذکورة و الوقائع المشهورة مع عمر بن الخطاب حتی زالت الدولة و انهزم فقتل بمرو الشاهجان.

ثم قال ثم تاریخ أحمد بن طلحة المعتضد بالله و هو علی سنی الروم و شهور الفرس بمأخذ آخر و هو أنها تکبس فی کل أربع سنین بیوم و کان السبب فی ذلک علی ما ذکر أبو بکر الصولی و حمزة بن الحسن الأصبهانی أن المتوکل بینا هو یطوف فی متصید له إذ رأی زرعا لم یدرک بعد و لم یستحصد فقال استأذننی عبید الله بن یحیی فی فتح الخراج و أری الزرع أخضر فمن أین یعطی الناس الخراج فقیل له إن هذا قد أضر بالناس فهم یقترضون و یتسلفون و ینجلون عن أوطانهم

و کثرت لهم شکایاتهم فقال هذا شی‌ء حدث فی أیامی أم لم یزل کذا فقیل له بل هو جار علی ما أسسه ملوک الفرس من المطالبة بالخراج فی إبان النیروز و صاروا به قدوة لملوک العرب فأحضر المؤبد و قال له قد کثر الخوض فی هذا و لست أتعدی رسوم الفرس فکیف کانوا یفتحون الخراج علی الرعیة مع ما کانوا علیه من الإحسان و النظر و لم استجازوا المطالبة فی هذا الوقت الذی لم تدرک فیه الغلات و الزروع فقال المؤبد و إنهم و إن کانوا یفتحونها فی النیروز فما کان یجبی إلا وقت إدراک فقال و کیف ذلک فبین له حال السنین و کمیاتها و احتیاجها إلی الکبس ثم عرف أن الفرس کانوا یکبسونها فلما جاء الإسلام عطل فأضر ذلک بالناس و اجتمع الدهاقنة زمن هشام بن عبد الملک إلی خالد القسری فشرحوا له هذا و سألوه أن یؤخروا النوروز شهرا فأبی و کتب إلی هشام بذلک فقال إنی أخاف أن یکون هذا من قول الله إِنَّمَا النَّسِی‌ءُ زِیادَةٌ فِی الْکُفْرِ⁽¹⁾فلما کان أیام الرشید اجتمعوا إلی خالد بن یحیی بن برمک و سألوه أن یؤخروا النوروز نحو الشهرین فعزم علی ذلک فتکلم أعداؤه فیه و قالوا إنه یتعصب للمجوسیة فأضرب عن ذلک و بقی الأمر علی حاله فأحضر المتوکل إبراهیم بن العباس الصولی و أمره أن یوافق المؤبد علی ما ذکره من النیروز و یحسب الأیام و یجعل له قانونا غیر متغیر و ینشئ عنه کتابا إلی بلدان المملکة فی تأخیر النوروز فوقع العزم علی تأخیره إلی سبعة عشر یوما من حزیران ففعل ذلک و نفذت الکتب إلی الآفاق فی المحرم سنة ثلاث و أربعین و مائتین فقال البختری فی ذلک قصیدة یمدح فیها المتوکل و قتل المتوکل و لم یتم له ما دبر حتی قام المعتضد بالخلافة و استرد بلدان المملکة من المتغلبین علیها و تفرغ للنظر فی أمور الرعیة فکان أهم شی‌ء إلیه أمر الکبیسة و إتمامه فاحتذی ما فعله المتوکل فی تأخیر النوروز غیر أنه نظر من جهة أخری و ذلک أن المتوکل أخذ ما بین سنته و بین أول تاریخ الملک یزدجرد و أخذ المعتضد ما بین سنته و بین السنة التی زال فیها ملک الفرس بهلاک یزدجرد

ظنا منه أو ممن تولی ذلک له أن إهمالهم أمر الکبس هو من لدن ذلک الوقت فوجده مائتین و ثلاثا و أربعین سنة و حصتها من الأرباع ستون یوما و کسر فزاد ذلک علی النوروز فی سنة و جعله منتهی تلک الأیام و هو أول یوم من خرداد ماه فی تلک السنة و کان یوم الأربعاء وافقه الیوم الحادی عشر من حزیران ثم وضع النوروز علی شهور الروم لتنکبس شهوره إذا کبست الروم شهورها و کان المتولی لإمضاء ما أمر وزیره أبو القاسم عبید الله بن سلیمان بن وهب و قال علی بن یحیی فی ذلک شعر.

