مشخصات کتاب

جلسه چهارم

تأمین نیاز های خانوار در محله به عنوان یکی از عوامل بیرونی مؤثر بر نهاد خانواده (نهاد اصلی متکفل تربیت)؛ ارتباط بین مدیریت شهری و ارتقاء امر تربیت

9 تیر 1395

نشست تبیین مدیریت شهری از نگاه الگوی پیشرفت اسلامی

پیشگفتار

عنوان جلسه چهارم و تدوین گران: تأمین نیازهای خانوار در محله به عنوان یکی از عوامل بیرونی مؤثر بر نهاد خانواده (نهاد اصلی متکلف تربیت) ارتباط بین مدیریت شهری و ارتقا امر تربیت/ابوالفضل آرین پور و سجاد حسن زاده

ارائه دهنده ی جلسه: حجت الاسلام و المسلمین علی کشوری

تاریخ جلسه: 1395/04/09

مکان جلسه: تهران – مدرسه علمیه مروری

حاضرین در جلسه: جمعی از طلاب حوزه علمیه مروری و پژوهشگران اولین نقشه راه تولید الگوی پیشرفت اسلامی

مشخصات اثر: 18 صفحه رنگی (21×29.7 س.م)

تاریخ انتشار: مردادماه 1395

اجمالی از جلسه: مبتنی بر مباحث جلسات گذشته مشخص گردید که فلسفه و آرمان مدیریت شهری از نگاه الگوی پیشرفت اسلامی ارتقا امر تربیت می باشد و مدیریت شهری باید برای بهبود تربیت برنامه ریزی کند. اما سوالی که پیش آید این است که چه ارتباطی بین مدیریت شهری و امر تربیت وجود دارد؟ به عبارت بهتر درست است که تربیت امر مهمی می باشد اما چه نسبتی بین مدیریت شهری و تربیت حکم فرماست؟

در پاسخ به سؤال فوق باید به دو مقدمه بپردازیم: مقدمه اول این است که تربیت امری خودرو نبوده و نیازمند نهاد متکلف است؛ چون تربیت امری دوابعاد بوده و دارای الیه ها و ابعاد مختلفی است؛ تربیت فقط به معنای بیان کردن مفاهیم دینی برای افراد نیست، بلکه تربیت نیازمند زمینه های مختلفی مانند رفق، ذکر، تصحیح و ... می باشد. بنابراین تربیت امری نیازمند نهاد متکلف است. از منظر مفاهیم نقشه راه و اسلام شریف بهترین نهادی که شرایط و لوازم مختلف تربیت در آن آماده می باشد نیاز بسیار با اهمیت خانواده است. بنابراین باید به فکر تقویت نهاد خانواده باشیم تا تربیت ارتقا پیدا کند.

مقدمه دوم این است که نهاد اصلی متکلف تربیت یعنی نهاد خانواده تحت تأثیر عواملی بوده و همواره مورد تهدید و هدم می باشد. عوامل تأثیرگذار بر نهاد خانواده به دو دسته ی عوامل درونی و بیرونی تقسیم می شوند: عوامل درونی، عواملی هستند که در اختیار پدر و مادر بوده و به زوجین مربوط می شوند. به عنوان مثال یکی از لوازم حفظ نهاد خانواده از ناحیه درون این است که زوجین نسبت به یکدیگر گذشت داشته باشند و به تازع نپردازند؛ چراکه تزاع امر تربیت را با مشکل مواجه می کند. اما دسته دیگری از عوامل وجود دارند که در اختیار پدر و مادر نبوده و تأثیر آنها بر نهاد خانواده بیش از عوامل درونی است. این عوامل در نقشه راه عوامل بیرونی مؤثر بر نهاد خانواده نام دارند. به عنوان مثال اگر نهاد آموزش و پرورش آموزش های لازم و متناسب با نهاد خانواده را به دانش آموزان انتقال ندهد افراد پس از ازدواج قادر به حل مشکلات و مسائل خود نمی باشند و در نتیجه نهاد خانواده و تربیت با چالش مواجه می شود. بنابراین باید بر روی عوامل بیرونی مؤثر بر نهاد خانواده تمرکز کنیم.

ارتباط مدیریت شهری با امر تربیت در اینجا مشخص می گردد: مدیریت شهری باید عوامل بیرونی مؤثر بر نهاد خانواده را اصلاح نموده و از این طریق خانواده و تربیت را تقویت کند؛ اما مدیریت شهری کدام عامل بیرونی را می تواند اصلاح کند؟ یکی از عوامل بیرونی مؤثر بر نهاد خانواده که موجب به چالش کشیده شدن این نهاد می شود مسأله تأمین هر م نیازهای چهارگانه خانواده است؛ در حال حاضر با توجه به اینکه نیازهای خانواده ها در خارج از محله تأمین می شود، اعضای خانواده مدام مجبور به ترک یکدیگر می شوند و در نتیجه پدر و مادر فرصتی برای تربیت فرزندان خود نخواهند داشت. وظیفه مدیریت شهری این است که نیازهای چهارگانه ی اعضای خانواده را تا حد امکان در محله تأمین کند تا پدر و مادر فرصت بیشتری برای تربیت فرزند خود داشته باشند.

تأمین نیازهای خانوار در محله به عنوان یکی از عوامل بیرونی مؤثر بر نهاد خانواده

(نهاد اصلی متکلف تربیت): ارتباط بین مدیریت شهری و ارتقا امر تربیت

تدوین گران: ابوالفضل آرین پور و سجاد حسن زاده

ویراست اول

فهرست اجمالی مطالب

پرسش و پاسخ... 13

تصویر

1. ارتقا امر تربیت؛ فلسفه مدیریت شهری از نگاه الگوی پیشرفت اسلامی

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم، الحمدالله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا و نبینا ابی القاسم محمد صلی الله علیه و آله و سلم و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین لا سیما بقیه الله فی الأرضین ارواحنا لتراب مقدمه الفداء و عجّل الله تعالی فرجه الشریف.

در جلسات گذشته بحث به این نکته رسید که در بحث شهرِ اسلامی ابتدا باید مباحثی را راجع به فلسفه مدیریت شهری از منظر اسلام محضر دوستان گزارش دهیم. عرض کردم که فلسفه «مدیریت شهری» از منظر مفاهیم «الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت» عبارت است از ارتقا تربیت اسلامی. همچنین بیان شد که اگر تربیت اسلامی محور قرار نگیرد، همه شاخصه های زندگی مطلوب به چالش کشیده خواهد شد.

با توجه به جایگاه زیرساختیِ تربیت، در مدیریت شهری باید ارتباط همه تصمیمات به نوعی با مسأله تربیت تمام باشد. نکته مهم این است که اگر برای رفع یک معضل فعالیت های خودمان را در روبنا شروع کردیم، نتیجه ی راه حل پیشنهادی ما؛ حل آن مسأله نخواهد بود. با توجه به اینکه انسان ها محور جامعه هستند حتماً راه حل ها باید بتوانند با انسان ها ارتباط برقرار کنند. بهترین دوره ای که می شود با انسان ها ارتباط برقرار کرد، دوره تربیت است. اگر شما دوره ی تربیت را رها کرده و بعد بخواهید به انسان ها نظم شهری و نظم اجتماعی بدهید، کار شما خیلی سخت خواهد شد. بنابراین با توجه به اینکه در دوره تربیت به بهترین وجه می توان بر روی انسان ها تأثیر گذاشت، ما برای نظمِ شهری خود حتماً باید دوره تربیت را جدی بگیریم.

البته ممکن است اشکالی مطرح شده و کسانی بگویند: در اینکه دوران تربیت مهمترین دوران زندگی بشر هست - دوران تربیت به معنای دوران شکل گیری شخصیتِ انسان – تردیدی نیست؛ اما این موضوع چه ربطی به مدیریت شهری دارد؟ همچنین ممکن است گفته شود که دوران تربیت، وظیفه نظام آموزشی کشور و وظیفه نهاد خانواده است. به علاوه ممکن است گفته شود: ما در این مسأله شکی نداریم که دوران تربیت مهمترین دورانِ حیات بشر هست و اگر در دوره شکل گیری شخصیت چیزی به انسان ها منتقل شود بر روی آن حساس خواهند شد و تا آخر عمر آن مسأله را پیگیری خواهند کرد، این امر درست و مقبولی است؛ اما نمی توان از این امرِ مقبول نتیجه گرفت که فلسفه مدیریت شهری ارتقا تربیت است، نمی توان بین اهمیتِ دوران تربیت و مدیریت شهری ارتباط منطقی برقرار کرد، ممکن است شخصی این اشکالات را مطرح کند.

2. لزوم مدیریت عوامل بیرونی مؤثر بر نهاد خانواده به عنوان نهاد اصلی متکفل امر تربیت؛ مقدمه ای برای تبیین ارتباط بین مدیریت شهری و امر تربیت

اشاره

ببینید؛ اگر به دو نکته ای که بنده عرض می کنم توجه کنید ارتباط بین مسأله تربیت - که جایگاه آن محفوظ است - و مدیریت شهری روشن خواهد شد. در واقع وقتی می توانید به این اشکال پاسخ دهید که به این دو مقدمه توجه کنید.