یوم نیروزک یوم واحد لا یتأخر***من حزیران یوافی أبدا فی أحد عشر

و هذا و إن دقق فی تحصیله فلم یعد به النوروز إلی ما کان علیه عند الکبس فی دولة الفرس و ذلک أن إهمال کبسهم کان قبل هلاک یزدجرد بقریب من سبعین سنة لأنهم کانوا کبسوا السنة فی زمان یزدجرد بن شابور بشهرین أحدهما لما لزم السنة من التأخر و هو الواجب و وضعوا اللواحق خلفه علامة له و کانت النوبة لآبان ماه کما سنذکره و الشهر الآخر للمستأنف لیکون مفروغا منه إلی مدة طویلة فإذا أسقط عن السنین التی بین یزدجرد بن شابور و بینه مائة و عشرون سنة بقی بالتقریب سبعون سنة لا بالتحقیق فإن تواریخ الفرس مضطربة جدا و تکون حصة هذا السبعین سنة من الأرباع قریبا من سبعة عشر یوما فکان یجب بالتحلیل من القیاس أن یؤخر سبعة و سبعین یوما لا ستین یوما حتی یکون النوروز فی ثمانیة و عشرین من حزیران و

لکن المتولی لذلک ظن أن طریقة الفرس فی الکبس کانت شبیهة بالتی یسلکه الروم فیه فحسب الأیام من لدن زوال ملکهم و الأمر فیها علی خلاف ذلک کما بینا و سنبین.

ثم قال هذا التاریخ آخر المشهورة و لعل أن یکون للأمم الشاسعة دیارها من دیارنا تواریخ لم تتصل بنا أو متروکة کالمجوس فی مجوسیتها فإنها کانت تؤرخ بقیام ملوکهم أولا فأولا فإذا مات أحدهم ترکوا تاریخه و انتقلوا إلی تاریخ القائم بعد منهم انتهی ما أردت إیراده من کتابه

و هذا و إن کان مؤیدا لترک الکبس فی زمان یزدجرد و دوران النیروز فی الفصول لکن لا یدل علی الإسقاط و ینافی بعض الضوابط المتقدمة و سیأتی مما سننقل عنه ما یؤید ذلک أیضا.

و بالجملة الأمر فی الأخبار الواردة فی ذلک مردد بین أمور الأول أن یکون بناؤها علی إسقاط الأرباع و الخمسة أیضا کما کانت سنة الملوک البیشدادیة أو بعض ملوک الهند کما أومأنا إلیهما سابقا و یومی إلیه قوله علیه السلام فی خبر المعلی هی أیام قدیمة من الشهور القدیمة کل شهر ثلاثون یوما بلا زیادة فیه و لا نقصان و یؤیده الأخبار الکثیرة الدالة علی أن السنة ثلاثمائة و ستون یوما فیکون أول الفروردین علی هذا الحساب نوروزا.

و یرد علیه أن حوالة النیروز و السنة علی اصطلاح متروک لا یعلم تعیینه و لا ابتداء شهورها بعید عن مقنن القوانین کما عرفت.

الثانی أن تکون مبنیة علی‌⁽¹⁾

الفرس القدیم الذی مر ذکره و هو قوی لکن بناء أمر من الأمور الشرعیة علی اصطلاح متبدل متغیر یتبع فی کل زمان رأی سلطان من سلاطین الجور أو غفلتهم أو عدم تمکنهم من الکبس کما وقع بعد یزدجرد بعید جدا و أیضا الظاهر أن فضل هذا الیوم إما بسبب الأمور المقارنة له و الأحوال الواقعة فیه و کثیر من الأمور متعلقة بما قبل زمان یزدجرد و کان قبل ذلک مبنیا علی الکبس و بعده سقط ذلک و إما بسبب بعض الأوضاع الفلکیة أو الأرضیة کدخول برج من البروج أو درجة من درجاتها أو ظهور الأزهار و نبات النباتات و الأشجار و نحو ذلک و شی‌ء منها غیر منضبط فی النیروز بهذا المعنی و مع جمیع ذلک فهو بحسب الدلیل کأنه أقوی من الجمیع.

الثالث أن یکون المراد بها النیروز القدیم المبنی علی الکبس فی کل مائة و عشرین سنة کما عرفت لأنه الأصل عند الفرس و إنما طرأ إسقاط الکبس لاختلال أحوالهم و عدم تمکنهم من ضبط قواعدهم و یرد علیه ما مر من أن بناء