مقدمه اول این است که تربیت در نهاد متکفل تربیت اتفاق می افتد؛ اصطلاحاً تربیت امری خودرو و بریده ی از مدیریت نیست و حتماً باید تحت مدیریت خاصی اجرا شود. بنابراین تربیت نهاد مدیریتی می خواهد، این مسأله اول است؛ یعنی گاه شما مسأله تربیت را بریده از نهاد متکفل تریبت می دانید، در اینصورت یک نتیجه پیدا می شود. اما گاهی اوقات بیان می کنید که تربیت حتماً نهاد متکفل نیاز دارد و در نهاد متکفلِ تربیت نیز باید رفق اصل باشد؛ چون ورودی تأثیرگذاری بر انسان ها مسأله ی رفق و محبت است.⁽¹⁾

ما در قالب بسته ی «شاخصه های هویت اسلامی» فرآیند رشد جامعه ی اسلامی را به فرآیند کشاورزی تشبیه کرده ایم. همانطور که در فرآیند کشاورزی نیازمند به یک زمین حاصل خیز هستیم، در مسیر رشد جامعه ی اسلامی نیز نیازمند حاصل خیز کردن وجود انسان ها می باشیم. از منظر دین مبین با استناد به آیات و روایات فراوان مسأله ای که باعث می شود جامعه ی اسلامی برای رشد آماده شود، موضوعی به نام رفق و محبت است؛ یعنی اگر رفق و محبت در یک جامعه موجود نباشد و یا کم عمق باشد، این بدان معناست که آن جامعه آماده ی رشد نبوده و رشد آن جامعه با مشکل روبرو خواهد شد. در قالب بسته ی شاخصه های رفق چگونگی حاصل خیزکردن وجود افراد را بررسی کرده ایم.

در مثال متذکر شدیم که علاوه بر داشتن یک زمین حاصل خیز به یک بذر مرغوب نیز نیازمندیم؛ در قالب بسته شاخصه های رشد، بذری که باید در محیط رفق کشت شود را تبیین کرده ایم؛ یعنی در قالب بسته های رشد، بیان شده است که در جامعه ی اسلامی باید چه چیز هایی به انسان ها و جامعه ی انسان ها انتقال پیدا کند تا رشدِ مدنظرِ جامعه اسلامی صورت گیرد.

درقالب بسته ی شاخصه های توازن نیز آفاتی -که مانع رشد در بستر رفق می باشند را بیان نموده ایم.[1] همچنانکه بیان شد فرآیند [رسیدن به رشد] به زمین حاصل خیز نیاز دارد. آنچه باعث آمادگی جامعه ی اسلامی می شود موضوعی به نام رفق و محبت است که جایگاه آن برای انسان مانند جایگاه آب و غذا و حتی مهم تر از این دو می باشد؛ زیرا انسان بدون آب و غذا حیاتش سلب می شود اما در صورت سلب رفق و محبت از یک انسان شاهد اتفاقی بدتر از سلب حیات خواهیم بود؛ نتیجه ی کاهش رفق و محبت نسبت به یک انسان، عدم تعادل روحی و شکل گیری عقده های روانی است. در صورت عدم تعادل روحی در شخص، نه تنها نمی تواند از نعمت های موجود در حیات خود استفاده ی مطلوب بکند، بلکه موجب به خطر افتادن حیات خود و دیگران نیز می شود. لذا تأثیرِ جایگاه رفق و محبت در رساندنِ زندگی به سعادت از همه چیز مهم تر است؛ پس در گام اول نیازمندِ یک بستر محبت و پرعمق هستیم.

مسأله ی رفق و محبت یک مسأله ی فطری است؛ حتی جوامع توسعه یافته - که در آن جوامع به آیات و روایات کفر ورزیده و به سمت انکار حقایق عالم رفته اناناند - قادر به انکار این مسأله ی فطری نیستند. مسأله ی رفق و محبت مدخلِ ورودی قرآن در بحث با تمام مردم جهان است؛ در صورت کفرِ اشخاص به آیات و روایات نیز می توان بر سر مسأله ی رفق با آنان تفاهم کرد. در همین راستا علت شروع ایده ی «الگوی پیشرفت اسلامی» از شاخصه ی رفق، جهانی و مورد تفاهم بودن این شاخصه است. با وجود نادیده گرفتن بسیاری از مسائل موردِ نیاز انسان در علوم انسانیِ دانشگاه ها، در رشته های تخصصی دانشگاهی درباره ی مسأله ی رفق - به دلیل غیر قابل انکاربودن آن - بحث [فراوانی] شکل گرفته است. این مسأله غیر قابل انکار و غیر قابل حذف از شخصیت می باشد؛ یعنی یک شخصیت سالم را نمی توان بریده از محبتِ موجود در محیطِ دریافت رفق فرض کرد.[2]

[1]. جلسه چهارم از سلسله تبیین اولین نقشه راه تولید الگوی پیشرفت اسلامی در رادیو معارف 1393/05/13

[2]. جلسه پنجم از سلسله تبیین اولین نقشه راه تولید الگوی پیشرفت اسلامی در رادیو معارف1393/05/14

بنابراین آن نهادی که متکفل تربیت است، باید بیشترین

سطح رفق را داشته باشد. با توجه به این دو نکته، ما نهاد متکفل تربیت را نهاد خانواده می دانیم. کدام دو نکته؟ دوباره تکرار می کنم؛ اول اینکه تربیت امری تحت مدیریت است و به اصطلاحِ رکیک یک پروسه (Process)⁽¹⁾است، باید آن را دائمی رصد، ارزیابی و بررسی کرد و اینطور نیست که وقتی جمله ای را به یک نفر بگوییم - اگرچه آن جمله در حدّ اعلای حکمت باشد - کار تربیتی انجام داده باشیم؛ بلکه شما باید به عنوان مقدمه زمینه سازی پرعمقی از مسأله رفق را انجام دهید و سپس آن جمله را بیان کنید و پس از آن نیز با یک شیب خاصی آن مسأله را تکرار کنید و سپس محیط تست و آزمایش برای آن گزاره ای که به طرف مقابل منتقل کرده اید آماده کنید و ... مدیریت تربیت همه این موارد باهم می شود؛ به این شکل نیست که شما حدیثی را بخوانید [و خیال کنید کار تمام است؛] درست است که همه ی می دانیم گزاره ای صادق تر از حدیث وجود ندارد - حدیث یک گزاره ی خطاناپذیر است، وقتی راجع به وحی صحبت می کنید یعنی راجع به علم خطاناپذیر بحث می کنید – و خود حرف، حرفِ عمیقی می باشد - ادبیات وحی بسیار عمق داشته و صادقِ خطاناپذیر است - اما خواندن حدیث کار تربیتی محسوب نمی شود؛ کار تربیتی لوازمی دارد، مثلاً حتماً باید همراه با ذکر باشد؛ قرآن به پیامبران خود می فرماید: «ذَکِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللَّهِ»؛⁽²⁾

همانا موسی را با معجزات خود فرستادیم، [و از او خواستیم] که: قوم خود را از تاریکی ها به سوی نور بیرون آر! و روزهای خدا را [که روزهای پیروزی مؤمنان و شکست کافران است] به آنان یادآوری کن! بی گمان در این [روزهای خدا] برای هر شکیبای سپاس گزاری نشانه هایی [از قدرت، ربوبیت، احسان و انتقام خدا] است.

یعنی تکرار کن و متذکرِ او باش. چرا؟ زیرا انسان اهل غفلت و نسیان و فراموشی است. پس گفتن یک حدیث باید همراه با ایجاد فضای ذکر و همراه با این موضوع باشد که طرف مقابل احساس کند شما می خواهید برای او خیرخواهی کنید؛ پیامبران (علیهم السلام) به امت خود می فرمودند ما برای شما ناصح و خیرخواه هستیم، « انَا لَکُمْ نَاصِحٌ أَمِینٌ»⁽³⁾

پیام های پروردگارم را [قاطعانه] به شما می رسانم و برای شما خیرخواهی امینم.

پیامبران (علیهم السلام) نُصح⁽⁴⁾را انتقال می دادند و مخاطب نیز خیرخواهی پیامبران (علیهم السلام) را احساس می کرد؛ پیامبران (علیهم السلام) به مردم می فرمودند ما از شما اجر و مزد نمی خواهیم. در اینصورت مردم کاملاً احساس می کردند که پیامبران (علیهم السلام) از اینکه با مردم ارتباط می گیرند انگیزه ی مالی ندارند. وقتی همه این موارد رعایت شد، کار تربیتی انجام شده است؛ کار تربیتی، امری ذوابعاد و به اصطلاح رکیک یک پروسه است، پس حتماً نیاز به مدیریت دارد. مثلاً وقتی شما به یک نفر که نیاز به تربیت دارد می رسید و او اصلاً نسبت به شما زمینه رفق ندارد؛ اصلاً شما را به رسمیت نمی شناسد. خُب وقتی او

رفقِ شما را احساس نمی کند، قطعاً در نوبتِ بعد نخواهید توانست برای او بیان داشته باشید. همانطور که آیه را خواندم «انَا لَکُمْ نَاصِحٌ أَمِینٌ» تبیین بعد از نصح به پذیرش رسیده و در وجود افراد رسوخ می کند. بنابراین باید برای تربیت یک نهاد مدیریتی وجود داشته باشد تا لحظه به لحظه این موارد را چک کند؛ وقتی همه ی این متغیرها را در امر تربیت تصور کردید قائل می شوید که تربیت امری خودرو نیست و یک نهاد متکفل نیاز دارد.

2/2. نهاد خانواده؛ بهترین نهاد برای تکلف امر تربیت به دلیل امکان مدیریت ابعاد گسترده تربیت در این نهاد

حالا برای انسان ها در سن شگل گیری شخصیت، نهادی با این ویژگی به غیر از نهاد خانواده وجود ندارد؛ مگر اینکه فهم شما از تربیت غلط باشد. مثلاً آن کسانی که فکر می کنند در تشکل های امور تربیتی و طرح صالحین⁽¹⁾و امثالهم تربیت اتفاق می افتد، به نظر ما به این نکات توجه نکرده اند. حلقه ای که تحت عنوان صالحین تشکیل می شود نهایتاً یک سطح بسیار نازل از انتقال اطلاعاتِ دینی و گفت وگوهای دینی را انجام می دهد و محیط رفاقتی می باشد که نمی توان آن را کارِ اصلی تربیتی طلقی کرد. حتماً آثارِ تربیتی طرحی مانند طرح صالحین، بسیار نازل تر و کم عمق تر نسبت به نهاد خانواده می باشد و اگر نهاد خانواده مدیریتِ تربیتی نداشته باشد طرح صالحین نمی تواند خسارت های ناشی از عدم توجه خانواده به تربیت را جبران کند. همچنین است سایر مدل های تربیتی ای که برخی از افراد پیشنهاد می کنند. برخی پیشنهاد می دهند که بر سر کلاسِ درس رفته و مثلاً به جای درس دینی برای آنها کار تربیتی انجام دهیم. اصطلاح کار تربیتی، اصطلاحِ مظلومی است و هر کسی هر کاری می خواهد انجام می دهد و آن را کار تربیتی می خواند. این فهم ها اشتباه است؛ تربیت، ازدواجی⁽²⁾

جلسه پانزدهم از جلسات تبیین چرایی، چیستی و چگونگی مفهومِ «هدایت نظامات ذهنی» به عنوان مبنای تحلیل موضوعات اجتماعی 1392/12/26

از تمام مفاهیمی است که بنده به آن اشاره کردم.⁽³⁾

انتقال از متن

بنابراین اگر تربیت چنین ویژگی هایی دارد، پس حتماً نهاد متکفل نیز نیاز دارد. این مقدمه اول می باشد.

2/3. عوامل درونی و عوامل مرتبط با نهاد خانواده؛ دسته اول عوامل به چالش کشیدن نهاد خانواده و در نتیجه از بین رفتن کارکرد تربیتی نهاد خانواده

اشاره

اما مقدمه دومی که باید در کنار مقدمه ی اول به آن بپردازیم تا جایگاه مدیریت شهری را در تربیت متوجه شویم این است که نهاد متکفل تربیت یعنی نهاد خانواده تحت تأثیر اموری است؛ در واقع وظیفه ی سنگینی به نام تربیت به خانواده منتقل و به او گفته شده است که باید آن وظیفه را انجام دهد؛ حال آنکه خود این نهاد با این رسالتِ سنگین تحت تأثیر اموری می باشد و ممکن است عواملی در درون نهاد خانواده این رسالت بزرگ را به چالش بکشد. یکی از عواملی که در درون نهاد خانواده این رسالت را به چالش می کشد، دعوای زن و شوهر در خانه است؛ اصطکاک بین اعضای اصلی خانواده که زن و شوهر می باشند همه چیز را به باد خواهد داد، این مسأله بسیار مهمی است. در درون نهاد خانواده باید صلح و صفا و صمیمیت به پا باشد. ببینید؛ حتی ممکن است مرد خانه مسأله ای را غلط تشخیص دهد و یا خانم خانه نسبت به طرف مقابل خود امری را غلط تشخیص دهد و بگوید که شوهر من اینجا اشتباه کرده است؛ اما هر دو باید به یاد داشته باشند که اشتباه بزرگ تر این است که برای رفع این اشتباه به سمت نزاع بروند. وقتی نزاع اصل شد – اگرچه به